İnternet

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="az">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>azwiki</dbname>
    <base>https://az.wikipedia.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Xüsusi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Müzakirə</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">İstifadəçi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">İstifadəçi müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaViki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaViki müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Kömək</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kömək müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kateqoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kateqoriya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Qaralama</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Qaralama müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Tədbir</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Tədbir müzakirəsi</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>İnternet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604</id>
    <revision>
      <id>9015065</id>
      <parentid>9014042</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xəzərli</username>
        <id>81347</id>
      </contributor>
      <origin>9015065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20663" sha1="8uj7d7iiiabmwydhkpvtz7epmiyjgnq" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{İnternet}}
'''İnternet''' (internus — daxili və inter — arasında; Internet — şəbəkə) — [[TCP/IP]] protokolu istifadə edərək müxtəlif qurğuları birləşdirən qarşılıqlı bağlanmış [[kompüter şəbəkəsi|kompüter şəbəkələrinin]] qlobal sistemi, şəbəkəsidir. Bu qlobal şəbəkəyə bir birilə optik, elektron, [[wi-fi]] və digər vasitələr ilə qlobal və ya lokal şəkildə bağlanmış şəxsi, biznes, hökumət, təhsil və s. şəbəkələr daxildir. &quot;İnternet&quot; sözü ilk dəfə olaraq 1990-cı ildə kəşf olunub. 1994-cü ildə ilk dəfə olaraq İnternetdən elektron kommersiya məqsədilə istifadəyə başlanılıb.

Müasir dövrdə İnterneti aşağıdakı kimi xarakterizə etmək olar:
# hökumət təsisatları, universitetlər, şirkətlər və multimedia formasında (mətndən tutmuş videotəsvirə və səslərə kimi) elektron xidmətləri təklif edən digər təşkilatları – çoxsaylı şəbəkələri birləşdirən nəhəng ümumdünya elektron şəbəkəsi;
# kompüter rabitə kanalı;
# tutumlu ixtisaslaşmış informasiya serverlərinə çıxışı mümkün edən və elektron poçtu təmin edən qlobal kompüter şəbəkəsi;
# bütün dünyada milyonlarla kompüteri vahid informasiya sisiteminə birləşdirilən, elmi bilgilərin, işgüzar, əyləncəli və b. məlumatların azad mübadiləsi üçün ən geniş imkanlara malik olan qlobal kompüter şəbəkəsi. Məsələn, internet səhifələrində yer alan materiallar, internetə qoşulmaq, internet vasitəsilə məktublaşmaq.

1958-ci ildə [[SSRİ]]-nin kosmosa ilk süni peyki buraxması [[ABŞ]]-ni müasir texnologiyaların inkişafını sürətləndirməyə sövq etdi. Bu məqsədlə yaradılmış xüsusi tədqiqat agentliyi olan DARPA yerüstü məlumat ötürülməsinin sürətləndirilməsi yönündə tədqiqatlara başladı. Bunun üçün ilk növbədə ABŞ-də yerləşən bütün radarların vahid şəbəkədə birləşdirilməsi işinə başlanıldı. Bunun üçün müxtəlif məntəqələrdə, Pentaqonda, Hərbi Hava Qüvvələri, Hava Hücümundan Müdafiə bazalarında və digər məntəqələrdə yerləşən kompüterləri vahid şəbəkədə birləşdirmək lazım idi. Bu işi görmək üçün ABŞ-nin ən yaxşı kompüter mütəxəssisləri bir araya gətirildi. Uzun illər davam edən gərgin əmək və çoxlu tədqiqatlardan sonra 29 oktyabr 1969-cu ildə Kaliforniya Universitetindəki laboratoriyaların birində alimlər iki kompüteri vahid sistemdə birləşdirə bildilər.

Bu tarix İnternetin dünyada ilk dəfə meydana gəldiyi tarix hesab olunur. Artıq 1971-ci ildə 15 müxtəlif obyektlərdə olan kompüterləri vahid şəbəkədə birləşdirmək mümkün olmuşdu. Bu sistemin adı ilk illər ARPANET olmuşdu. 1972-ci ildə ARPANET vasitəsilə elektron məktub göndərilməsinə imkan verən program yaradıldı. İlk dəfə olaraq @ işarəsi elektron poçt ünvanlarında işlədilməyə başlandı və 1980-ci ildə bu işarə Beynalxalq standart kimi təsdiqləndi. 1973–1974-cü illərdə protokolu meydana çıxdı. TCP/İP protokolları ARPANET-in əsas qurucularından olan Robert Ken və Vindon Serf tərəfindən təklif olunub. TCP/İP protokolu 2 rabitə protokolundan ibarətdir: ötürməyə nəzarət protokolu – verilənlərin ötürülməsinə nəzarət edən protokol və internet protokolu . 1980-ci ildə DNS yaradıldı. 1985-ci ildə ABŞ milli elm fonduna məxsus NSFNET – Milli elm fondu şəbəkəsi yaradıldı. Həmin ildə ilk dəfə olaraq 56 kb/saniyə sürətilə informasiya ötürülməsinin üsulu tapıldı. Növbəti ildə isə informasiya ötürülməsi üçün 1,5 Mb sürət əldə edildi. Lakin ilk illərdə bu sürəti qlobal olaraq hər yerdə deyil, yalnız laboratoriya daxilində tətbiq etmək olurdu.

Şəbəkə vasitəsilə kompüterlərdə olan çoxlu sayda sənədlərdən hamı eyni vaxtda istifadə edə bilməsi üçün 1989–1990-cı illərdə www sistemi yaradıldı. Tim Berners-Li hiper mətnli sənədlər texnologiyasını yaratdı. &quot;Ser&quot; titulu qazanan Tim Berners-Li 2004-cü ildə 15 il öncəki kəşfinə görə Beynalxalq Fond tərəfindən milyon avro məbləğində pul mükafatı qazanıb. İnternetin qloballaşması 1988–1989-cu illərə təsadüf edir. Bu illərdə Kanada, Fransa, Almaniya və 1992-ci ildə Böyük Britaniya və Latviya NSFNET vasitəsilə internetə qoşuldular. Azərbaycanda isə İnternet 1993-cü ildən inkişaf etməyə başlamışdır.

== İnternet xidmətləri ==
Verilənlərin (informasiyanın) İnternetdən çağırılmasının bir çox üsulları vardır. İnternet xidmətləri adlanan bu üsullar aşağıdakılardır: WWW (World Wide Web) – ümumdünya hörümçək toru adlanıb, Internet vasitəsilə ötürülən sənədlərdən ibarətdir. E-mail və ya Elektron poçt (Electronic Mail) – elektron poçt ünvanı İnternet şəbəkəsinə daxil olmuş insanların bir-biri ilə əlaqə saxlamaqlarına şərait yaradır. FTP (File Transfer Protocol) – faylları ötürmə protokoludur. Burada faylların bir kompyüterdən digərinə otürülməsi reqlamentləşdirilir. Telekonferensiyalar (NetMeeting) – Microsoft NetMeeting proqramı vasitəsilə həyata keçirilir. Bu proqram uzaq məsafədə səs və video əlaqələrin təşkili, eləcə də İnternet vasitəsilə görüş və konferensiyaların keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Abonentlər arasındakı əlaqə xidmətinə aşağıdakılar daxildir: Telnet (uzaq məsafəyə müraciət) – ciddi mətn sistemidir. Onun köməyi ilə şəbəkəyə birləşdirilmiş istənilən kompyüterə daxil olmaq olar. WAİS (Wide Area Information Server) – qlobal informasiya serveridir. Bu proqram mətn sənədləri kolleksiyasını indeksləşdirir. Bu zaman mətni təşkil edən sözlərin indeks siyahısı yaradılır. WAİS axtarış serverində axtarış zamanı proqram təminatı axtardığınız açar sözünə uyğun bütün sənədləri seçir. WAİS Internetin digər əlavələrinə nisbətən daha populyardır. Usenet – kompüterlə diskussiya sistemidir. Usenetdə qeyddən keçmiş hər kəs Internetdə yerləşən hər hansı mövzu ətrafında minlərlə diskussiya qruplarına qoşula bilər. Hər bir qrupun içərisində müəyyən vaxt intervalında yüzlərlə xəbər (məqalə) yerləşir. Usenet xidmətini telekonfrans və ya elektron elanlar lövhəsi də adlandırırlar. Bu xidmət elektron poçta çox bənzəyir. IRC xidmət növü IRC server şəbəkəsi vasitəsilə insanlar arasında ünsiyyəti təmin edir. Ünsiyyət mətn formasında həyata keçirilir. ICQ xidməti 1996-cı ildə 4 İsrail mütəxəssisinin yaratdığı ICQ proqramı ilə fəaliyyətə başlamışdır və o bu gün ən geniş istifadə olunan elektron ünsiyyət vasitələrindən biridir. ICQ proqramı istifadəçilərə real vaxtda başqa istifadəçilərlə ünsiyyət aparmağa imkan verir. İnternet Phone və ya İP telefoniya xidmət növü səs vasitəsilə rabitəni təmin edir. Bu xidmət növü beynəlxalq telefon rabitəsinə görə rahat olduğundan beynəlxalq danışıq vasitəsi kimi son illər geniş istifadə olunmaqdadır.

İnternet protokolu – ünvan – dörd hissədən ibarət rəqəmlər kombinasiyası, məsələn 213.172.90.59 İnternetdə kompyüteri tanıdır (identifikasiya edir).

İnternet-marketinq – məqsədə çatmaq aləti kimi İnternetdən istifadə olunan marketinq fəaliyyətinin əsas istiqaməti. İnternet reklamı, şəbəkə vasitəsilə birbaşa satış, direct e-mail. PR tədbirləri (İnternetdəki İnternet-konfranslarda iştirak, relizelərin göndərilməsi və i. a.) və s.

== İstifadəsi ==
İnternet istifadəçilərin &quot;məlumatın saxlanması, paylaşması və rahat əldə olunması&quot; istəkləri nəticəsində yaranmış bir texnologiyadır. Bu texnologiyanın köməyi ilə insanlar məlumatları rahat şəkildə əldə edə bilirlər. İnterneti bir məlumat dənizinə yaxud çox böyük kitabxanaya bənzədə bilərik.

İnternetin əsas xidmətləri '''Elektron poçt''' (e-mail), '''Telekonfranslar''' və nəhayət '''WWW''' — informasiya-sorğu verilənlər bazaları, hökumət sənədləri, kitabxana kataloqları və sair kimi çoxsaylı müxtəlif sənədlərdən ibarət olan hipermətn mühiti.

— İki və ya bir neçə kompüter verilənlər mübadiləsi məqsədilə bir birinə qoşulduqda '''kompüter şəbəkəsi''' yaranır.

— Bir təşkilatın kompüterlərini birləşdirən şəbəkəyə Lokal şəbəkə və ya LAN (Local Area Network) deyilir.

— Lokal şəbəkələri və fərdi istifadəçiləri birləşdirən şəbəkə Qlobal şəbəkə və ya WAN (Wide Area Network) adlanır.

— Lokal şəbəkəni (LAN) qlobal şəbəkə (WAN) ilə birləşdirən kompüter və bu kompüterdəki proqram təminatı şlyuz (Gateway) adlanır.

Qlobal şəbəkələri birləşdirən daha yüksəksəviyyəli şəbəkə də mövcuddur. Bu şəbəkə İnternet adlanır. İnternet bütün dünya üzrə müxtəlif kompüterlər arasında ünsiyyət üçün imkan yaradan və informasiya mübadiləsini təmin edən şəbəkələr şəbəkəsidir.

Müxtəlif tipli, müxtəlif əməliyyat sistemli kompüterlərin belə bir ünsiyəti nəticəsində ortaya üyğunluq problemi çıxır. Bu problemi aradan qaldırmaq məqsədilə informasiya mübadiləsinin təşkili üçün vahid qaydalar, yəni vahid standart (protokol) işlənmişdir. Bu protokol — ''TCP/IP'' (Transmission Control Protocol / Internet Protocol) — verilənlərin nəqlinə nəzarət/İnternet protokoludur.

İnternetə qoşulma ayrılmış kanal vasitəsilə və ya zəng etmə yolu ilə, yəni telefon xətti ilə həyata keçirilir. Ayrı-ayrı kompüterlərin ayrılmış kanal vasitəsilə və ya telefon xətti ilə şəbəkəyə qoşulması üçün nəzərdə tutulmuş qurğuya Modem (modulyator- demodulyator) deyilir.

Sizin İnternetə qoşulmanızı, məktublarınızın göndərilməsini, alınmasını və qorunub saxlanmasını təmin edən təşkilat internet-provayder adlanır. İnternet-provayder İnternetlə bağlı başqa xidmətlər də göstərir. İnternetdə sizin kompüterin identifikasiyası, yəni müəyyənləşdirilməsi üçün provayder tərəfindən ona IP-ünvan təyin edilir. IP-ünvan, hər birisi səkkiz ikilik rəqəmdən ibarət olan dörd qrupdan ibarətdir, və çox zaman onluq şəkildə yazılır. Məsələn: 255.255.100.123 . Burada axırıncı (dördüncü) rəqəmlər qrupu şəbəkədə kompüterin nömrəsini, üçüncü qrup isə şəbəkənin nömrəsini göstərir.

Rəqəmli nömrələri yadda saxlamaq çətin olduğundan '''domen adlarından''' istifadə olunur.
Məsələn, www.elm.az
Burada www(world wide web) elm domen .az isə birinci səviyyəli domendir. İnternetdə altdomenlər (subdomain) də mövcuddur. Məsələn en.wikipedia.org ünvanın bir şəkildən başqa şəklə çevirilməsi xüsusi Domen Adları xidməti (DNS — domain name service) tərəfindən yerinə yetirilir.

Göstərilən birinci səviyyəli, təşkilat domenləri mövcuddur:
* [[.com]] kommersiya ilə məşğul olan təşkilatlar
* [[.edu]] — təhsillə məşğul olan təşkilatlar
* [[.org]] — kommersiya ilə məşğul olmayan təşkilatlar
* [[.gov]] — hökumət təşkilatları
* [[.int]] — beynəlxalq təşkilatlar
* [[.net]] — şəbəkə xidmətləri göstərən təşkilatlar

Məsələn: www.azercell.com ; www.wikipedia.org. Birinci səviyyəli təşkilat domenlərindən başqa, kompüterin yerini müəyyənlaşdirən coğrafi domenlər də var.

Birinci səviyyəli coğrafi domenlərə nümunələr:

* [[.az]] — [[Azərbaycan]]
* [[.de]] — [[Almaniya]]

Məsələn: www.google.com

İnformasiyanın texniki vasitələrin köməyi ilə nəqli, saxlanması və işlənməsi zamanı, o, ikilik kod da, yəni sıfırlar və birlərin ardıcıllığı kimi təsvir edilir. İnformasiyanın ən kiçik ölçü vahidi '''bitdir'''. 1 bit — bir ikilik movqeyin daşıdığı informasiyanın miqdarıdır. 8 bit bir bayta bərabərdir.

1 bit = 1 dərəcə (0 və ya 1);

1 bayt = 8 bit;

1 Kbayt = 1024 bayt;

1 Mbayt = 1024 Kbayt; 1000 000 bayt = 106 bayt

1 Gbayt = 1024 Mbayt; 1000 000 000 bayt = 109 bayt

1 Tbayt = 1024 Gbayt. 1000 000 000 000 bayt = 1012 bayt

İnformasiyanın nəqli zamanı onun sürəti saniyədə bitlə və ya saniyədə impulsla (bod (boud)) ölçülür. yrryr

Hər ay İnternet kanalları ilə orta hesabla 30 Terabitdən artıq informasiya nəql edilir. Bu, hərəsi 700 səhifədən ibarət olan 30 million kitaba bərabərdir.
'''Brauzer''' və ya '''Veb səyyah''' — Sizin kompüterdə işləyən və İnternet-səhifələrin axtarışına və baxılmasına imkan yaradan bir proqramdır. İnternetdən sizə və sizdən İnternetə informasiya göndərərkən, brauzer müştəri-server sxemindən istifadə edir. Bu sxemdə sizin kompüter — müştəri kimi, uzaqda yerləşən kompüter isə server kimi çıxış edir.

Siz istifadəçi olduğunuz halda kompüterinizdəki müştəri proqramı (brauzer) server adlanan şəbəkə qovşağına qoşulur və ona informasiya almaq üçün sorğu göndərir. Serverdəki proqram, öz növbəsində, bu informasiyanı sizə göndərir və növbəti sorğunu gözləyir. Belə iş rejiminə On-line iş rejimi deyilir (On-line).

Çoxfunksiyalı bir proqram kimi brauzer avtonom rejimdə — İnternetə qoşulmadan — HTML- sənədlərə və GIF, JPG və ya JPEG formatlı şəkillərə baxmaq üçün istifadə olunur. Bu rejim Off-line iş rejimi adlanır.

Müxtəlif şirkətlər tərəfindən yaradılmış bir çox brauzerlər mövcuddur. Lakin bütün dünyada istifadəçilərin əksəriyyəti Microsoft şirkətinin Internet Explorer və yaxud Mozilla şirkətinin Firefox proqramların seçir.

Ümumdünya Torunun (WWW) əsasını lazımi sənədlərin ünvanlarını göstərən əlaqələr sistemi təşkil edir. Əlaqənin yaradılması texnologiyalarından asılılığı aradan qaldırmaq məqsədilə WWW üçün xüsusi ünvan sistemi URL yaradılmışdır. URL(universal ünvangöstəricisi) sənədin adı ilə birgə ona çatma protokolunu da göstərir.

İstinada, yəni URL-ünvana müraciət etdikdə, sorğunun yerinə yetirilməsi 4 mərhələyə bölünür:
# '''Connection (Qoşulma)'''
# '''Request (Sorğu)'''
# '''Response (Cavab)'''
# '''Close (Əlaqənin kəsilməsi)'''

Birinci mərhələdə Web-müştəri serverlə əlaqə yaradmağa çalışır. Qoşulduqdan sonra, müştəri verilmiş protokola əsasən serverə axtarılan obyekt barəsində sorğu göndərir.
Server sorğuya cavab tapan kimi bu cavabı müştəriyə ötürür. Bundan sonra əlaqə kəsilir və brauzer alınmış sənədləri əks etdirir. Bu proses HTTP-nin — hipermətnin köçürülməsi protokolunun əsasını təşkil edir.

Klaviaturada Enter düyməsini basın. Göstərilmiş ünvana əsasən Web-səhifə axtarılan zaman pəncərənin aşağısında yerləşən məlumat sətrində yüklənən səhifənin IP-ünvanı, sənədin adı və sair göstərilir.
İstəsəniz, F11 düyməsini basmaqla səhifəni bütün ekran boyu aça bilərsiniz.

URL -ünvanlarala yanaşı əlaqə və ya hiperəlaqələrdən də istifadə olunur. Bu istinadlar adətən rəngli mətn, işarə, rəsm şəklində olur, çərçivəyə də alına bilər.

Səhifənin sol tərəfindəki mətnə diqqət yetirin. Şəkil və ya mətnin hiperistinad olub olmadığını yoxlamaq üçün mausun göstəricisini onun üzərinə gətirin. hiperistinadın üzərinə gətirildikdə göstərici görünüşünü dəyişərək, məsələn, əl şəklini ala bilər. Məlumat sətrində bu zaman istinadın URL-ünvanı göstərilir.

İstinaddan istifadə etmək üçün onun üzərində mausun düyməsini bir dəfə basmaq kifayətdir. Bu zaman istinadın işarə etdiyi Web-səhifənin axtarışı başlanır.

Web-səhifə demək olar ki bütün hallarda bir neçə əlaqəli HTML-sənəddən ibarət olur. Hiperəlaqələrlə və eləcə də vahid mövzu, müəllif və sairlə biri birinə bağlı olan bir qrup Web-səhifəyə Sayt (Site) deyilir.

== İnternetdə Dil ==
İnformasiya resurslarına İnternetin istifadəçilərinin girişinin azadlığı dövlət sərhədləriylə və ya milli domenlərlə məhdudlaşdırılmır, amma dil sərhədləri mövcuddur. İngilis dili internetdə əsas üstünlüyə malik olan dildir. İkinci ən populyar dil çin dili, üçüncü isə ispan dilidir. Dil internetin dövlətlər, regionlar və birinci səviyyəli domenlərə görə bölünmə yanaşı tez-tez istifadə edilən bölünmə əlamətlərindən biridir.

== Xidmətləri ==
{{sütunlar}}
{{sütun}}
* [[Ümumdünya Şəbəkə]]
** [[Veb-forumlar]]
** [[Bloq]]lar
** Vikilayihələr (həmçinin [[Vikipediya]])
** [[İnternet-şoppinq]]
** [[İnternet-auksionlar]]
** [[Sosial şəbəkə (internet)|Sosial şəbəkələr]]
* [[Elektron poçt]]
* [[Xəbər qrupları]]
* Fayl göndərmə şəbəkələri
* Elektron ödəmə sistemləri
{{sütun}}
* [[İnternet-radio]]
* [[İnternet-TV]]
* [[İP-telefon]]
* [[Messencerlər]]
* [[FTP-serverlər]]
* [[Çat (internet)|Çat]]
* [[Axtarış sistemləri]]
* [[İnternet-reklam]]
* Uzaqdan idarəetmə
* [[Şəbəkə oyunları]]
* [[Web 2.0]]
{{sütun/son}}

== Xüsusi qeydlər ==
* &quot;Kommunikasiyalar üzrə dialoq, müzakirələr və konsensusun əldə olunmasını təşviq etdiyinə&quot; görə İnternetin namizədliyi Nobel Sülh Mükafatı nominasiyası üzrə irəli sürülüb. &quot;Nobel&quot; sülh mükafatının alınması üçün Qlobal Şəbəkənin namizədliyini tanınmış &quot;Wired&quot; jurnalının İtaliyadakı nəşriyyatı irəli sürüb. Jurnal hesab edir ki, dünyada inqilab yaradan internet demokratiyanın yayılması istiqamətində mühüm rol oynaya bilib. Şəbəkənin namizədliyini 2003-cü ilin &quot;Nobel&quot; mükafatı laureatı Şirin Ebadi və onkologiya sahəsində tədqiqatları ilə tanınan italiyalı cərrah Umberto Veronezi dəstəkləyiblər. &quot;Wired&quot; Qlobal Şəbəkənin 2010-cu ilin sentyabr ayında keçiriləcək &quot;Nobel&quot; sülh mükafatına laureat kimi dəstəklənməsi üçün kampaniyaya da başlayıb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Nobel&quot; mükafatına virtual namizəd! |url=http://lent.az/news.php?id=22647 |access-date=2010-02-04 |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206013235/http://www.lent.az/news.php?id=22647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Finlandiya]] hər bir insanın internetə çıxış hüququnu qanuniləşdirən ilk ölkədir. Belə ki, [[Finlandiya]]da istənilən insan üçün bu, qanunda nəzərdə tutulmuş hüquq sayılır. Qanun 2010-cu il iyulun 1-dən etibarən internet-provayderlərin üzərinə bütün vətəndaşlara genişzolaqlı internetə çıxışı təmin etmək öhdəliyi qoyub&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Finlandiyada internetə çıxış qanuniləşdirildi |url=http://milli.az/news/world/15548.html |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705033303/http://www.milli.az/news/world/15548.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Həmçinin bax ==
* [[İnternet xidmət provayderi]]
* [[Mobil internet]]
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}&lt;ref&gt;{{Cite news |title= |url=https://azertag.az/xeber/internetin_yaranmasi_tarixinden-1771699 |access-date=25.05.2024 |archive-date=2021-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519035315/https://azertag.az/xeber/Internetin_yaranmasi_tarixinden-1771699 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ana səhifə - IKT |url=https://ict.az/Mobile/az/news/4800 |access-date=2024-05-25 |website=ict.az |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523145200/https://ict.az/Mobile/az/news/4800 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ədəbiyyat ==
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), &quot;İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti&quot;, 2017, &quot;Bakı&quot; nəşriyyatı, 996 s.
* Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

== Xarici keçidlər ==
{{Semantik Veb}}
{{Telekommunikasiyalar}}
{{Bulud hesablama}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:İnternet| ]]
[[Kateqoriya:Əsas mövzuların təsnifatı]]
[[Kateqoriya:Virtual reallıq]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində ifadələr]]
[[Kateqoriya:ABŞ ixtiraları]]
[[Kateqoriya:Kütləvi informasiya vasitələri]]
[[Kateqoriya:Mədəni qloballaşma]]</text>
      <sha1>8uj7d7iiiabmwydhkpvtz7epmiyjgnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İngilis dili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1117</id>
    <revision>
      <id>9015108</id>
      <parentid>8784862</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10194" sha1="ah20bddl4b0k7c0j3rr2kornwbbw8g5" xml:space="preserve">{{Dil məlumat qutusu}}

'''İngilis dili''' ({{dil-en|English, English language}}) — [[Hind-Avropa dilləri]]nin german dillərinə aiddir. Doğma dil kimi 373 milyon insan tərəfindən istifadə olunur. İkinci dil kimi isə ondan 1.08 milyard insan istifadə edir (2022).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nə qədər insan ingilis dilində danışır? |url=https://ingilisdili.az/bloqlar/dunyada-ne-qeder-insan-ingilis-dili-danisir |access-date=2023-10-25 |archive-date=2023-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225151027/https://ingilisdili.az/bloqlar/dunyada-ne-qeder-insan-ingilis-dili-danisir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[BMT]]-nin altı rəsmi və işçi dilindən biridir. [[İngilis]]lərin təbii dili, [[İngiltərə]]nin, faktiki [[Böyük Britaniya]]nın, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] (31 ştatının rəsmi dili), [[İrlandiya]]nın, [[Kanada]]nın və [[Malta]]nın iki rəsmi dilindən biri, [[Avstraliya]]nın, [[Yeni Zelandiya]]nın rəsmi dilidir. O, [[Asiya]] (məsələn [[Hindistan]], [[Pakistan]] və s.) və [[Afrika]]nın bəzi dövrlərində rəsmi dil kimi istifadə edilir. [[Linqvistika]]da ingilis dilində danışanları [[Anqlofonlar|anqlofon]] adlanırlar, Kanadada isə bu termin siyasi mənada işlədilir.

Dildə [[Qrammatika|qrammatik]] mənanı [[analitik]] formada ifadə etmək üstünlük təşkil edir. Dillərin analitik tipinə aiddir. Leksikanın 70% götürülmə [[söz]]lərdir. Əlifbası [[VII əsr]]dən [[latın qrafikası]] əsasındadır. Orta əsrlərin əvvəllərində əlavə hərflər də istifadə edilirdi. Sonradan onlar sıradan çıxdılar. [[Orfoqrafiya]]da ənənəvi yazılış formasıdır.

Hazırda ingilis dili dünyada ən geniş yayılmış dillərdən biridir. İngilis dili dünyada [[diplomatiya]], [[kommersiya]], dənizçilik, elmi-texniki və kütləvi informasiya dili kimi məşhurdur. Müasir dövrdə nəşr olunan ədəbiyyatın və kütləvi mətbuatın əksəriyyəti ingilis dilində dərc olunur. Bütün bu deyilənlərə görə ingilis dilinin öyrənilməsi hər kəs üçün həyati zərurət kimi qarşıda durur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ingilis dili kurslari |url=https://britishcentre.az/faydali-ve-maraqli/ingilis-dili-kurslari-ne-ucun-onemlidir |access-date=2024-10-23 |website=British Centre |language=az |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518202758/http://britishcentre.az/faydali-ve-maraqli/ingilis-dili-kurslari-ne-ucun-onemlidir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. İngilis dilinin fonetik quruluşu bir sıra inkişaf mərhələlərindən keçməklə özünəməxsus orijinal səs strukturu yarada bilmişdir.

== Əlifba ==
İngilis əlifbasında 26 hərf, 44 səs var.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Hərf !! Hərfin adının tələffüzü ([[IPA]]) !! Hərfin adının tələffüzü (azərbaycanca)
|-
| '''Aa''' || [eɪ] || ey
|-
| '''Bb''' || [biː] || bi
|-
| '''Cc''' || [siː] || si
|-
| '''Dd''' || [diː] || di
|-
| '''Ee''' || [iː] || i
|-
| '''Ff''' || [ɛf] || ef
|-
| '''Gg''' || [dʒiː] || ci
|-
| '''Hh''' || [eɪtʃ] || eyç
|-
| '''Ii''' || [aɪ] || ay
|-
| '''Jj''' || [dʒeɪ] || cey
|-
| '''Kk''' || [keɪ] || key
|-
| '''Ll''' || [ɛl] || el
|-
| '''Mm''' || [ɛm] || em
|-
| '''Nn''' || [ɛn] || en
|-
| '''Oo''' || [əʊ] || ou
|-
| '''Pp''' || [piː] || pi
|-
| '''Qq''' || [kjuː] || kyu
|-
| '''Rr''' || [ɑː] və ya [ɑɹ] || ar
|-
| '''Ss''' || [ɛs] || es
|-
| '''Tt''' || [tiː] || ti
|-
| '''Uu''' || [juː] || yu
|-
| '''Vv''' || [viː] || vi
|-
| '''Ww''' || [ˈdʌb(ə)l juː] || dabl-yu
|-
| '''Xx''' || [ɛks] || eks
|-
| '''Yy''' || [waɪ] || uay (təxminən)
|-
| '''Zz''' || [zɛd] və ya [ziː] || zed (zee)
|}

=== Sözlərin uzunluğu ===
İngilis dilinin xarakterik cəhətlərindən biri onun qısa sözlərdən ibarət olmasıdır. Uzun sözlər dildə olsa da, onlara az rast gəlinir. Qısa sözlər ingilis dilinə alman tayfalarının dilindən, uzun sözlər isə [[fransız dili]]ndən və [[latın dili]]ndən keçib. Qısa sözlər danışıqda və jarqonda, uzun sözlər isə [[elm]]də və [[publisistika]]da işlədilir.

== Dil tarixi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İngilis dilinin tarixi |url=https://ingilisdili.az/bloqlar/ingilis-dilinin-tarixi}}&lt;/ref&gt; ==
Kökləri, 5-ci əsrdə yaşayan alman tayfalarına qədər uzanan ingilis dili dinamik təkamül yaşayıb.

Eramızın 450-ci ildən 1150-ci ilinə qədər danışılan [[köhnə ingilis dili]], dilin linqvistik bazasını təşkil etmişdir. Vikinq işğalları zamanı qədim skandinav dilinən təsirlənib, həmçinin 1066-cı ildə Normanların fəthi dilə fransız lüğətini aşılayıb və orta ingilis dilinin yaranmasına səbəb olub. 15–17-ci əsrlərdəki İntibah Dövrü və Böyük Saitlərin Dəyişməsi prosesi bir çox dəyişikliklər gətirib. Müasir ingilis dili isə 18-ci əsrdə yaranıb, Sənaye inqilabı və Britaniya İmperiyasının genişlənməsi amillərilə formalaşmışdır.

Bu gün ingilis dili regional nüansları əks etdirən variasiyaları ilə qlobal bir dildir. Köhnə ingilis dilinin müasir ingilis dilinə təkamülü, sosial və mədəni dəyişiklikləri özündə əks etdirir.

== Dialektləri ==
İngilis dilinin çox sayda [[dialekt]]ləri vardır. Dialektlər İngiltərədə daha çoxdur. ABŞ-də dialektlər olsa da, ədəbi dil kimi orta-atlantik dialekt işlənir.

== Dünyada yayılması ==
[[Fayl:Anglospeak (subnational version).svg|right|thumb|400px|{{legend|blue|İngilis dili və ya İngilis kreolu dili ana dili olduğu yerlər}}{{legend|lightblue|İngilis dili ana dili olmadığı halda ən çox danışılan ölkələr}}]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ölkə
! İngilis dili ana dili olanların sayı
|-
|{{USA}}||214.809.000&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf U. S. Census Bureau, Statistical Abstract of the United States: 2003, Section 1 Population] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141228134018/http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf |date=2014-12-28 }}, U. S. Census Bureau, Tablo 47.&lt;/ref&gt;
|-
|{{UK}}||58.200.000&lt;ref name=&quot;Crystal&quot;&gt;[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521530334  The Cambridge Encyclopedia of the English Language] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303195628/http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521530334 |date=2016-03-03 }}, Second Edition, Crystal, David; Cambridge, UK: [[Cambridge University Press]], 1995.&lt;/ref&gt;
|-
|{{CAN}}||17.694.830&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.ca/English/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;View=1a&amp;Table=1a&amp;StartRec=1&amp;Sort=2&amp;B1=Counts&amp;B2=Both Mother Tongue, 2001 Counts for Both Sexes, for Canada, Provinces and Territories — 20% Sample Data] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181016155718/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;View=1a&amp;Table=1a&amp;StartRec=1&amp;Sort=2&amp;B1=Counts&amp;B2=Both |date=2018-10-16 }}, 2001 Sayımı, Statistics Canada.&lt;/ref&gt;
|-
|{{AUS}}||15.581.334&lt;ref&gt;[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&amp;documentproductno=0&amp;documenttype=Details&amp;order=1&amp;tabname=Details&amp;areacode=0&amp;issue=2006&amp;producttype=Census%20Tables&amp;javascript=true&amp;textversion=false&amp;navmapdisplayed=true&amp;breadcrumb=TLPD&amp;&amp;collection=Census&amp;period=2006&amp;productlabel=Language%20Spoken%20at%20Home%20by%20Sex%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&amp;producttype=Census%20Tables&amp;method=Place%20of%20Usual%20Residence&amp;topic=Language&amp;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080306052015/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&amp;documentproductno=0&amp;documenttype=Details&amp;order=1&amp;tabname=Details&amp;areacode=0&amp;issue=2006&amp;producttype=Census%20Tables&amp;javascript=true&amp;textversion=false&amp;navmapdisplayed=true&amp;breadcrumb=TLPD&amp;&amp;collection=Census&amp;period=2006&amp;productlabel=Language%20Spoken%20at%20Home%20by%20Sex%20-%20Time%20Series%20Statistics%20(1996,%202001,%202006%20Census%20Years)&amp;producttype=Census%20Tables&amp;method=Place%20of%20Usual%20Residence&amp;topic=Language&amp;|date=2008-03-06}} Main Language Spoken at Home.&lt;/ref&gt;
|-
|{{IRL|25.px}}||4.200.000+&lt;ref name=&quot;Crystal&quot; /&gt;
|-
|{{ZAF}}||3.673.203&lt;ref&gt;[http://www.statssa.gov.za/publications/CinBrief/CinBrief2001.pdf Census in Brief] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070809034210/http://www.statssa.gov.za/publications/CinBrief/CinBrief2001.pdf |date=2007-08-09 }}, 15. sayfa (Tablo 2.5), 2001 Sayımı, Statistics South Africa.&lt;/ref&gt;
|-
|{{NZL}}||3.500.000+&lt;ref&gt;[http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/classification-counts/about-people/language-spoken.htm Languages spoken] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070329040855/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/classification-counts/about-people/language-spoken.htm |date=2007-03-29 }}, 2006 Sayımı, Statistics New Zealand.&lt;/ref&gt;
|-
|{{SIN}}||665.087&lt;ref&gt;[http://www.singstat.gov.sg/keystats/c2000/r2/t29-37.pdf Native speakers aged 5 or more] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070710035044/http://www.singstat.gov.sg/keystats/c2000/r2/t29-37.pdf |date=2007-07-10 }}, 2000 Sayımı&lt;/ref&gt;
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* Rəna Məmmədova, Şəhadət Quliyev., [https://academygate.org/docs/article/pdffiles/1179.pdf İNGİLİS DİLİNİN AMERİKAN VƏ BRİTANİYA VARİANTLARININ ORFOQRAFİK, FONETİK, LEKSİK VƏ QRAMMATİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ]. History of Science Journal (p-ISSN 2790-0029). Vol 6, issue 5, serial 23, 2025, pp.77-87
{{Xarici keçidlər}}


{{dil-qaralama}}
{{BMT dilləri}}
{{Avropa-dil}}
{{CAR dilləri}}
{{Hindistan dilləri}}

[[Kateqoriya:İngilis dili]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıq dilləri]]
[[Kateqoriya:Hindistan dilləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliya dilləri]]
[[Kateqoriya:Kanada dilləri]]
[[Kateqoriya:İrlandiya dilləri]]
[[Kateqoriya:Yeni Zelandiya dilləri]]
[[Kateqoriya:Liberiya dilləri]]
[[Kateqoriya:Malta dilləri]]
[[Kateqoriya:CAR dilləri]]
[[Kateqoriya:Filippin dilləri]]
[[Kateqoriya:Sinqapur dilləri]]
[[Kateqoriya:Malayziya dilləri]]
[[Kateqoriya:Mədəni qloballaşma]]</text>
      <sha1>ah20bddl4b0k7c0j3rr2kornwbbw8g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakı metrosu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5880</id>
    <revision>
      <id>9015545</id>
      <parentid>8980955</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42063-45</username>
        <id>351529</id>
      </contributor>
      <comment>mail</comment>
      <origin>9015545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43084" sha1="0icxqr3ylzg2vyu2h1m841wm3j7gtam" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı}}
{{səhv salma|Bakı Metropoliteni}}
{{Metropoliten
|Adı                        = Bakı metrosu
|Şəkil                      = 81-717M at Bakmil metro station.jpg
|Şəklin eni                 = 300
|Şəkilaltı yazı             = Bakmil metrostansiyası-(81-717M/714M Növü yeni qabaqlı qatar - Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq müasirləşdirilmişdir).
|lat_dir = N|lat_deg=40|lat_min=21|lat_sec=00
|lon_dir = E|lon_deg=49|lon_min=50|lon_sec=00
|region                     = AZ
|CoordScale                 = 
| Loqotipi                  = [[Şəkil:Baku metro logo.svg|150px]]
| Ölkə                      = {{AZE}}
| Şəhər                     = [[Şəkil:Coat of arms of Baku.svg|{{{1|25px}}}|Bakı]][[Bakı]]
| İstismara verilmə         = 6 noyabr 1967
| Xətləri                   = 3
| Yaşıl xətt                = 16.3 km
| Qırmızı xətt              = 18.3 km
| İnşa olunan xətləri       = 1 ''(Bənövşəyi)''
| Layihələndirilən xətləri  = 2 ''(Mavi və Sarı)''
| Yolların uzunluğu         = 86.71 km
| Tunellərin uzunluğu       = 91.36 km
| Dərin özüllü stansiyaları = 7
| Dayaz özüllü stansiyaları = 17
| Yerüstü stansiyaları      = 2
| Saytı                     = [http://www.metro.gov.az metro.gov.az]
| Metronun sxemi            = [https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem]
| Yerləşmə qeydi            = 
|yerləşməsi                 = {{gerbifikasiya|Bakı}}
|xətlərin sayı              = 3
|stansiyaların sayı         = 27 işləyən&lt;br&gt;[[B-4 metrostansiyası (Bakı)|1]] tikilən&lt;br&gt;10 layihələndirilən (2030)&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakıda yeni tikiləcək 10 metro stansiyası harada yerləşəcək? - Sxem |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121191053/https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|dəmir yolunun eni          = 1520 mm
|illik sərnişindaşıma       = 226,8 milyon (2025)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
|şəbəkənin uzunluğu         = 40,7 km&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konseptual sxem {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823073133/https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Gündəlik sərnişindaşıma    = 627,3 min (orta gündəlik, 2024)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakı metropoliteninin 2025-ci il üzrə sərnişindaşıma göstəricilərini təqdim edirik {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616043321/https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Elektron Ünvan=info@metro.gov.az}}

'''Bakı metrosu''' — [[Azərbaycan]]ın paytaxtı [[Bakı|Bakı şəhərində]] yeraltı [[metropoliten]] xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemi, [[Türk dövlətləri|Türk]] ölkələri arasında və Yaxın Şərqdə qurulan ilk metropoliten.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=6 noyabr-Bakı metrosunun açılış günü {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=6 noyabr – Bakı metrosunun açılış günü |url=https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |access-date=2023-08-01 |website=metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801140343/https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Metropoliten ümumi uzunluğu təxminən 40 km olan 3 xəttdən, 27 işləyən və dörd tikilən stansiyadan ibarətdir, həmin stansiyaların 11-nin vestibülü vardır. Stansiyaların yeddisi böyük dərinlikdə yerləşir. Metropolitendə pilləkan zolağının ümumi uzunluğu 4,000 metrdən artıq olan beş tipli 39 eskalator işə salınmışdır. Tunel tikililərinin ümumi uzunluğu 17.1 kilometrdən artıqdır. Bakı metrosunun nadirliyi bundan ibarətdir ki, onun xətləri təpəlik ərazidə yerləşən şəhərin bir-biri ilə kəsişən relyefi üzrə salınmışdır, burada 60% və 40%-minlik mailliklər və kiçik radiuslu çoxsaylı əyrilər mövcuddur. &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Xətlərinin Konseptual İnkişaf sxeminə əsasən gələcəkdə metropolitenin ümumi şəbəkəsi 3 mövcud — [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|Yaşıl]], [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|Qırmızı]] və [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|Bənövşəyi]], həmçinin 2 əlavə yeni xətt — Mavi və Sarı xətlər olmaqla 5 xətdən, 76 stansiyadan, 6 elektrik deposundan və 119,1 kilometr metro xəttindən ibarət olacaq. Perspektivdə 50 yeni stansiyanın inşa edilməsi və 84,3 kilometr uzunluğunda metro xəttinin çəkilməsi nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gələn il Bakıda daha bir metro stansiyası istifadəyə veriləcək |url=https://virtualaz.org/olke/142248 |access-date=2019-06-12 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209094234/https://virtualaz.org/olke/142248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Bakı Metropoliteni]] daşınan sərnişinlərin sayına görə dünyada qırx birinci yerdədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://gun.az/economy/54239 |access-date=2012-10-24 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026022201/http://gun.az/economy/54239 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində [[Bakı]] təkcə [[Qafqaz]]ın deyil, həm də bütün keçmiş [[SSRİ]]-nin əhalisi çox olan sənaye, mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Buna görə də [[Moskva]] və [[Leninqrad]] şəhərlərində metropoliten tikintisindən sonra 1932-ci ildə [[Bakı]] şəhərinin inkişafının Baş Planının ilkin variantlarında metropolitenin tikintisi qərara alındı. Bununla da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək və şəhərin dar-darısqal küçələrini nəqliyyatından təmizləmək mümkün olurdu.

Lakin bir qədər sonra başlanan 1941–1945-ci illərin müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu. Yalnız 1947-ci ildə, müharibədən 2 il sonra hökumət layihə-axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının yaradılması başlanır, 1954-cü ildə isə birinci xəttin texniki layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12.1 km-lik xəttinin inşası başlanır. Baş yolun xətləri dəniz sahilindən 500–700-m aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.

1953-cü ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu da Bakı metrosunun istismara verilməsini xeyli gecikdirir.

1966-cı ildə tərkibində hərəkət, hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları, sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni İdarəsi yaradılır.

1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində metrosunun 5 stansiyası — [[İçərişəhər metrostansiyası|Bakı Soveti]], [[Sahil metrostansiyası|26 Bakı Komissarı]], [[28 May metrostansiyası|28 Aprel]], [[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]] və [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nəriman Nərimanov]] stansiyaları və 9.2 km-lik yeraltı xətləri olan birinci növbəsi istismara verilir, həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə idi ki, bunlardan da birisi Qara Şəhər adlanan ərazidə yerləşən [[Xətai metrostansiyası|Stepan Şaumyan stansiyası]] idi. İlk qatarı maşinist [[Salman Ələkbərov]] və maşinist köməkçisi [[Akif Mirzəyev (maşinist)|Akif Mirzəyev]] idarə edirdi. 25 noyabr 1967-ci ildən metronun daimi istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti başlandı.

Birinci sahədən sonra 2.3 km-lik ikinci sahə işə salındı. Sonra isə 6.4 km-lik üçüncü sahə istismara verildi ki, bu da iri &quot;8-ci kilometr&quot; yaşayış sahəsini və sənaye zonasını şəhərin mərkəzinə birləşdirdi. 9,1 km-lik ikinci növbə isə [[Bakı]] yaylasının şimal-qərb hissəsindən keçdi və həmin sahə beş stansiyanın inşası ilə birlikdə 1985-ci ildə başa çatdırıldı, buradakı stansiyalardan ikisi böyük dərinlikdə yerləşir.

[[28 May metrostansiyası|28 May stansiyasına]] keçid kimi tikilmiş [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı stansiyası]] 1993-cü ildə istismara verilmişdir.

2002-ci ildə istismara verilən [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov adına stansiyanın]] başa çatdırılması üçün [[Avropa Birliyi]] 4.1 milyon [[avro]] ayırmişdır. 2006-cı ildən etibarən köhnə jeton ödəmə sisteminin əvəzinə yeni RFİD kartlar tətbiq edilməyə başlamışdır. 2007-ci ildə tam olaraq bu kartlara keçilmişdir. 2008-ci il oktyabrın 9-da [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.

2009-cu il dekabrın 30-da [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı metrosunun perspektiv inkişaf planının müzakirəsinə həsr olunmuş iclas keçirilmişdir |url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |access-date=2010-11-05 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228220128/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il iyunun 29-da [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110629054034393{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il dekabrın 30-da &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; stansiyası yenidənqurmadan sonra &quot;Koroğlu&quot; adı ilə istifadəyə verilmişdir. 

27 fevral 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında sərəncamına əsasən, Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin bazasında “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti təsis edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

“Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti səhmləri dövlətə məxsus olan, eyni zamanda Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisi hesab olunan qurumdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2015-ci il dekabrın 28-də [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]] stansiyasının 2 çıxışı istifadəyə verilmişdir. 2016-cı il aprelin 19-da 3-cü Bənövşəyi xətt və onun tərkibində olan [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] və [[Cavad xan metrostansiyası|Memar Əcəmi]] stansiyaları istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |title=Новая линия Бакинского метрополитена |author=CBC |date=21.04.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com Youtube.com] |accessdate=2016-04-21 |language=ru |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318055734/https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin aprelində Bakı Metropoliteni tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə götürülüb. Metropoliten tarixində ilk dəfə qatar maşinisti peşəsinə qadınların seçilməsinə şərait yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı metrosunun tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə qəbul olunub |url=https://virtualaz.org/olke/138577 |access-date=2019-04-13 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318052413/https://virtualaz.org/olke/138577 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021-ci il mayın 29-da [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr stansiyası]] istifadəyə verilmişdir. 2022-ci il dekabrın 23-də [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən stansiyası]] və [[Xocəsən (elektrik deposu)|Xocəsən elektrik deposu]] istifadəyə verilmişdir.
[[Fayl:BMGIF.gif|thumb|300x300px|Bakı Metropolitenin inkişafı]]

== Rəhbərlər ==
# [[Lütfəli Nuriyev]] (1966–1976)
# [[Fikrət Kəngərli]] (1976–1979)
# [[İqor Xankişiyev]] (1979–1987)
# [[Vahid Nadirli]] (1987–1993)
# [[Cəfər Yusifov]] (1993–1998)
# [[Tağı Əhmədov]] (1998–2014)
# [[Zaur Hüseynov (dövlət xadimi)|Zaur Hüseynov]] (2014–2024)
# [[Vüsal Aslanov]] (2024-indi)
20 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Vüsal Aslanov “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=V.Y.Aslanovun “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67579 |access-date=2026-04-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102204612/https://president.az/az/articles/view/67579 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xətlər və stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
| Xətləri || 3
|-
| Xətlərin uzunluğu || 40.7 km
|-
| Yaşıl xətt || 14,5 km
|-
| Qırmızı xətt || 20,1 km
|-
| Bənövşəyi xətt || 6.1 km
|-
| Layihələndirilən xətləri || 2 ''(Mavi və Sarı)''
|-
| Yolların uzunluğu || 88.91 km
|-
| Tunellərin uzunluğu || 91.36 km
|-
|}

=== [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|1-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;{{Cite web
 | url = http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | title = Stansiya və mənzillərin istismara verildiyi tarix və mənzilin uzunluğu
 | access-date = 2025-07-15
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130806164102/http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | archive-date = 2013-08-06
 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[28 May metrostansiyası|28 May]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Qara Qarayev metrostansiyası|Q. Qarayev]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Xalqlar Dostluğu metrostansiyası|Xalqlar Dostluğu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]|||black|#ffafaf|black}} {{Bahnlinie|[[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]|||black|#ffafaf|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;20,1 km&lt;/div&gt;{{Bahnlinie|'''[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] - [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov]]'''|xətti||black|#ffafaf|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1967&lt;/div&gt; [[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] — [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 1970&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;5,3 km 1972&lt;/div&gt; [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]] — [[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;0,5 km 1979&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;3,3 km 1989&lt;/div&gt; [[Neftçilər metrostansiyası|Netfçilər]] — [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2002&lt;/div&gt; [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]] — [[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|2-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]|||black|#afffcc|black}} {{Bahnlinie|[[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]|||black|#afffcc|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;14,5 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]- [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]-[[Xətai metrostansiyası|Xətai]] xətti''' |||black|#afffcc|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,3 km 1968&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,2 km 1976&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1985&lt;/div&gt; [[Nizami metrostansiyası|Nizami]] — [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1993&lt;/div&gt; [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]]&lt;ref&gt;Bu tarixdən, Xətai stansiyasından qatarlar artıq 28 May stansiyasına yox, Cəfər Cabbarlı stansiyasına gedir.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,7 km 2008&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]] — [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2009&lt;/div&gt; [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]] — [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,8 km 2011&lt;/div&gt; [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]] — [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|3-cü xətt]] ===
{{Bahnlinie|[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[B-4 (Cəlil Məmmədquluzadə) metrostansiyası|B-4 (tikilməkdədir)]]|||black|#e9afff|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,1 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]] - [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]'''|xətti||black|#e9afff|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,1 km 2016&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,6 km 2021&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]] — [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 2022&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]
&lt;/div&gt;

== Adları dəyişdirilmiş stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Əvvəlki adı || İndiki adı || Dəyişdirilmə tarixi
|-
| &quot;Şaumyan&quot; || &quot;[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&quot; || 13 noyabr 1988
|-
| &quot;XI Qızıl Ordu Meydanı&quot; || &quot;[[20 yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;28 Aprel&quot; || &quot;[[28 May metrostansiyası|28 May]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Avrora&quot; || &quot;[[Qara Qarayev metrostansiyası|Qara Qarayev]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;Elektrozavod&quot; || &quot;[[BAKMİL metrostansiyası|Bakmil]]&quot; || 1 yanvar 1993
|-
| &quot;26 Bakı Komissarı&quot; || &quot;[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Bakı Soveti&quot; || &quot;[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]&quot; || 25 aprel 2007
|-
| &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; || &quot;[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]&quot; || 30 dekabr 2011
|}

== Gələcək planlar ==
Gələcəkdə Bakı metrosu xətlərinin sayını 5-ə, şəbəkənin uzunluğunu 40 kilometrdən 119 kilometrə, stansiyaların sayı isə 27-dən 77-yə çatdırılması planlaşdırılır. Bunun əsas məqsədi metronun mövcud şəbəkəsinin genişləndirilməsidir. Bunun üçün, ilk növbədə, yeni xətlər inşa olunmalıdır. Bu isə ictimai nəqliyyat növlərinin yükünün azaldılmasına kömək edəcək. Əsas məqsədlərə metronun vaqon parkının mütəmadi çağdaşlaşdırılması, qatarların hərəkət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, sərnişinlərə maksimum rahatlıq yaradılması daxildir. Yeni proqram sayəsində metro digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə uzlaşdırılacaq və inteqrasiyası təmin ediləcək (Avtovağzal stansiyasının çıxışlarından biri Bakı Beynaxalq Avtovağzal Kompleksinə aparır). Bu isə əsasən, metropoliten şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində baş verəcək. Yeni xətlərdə sərnişinlərin rahatlığını təmin etmək üçün platformaların uzunluğu artırılacaq və bunun hesabına alınacaq qatarlar ən müasir texnologiyalarla təchiz olunmaqla yanaşı, vaqonlarının sayı 5-dən 7-yə çatdırılacaq. Tikilən obyektlərdən daha biri — Bakı metrosunun texnoloji korpusunun bu ilin noyabrında — metropoliten işçilərinin peşə bayramında istifadəyə verilməsi gözlənilir. 2–4-cü mərtəbələrdə dispetçer məntəqələri yerləşəcək. 3-cü mərtəbədə akt zalı da olacaq. Burada son tamamlama və dizayn işləri görülür. 9-cu mərtəbədə hər biri 100 nəfərə qulluq edəcək iki yeməkxana olacaq və burada tikinti işləri yekunlaşıb və təchizatla bağlı məsələlər həll olunur.

=== Stansiyaların təmiri və yenidən qurulması ===
Köhnə stansiyaların yenidən qurulması və yeni çıxışları tikilməsi də planın tərkib hissəsidir. 2008-ci ildə yenidən qurulan &quot;İçərişəhər&quot; stansiyasının ardınca &quot;Koroğlu&quot; stansiyası da rekonstruksiya olunaraq, 2011-ci il dekabrın 30-da istifadəyə verildi. 2014-cü ilin əvvəlində &quot;28 May&quot; stansiyasının yenidən qurulması başa çatdı . 2012-ci ilin sentyabrında burada Cəfər Cabbarlı meydanına çıxışın eskalatorları müasir analoqları ilə əvəzləndi. Əvvəlkindən fərqli olaraq burada 4 eskalator quraşdırıldı. 2009-cu ildə 28 May stansiyasının, 2015-ci ildə isə Elmlər Akademiyası stansiyasının ikinci çıxışı inşa olunmuşdu.

=== Qırmızı xətt ===
Metropolitenin inkişaf planında 1-ci (Qırmızı) xəttdə 6 yeni stansiyanın tikilməsi planlaşdırılır. Xətt &quot;İçərişəhərdən&quot; Badamdara (burada 4 stansiya tikiləcək) və &quot;Həzi Aslanovdan&quot; Hərbi Akademiya istiqamətində uzanacaq.

Ən vacib məsələlərdən biri də bu xətlərin bir-birindən ayrılmasıdır. Bu istiqamətlərdə müstəqil hərəkətin təşkili qarşıdakı illərdə həll olunmalıdır və artıq bu istiqamətdə bir neçə təklif dəyərləndirilmə mərhələsindədir. 2015-ci ildə Bakı metrosunun iki xəttinin ayrılmasına başlanmısdır. Metronun iki müstəqil xətti olacaq — &quot;Həzi Aslanov&quot;–&quot;İçərişəhər&quot;(Qırmızı) və &quot;Dərnəgül&quot;–&quot;Xətai&quot; (Yaşıl). 1-ci xətt &quot;28 May&quot; stansiyasından, 2-ci isə &quot;Cəfər Cabbarlı&quot;dan keçməklə işləyəcək&quot;.

Cəmi 19 stansiyadan ibarət olacaq xəttin 13 stansiyası və 1 elektrik deposu istismardadır. Xəttin uzunluğu 28,5 km olacaq.

=== Yaşıl xətt ===
2-ci (Yaşıl) xəttdə tikinti davam edir: Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında Dərnəgül Elektrik deposu tikilir, Şah İsmayıl Xətai stansiyasından Ağ şəhərdə yerləşəcək Y-14, Y-15 və Y-16 stansiyaların istiqamətində tunellər qazılmaqdadır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://oxu.az/economy/144784 |access-date=2016-09-10 |archive-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321142308/https://oxu.az/economy/144784 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Həzi Aslanov stansiyasına keçidi olacaq Məhəmməd Hadi stansiyası, Günəşli və Yeni Günəşli yaşayış massivlərində isə daha 2 yeni stansiya tikilməkdədir.

2-ci (Yaşıl) xəttin tam sərbəst işləməsi üçün Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında elektrik depo tikilir və eyni zamanda 28 May stansiyasının ərazisində yeni tunel inşa olunur. Bu işlər başa çatandan sonra 2-ci xəttdə istifadə olunan qatarlar Bakmil deposuna getməyəcəklər. Dərnəgüldən gələn qatarlar Nizami Gəncəvi stasiyasından sonra Cəfər Cabbarlı stansiyasına və oradan Şah İsmayıl Xətai stansiyasına gedəcəklər.

Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq, gələcəkdə bu xətt üzrə Bakı metrosunda ilk dəfə qatarların dairəvi hərəkəti təşkil olunacaq. 23 stansiyası olacaq bu xəttin 10 stansiyası istismardadır. Xəttin uzunluğu 41,8 km olacaq.

=== Bənövşəyi xətt ===
19 aprel 2016-cı il 3-cü xəttin ilk iki stansiyasının (Avtovağzal və Memar Əcəmi-2) açılışı olunmuşdur. 29 may 2021-ci ildə 3-cü xəttin üçüncü stansiyasının (8 Noyabr) açılışı olmuş və 31 maydan istifadəyə verilmişdir. 23 dekabr 2022-ci ildə 3-cü xəttin dördüncü və ilk yerüstü stansiyasının (''Xocəsən'') və Deponun açılışı olmuşdur. Hal-hazırda 3-cü (Bənövşəyi) xəttdə aktiv tikinti işləri davam edir: Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində şərti adı B-4 olan stansiya inşa olunur, Qış bulvarının yanında yerləşəcək B-5 şərti adlı stansiya istiqamətində tunellər qazılmaqdadır. Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq bu xətt üzrə 6-sı keçid olmaqla, 10 yeni stansiya inşa olunmalıdır. Xəttin uzunluğu 18,5 km olacaq.

=== Mavi xətt ===
Yeni Yasamalda başlayacaq 4-cü (Mavi) xətt &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyasında Yaşıl, Ceyhun Səlimov küçəsində inşa olunan 8 Noyabr stansiyasında Bənövşəyi, sonra &quot;Gənclik&quot; stansiyasında Qırmızı xətlə qovuşacaq. &quot;Gənclik-2&quot; stansiyasından əvvəl xəttin daha bir stansiyası Teymur Əliyev küçəsində olacaq və sonrakı tədbirlər planına görə, artıq Binəqədidən Bibiheybətə qədər uzanacaq Sarı xətlə keçid stansiyasında birləşəcək. Xətt üzrə 7-si keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu tikiləcək. Son dayanacaq Ramana qəsəbəsində olacaq. Xəttin uzunluğu 16,3 km olacaq.

=== Sarı xətt ===
Binəqədi rayonundan başlayaraq Səbail rayonunun Bayıl qəsəbəsinədək uzanan xətt olacaq. Bu xətdə 5-i keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu inşa olunacaq. Xəttin uzunluğu 14,7 km olacaq.

=== Yaxın gələcək üçün planlar ===
2030 ilə qədər 10 yeni metro stansiyasının tikintisi planlaşdırılıb. Onlardan 6-sı bənövşəyi, 4-ü isə yaşıl xəttdə tikilməlidir.&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Yaşıl və qırmızı xətləri ayırmaq üçün ilk olaraq &quot;Dərnəgül&quot; deposunun tikintisi, 2025-ci ilin sonunda isə Nizami — Cəfər Cabbarlı arasında yeni tunellin tikintisi planlaşdırılır. Tuneldə tikinti işlərinin 10–11 ay ərzində davam edəcəyi gözlənilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki stansiyanı birləşdirəcək yeni tunel - Tikinti 11 ay çəkəcək |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411215614/https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 10 yeni stansiyadan əlavə, Dərnəgül deposunun yanında sərnişinlər üçün yerüstü platforma inşa ediləcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Dərnəgül&quot; elektrik deposunun inşası bərpa olunur |url=https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516204138/https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü il noyabrın 30-da &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasının dalanında yenidəqurma işlərinə başlanılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Həzi Aslanov” stansiyasında təmir başlayır |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512185018/https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İşlərin 1,5–2 il çəkməsi yəni 2026-cı ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metronun &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasında işlər nə vaxt YEKUNLAŞACAQ? |url=https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125091240/https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tikinti texnologiyaları ==
[[Fayl:Baku Metro.JPG|thumbnail|Bakı metrosunun 81–717/714 tipli köhnə vaqonları]]
[[Fayl:81-760B.jpg|thumbnail|Bakı metrosunun 81–760B/761B/763B tipli yeni vaqonları]]
[[Fayl:81-71M_arrives_Sahil_station_(cropped).jpg|thumb|81–717M/714M Növü yeni qabaqlı qatar — Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq modernləşdirilmişdir.]]
Azərbaycan respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla &quot;Bakı Metropoliteninin 2011–2015-ci illərdə inkişafına dair Dövlət Proqramı&quot; təsdiq olunduqdan sonra metro tikintisi daha da intensivləşib. Buna isə xüsusi texnologiyalarsız nail olmaq mümkün deyil. Məhz dövlət proqramı çərçivəsində ölkəyə daha bir texnoloji yenilik — tunelqazma kompleksləri gətirilir. Bunun nəticəsində metro tikintisinin sürətləndirilməsi və tikintinin maya dəyərinin aşağı salınması təmin olunacaq.
Vaxtilə sınansa da, tətbiqinə imkan verilməyən bu avadanlıqlar indi əsas qazma vasitələrinə çevriliblər. Yeni — Bənövşə xəttin inşasına cəlb olunmuş Almaniya istehsalı olan &quot;Herrenknext&quot; və ABŞ istehsalı olan &quot;Robins&quot; tunelqazma kompleksləri da cəlb edilib. Bu avadanlıqlar Bakı metrosunun inşaat tarixində tamamilə yeni, müasirlik və texnoloji üstünlük səhifəsini açır.

Bu vaxt ərzində tikilən &quot;[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&quot; stansiyasında, əvvəlki illərdə tikilən stansiyalardan fərqli olaraq, inşaat işləri daha sürətli templə gedirdi. Bunun səbəbi inşaat işlərinin yeni metodla aparılmasıdır. &quot;Qruntda divar&quot; və yaxud &quot;diafraqma yol&quot; (&quot;Diaphragm Wall&quot;) adlandırılan bu üsul stansiyanın yerində betonlanma ilə divarın qurulmasına söykənir. O, məhdud ərazilərdə ətraf mühitin tamlığını və vəhdətini pozmadan qazıntı işlərinin aparılmasına ideal şərait yaradır. Ümumən bu üsul ağır hidrogeoloji şərait üçün ən ideal variantlardan biridir. İnşaatın səssiz-küysüz aparılması – ölçmələr nəticəsində məlum olub ki, tikintidən ətrafa yayılan səs hətta avtomobillərin yolda hərəkəti nəticəsində yaranan səsdən də azdır. Tikinti zamanı inşaat meydançası heç bir titrəməyə səbəb olmur və ətrafdakı binaların, kanalların, kəmərlərin çökməsi mümkünsüzdür. Bütün bu prosesin daha bir vacib məqamı isə onun tikintinin smeta dəyərini 25 faizə qədər azaltmasıdır. Dayaq divarlar və qoruyucu konstruksiyalara çəkilən xərci 50, süzülmə örtüyündə isə 65 faizə qədər aşağı salmaq mümkündür.

2011–2015-ci illərdə &quot;Elmlər Akademiyası&quot;nın ikinci çıxışı inşa olunmuşdu. Buranın çox ağır hidrogeoloji şəraiti sirr deyil. Əvvəllər metro tikintisi zamanı tunelləri, qazılmış şaxtaları su basması da olub. Burada müasir üsullardan biri olan &quot;maili inyeksiya&quot;ya tətbiq olunmuşdur. Son illərdə ağır mühəndis-geoloji şəraitdə təməl və özüllərin qournması məqsədilə maili inyeksiyalamadan İngiltərə, Almaniya, İtaliyada da geniş istifadə olunmağa başlayıb.

== Bakı metrosu &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;nda ==
28 oktyabr 1995-ci ildə &quot;[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&quot; və &quot;[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nərimanov]]&quot; stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın [[Bakı metrosunda yanğın (1995)|alışması]] nəticəsində 289 adam həlak olub, 270 nəfər isə xəsarət alıb. Bu qəza &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb. Prezident [[Heydər Əliyev]]in göstərişi ilə ölkədə 3 gün matəm elan edilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 oktyabr. |url=http://lent.az/news.php?id=33245 |access-date=2009-10-28 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031064006/http://lent.az/news.php?id=33245 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Beləliklə, ilk dəfə 1967-ci ildə &quot;Ginnesin Rekordlar Kitabı&quot;na Yaxın Şərqdə ilk metro kimi düşən Bakı metrosunun, bu dəfə faciənin böyüklüyünə görə tarixə düşdü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki məşum qəzanın tarixçəsi |url=http://lent.az/news.php?id=27596 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907023736/http://lent.az/news.php?id=27596 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Birinci göstərici dəyişməyən rekordlar siyahısına daxildir.

Üçüncü rekord da müstəqillik dövrünə təsadüf edir. Bakı Metrosu bu dəfə dünyada ən ucuz dəmiryol nəqliyyatı şəbəkəsi kimi böyük bir &quot;uğura&quot; imza atıb və təqribən 15 ilə yaxın müddətdə &quot;keçici bayrağı&quot; heç kimə verməyib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı Metrosu rekordu əldən verəcəkmi? |url=http://lent.az/news.php?id=31325 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603211955/http://lent.az/news.php?id=31325 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Gediş haqqı ==
1967-ci il noyabrın 6-dan istismarı başlanmış Bakı metrosunda Azərbaycan müstəqillik qazanana qədər gediş haqqı Sovet pulu ilə 5 qəpik idi&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot;&gt;[http://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 Həmin il metroda gediş haqqı 300 manat olub — Cəmi 6 gün] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321142349/https://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 |date=2022-03-21 }}. qafqazinfo.az, 12.09.2018{{ref-az}}&lt;/ref&gt;. 1992-ci ilə yanvarın 4-də Bakı metrosunda ilk dəfə gediş haqqının qiymət dəyişikliyi edildi. Qərara əsasən, qiymətlər 15 qəpik oldu. Yeni qiymət 1992-ci il martın 1-nə qədər qüvvədə qaldı. Həmin tarixdən bir sərnişinin daşınma haqqı 30 qəpik müəyyən edildi. 1992-ci ilin iyun ayından gediş haqqı 1 Sovet rublu olur. Həmin vaxtdan jeton sistemi tətbiq edilməyə başlanır. Həmin il dekabrın 17-də qiymətlər yenidən dəyişərək, 3 rubl olur. 1993-cü ildə isə qiymətlər iki dəfə dəyişmişdir. İyulun 26-dan metropolitendən istifadənin qiyməti 5 rubl müəyyən edildi. Dekabrın 1-də isə gediş haqqı 30 rubl təyin edilməklə yanaşı, ödəmə vasitəsi kimi talon sistemi müəyyən edilir. 1994-cü il yanvarın 1-dən yenidən jeton sistemi tətbiq edilməklə sərnişinlər gediş haqqını milli pul vahidi – Azərbaycan manatı ilə ödəməyə başlayırlar. Bir jeton və ya bir gediş sərnişinə 3 manata başa gəlirdi. 1994-cü il fevralın 15-də yenidən talon sistemi tətbiq edilməklə gediş haqqı 5 manat olur. Həmin il iyulun 1-dən jeton sisteminə yenidən qayıdılır. Metropolitendən istifadə isə 20 manat müəyyən edilir. 1994-cü il noyabrın 7-də 50 manat, həmin il dekabrın 15-dən gedişin qiyməti 100 manat olmuşdur. Qiymətlər 1995-ci il fevralın 5-də dəyişdi və 300 manat təyin edilsə də, cəmi 6 gün sonra 150 manata endirilir. Sonrakı qiymət dəyişikliyi 1996-cı il iyunun 27-də olur və 250 manata gediş haqqı 10 ilə yaxın dəyişməz qalır. 2006-cı il yanvarın 1-dən yeni milli pul siyasətinin nəticəsi kimi, qiymətlər də yenilənir. Yeni Azərbaycan manatı ilə gediş haqqı 5 qəpiyə bərabər olur. Həmin il martın 1-dən gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi 2 manat dəyərində girov haqqı ödənişi olan plastik kartlara keçilir. 30 sentyabr 2009-cu ildə Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında Bakı metrosunda gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Oktyabrın 1-dən gediş haqqının 15 qəpik olması barədə qərar qəbul edildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlk bahalaşma |url=http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2015-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530203732/http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metroda gediş haqqı qaldırıldı |url=http://lent.az/news.php?id=31233 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004162052/http://www.lent.az/news.php?id=31233 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2011-ci il noyabrın 24-də Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında metropolitendə gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Həmin qərara əsasən, 2011-ci il dekabrın 1-dən gediş haqqı 20 qəpik həddində müəyyənləşdirilir&lt;ref&gt;[http://www.mia.az/news/18530.html Metroda gediş haqqı 20 qəpik oldu] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2015-ci il avqust ayının 8-dən Bakı metrosunda gediş haqqının ödənilməsi &quot;BakıKart&quot; sistemi ilə həyata keçirilir. Həm də həmin gündən ilk dəfə şəhər ictimai sərnişindaşıma sahəsində iki fərqli nəqliyyat sisteminin inteqrasiya olunmuş ödəniş sisteminin tətbiqinə başlanılır. Tarif (qiymət) Şurasının 2018-ci ilin 30 iyul tarixində keçirilən iclasında 2018-ci il avqustun 1-dən 1 gediş üçün 30 qəpik müəyyən olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot; /&gt; Tarif(qiymət) Şurasının 31 yanvar 2023 tarixində keçirilən iclasda 1 gediş üçün 40 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda minimum gedişhaqqı 40 qəpiyə çatdırılıb|url=https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|website=Report İnformasiya Agentliyi|access-date=2023-02-01|language=az|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201235919/https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1 iyul 2024-cü il tarixindən etibarən isə gediş haqqı 1 gediş üçün 50 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda qiymət artdı, Aİ-92 benzini və dizel bahalaşdı |access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701071054/https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 oktyabr 2025-ci il tarixindən etibarən gediş haqqı 60 qəpik oldu.
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten jetonları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Tr mt token3.gif
| miqyas2   = 102
| izah2     = 1992-ci il jetonu
| şəkil3    = Tr mt token1.gif
| miqyas3   = 102
| izah3     = 1990-x
| şəkil4    = Tr mt token2.gif
| miqyas4   = 102
| izah4     = 1990-x
| şəkil5    = Tr mt token4.gif
| miqyas5   = 102
| izah5     = 2000-ci il
| şəkil6    = Tr_mt_token5.gif
| miqyas6   = 102
| izah6     = 2000-ci il
}}
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten kartları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Metro kartı.jpg
| miqyas2   = 300
| izah2     = 2015-ci ilədək istifadə olunmuş Metro kartı
| şəkil3    = 
| miqyas3   = 300
| izah3     = 
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı metrosunda partlayışlar]]
* [[1995-ci il Bakı metrosu yanğını]]
* [[Bakı metrostansiyalarının siyahısı]]
* [[Bakının yeraltı yolları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Baku Metro}}
* {{Rəsmi saytı|www.metro.gov.az}}
* [http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm Urbanrail — Bakı Metropoliteni] {{en}}
* [http://trackmap.ru/img/tm_baku.png Yollarının xəritəsi Bakı Metropoliteni]{{ref-ru}}
* [http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html Bakı Metropolitenin stansiyalarına virtual tur] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131021164121/http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html |date=2013-10-21 }}
{{Bakı Metropoliteni}}{{Azərbaycanda nəqliyyat}}

[[Kateqoriya:Bakı metrosu| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dəmiryol şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
[[Kateqoriya:6 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda ictimai nəqliyyat|m]]
[[Kateqoriya:Bakıdakı binalar və tikililər]]</text>
      <sha1>0icxqr3ylzg2vyu2h1m841wm3j7gtam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015552</id>
      <parentid>9015545</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42063-45</username>
        <id>351529</id>
      </contributor>
      <comment>81-717.5b (qatarin tipi) + elektron unvan</comment>
      <origin>9015552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43092" sha1="a6buxf0jme7fwi0izvsdmqwy7iohr5e" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı}}
{{səhv salma|Bakı Metropoliteni}}
{{Metropoliten
|Adı                        = Bakı metrosu
|Şəkil                      = 81-717M at Bakmil metro station.jpg
|Şəklin eni                 = 300
|Şəkilaltı yazı             = Bakmil metrostansiyası-(81-717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar - Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq müasirləşdirilmişdir).
|lat_dir = N|lat_deg=40|lat_min=21|lat_sec=00
|lon_dir = E|lon_deg=49|lon_min=50|lon_sec=00
|region                     = AZ
|CoordScale                 = 
| Loqotipi                  = [[Şəkil:Baku metro logo.svg|150px]]
| Ölkə                      = {{AZE}}
| Şəhər                     = [[Şəkil:Coat of arms of Baku.svg|{{{1|25px}}}|Bakı]][[Bakı]]
| İstismara verilmə         = 6 noyabr 1967
| Xətləri                   = 3
| Yaşıl xətt                = 16.3 km
| Qırmızı xətt              = 18.3 km
| İnşa olunan xətləri       = 1 ''(Bənövşəyi)''
| Layihələndirilən xətləri  = 2 ''(Mavi və Sarı)''
| Yolların uzunluğu         = 86.71 km
| Tunellərin uzunluğu       = 91.36 km
| Dərin özüllü stansiyaları = 7
| Dayaz özüllü stansiyaları = 17
| Yerüstü stansiyaları      = 2
| Saytı                     = [http://www.metro.gov.az metro.gov.az]
| Metronun sxemi            = [https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem]
| Yerləşmə qeydi            = 
|yerləşməsi                 = {{gerbifikasiya|Bakı}}
|xətlərin sayı              = 3
|stansiyaların sayı         = 27 işləyən&lt;br&gt;[[B-4 metrostansiyası (Bakı)|1]] tikilən&lt;br&gt;10 layihələndirilən (2030)&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakıda yeni tikiləcək 10 metro stansiyası harada yerləşəcək? - Sxem |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121191053/https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|dəmir yolunun eni          = 1520 mm
|illik sərnişindaşıma       = 226,8 milyon (2025)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
|şəbəkənin uzunluğu         = 40,7 km&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konseptual sxem {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823073133/https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Gündəlik sərnişindaşıma    = 627,3 min (orta gündəlik, 2024)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakı metropoliteninin 2025-ci il üzrə sərnişindaşıma göstəricilərini təqdim edirik {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616043321/https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Elektron Ünvan=info@metro.gov.az}}

'''Bakı metrosu''' — [[Azərbaycan]]ın paytaxtı [[Bakı|Bakı şəhərində]] yeraltı [[metropoliten]] xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemi, [[Türk dövlətləri|Türk]] ölkələri arasında və Yaxın Şərqdə qurulan ilk metropoliten.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=6 noyabr-Bakı metrosunun açılış günü {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=6 noyabr – Bakı metrosunun açılış günü |url=https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |access-date=2023-08-01 |website=metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801140343/https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Metropoliten ümumi uzunluğu təxminən 40 km olan 3 xəttdən, 27 işləyən və dörd tikilən stansiyadan ibarətdir, həmin stansiyaların 11-nin vestibülü vardır. Stansiyaların yeddisi böyük dərinlikdə yerləşir. Metropolitendə pilləkan zolağının ümumi uzunluğu 4,000 metrdən artıq olan beş tipli 39 eskalator işə salınmışdır. Tunel tikililərinin ümumi uzunluğu 17.1 kilometrdən artıqdır. Bakı metrosunun nadirliyi bundan ibarətdir ki, onun xətləri təpəlik ərazidə yerləşən şəhərin bir-biri ilə kəsişən relyefi üzrə salınmışdır, burada 60% və 40%-minlik mailliklər və kiçik radiuslu çoxsaylı əyrilər mövcuddur. &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Xətlərinin Konseptual İnkişaf sxeminə əsasən gələcəkdə metropolitenin ümumi şəbəkəsi 3 mövcud — [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|Yaşıl]], [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|Qırmızı]] və [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|Bənövşəyi]], həmçinin 2 əlavə yeni xətt — Mavi və Sarı xətlər olmaqla 5 xətdən, 76 stansiyadan, 6 elektrik deposundan və 119,1 kilometr metro xəttindən ibarət olacaq. Perspektivdə 50 yeni stansiyanın inşa edilməsi və 84,3 kilometr uzunluğunda metro xəttinin çəkilməsi nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gələn il Bakıda daha bir metro stansiyası istifadəyə veriləcək |url=https://virtualaz.org/olke/142248 |access-date=2019-06-12 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209094234/https://virtualaz.org/olke/142248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Bakı Metropoliteni]] daşınan sərnişinlərin sayına görə dünyada qırx birinci yerdədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://gun.az/economy/54239 |access-date=2012-10-24 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026022201/http://gun.az/economy/54239 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində [[Bakı]] təkcə [[Qafqaz]]ın deyil, həm də bütün keçmiş [[SSRİ]]-nin əhalisi çox olan sənaye, mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Buna görə də [[Moskva]] və [[Leninqrad]] şəhərlərində metropoliten tikintisindən sonra 1932-ci ildə [[Bakı]] şəhərinin inkişafının Baş Planının ilkin variantlarında metropolitenin tikintisi qərara alındı. Bununla da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək və şəhərin dar-darısqal küçələrini nəqliyyatından təmizləmək mümkün olurdu.

Lakin bir qədər sonra başlanan 1941–1945-ci illərin müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu. Yalnız 1947-ci ildə, müharibədən 2 il sonra hökumət layihə-axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının yaradılması başlanır, 1954-cü ildə isə birinci xəttin texniki layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12.1 km-lik xəttinin inşası başlanır. Baş yolun xətləri dəniz sahilindən 500–700-m aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.

1953-cü ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu da Bakı metrosunun istismara verilməsini xeyli gecikdirir.

1966-cı ildə tərkibində hərəkət, hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları, sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni İdarəsi yaradılır.

1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində metrosunun 5 stansiyası — [[İçərişəhər metrostansiyası|Bakı Soveti]], [[Sahil metrostansiyası|26 Bakı Komissarı]], [[28 May metrostansiyası|28 Aprel]], [[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]] və [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nəriman Nərimanov]] stansiyaları və 9.2 km-lik yeraltı xətləri olan birinci növbəsi istismara verilir, həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə idi ki, bunlardan da birisi Qara Şəhər adlanan ərazidə yerləşən [[Xətai metrostansiyası|Stepan Şaumyan stansiyası]] idi. İlk qatarı maşinist [[Salman Ələkbərov]] və maşinist köməkçisi [[Akif Mirzəyev (maşinist)|Akif Mirzəyev]] idarə edirdi. 25 noyabr 1967-ci ildən metronun daimi istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti başlandı.

Birinci sahədən sonra 2.3 km-lik ikinci sahə işə salındı. Sonra isə 6.4 km-lik üçüncü sahə istismara verildi ki, bu da iri &quot;8-ci kilometr&quot; yaşayış sahəsini və sənaye zonasını şəhərin mərkəzinə birləşdirdi. 9,1 km-lik ikinci növbə isə [[Bakı]] yaylasının şimal-qərb hissəsindən keçdi və həmin sahə beş stansiyanın inşası ilə birlikdə 1985-ci ildə başa çatdırıldı, buradakı stansiyalardan ikisi böyük dərinlikdə yerləşir.

[[28 May metrostansiyası|28 May stansiyasına]] keçid kimi tikilmiş [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı stansiyası]] 1993-cü ildə istismara verilmişdir.

2002-ci ildə istismara verilən [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov adına stansiyanın]] başa çatdırılması üçün [[Avropa Birliyi]] 4.1 milyon [[avro]] ayırmişdır. 2006-cı ildən etibarən köhnə jeton ödəmə sisteminin əvəzinə yeni RFİD kartlar tətbiq edilməyə başlamışdır. 2007-ci ildə tam olaraq bu kartlara keçilmişdir. 2008-ci il oktyabrın 9-da [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.

2009-cu il dekabrın 30-da [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı metrosunun perspektiv inkişaf planının müzakirəsinə həsr olunmuş iclas keçirilmişdir |url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |access-date=2010-11-05 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228220128/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il iyunun 29-da [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110629054034393{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il dekabrın 30-da &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; stansiyası yenidənqurmadan sonra &quot;Koroğlu&quot; adı ilə istifadəyə verilmişdir. 

27 fevral 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında sərəncamına əsasən, Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin bazasında “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti təsis edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

“Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti səhmləri dövlətə məxsus olan, eyni zamanda Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisi hesab olunan qurumdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2015-ci il dekabrın 28-də [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]] stansiyasının 2 çıxışı istifadəyə verilmişdir. 2016-cı il aprelin 19-da 3-cü Bənövşəyi xətt və onun tərkibində olan [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] və [[Cavad xan metrostansiyası|Memar Əcəmi]] stansiyaları istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |title=Новая линия Бакинского метрополитена |author=CBC |date=21.04.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com Youtube.com] |accessdate=2016-04-21 |language=ru |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318055734/https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin aprelində Bakı Metropoliteni tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə götürülüb. Metropoliten tarixində ilk dəfə qatar maşinisti peşəsinə qadınların seçilməsinə şərait yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı metrosunun tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə qəbul olunub |url=https://virtualaz.org/olke/138577 |access-date=2019-04-13 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318052413/https://virtualaz.org/olke/138577 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021-ci il mayın 29-da [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr stansiyası]] istifadəyə verilmişdir. 2022-ci il dekabrın 23-də [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən stansiyası]] və [[Xocəsən (elektrik deposu)|Xocəsən elektrik deposu]] istifadəyə verilmişdir.
[[Fayl:BMGIF.gif|thumb|300x300px|Bakı Metropolitenin inkişafı]]

== Rəhbərlər ==
# [[Lütfəli Nuriyev]] (1966–1976)
# [[Fikrət Kəngərli]] (1976–1979)
# [[İqor Xankişiyev]] (1979–1987)
# [[Vahid Nadirli]] (1987–1993)
# [[Cəfər Yusifov]] (1993–1998)
# [[Tağı Əhmədov]] (1998–2014)
# [[Zaur Hüseynov (dövlət xadimi)|Zaur Hüseynov]] (2014–2024)
# [[Vüsal Aslanov]] (2024-indi)
20 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Vüsal Aslanov “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=V.Y.Aslanovun “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67579 |access-date=2026-04-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102204612/https://president.az/az/articles/view/67579 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xətlər və stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
| Xətləri || 3
|-
| Xətlərin uzunluğu || 40.7 km
|-
| Yaşıl xətt || 14,5 km
|-
| Qırmızı xətt || 20,1 km
|-
| Bənövşəyi xətt || 6.1 km
|-
| Layihələndirilən xətləri || 2 ''(Mavi və Sarı)''
|-
| Yolların uzunluğu || 88.91 km
|-
| Tunellərin uzunluğu || 91.36 km
|-
|}

=== [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|1-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;{{Cite web
 | url = http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | title = Stansiya və mənzillərin istismara verildiyi tarix və mənzilin uzunluğu
 | access-date = 2025-07-15
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130806164102/http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | archive-date = 2013-08-06
 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[28 May metrostansiyası|28 May]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Qara Qarayev metrostansiyası|Q. Qarayev]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Xalqlar Dostluğu metrostansiyası|Xalqlar Dostluğu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]|||black|#ffafaf|black}} {{Bahnlinie|[[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]|||black|#ffafaf|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;20,1 km&lt;/div&gt;{{Bahnlinie|'''[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] - [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov]]'''|xətti||black|#ffafaf|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1967&lt;/div&gt; [[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] — [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 1970&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;5,3 km 1972&lt;/div&gt; [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]] — [[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;0,5 km 1979&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;3,3 km 1989&lt;/div&gt; [[Neftçilər metrostansiyası|Netfçilər]] — [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2002&lt;/div&gt; [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]] — [[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|2-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]|||black|#afffcc|black}} {{Bahnlinie|[[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]|||black|#afffcc|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;14,5 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]- [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]-[[Xətai metrostansiyası|Xətai]] xətti''' |||black|#afffcc|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,3 km 1968&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,2 km 1976&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1985&lt;/div&gt; [[Nizami metrostansiyası|Nizami]] — [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1993&lt;/div&gt; [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]]&lt;ref&gt;Bu tarixdən, Xətai stansiyasından qatarlar artıq 28 May stansiyasına yox, Cəfər Cabbarlı stansiyasına gedir.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,7 km 2008&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]] — [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2009&lt;/div&gt; [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]] — [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,8 km 2011&lt;/div&gt; [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]] — [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|3-cü xətt]] ===
{{Bahnlinie|[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[B-4 (Cəlil Məmmədquluzadə) metrostansiyası|B-4 (tikilməkdədir)]]|||black|#e9afff|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,1 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]] - [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]'''|xətti||black|#e9afff|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,1 km 2016&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,6 km 2021&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]] — [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 2022&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]
&lt;/div&gt;

== Adları dəyişdirilmiş stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Əvvəlki adı || İndiki adı || Dəyişdirilmə tarixi
|-
| &quot;Şaumyan&quot; || &quot;[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&quot; || 13 noyabr 1988
|-
| &quot;XI Qızıl Ordu Meydanı&quot; || &quot;[[20 yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;28 Aprel&quot; || &quot;[[28 May metrostansiyası|28 May]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Avrora&quot; || &quot;[[Qara Qarayev metrostansiyası|Qara Qarayev]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;Elektrozavod&quot; || &quot;[[BAKMİL metrostansiyası|Bakmil]]&quot; || 1 yanvar 1993
|-
| &quot;26 Bakı Komissarı&quot; || &quot;[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Bakı Soveti&quot; || &quot;[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]&quot; || 25 aprel 2007
|-
| &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; || &quot;[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]&quot; || 30 dekabr 2011
|}

== Gələcək planlar ==
Gələcəkdə Bakı metrosu xətlərinin sayını 5-ə, şəbəkənin uzunluğunu 40 kilometrdən 119 kilometrə, stansiyaların sayı isə 27-dən 77-yə çatdırılması planlaşdırılır. Bunun əsas məqsədi metronun mövcud şəbəkəsinin genişləndirilməsidir. Bunun üçün, ilk növbədə, yeni xətlər inşa olunmalıdır. Bu isə ictimai nəqliyyat növlərinin yükünün azaldılmasına kömək edəcək. Əsas məqsədlərə metronun vaqon parkının mütəmadi çağdaşlaşdırılması, qatarların hərəkət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, sərnişinlərə maksimum rahatlıq yaradılması daxildir. Yeni proqram sayəsində metro digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə uzlaşdırılacaq və inteqrasiyası təmin ediləcək (Avtovağzal stansiyasının çıxışlarından biri Bakı Beynaxalq Avtovağzal Kompleksinə aparır). Bu isə əsasən, metropoliten şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində baş verəcək. Yeni xətlərdə sərnişinlərin rahatlığını təmin etmək üçün platformaların uzunluğu artırılacaq və bunun hesabına alınacaq qatarlar ən müasir texnologiyalarla təchiz olunmaqla yanaşı, vaqonlarının sayı 5-dən 7-yə çatdırılacaq. Tikilən obyektlərdən daha biri — Bakı metrosunun texnoloji korpusunun bu ilin noyabrında — metropoliten işçilərinin peşə bayramında istifadəyə verilməsi gözlənilir. 2–4-cü mərtəbələrdə dispetçer məntəqələri yerləşəcək. 3-cü mərtəbədə akt zalı da olacaq. Burada son tamamlama və dizayn işləri görülür. 9-cu mərtəbədə hər biri 100 nəfərə qulluq edəcək iki yeməkxana olacaq və burada tikinti işləri yekunlaşıb və təchizatla bağlı məsələlər həll olunur.

=== Stansiyaların təmiri və yenidən qurulması ===
Köhnə stansiyaların yenidən qurulması və yeni çıxışları tikilməsi də planın tərkib hissəsidir. 2008-ci ildə yenidən qurulan &quot;İçərişəhər&quot; stansiyasının ardınca &quot;Koroğlu&quot; stansiyası da rekonstruksiya olunaraq, 2011-ci il dekabrın 30-da istifadəyə verildi. 2014-cü ilin əvvəlində &quot;28 May&quot; stansiyasının yenidən qurulması başa çatdı . 2012-ci ilin sentyabrında burada Cəfər Cabbarlı meydanına çıxışın eskalatorları müasir analoqları ilə əvəzləndi. Əvvəlkindən fərqli olaraq burada 4 eskalator quraşdırıldı. 2009-cu ildə 28 May stansiyasının, 2015-ci ildə isə Elmlər Akademiyası stansiyasının ikinci çıxışı inşa olunmuşdu.

=== Qırmızı xətt ===
Metropolitenin inkişaf planında 1-ci (Qırmızı) xəttdə 6 yeni stansiyanın tikilməsi planlaşdırılır. Xətt &quot;İçərişəhərdən&quot; Badamdara (burada 4 stansiya tikiləcək) və &quot;Həzi Aslanovdan&quot; Hərbi Akademiya istiqamətində uzanacaq.

Ən vacib məsələlərdən biri də bu xətlərin bir-birindən ayrılmasıdır. Bu istiqamətlərdə müstəqil hərəkətin təşkili qarşıdakı illərdə həll olunmalıdır və artıq bu istiqamətdə bir neçə təklif dəyərləndirilmə mərhələsindədir. 2015-ci ildə Bakı metrosunun iki xəttinin ayrılmasına başlanmısdır. Metronun iki müstəqil xətti olacaq — &quot;Həzi Aslanov&quot;–&quot;İçərişəhər&quot;(Qırmızı) və &quot;Dərnəgül&quot;–&quot;Xətai&quot; (Yaşıl). 1-ci xətt &quot;28 May&quot; stansiyasından, 2-ci isə &quot;Cəfər Cabbarlı&quot;dan keçməklə işləyəcək&quot;.

Cəmi 19 stansiyadan ibarət olacaq xəttin 13 stansiyası və 1 elektrik deposu istismardadır. Xəttin uzunluğu 28,5 km olacaq.

=== Yaşıl xətt ===
2-ci (Yaşıl) xəttdə tikinti davam edir: Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında Dərnəgül Elektrik deposu tikilir, Şah İsmayıl Xətai stansiyasından Ağ şəhərdə yerləşəcək Y-14, Y-15 və Y-16 stansiyaların istiqamətində tunellər qazılmaqdadır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://oxu.az/economy/144784 |access-date=2016-09-10 |archive-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321142308/https://oxu.az/economy/144784 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Həzi Aslanov stansiyasına keçidi olacaq Məhəmməd Hadi stansiyası, Günəşli və Yeni Günəşli yaşayış massivlərində isə daha 2 yeni stansiya tikilməkdədir.

2-ci (Yaşıl) xəttin tam sərbəst işləməsi üçün Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında elektrik depo tikilir və eyni zamanda 28 May stansiyasının ərazisində yeni tunel inşa olunur. Bu işlər başa çatandan sonra 2-ci xəttdə istifadə olunan qatarlar Bakmil deposuna getməyəcəklər. Dərnəgüldən gələn qatarlar Nizami Gəncəvi stasiyasından sonra Cəfər Cabbarlı stansiyasına və oradan Şah İsmayıl Xətai stansiyasına gedəcəklər.

Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq, gələcəkdə bu xətt üzrə Bakı metrosunda ilk dəfə qatarların dairəvi hərəkəti təşkil olunacaq. 23 stansiyası olacaq bu xəttin 10 stansiyası istismardadır. Xəttin uzunluğu 41,8 km olacaq.

=== Bənövşəyi xətt ===
19 aprel 2016-cı il 3-cü xəttin ilk iki stansiyasının (Avtovağzal və Memar Əcəmi-2) açılışı olunmuşdur. 29 may 2021-ci ildə 3-cü xəttin üçüncü stansiyasının (8 Noyabr) açılışı olmuş və 31 maydan istifadəyə verilmişdir. 23 dekabr 2022-ci ildə 3-cü xəttin dördüncü və ilk yerüstü stansiyasının (''Xocəsən'') və Deponun açılışı olmuşdur. Hal-hazırda 3-cü (Bənövşəyi) xəttdə aktiv tikinti işləri davam edir: Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində şərti adı B-4 olan stansiya inşa olunur, Qış bulvarının yanında yerləşəcək B-5 şərti adlı stansiya istiqamətində tunellər qazılmaqdadır. Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq bu xətt üzrə 6-sı keçid olmaqla, 10 yeni stansiya inşa olunmalıdır. Xəttin uzunluğu 18,5 km olacaq.

=== Mavi xətt ===
Yeni Yasamalda başlayacaq 4-cü (Mavi) xətt &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyasında Yaşıl, Ceyhun Səlimov küçəsində inşa olunan 8 Noyabr stansiyasında Bənövşəyi, sonra &quot;Gənclik&quot; stansiyasında Qırmızı xətlə qovuşacaq. &quot;Gənclik-2&quot; stansiyasından əvvəl xəttin daha bir stansiyası Teymur Əliyev küçəsində olacaq və sonrakı tədbirlər planına görə, artıq Binəqədidən Bibiheybətə qədər uzanacaq Sarı xətlə keçid stansiyasında birləşəcək. Xətt üzrə 7-si keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu tikiləcək. Son dayanacaq Ramana qəsəbəsində olacaq. Xəttin uzunluğu 16,3 km olacaq.

=== Sarı xətt ===
Binəqədi rayonundan başlayaraq Səbail rayonunun Bayıl qəsəbəsinədək uzanan xətt olacaq. Bu xətdə 5-i keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu inşa olunacaq. Xəttin uzunluğu 14,7 km olacaq.

=== Yaxın gələcək üçün planlar ===
2030 ilə qədər 10 yeni metro stansiyasının tikintisi planlaşdırılıb. Onlardan 6-sı bənövşəyi, 4-ü isə yaşıl xəttdə tikilməlidir.&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Yaşıl və qırmızı xətləri ayırmaq üçün ilk olaraq &quot;Dərnəgül&quot; deposunun tikintisi, 2025-ci ilin sonunda isə Nizami — Cəfər Cabbarlı arasında yeni tunellin tikintisi planlaşdırılır. Tuneldə tikinti işlərinin 10–11 ay ərzində davam edəcəyi gözlənilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki stansiyanı birləşdirəcək yeni tunel - Tikinti 11 ay çəkəcək |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411215614/https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 10 yeni stansiyadan əlavə, Dərnəgül deposunun yanında sərnişinlər üçün yerüstü platforma inşa ediləcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Dərnəgül&quot; elektrik deposunun inşası bərpa olunur |url=https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516204138/https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü il noyabrın 30-da &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasının dalanında yenidəqurma işlərinə başlanılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Həzi Aslanov” stansiyasında təmir başlayır |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512185018/https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İşlərin 1,5–2 il çəkməsi yəni 2026-cı ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metronun &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasında işlər nə vaxt YEKUNLAŞACAQ? |url=https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125091240/https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tikinti texnologiyaları ==
[[Fayl:Baku Metro.JPG|thumbnail|Bakı metrosunun 81–717/714 tipli köhnə vaqonları]]
[[Fayl:81-760B.jpg|thumbnail|Bakı metrosunun 81–760B/761B/763B tipli yeni vaqonları]]
[[Fayl:81-71M_arrives_Sahil_station_(cropped).jpg|thumb|81–717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar — Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq modernləşdirilmişdir.]]
Azərbaycan respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla &quot;Bakı Metropoliteninin 2011–2015-ci illərdə inkişafına dair Dövlət Proqramı&quot; təsdiq olunduqdan sonra metro tikintisi daha da intensivləşib. Buna isə xüsusi texnologiyalarsız nail olmaq mümkün deyil. Məhz dövlət proqramı çərçivəsində ölkəyə daha bir texnoloji yenilik — tunelqazma kompleksləri gətirilir. Bunun nəticəsində metro tikintisinin sürətləndirilməsi və tikintinin maya dəyərinin aşağı salınması təmin olunacaq.
Vaxtilə sınansa da, tətbiqinə imkan verilməyən bu avadanlıqlar indi əsas qazma vasitələrinə çevriliblər. Yeni — Bənövşə xəttin inşasına cəlb olunmuş Almaniya istehsalı olan &quot;Herrenknext&quot; və ABŞ istehsalı olan &quot;Robins&quot; tunelqazma kompleksləri da cəlb edilib. Bu avadanlıqlar Bakı metrosunun inşaat tarixində tamamilə yeni, müasirlik və texnoloji üstünlük səhifəsini açır.

Bu vaxt ərzində tikilən &quot;[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&quot; stansiyasında, əvvəlki illərdə tikilən stansiyalardan fərqli olaraq, inşaat işləri daha sürətli templə gedirdi. Bunun səbəbi inşaat işlərinin yeni metodla aparılmasıdır. &quot;Qruntda divar&quot; və yaxud &quot;diafraqma yol&quot; (&quot;Diaphragm Wall&quot;) adlandırılan bu üsul stansiyanın yerində betonlanma ilə divarın qurulmasına söykənir. O, məhdud ərazilərdə ətraf mühitin tamlığını və vəhdətini pozmadan qazıntı işlərinin aparılmasına ideal şərait yaradır. Ümumən bu üsul ağır hidrogeoloji şərait üçün ən ideal variantlardan biridir. İnşaatın səssiz-küysüz aparılması – ölçmələr nəticəsində məlum olub ki, tikintidən ətrafa yayılan səs hətta avtomobillərin yolda hərəkəti nəticəsində yaranan səsdən də azdır. Tikinti zamanı inşaat meydançası heç bir titrəməyə səbəb olmur və ətrafdakı binaların, kanalların, kəmərlərin çökməsi mümkünsüzdür. Bütün bu prosesin daha bir vacib məqamı isə onun tikintinin smeta dəyərini 25 faizə qədər azaltmasıdır. Dayaq divarlar və qoruyucu konstruksiyalara çəkilən xərci 50, süzülmə örtüyündə isə 65 faizə qədər aşağı salmaq mümkündür.

2011–2015-ci illərdə &quot;Elmlər Akademiyası&quot;nın ikinci çıxışı inşa olunmuşdu. Buranın çox ağır hidrogeoloji şəraiti sirr deyil. Əvvəllər metro tikintisi zamanı tunelləri, qazılmış şaxtaları su basması da olub. Burada müasir üsullardan biri olan &quot;maili inyeksiya&quot;ya tətbiq olunmuşdur. Son illərdə ağır mühəndis-geoloji şəraitdə təməl və özüllərin qournması məqsədilə maili inyeksiyalamadan İngiltərə, Almaniya, İtaliyada da geniş istifadə olunmağa başlayıb.

== Bakı metrosu &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;nda ==
28 oktyabr 1995-ci ildə &quot;[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&quot; və &quot;[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nərimanov]]&quot; stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın [[Bakı metrosunda yanğın (1995)|alışması]] nəticəsində 289 adam həlak olub, 270 nəfər isə xəsarət alıb. Bu qəza &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb. Prezident [[Heydər Əliyev]]in göstərişi ilə ölkədə 3 gün matəm elan edilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 oktyabr. |url=http://lent.az/news.php?id=33245 |access-date=2009-10-28 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031064006/http://lent.az/news.php?id=33245 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Beləliklə, ilk dəfə 1967-ci ildə &quot;Ginnesin Rekordlar Kitabı&quot;na Yaxın Şərqdə ilk metro kimi düşən Bakı metrosunun, bu dəfə faciənin böyüklüyünə görə tarixə düşdü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki məşum qəzanın tarixçəsi |url=http://lent.az/news.php?id=27596 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907023736/http://lent.az/news.php?id=27596 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Birinci göstərici dəyişməyən rekordlar siyahısına daxildir.

Üçüncü rekord da müstəqillik dövrünə təsadüf edir. Bakı Metrosu bu dəfə dünyada ən ucuz dəmiryol nəqliyyatı şəbəkəsi kimi böyük bir &quot;uğura&quot; imza atıb və təqribən 15 ilə yaxın müddətdə &quot;keçici bayrağı&quot; heç kimə verməyib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı Metrosu rekordu əldən verəcəkmi? |url=http://lent.az/news.php?id=31325 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603211955/http://lent.az/news.php?id=31325 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Gediş haqqı ==
1967-ci il noyabrın 6-dan istismarı başlanmış Bakı metrosunda Azərbaycan müstəqillik qazanana qədər gediş haqqı Sovet pulu ilə 5 qəpik idi&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot;&gt;[http://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 Həmin il metroda gediş haqqı 300 manat olub — Cəmi 6 gün] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321142349/https://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 |date=2022-03-21 }}. qafqazinfo.az, 12.09.2018{{ref-az}}&lt;/ref&gt;. 1992-ci ilə yanvarın 4-də Bakı metrosunda ilk dəfə gediş haqqının qiymət dəyişikliyi edildi. Qərara əsasən, qiymətlər 15 qəpik oldu. Yeni qiymət 1992-ci il martın 1-nə qədər qüvvədə qaldı. Həmin tarixdən bir sərnişinin daşınma haqqı 30 qəpik müəyyən edildi. 1992-ci ilin iyun ayından gediş haqqı 1 Sovet rublu olur. Həmin vaxtdan jeton sistemi tətbiq edilməyə başlanır. Həmin il dekabrın 17-də qiymətlər yenidən dəyişərək, 3 rubl olur. 1993-cü ildə isə qiymətlər iki dəfə dəyişmişdir. İyulun 26-dan metropolitendən istifadənin qiyməti 5 rubl müəyyən edildi. Dekabrın 1-də isə gediş haqqı 30 rubl təyin edilməklə yanaşı, ödəmə vasitəsi kimi talon sistemi müəyyən edilir. 1994-cü il yanvarın 1-dən yenidən jeton sistemi tətbiq edilməklə sərnişinlər gediş haqqını milli pul vahidi – Azərbaycan manatı ilə ödəməyə başlayırlar. Bir jeton və ya bir gediş sərnişinə 3 manata başa gəlirdi. 1994-cü il fevralın 15-də yenidən talon sistemi tətbiq edilməklə gediş haqqı 5 manat olur. Həmin il iyulun 1-dən jeton sisteminə yenidən qayıdılır. Metropolitendən istifadə isə 20 manat müəyyən edilir. 1994-cü il noyabrın 7-də 50 manat, həmin il dekabrın 15-dən gedişin qiyməti 100 manat olmuşdur. Qiymətlər 1995-ci il fevralın 5-də dəyişdi və 300 manat təyin edilsə də, cəmi 6 gün sonra 150 manata endirilir. Sonrakı qiymət dəyişikliyi 1996-cı il iyunun 27-də olur və 250 manata gediş haqqı 10 ilə yaxın dəyişməz qalır. 2006-cı il yanvarın 1-dən yeni milli pul siyasətinin nəticəsi kimi, qiymətlər də yenilənir. Yeni Azərbaycan manatı ilə gediş haqqı 5 qəpiyə bərabər olur. Həmin il martın 1-dən gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi 2 manat dəyərində girov haqqı ödənişi olan plastik kartlara keçilir. 30 sentyabr 2009-cu ildə Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında Bakı metrosunda gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Oktyabrın 1-dən gediş haqqının 15 qəpik olması barədə qərar qəbul edildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlk bahalaşma |url=http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2015-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530203732/http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metroda gediş haqqı qaldırıldı |url=http://lent.az/news.php?id=31233 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004162052/http://www.lent.az/news.php?id=31233 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2011-ci il noyabrın 24-də Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında metropolitendə gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Həmin qərara əsasən, 2011-ci il dekabrın 1-dən gediş haqqı 20 qəpik həddində müəyyənləşdirilir&lt;ref&gt;[http://www.mia.az/news/18530.html Metroda gediş haqqı 20 qəpik oldu] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2015-ci il avqust ayının 8-dən Bakı metrosunda gediş haqqının ödənilməsi &quot;BakıKart&quot; sistemi ilə həyata keçirilir. Həm də həmin gündən ilk dəfə şəhər ictimai sərnişindaşıma sahəsində iki fərqli nəqliyyat sisteminin inteqrasiya olunmuş ödəniş sisteminin tətbiqinə başlanılır. Tarif (qiymət) Şurasının 2018-ci ilin 30 iyul tarixində keçirilən iclasında 2018-ci il avqustun 1-dən 1 gediş üçün 30 qəpik müəyyən olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot; /&gt; Tarif(qiymət) Şurasının 31 yanvar 2023 tarixində keçirilən iclasda 1 gediş üçün 40 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda minimum gedişhaqqı 40 qəpiyə çatdırılıb|url=https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|website=Report İnformasiya Agentliyi|access-date=2023-02-01|language=az|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201235919/https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1 iyul 2024-cü il tarixindən etibarən isə gediş haqqı 1 gediş üçün 50 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda qiymət artdı, Aİ-92 benzini və dizel bahalaşdı |access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701071054/https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 oktyabr 2025-ci il tarixindən etibarən gediş haqqı 60 qəpik oldu.
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten jetonları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Tr mt token3.gif
| miqyas2   = 102
| izah2     = 1992-ci il jetonu
| şəkil3    = Tr mt token1.gif
| miqyas3   = 102
| izah3     = 1990-x
| şəkil4    = Tr mt token2.gif
| miqyas4   = 102
| izah4     = 1990-x
| şəkil5    = Tr mt token4.gif
| miqyas5   = 102
| izah5     = 2000-ci il
| şəkil6    = Tr_mt_token5.gif
| miqyas6   = 102
| izah6     = 2000-ci il
}}
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten kartları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Metro kartı.jpg
| miqyas2   = 300
| izah2     = 2015-ci ilədək istifadə olunmuş Metro kartı
| şəkil3    = 
| miqyas3   = 300
| izah3     = 
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı metrosunda partlayışlar]]
* [[1995-ci il Bakı metrosu yanğını]]
* [[Bakı metrostansiyalarının siyahısı]]
* [[Bakının yeraltı yolları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Baku Metro}}
* {{Rəsmi saytı|www.metro.gov.az}}
* [http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm Urbanrail — Bakı Metropoliteni] {{en}}
* [http://trackmap.ru/img/tm_baku.png Yollarının xəritəsi Bakı Metropoliteni]{{ref-ru}}
* [http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html Bakı Metropolitenin stansiyalarına virtual tur] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131021164121/http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html |date=2013-10-21 }}
{{Bakı Metropoliteni}}{{Azərbaycanda nəqliyyat}}

[[Kateqoriya:Bakı metrosu| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dəmiryol şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
[[Kateqoriya:6 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda ictimai nəqliyyat|m]]
[[Kateqoriya:Bakıdakı binalar və tikililər]]</text>
      <sha1>a6buxf0jme7fwi0izvsdmqwy7iohr5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015564</id>
      <parentid>9015552</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42214-26</username>
        <id>351533</id>
      </contributor>
      <comment>81-765</comment>
      <origin>9015564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43214" sha1="3r656i61eykzp6bptm1c7xzjkemnkz4" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı}}
{{səhv salma|Bakı Metropoliteni}}
{{Metropoliten
|Adı                        = Bakı metrosu
|Şəkil                      = 81-717M at Bakmil metro station.jpg
|Şəklin eni                 = 300
|Şəkilaltı yazı             = Bakmil metrostansiyası-(81-717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar - Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq müasirləşdirilmişdir).
|lat_dir = N|lat_deg=40|lat_min=21|lat_sec=00
|lon_dir = E|lon_deg=49|lon_min=50|lon_sec=00
|region                     = AZ
|CoordScale                 = 
| Loqotipi                  = [[Şəkil:Baku metro logo.svg|150px]]
| Ölkə                      = {{AZE}}
| Şəhər                     = [[Şəkil:Coat of arms of Baku.svg|{{{1|25px}}}|Bakı]][[Bakı]]
| İstismara verilmə         = 6 noyabr 1967
| Xətləri                   = 3
| Yaşıl xətt                = 16.3 km
| Qırmızı xətt              = 18.3 km
| İnşa olunan xətləri       = 1 ''(Bənövşəyi)''
| Layihələndirilən xətləri  = 2 ''(Mavi və Sarı)''
| Yolların uzunluğu         = 86.71 km
| Tunellərin uzunluğu       = 91.36 km
| Dərin özüllü stansiyaları = 7
| Dayaz özüllü stansiyaları = 17
| Yerüstü stansiyaları      = 2
| Saytı                     = [http://www.metro.gov.az metro.gov.az]
| Metronun sxemi            = [https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem]
| Yerləşmə qeydi            = 
|yerləşməsi                 = {{gerbifikasiya|Bakı}}
|xətlərin sayı              = 3
|stansiyaların sayı         = 27 işləyən&lt;br&gt;[[B-4 metrostansiyası (Bakı)|1]] tikilən&lt;br&gt;10 layihələndirilən (2030)&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakıda yeni tikiləcək 10 metro stansiyası harada yerləşəcək? - Sxem |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121191053/https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|dəmir yolunun eni          = 1520 mm
|illik sərnişindaşıma       = 226,8 milyon (2025)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
|şəbəkənin uzunluğu         = 40,7 km&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konseptual sxem {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823073133/https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Gündəlik sərnişindaşıma    = 627,3 min (orta gündəlik, 2024)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakı metropoliteninin 2025-ci il üzrə sərnişindaşıma göstəricilərini təqdim edirik {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616043321/https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Elektron Ünvan=info@metro.gov.az}}

'''Bakı metrosu''' — [[Azərbaycan]]ın paytaxtı [[Bakı|Bakı şəhərində]] yeraltı [[metropoliten]] xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemi, [[Türk dövlətləri|Türk]] ölkələri arasında və Yaxın Şərqdə qurulan ilk metropoliten.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=6 noyabr-Bakı metrosunun açılış günü {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=6 noyabr – Bakı metrosunun açılış günü |url=https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |access-date=2023-08-01 |website=metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801140343/https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Metropoliten ümumi uzunluğu təxminən 40 km olan 3 xəttdən, 27 işləyən və dörd tikilən stansiyadan ibarətdir, həmin stansiyaların 11-nin vestibülü vardır. Stansiyaların yeddisi böyük dərinlikdə yerləşir. Metropolitendə pilləkan zolağının ümumi uzunluğu 4,000 metrdən artıq olan beş tipli 39 eskalator işə salınmışdır. Tunel tikililərinin ümumi uzunluğu 17.1 kilometrdən artıqdır. Bakı metrosunun nadirliyi bundan ibarətdir ki, onun xətləri təpəlik ərazidə yerləşən şəhərin bir-biri ilə kəsişən relyefi üzrə salınmışdır, burada 60% və 40%-minlik mailliklər və kiçik radiuslu çoxsaylı əyrilər mövcuddur. &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Xətlərinin Konseptual İnkişaf sxeminə əsasən gələcəkdə metropolitenin ümumi şəbəkəsi 3 mövcud — [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|Yaşıl]], [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|Qırmızı]] və [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|Bənövşəyi]], həmçinin 2 əlavə yeni xətt — Mavi və Sarı xətlər olmaqla 5 xətdən, 76 stansiyadan, 6 elektrik deposundan və 119,1 kilometr metro xəttindən ibarət olacaq. Perspektivdə 50 yeni stansiyanın inşa edilməsi və 84,3 kilometr uzunluğunda metro xəttinin çəkilməsi nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gələn il Bakıda daha bir metro stansiyası istifadəyə veriləcək |url=https://virtualaz.org/olke/142248 |access-date=2019-06-12 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209094234/https://virtualaz.org/olke/142248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Bakı Metropoliteni]] daşınan sərnişinlərin sayına görə dünyada qırx birinci yerdədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://gun.az/economy/54239 |access-date=2012-10-24 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026022201/http://gun.az/economy/54239 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində [[Bakı]] təkcə [[Qafqaz]]ın deyil, həm də bütün keçmiş [[SSRİ]]-nin əhalisi çox olan sənaye, mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Buna görə də [[Moskva]] və [[Leninqrad]] şəhərlərində metropoliten tikintisindən sonra 1932-ci ildə [[Bakı]] şəhərinin inkişafının Baş Planının ilkin variantlarında metropolitenin tikintisi qərara alındı. Bununla da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək və şəhərin dar-darısqal küçələrini nəqliyyatından təmizləmək mümkün olurdu.

Lakin bir qədər sonra başlanan 1941–1945-ci illərin müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu. Yalnız 1947-ci ildə, müharibədən 2 il sonra hökumət layihə-axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının yaradılması başlanır, 1954-cü ildə isə birinci xəttin texniki layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12.1 km-lik xəttinin inşası başlanır. Baş yolun xətləri dəniz sahilindən 500–700-m aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.

1953-cü ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu da Bakı metrosunun istismara verilməsini xeyli gecikdirir.

1966-cı ildə tərkibində hərəkət, hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları, sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni İdarəsi yaradılır.

1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində metrosunun 5 stansiyası — [[İçərişəhər metrostansiyası|Bakı Soveti]], [[Sahil metrostansiyası|26 Bakı Komissarı]], [[28 May metrostansiyası|28 Aprel]], [[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]] və [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nəriman Nərimanov]] stansiyaları və 9.2 km-lik yeraltı xətləri olan birinci növbəsi istismara verilir, həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə idi ki, bunlardan da birisi Qara Şəhər adlanan ərazidə yerləşən [[Xətai metrostansiyası|Stepan Şaumyan stansiyası]] idi. İlk qatarı maşinist [[Salman Ələkbərov]] və maşinist köməkçisi [[Akif Mirzəyev (maşinist)|Akif Mirzəyev]] idarə edirdi. 25 noyabr 1967-ci ildən metronun daimi istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti başlandı.

Birinci sahədən sonra 2.3 km-lik ikinci sahə işə salındı. Sonra isə 6.4 km-lik üçüncü sahə istismara verildi ki, bu da iri &quot;8-ci kilometr&quot; yaşayış sahəsini və sənaye zonasını şəhərin mərkəzinə birləşdirdi. 9,1 km-lik ikinci növbə isə [[Bakı]] yaylasının şimal-qərb hissəsindən keçdi və həmin sahə beş stansiyanın inşası ilə birlikdə 1985-ci ildə başa çatdırıldı, buradakı stansiyalardan ikisi böyük dərinlikdə yerləşir.

[[28 May metrostansiyası|28 May stansiyasına]] keçid kimi tikilmiş [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı stansiyası]] 1993-cü ildə istismara verilmişdir.

2002-ci ildə istismara verilən [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov adına stansiyanın]] başa çatdırılması üçün [[Avropa Birliyi]] 4.1 milyon [[avro]] ayırmişdır. 2006-cı ildən etibarən köhnə jeton ödəmə sisteminin əvəzinə yeni RFİD kartlar tətbiq edilməyə başlamışdır. 2007-ci ildə tam olaraq bu kartlara keçilmişdir. 2008-ci il oktyabrın 9-da [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.

2009-cu il dekabrın 30-da [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı metrosunun perspektiv inkişaf planının müzakirəsinə həsr olunmuş iclas keçirilmişdir |url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |access-date=2010-11-05 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228220128/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il iyunun 29-da [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110629054034393{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il dekabrın 30-da &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; stansiyası yenidənqurmadan sonra &quot;Koroğlu&quot; adı ilə istifadəyə verilmişdir. 

27 fevral 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında sərəncamına əsasən, Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin bazasında “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti təsis edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

“Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti səhmləri dövlətə məxsus olan, eyni zamanda Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisi hesab olunan qurumdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2015-ci il dekabrın 28-də [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]] stansiyasının 2 çıxışı istifadəyə verilmişdir. 2016-cı il aprelin 19-da 3-cü Bənövşəyi xətt və onun tərkibində olan [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] və [[Cavad xan metrostansiyası|Memar Əcəmi]] stansiyaları istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |title=Новая линия Бакинского метрополитена |author=CBC |date=21.04.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com Youtube.com] |accessdate=2016-04-21 |language=ru |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318055734/https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin aprelində Bakı Metropoliteni tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə götürülüb. Metropoliten tarixində ilk dəfə qatar maşinisti peşəsinə qadınların seçilməsinə şərait yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı metrosunun tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə qəbul olunub |url=https://virtualaz.org/olke/138577 |access-date=2019-04-13 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318052413/https://virtualaz.org/olke/138577 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021-ci il mayın 29-da [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr stansiyası]] istifadəyə verilmişdir. 2022-ci il dekabrın 23-də [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən stansiyası]] və [[Xocəsən (elektrik deposu)|Xocəsən elektrik deposu]] istifadəyə verilmişdir.
[[Fayl:BMGIF.gif|thumb|300x300px|Bakı Metropolitenin inkişafı]]

== Rəhbərlər ==
# [[Lütfəli Nuriyev]] (1966–1976)
# [[Fikrət Kəngərli]] (1976–1979)
# [[İqor Xankişiyev]] (1979–1987)
# [[Vahid Nadirli]] (1987–1993)
# [[Cəfər Yusifov]] (1993–1998)
# [[Tağı Əhmədov]] (1998–2014)
# [[Zaur Hüseynov (dövlət xadimi)|Zaur Hüseynov]] (2014–2024)
# [[Vüsal Aslanov]] (2024-indi)
20 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Vüsal Aslanov “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=V.Y.Aslanovun “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67579 |access-date=2026-04-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102204612/https://president.az/az/articles/view/67579 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xətlər və stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
| Xətləri || 3
|-
| Xətlərin uzunluğu || 40.7 km
|-
| Yaşıl xətt || 14,5 km
|-
| Qırmızı xətt || 20,1 km
|-
| Bənövşəyi xətt || 6.1 km
|-
| Layihələndirilən xətləri || 2 ''(Mavi və Sarı)''
|-
| Yolların uzunluğu || 88.91 km
|-
| Tunellərin uzunluğu || 91.36 km
|-
|}

=== [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|1-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;{{Cite web
 | url = http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | title = Stansiya və mənzillərin istismara verildiyi tarix və mənzilin uzunluğu
 | access-date = 2025-07-15
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130806164102/http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | archive-date = 2013-08-06
 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[28 May metrostansiyası|28 May]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Qara Qarayev metrostansiyası|Q. Qarayev]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Xalqlar Dostluğu metrostansiyası|Xalqlar Dostluğu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]|||black|#ffafaf|black}} {{Bahnlinie|[[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]|||black|#ffafaf|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;20,1 km&lt;/div&gt;{{Bahnlinie|'''[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] - [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov]]'''|xətti||black|#ffafaf|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1967&lt;/div&gt; [[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] — [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 1970&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;5,3 km 1972&lt;/div&gt; [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]] — [[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;0,5 km 1979&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;3,3 km 1989&lt;/div&gt; [[Neftçilər metrostansiyası|Netfçilər]] — [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2002&lt;/div&gt; [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]] — [[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|2-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]|||black|#afffcc|black}} {{Bahnlinie|[[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]|||black|#afffcc|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;14,5 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]- [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]-[[Xətai metrostansiyası|Xətai]] xətti''' |||black|#afffcc|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,3 km 1968&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,2 km 1976&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1985&lt;/div&gt; [[Nizami metrostansiyası|Nizami]] — [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1993&lt;/div&gt; [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]]&lt;ref&gt;Bu tarixdən, Xətai stansiyasından qatarlar artıq 28 May stansiyasına yox, Cəfər Cabbarlı stansiyasına gedir.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,7 km 2008&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]] — [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2009&lt;/div&gt; [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]] — [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,8 km 2011&lt;/div&gt; [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]] — [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|3-cü xətt]] ===
{{Bahnlinie|[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[B-4 (Cəlil Məmmədquluzadə) metrostansiyası|B-4 (tikilməkdədir)]]|||black|#e9afff|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,1 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]] - [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]'''|xətti||black|#e9afff|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,1 km 2016&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,6 km 2021&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]] — [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 2022&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]
&lt;/div&gt;

== Adları dəyişdirilmiş stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Əvvəlki adı || İndiki adı || Dəyişdirilmə tarixi
|-
| &quot;Şaumyan&quot; || &quot;[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&quot; || 13 noyabr 1988
|-
| &quot;XI Qızıl Ordu Meydanı&quot; || &quot;[[20 yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;28 Aprel&quot; || &quot;[[28 May metrostansiyası|28 May]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Avrora&quot; || &quot;[[Qara Qarayev metrostansiyası|Qara Qarayev]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;Elektrozavod&quot; || &quot;[[BAKMİL metrostansiyası|Bakmil]]&quot; || 1 yanvar 1993
|-
| &quot;26 Bakı Komissarı&quot; || &quot;[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Bakı Soveti&quot; || &quot;[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]&quot; || 25 aprel 2007
|-
| &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; || &quot;[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]&quot; || 30 dekabr 2011
|}

== Gələcək planlar ==
Gələcəkdə Bakı metrosu xətlərinin sayını 5-ə, şəbəkənin uzunluğunu 40 kilometrdən 119 kilometrə, stansiyaların sayı isə 27-dən 77-yə çatdırılması planlaşdırılır. Bunun əsas məqsədi metronun mövcud şəbəkəsinin genişləndirilməsidir. Bunun üçün, ilk növbədə, yeni xətlər inşa olunmalıdır. Bu isə ictimai nəqliyyat növlərinin yükünün azaldılmasına kömək edəcək. Əsas məqsədlərə metronun vaqon parkının mütəmadi çağdaşlaşdırılması, qatarların hərəkət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, sərnişinlərə maksimum rahatlıq yaradılması daxildir. Yeni proqram sayəsində metro digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə uzlaşdırılacaq və inteqrasiyası təmin ediləcək (Avtovağzal stansiyasının çıxışlarından biri Bakı Beynaxalq Avtovağzal Kompleksinə aparır). Bu isə əsasən, metropoliten şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində baş verəcək. Yeni xətlərdə sərnişinlərin rahatlığını təmin etmək üçün platformaların uzunluğu artırılacaq və bunun hesabına alınacaq qatarlar ən müasir texnologiyalarla təchiz olunmaqla yanaşı, vaqonlarının sayı 5-dən 7-yə çatdırılacaq. Tikilən obyektlərdən daha biri — Bakı metrosunun texnoloji korpusunun bu ilin noyabrında — metropoliten işçilərinin peşə bayramında istifadəyə verilməsi gözlənilir. 2–4-cü mərtəbələrdə dispetçer məntəqələri yerləşəcək. 3-cü mərtəbədə akt zalı da olacaq. Burada son tamamlama və dizayn işləri görülür. 9-cu mərtəbədə hər biri 100 nəfərə qulluq edəcək iki yeməkxana olacaq və burada tikinti işləri yekunlaşıb və təchizatla bağlı məsələlər həll olunur.

=== Stansiyaların təmiri və yenidən qurulması ===
Köhnə stansiyaların yenidən qurulması və yeni çıxışları tikilməsi də planın tərkib hissəsidir. 2008-ci ildə yenidən qurulan &quot;İçərişəhər&quot; stansiyasının ardınca &quot;Koroğlu&quot; stansiyası da rekonstruksiya olunaraq, 2011-ci il dekabrın 30-da istifadəyə verildi. 2014-cü ilin əvvəlində &quot;28 May&quot; stansiyasının yenidən qurulması başa çatdı . 2012-ci ilin sentyabrında burada Cəfər Cabbarlı meydanına çıxışın eskalatorları müasir analoqları ilə əvəzləndi. Əvvəlkindən fərqli olaraq burada 4 eskalator quraşdırıldı. 2009-cu ildə 28 May stansiyasının, 2015-ci ildə isə Elmlər Akademiyası stansiyasının ikinci çıxışı inşa olunmuşdu.

=== Qırmızı xətt ===
Metropolitenin inkişaf planında 1-ci (Qırmızı) xəttdə 6 yeni stansiyanın tikilməsi planlaşdırılır. Xətt &quot;İçərişəhərdən&quot; Badamdara (burada 4 stansiya tikiləcək) və &quot;Həzi Aslanovdan&quot; Hərbi Akademiya istiqamətində uzanacaq.

Ən vacib məsələlərdən biri də bu xətlərin bir-birindən ayrılmasıdır. Bu istiqamətlərdə müstəqil hərəkətin təşkili qarşıdakı illərdə həll olunmalıdır və artıq bu istiqamətdə bir neçə təklif dəyərləndirilmə mərhələsindədir. 2015-ci ildə Bakı metrosunun iki xəttinin ayrılmasına başlanmısdır. Metronun iki müstəqil xətti olacaq — &quot;Həzi Aslanov&quot;–&quot;İçərişəhər&quot;(Qırmızı) və &quot;Dərnəgül&quot;–&quot;Xətai&quot; (Yaşıl). 1-ci xətt &quot;28 May&quot; stansiyasından, 2-ci isə &quot;Cəfər Cabbarlı&quot;dan keçməklə işləyəcək&quot;.

Cəmi 19 stansiyadan ibarət olacaq xəttin 13 stansiyası və 1 elektrik deposu istismardadır. Xəttin uzunluğu 28,5 km olacaq.

=== Yaşıl xətt ===
2-ci (Yaşıl) xəttdə tikinti davam edir: Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında Dərnəgül Elektrik deposu tikilir, Şah İsmayıl Xətai stansiyasından Ağ şəhərdə yerləşəcək Y-14, Y-15 və Y-16 stansiyaların istiqamətində tunellər qazılmaqdadır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://oxu.az/economy/144784 |access-date=2016-09-10 |archive-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321142308/https://oxu.az/economy/144784 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Həzi Aslanov stansiyasına keçidi olacaq Məhəmməd Hadi stansiyası, Günəşli və Yeni Günəşli yaşayış massivlərində isə daha 2 yeni stansiya tikilməkdədir.

2-ci (Yaşıl) xəttin tam sərbəst işləməsi üçün Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında elektrik depo tikilir və eyni zamanda 28 May stansiyasının ərazisində yeni tunel inşa olunur. Bu işlər başa çatandan sonra 2-ci xəttdə istifadə olunan qatarlar Bakmil deposuna getməyəcəklər. Dərnəgüldən gələn qatarlar Nizami Gəncəvi stasiyasından sonra Cəfər Cabbarlı stansiyasına və oradan Şah İsmayıl Xətai stansiyasına gedəcəklər.

Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq, gələcəkdə bu xətt üzrə Bakı metrosunda ilk dəfə qatarların dairəvi hərəkəti təşkil olunacaq. 23 stansiyası olacaq bu xəttin 10 stansiyası istismardadır. Xəttin uzunluğu 41,8 km olacaq.

=== Bənövşəyi xətt ===
19 aprel 2016-cı il 3-cü xəttin ilk iki stansiyasının (Avtovağzal və Memar Əcəmi-2) açılışı olunmuşdur. 29 may 2021-ci ildə 3-cü xəttin üçüncü stansiyasının (8 Noyabr) açılışı olmuş və 31 maydan istifadəyə verilmişdir. 23 dekabr 2022-ci ildə 3-cü xəttin dördüncü və ilk yerüstü stansiyasının (''Xocəsən'') və Deponun açılışı olmuşdur. Hal-hazırda 3-cü (Bənövşəyi) xəttdə aktiv tikinti işləri davam edir: Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində şərti adı B-4 olan stansiya inşa olunur, Qış bulvarının yanında yerləşəcək B-5 şərti adlı stansiya istiqamətində tunellər qazılmaqdadır. Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq bu xətt üzrə 6-sı keçid olmaqla, 10 yeni stansiya inşa olunmalıdır. Xəttin uzunluğu 18,5 km olacaq.

=== Mavi xətt ===
Yeni Yasamalda başlayacaq 4-cü (Mavi) xətt &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyasında Yaşıl, Ceyhun Səlimov küçəsində inşa olunan 8 Noyabr stansiyasında Bənövşəyi, sonra &quot;Gənclik&quot; stansiyasında Qırmızı xətlə qovuşacaq. &quot;Gənclik-2&quot; stansiyasından əvvəl xəttin daha bir stansiyası Teymur Əliyev küçəsində olacaq və sonrakı tədbirlər planına görə, artıq Binəqədidən Bibiheybətə qədər uzanacaq Sarı xətlə keçid stansiyasında birləşəcək. Xətt üzrə 7-si keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu tikiləcək. Son dayanacaq Ramana qəsəbəsində olacaq. Xəttin uzunluğu 16,3 km olacaq.

=== Sarı xətt ===
Binəqədi rayonundan başlayaraq Səbail rayonunun Bayıl qəsəbəsinədək uzanan xətt olacaq. Bu xətdə 5-i keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu inşa olunacaq. Xəttin uzunluğu 14,7 km olacaq.

=== Yaxın gələcək üçün planlar ===
2030 ilə qədər 10 yeni metro stansiyasının tikintisi planlaşdırılıb. Onlardan 6-sı bənövşəyi, 4-ü isə yaşıl xəttdə tikilməlidir.&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Yaşıl və qırmızı xətləri ayırmaq üçün ilk olaraq &quot;Dərnəgül&quot; deposunun tikintisi, 2025-ci ilin sonunda isə Nizami — Cəfər Cabbarlı arasında yeni tunellin tikintisi planlaşdırılır. Tuneldə tikinti işlərinin 10–11 ay ərzində davam edəcəyi gözlənilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki stansiyanı birləşdirəcək yeni tunel - Tikinti 11 ay çəkəcək |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411215614/https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 10 yeni stansiyadan əlavə, Dərnəgül deposunun yanında sərnişinlər üçün yerüstü platforma inşa ediləcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Dərnəgül&quot; elektrik deposunun inşası bərpa olunur |url=https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516204138/https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü il noyabrın 30-da &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasının dalanında yenidəqurma işlərinə başlanılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Həzi Aslanov” stansiyasında təmir başlayır |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512185018/https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İşlərin 1,5–2 il çəkməsi yəni 2026-cı ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metronun &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasında işlər nə vaxt YEKUNLAŞACAQ? |url=https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125091240/https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tikinti texnologiyaları ==
[[Fayl:Baku Metro.JPG|thumbnail|Bakı metrosunun 81–717/714 tipli köhnə vaqonları]]
[[Fayl:81-760B.jpg|thumbnail|Bakı metrosunun 81–760B/761B/763B tipli yeni vaqonları]]
[[Fayl:81-71M_arrives_Sahil_station_(cropped).jpg|thumb|81–717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar — Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq modernləşdirilmişdir.]]
Azərbaycan respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla &quot;Bakı Metropoliteninin 2011–2015-ci illərdə inkişafına dair Dövlət Proqramı&quot; təsdiq olunduqdan sonra metro tikintisi daha da intensivləşib. Buna isə xüsusi texnologiyalarsız nail olmaq mümkün deyil. Məhz dövlət proqramı çərçivəsində ölkəyə daha bir texnoloji yenilik — tunelqazma kompleksləri gətirilir. Bunun nəticəsində metro tikintisinin sürətləndirilməsi və tikintinin maya dəyərinin aşağı salınması təmin olunacaq.
Vaxtilə sınansa da, tətbiqinə imkan verilməyən bu avadanlıqlar indi əsas qazma vasitələrinə çevriliblər. Yeni — Bənövşə xəttin inşasına cəlb olunmuş Almaniya istehsalı olan &quot;Herrenknext&quot; və ABŞ istehsalı olan &quot;Robins&quot; tunelqazma kompleksləri da cəlb edilib. Bu avadanlıqlar Bakı metrosunun inşaat tarixində tamamilə yeni, müasirlik və texnoloji üstünlük səhifəsini açır.

Bu vaxt ərzində tikilən &quot;[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&quot; stansiyasında, əvvəlki illərdə tikilən stansiyalardan fərqli olaraq, inşaat işləri daha sürətli templə gedirdi. Bunun səbəbi inşaat işlərinin yeni metodla aparılmasıdır. &quot;Qruntda divar&quot; və yaxud &quot;diafraqma yol&quot; (&quot;Diaphragm Wall&quot;) adlandırılan bu üsul stansiyanın yerində betonlanma ilə divarın qurulmasına söykənir. O, məhdud ərazilərdə ətraf mühitin tamlığını və vəhdətini pozmadan qazıntı işlərinin aparılmasına ideal şərait yaradır. Ümumən bu üsul ağır hidrogeoloji şərait üçün ən ideal variantlardan biridir. İnşaatın səssiz-küysüz aparılması – ölçmələr nəticəsində məlum olub ki, tikintidən ətrafa yayılan səs hətta avtomobillərin yolda hərəkəti nəticəsində yaranan səsdən də azdır. Tikinti zamanı inşaat meydançası heç bir titrəməyə səbəb olmur və ətrafdakı binaların, kanalların, kəmərlərin çökməsi mümkünsüzdür. Bütün bu prosesin daha bir vacib məqamı isə onun tikintinin smeta dəyərini 25 faizə qədər azaltmasıdır. Dayaq divarlar və qoruyucu konstruksiyalara çəkilən xərci 50, süzülmə örtüyündə isə 65 faizə qədər aşağı salmaq mümkündür.
[[Fayl:Khojasan depot of Baku Metro - 81-765-B trains.jpg|thumb|Bakı metrosunun 81–765B/766B/767B tipli yeni vaqonlar]]
2011–2015-ci illərdə &quot;Elmlər Akademiyası&quot;nın ikinci çıxışı inşa olunmuşdu. Buranın çox ağır hidrogeoloji şəraiti sirr deyil. Əvvəllər metro tikintisi zamanı tunelləri, qazılmış şaxtaları su basması da olub. Burada müasir üsullardan biri olan &quot;maili inyeksiya&quot;ya tətbiq olunmuşdur. Son illərdə ağır mühəndis-geoloji şəraitdə təməl və özüllərin qournması məqsədilə maili inyeksiyalamadan İngiltərə, Almaniya, İtaliyada da geniş istifadə olunmağa başlayıb.

== Bakı metrosu &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;nda ==
28 oktyabr 1995-ci ildə &quot;[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&quot; və &quot;[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nərimanov]]&quot; stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın [[Bakı metrosunda yanğın (1995)|alışması]] nəticəsində 289 adam həlak olub, 270 nəfər isə xəsarət alıb. Bu qəza &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb. Prezident [[Heydər Əliyev]]in göstərişi ilə ölkədə 3 gün matəm elan edilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 oktyabr. |url=http://lent.az/news.php?id=33245 |access-date=2009-10-28 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031064006/http://lent.az/news.php?id=33245 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Beləliklə, ilk dəfə 1967-ci ildə &quot;Ginnesin Rekordlar Kitabı&quot;na Yaxın Şərqdə ilk metro kimi düşən Bakı metrosunun, bu dəfə faciənin böyüklüyünə görə tarixə düşdü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki məşum qəzanın tarixçəsi |url=http://lent.az/news.php?id=27596 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907023736/http://lent.az/news.php?id=27596 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Birinci göstərici dəyişməyən rekordlar siyahısına daxildir.

Üçüncü rekord da müstəqillik dövrünə təsadüf edir. Bakı Metrosu bu dəfə dünyada ən ucuz dəmiryol nəqliyyatı şəbəkəsi kimi böyük bir &quot;uğura&quot; imza atıb və təqribən 15 ilə yaxın müddətdə &quot;keçici bayrağı&quot; heç kimə verməyib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı Metrosu rekordu əldən verəcəkmi? |url=http://lent.az/news.php?id=31325 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603211955/http://lent.az/news.php?id=31325 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Gediş haqqı ==
1967-ci il noyabrın 6-dan istismarı başlanmış Bakı metrosunda Azərbaycan müstəqillik qazanana qədər gediş haqqı Sovet pulu ilə 5 qəpik idi&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot;&gt;[http://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 Həmin il metroda gediş haqqı 300 manat olub — Cəmi 6 gün] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321142349/https://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 |date=2022-03-21 }}. qafqazinfo.az, 12.09.2018{{ref-az}}&lt;/ref&gt;. 1992-ci ilə yanvarın 4-də Bakı metrosunda ilk dəfə gediş haqqının qiymət dəyişikliyi edildi. Qərara əsasən, qiymətlər 15 qəpik oldu. Yeni qiymət 1992-ci il martın 1-nə qədər qüvvədə qaldı. Həmin tarixdən bir sərnişinin daşınma haqqı 30 qəpik müəyyən edildi. 1992-ci ilin iyun ayından gediş haqqı 1 Sovet rublu olur. Həmin vaxtdan jeton sistemi tətbiq edilməyə başlanır. Həmin il dekabrın 17-də qiymətlər yenidən dəyişərək, 3 rubl olur. 1993-cü ildə isə qiymətlər iki dəfə dəyişmişdir. İyulun 26-dan metropolitendən istifadənin qiyməti 5 rubl müəyyən edildi. Dekabrın 1-də isə gediş haqqı 30 rubl təyin edilməklə yanaşı, ödəmə vasitəsi kimi talon sistemi müəyyən edilir. 1994-cü il yanvarın 1-dən yenidən jeton sistemi tətbiq edilməklə sərnişinlər gediş haqqını milli pul vahidi – Azərbaycan manatı ilə ödəməyə başlayırlar. Bir jeton və ya bir gediş sərnişinə 3 manata başa gəlirdi. 1994-cü il fevralın 15-də yenidən talon sistemi tətbiq edilməklə gediş haqqı 5 manat olur. Həmin il iyulun 1-dən jeton sisteminə yenidən qayıdılır. Metropolitendən istifadə isə 20 manat müəyyən edilir. 1994-cü il noyabrın 7-də 50 manat, həmin il dekabrın 15-dən gedişin qiyməti 100 manat olmuşdur. Qiymətlər 1995-ci il fevralın 5-də dəyişdi və 300 manat təyin edilsə də, cəmi 6 gün sonra 150 manata endirilir. Sonrakı qiymət dəyişikliyi 1996-cı il iyunun 27-də olur və 250 manata gediş haqqı 10 ilə yaxın dəyişməz qalır. 2006-cı il yanvarın 1-dən yeni milli pul siyasətinin nəticəsi kimi, qiymətlər də yenilənir. Yeni Azərbaycan manatı ilə gediş haqqı 5 qəpiyə bərabər olur. Həmin il martın 1-dən gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi 2 manat dəyərində girov haqqı ödənişi olan plastik kartlara keçilir. 30 sentyabr 2009-cu ildə Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında Bakı metrosunda gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Oktyabrın 1-dən gediş haqqının 15 qəpik olması barədə qərar qəbul edildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlk bahalaşma |url=http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2015-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530203732/http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metroda gediş haqqı qaldırıldı |url=http://lent.az/news.php?id=31233 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004162052/http://www.lent.az/news.php?id=31233 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2011-ci il noyabrın 24-də Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında metropolitendə gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Həmin qərara əsasən, 2011-ci il dekabrın 1-dən gediş haqqı 20 qəpik həddində müəyyənləşdirilir&lt;ref&gt;[http://www.mia.az/news/18530.html Metroda gediş haqqı 20 qəpik oldu] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2015-ci il avqust ayının 8-dən Bakı metrosunda gediş haqqının ödənilməsi &quot;BakıKart&quot; sistemi ilə həyata keçirilir. Həm də həmin gündən ilk dəfə şəhər ictimai sərnişindaşıma sahəsində iki fərqli nəqliyyat sisteminin inteqrasiya olunmuş ödəniş sisteminin tətbiqinə başlanılır. Tarif (qiymət) Şurasının 2018-ci ilin 30 iyul tarixində keçirilən iclasında 2018-ci il avqustun 1-dən 1 gediş üçün 30 qəpik müəyyən olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot; /&gt; Tarif(qiymət) Şurasının 31 yanvar 2023 tarixində keçirilən iclasda 1 gediş üçün 40 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda minimum gedişhaqqı 40 qəpiyə çatdırılıb|url=https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|website=Report İnformasiya Agentliyi|access-date=2023-02-01|language=az|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201235919/https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1 iyul 2024-cü il tarixindən etibarən isə gediş haqqı 1 gediş üçün 50 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda qiymət artdı, Aİ-92 benzini və dizel bahalaşdı |access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701071054/https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 oktyabr 2025-ci il tarixindən etibarən gediş haqqı 60 qəpik oldu.
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten jetonları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Tr mt token3.gif
| miqyas2   = 102
| izah2     = 1992-ci il jetonu
| şəkil3    = Tr mt token1.gif
| miqyas3   = 102
| izah3     = 1990-x
| şəkil4    = Tr mt token2.gif
| miqyas4   = 102
| izah4     = 1990-x
| şəkil5    = Tr mt token4.gif
| miqyas5   = 102
| izah5     = 2000-ci il
| şəkil6    = Tr_mt_token5.gif
| miqyas6   = 102
| izah6     = 2000-ci il
}}
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten kartları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Metro kartı.jpg
| miqyas2   = 300
| izah2     = 2015-ci ilədək istifadə olunmuş Metro kartı
| şəkil3    = 
| miqyas3   = 300
| izah3     = 
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı metrosunda partlayışlar]]
* [[1995-ci il Bakı metrosu yanğını]]
* [[Bakı metrostansiyalarının siyahısı]]
* [[Bakının yeraltı yolları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Baku Metro}}
* {{Rəsmi saytı|www.metro.gov.az}}
* [http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm Urbanrail — Bakı Metropoliteni] {{en}}
* [http://trackmap.ru/img/tm_baku.png Yollarının xəritəsi Bakı Metropoliteni]{{ref-ru}}
* [http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html Bakı Metropolitenin stansiyalarına virtual tur] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131021164121/http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html |date=2013-10-21 }}
{{Bakı Metropoliteni}}{{Azərbaycanda nəqliyyat}}

[[Kateqoriya:Bakı metrosu| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dəmiryol şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
[[Kateqoriya:6 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda ictimai nəqliyyat|m]]
[[Kateqoriya:Bakıdakı binalar və tikililər]]</text>
      <sha1>3r656i61eykzp6bptm1c7xzjkemnkz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015566</id>
      <parentid>9015564</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42214-26</username>
        <id>351533</id>
      </contributor>
      <origin>9015566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43209" sha1="3v9kfpvf10yxsl894l32qrytchu9snd" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı}}
{{səhv salma|Bakı Metropoliteni}}
{{Metropoliten
|Adı                        = Bakı metrosu
|Şəkil                      = 81-717M at Bakmil metro station.jpg
|Şəklin eni                 = 300
|Şəkilaltı yazı             = Bakmil metrostansiyası-(81-717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar - Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq müasirləşdirilmişdir).
|lat_dir = N|lat_deg=40|lat_min=21|lat_sec=00
|lon_dir = E|lon_deg=49|lon_min=50|lon_sec=00
|region                     = AZ
|CoordScale                 = 
| Loqotipi                  = [[Şəkil:Baku metro logo.svg|150px]]
| Ölkə                      = {{AZE}}
| Şəhər                     = [[Şəkil:Coat of arms of Baku.svg|{{{1|25px}}}|Bakı]][[Bakı]]
| İstismara verilmə         = 6 noyabr 1967
| Xətləri                   = 3
| Yaşıl xətt                = 16.3 km
| Qırmızı xətt              = 18.3 km
| İnşa olunan xətləri       = 1 ''(Bənövşəyi)''
| Layihələndirilən xətləri  = 2 ''(Mavi və Sarı)''
| Yolların uzunluğu         = 86.71 km
| Tunellərin uzunluğu       = 91.36 km
| Dərin özüllü stansiyaları = 7
| Dayaz özüllü stansiyaları = 17
| Yerüstü stansiyaları      = 2
| Saytı                     = [http://www.metro.gov.az metro.gov.az]
| Metronun sxemi            = [https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem]
| Yerləşmə qeydi            = 
|yerləşməsi                 = {{gerbifikasiya|Bakı}}
|xətlərin sayı              = 3
|stansiyaların sayı         = 27 işləyən&lt;br&gt;[[B-4 metrostansiyası (Bakı)|1]] tikilən&lt;br&gt;10 layihələndirilən (2030)&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakıda yeni tikiləcək 10 metro stansiyası harada yerləşəcək? - Sxem |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121191053/https://qafqazinfo.az/news/detail/bakida-yeni-tikilecek-10-metro-stansiyasi-harada-yerlesecek-sxem-458374 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|dəmir yolunun eni          = 1520 mm
|illik sərnişindaşıma       = 226,8 milyon (2025)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
|şəbəkənin uzunluğu         = 40,7 km&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konseptual sxem {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823073133/https://metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Gündəlik sərnişindaşıma    = 627,3 min (orta gündəlik, 2024)&lt;ref name=&quot;Sərnişindaşıma_2025&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakı metropoliteninin 2025-ci il üzrə sərnişindaşıma göstəricilərini təqdim edirik {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616043321/https://www.instagram.com/p/DTR2OYqjr1b/?img_index=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Elektron Ünvan=info@metro.gov.az}}

'''Bakı metrosu''' — [[Azərbaycan]]ın paytaxtı [[Bakı|Bakı şəhərində]] yeraltı [[metropoliten]] xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemi, [[Türk dövlətləri|Türk]] ölkələri arasında və Yaxın Şərqdə qurulan ilk metropoliten.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=6 noyabr-Bakı metrosunun açılış günü {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=6 noyabr – Bakı metrosunun açılış günü |url=https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |access-date=2023-08-01 |website=metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801140343/https://metro.gov.az/az/metropolitan-press/1781/6-noyabr-baki-metrosunun-acilis-gunu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Metropoliten ümumi uzunluğu təxminən 40 km olan 3 xəttdən, 27 işləyən və dörd tikilən stansiyadan ibarətdir, həmin stansiyaların 11-nin vestibülü vardır. Stansiyaların yeddisi böyük dərinlikdə yerləşir. Metropolitendə pilləkan zolağının ümumi uzunluğu 4,000 metrdən artıq olan beş tipli 39 eskalator işə salınmışdır. Tunel tikililərinin ümumi uzunluğu 17.1 kilometrdən artıqdır. Bakı metrosunun nadirliyi bundan ibarətdir ki, onun xətləri təpəlik ərazidə yerləşən şəhərin bir-biri ilə kəsişən relyefi üzrə salınmışdır, burada 60% və 40%-minlik mailliklər və kiçik radiuslu çoxsaylı əyrilər mövcuddur. &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Xətlərinin Konseptual İnkişaf sxeminə əsasən gələcəkdə metropolitenin ümumi şəbəkəsi 3 mövcud — [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|Yaşıl]], [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|Qırmızı]] və [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|Bənövşəyi]], həmçinin 2 əlavə yeni xətt — Mavi və Sarı xətlər olmaqla 5 xətdən, 76 stansiyadan, 6 elektrik deposundan və 119,1 kilometr metro xəttindən ibarət olacaq. Perspektivdə 50 yeni stansiyanın inşa edilməsi və 84,3 kilometr uzunluğunda metro xəttinin çəkilməsi nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gələn il Bakıda daha bir metro stansiyası istifadəyə veriləcək |url=https://virtualaz.org/olke/142248 |access-date=2019-06-12 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209094234/https://virtualaz.org/olke/142248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Bakı Metropoliteni]] daşınan sərnişinlərin sayına görə dünyada qırx birinci yerdədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://gun.az/economy/54239 |access-date=2012-10-24 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026022201/http://gun.az/economy/54239 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində [[Bakı]] təkcə [[Qafqaz]]ın deyil, həm də bütün keçmiş [[SSRİ]]-nin əhalisi çox olan sənaye, mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Buna görə də [[Moskva]] və [[Leninqrad]] şəhərlərində metropoliten tikintisindən sonra 1932-ci ildə [[Bakı]] şəhərinin inkişafının Baş Planının ilkin variantlarında metropolitenin tikintisi qərara alındı. Bununla da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək və şəhərin dar-darısqal küçələrini nəqliyyatından təmizləmək mümkün olurdu.

Lakin bir qədər sonra başlanan 1941–1945-ci illərin müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu. Yalnız 1947-ci ildə, müharibədən 2 il sonra hökumət layihə-axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının yaradılması başlanır, 1954-cü ildə isə birinci xəttin texniki layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12.1 km-lik xəttinin inşası başlanır. Baş yolun xətləri dəniz sahilindən 500–700-m aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.

1953-cü ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu da Bakı metrosunun istismara verilməsini xeyli gecikdirir.

1966-cı ildə tərkibində hərəkət, hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları, sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni İdarəsi yaradılır.

1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində metrosunun 5 stansiyası — [[İçərişəhər metrostansiyası|Bakı Soveti]], [[Sahil metrostansiyası|26 Bakı Komissarı]], [[28 May metrostansiyası|28 Aprel]], [[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]] və [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nəriman Nərimanov]] stansiyaları və 9.2 km-lik yeraltı xətləri olan birinci növbəsi istismara verilir, həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə idi ki, bunlardan da birisi Qara Şəhər adlanan ərazidə yerləşən [[Xətai metrostansiyası|Stepan Şaumyan stansiyası]] idi. İlk qatarı maşinist [[Salman Ələkbərov]] və maşinist köməkçisi [[Akif Mirzəyev (maşinist)|Akif Mirzəyev]] idarə edirdi. 25 noyabr 1967-ci ildən metronun daimi istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti başlandı.

Birinci sahədən sonra 2.3 km-lik ikinci sahə işə salındı. Sonra isə 6.4 km-lik üçüncü sahə istismara verildi ki, bu da iri &quot;8-ci kilometr&quot; yaşayış sahəsini və sənaye zonasını şəhərin mərkəzinə birləşdirdi. 9,1 km-lik ikinci növbə isə [[Bakı]] yaylasının şimal-qərb hissəsindən keçdi və həmin sahə beş stansiyanın inşası ilə birlikdə 1985-ci ildə başa çatdırıldı, buradakı stansiyalardan ikisi böyük dərinlikdə yerləşir.

[[28 May metrostansiyası|28 May stansiyasına]] keçid kimi tikilmiş [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı stansiyası]] 1993-cü ildə istismara verilmişdir.

2002-ci ildə istismara verilən [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov adına stansiyanın]] başa çatdırılması üçün [[Avropa Birliyi]] 4.1 milyon [[avro]] ayırmişdır. 2006-cı ildən etibarən köhnə jeton ödəmə sisteminin əvəzinə yeni RFİD kartlar tətbiq edilməyə başlamışdır. 2007-ci ildə tam olaraq bu kartlara keçilmişdir. 2008-ci il oktyabrın 9-da [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.

2009-cu il dekabrın 30-da [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı metrosunun perspektiv inkişaf planının müzakirəsinə həsr olunmuş iclas keçirilmişdir |url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |access-date=2010-11-05 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228220128/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&amp;year=2010&amp;Pid=10041 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il iyunun 29-da [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110629054034393{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 2011-ci il dekabrın 30-da &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; stansiyası yenidənqurmadan sonra &quot;Koroğlu&quot; adı ilə istifadəyə verilmişdir. 

27 fevral 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması haqqında sərəncamına əsasən, Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin bazasında “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti təsis edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

“Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti səhmləri dövlətə məxsus olan, eyni zamanda Bakı Metropoliteni və “Azərtunelmetrotikinti” Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisi hesab olunan qurumdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/27280 |access-date=2026-04-27 |website=e-qanun.az |language=en |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085048/http://e-qanun.az/framework/27280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2015-ci il dekabrın 28-də [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]] stansiyasının 2 çıxışı istifadəyə verilmişdir. 2016-cı il aprelin 19-da 3-cü Bənövşəyi xətt və onun tərkibində olan [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] və [[Cavad xan metrostansiyası|Memar Əcəmi]] stansiyaları istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |title=Новая линия Бакинского метрополитена |author=CBC |date=21.04.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com Youtube.com] |accessdate=2016-04-21 |language=ru |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318055734/https://www.youtube.com/watch?v=m1gGs3efjjE |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin aprelində Bakı Metropoliteni tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə götürülüb. Metropoliten tarixində ilk dəfə qatar maşinisti peşəsinə qadınların seçilməsinə şərait yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı metrosunun tarixində ilk dəfə qadın maşinist işə qəbul olunub |url=https://virtualaz.org/olke/138577 |access-date=2019-04-13 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318052413/https://virtualaz.org/olke/138577 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021-ci il mayın 29-da [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr stansiyası]] istifadəyə verilmişdir. 2022-ci il dekabrın 23-də [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən stansiyası]] və [[Xocəsən (elektrik deposu)|Xocəsən elektrik deposu]] istifadəyə verilmişdir.
[[Fayl:BMGIF.gif|thumb|300x300px|Bakı Metropolitenin inkişafı]]

== Rəhbərlər ==
# [[Lütfəli Nuriyev]] (1966–1976)
# [[Fikrət Kəngərli]] (1976–1979)
# [[İqor Xankişiyev]] (1979–1987)
# [[Vahid Nadirli]] (1987–1993)
# [[Cəfər Yusifov]] (1993–1998)
# [[Tağı Əhmədov]] (1998–2014)
# [[Zaur Hüseynov (dövlət xadimi)|Zaur Hüseynov]] (2014–2024)
# [[Vüsal Aslanov]] (2024-indi)
20 dekabr 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Vüsal Aslanov “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=V.Y.Aslanovun “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67579 |access-date=2026-04-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102204612/https://president.az/az/articles/view/67579 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xətlər və stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
| Xətləri || 3
|-
| Xətlərin uzunluğu || 40.7 km
|-
| Yaşıl xətt || 14,5 km
|-
| Qırmızı xətt || 20,1 km
|-
| Bənövşəyi xətt || 6.1 km
|-
| Layihələndirilən xətləri || 2 ''(Mavi və Sarı)''
|-
| Yolların uzunluğu || 88.91 km
|-
| Tunellərin uzunluğu || 91.36 km
|-
|}

=== [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|1-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;{{Cite web
 | url = http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | title = Stansiya və mənzillərin istismara verildiyi tarix və mənzilin uzunluğu
 | access-date = 2025-07-15
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130806164102/http://metro.gov.az/uploaded/image/faktlar_ve_regemler/uzunluqu.pdf
 | archive-date = 2013-08-06
 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[28 May metrostansiyası|28 May]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Qara Qarayev metrostansiyası|Q. Qarayev]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Xalqlar Dostluğu metrostansiyası|Xalqlar Dostluğu]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]|||black|#ffafaf|black}}-{{Bahnlinie|[[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]|||black|#ffafaf|black}} {{Bahnlinie|[[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]|||black|#ffafaf|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;20,1 km&lt;/div&gt;{{Bahnlinie|'''[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] - [[Həzi Aslanov metrostansiyası|Həzi Aslanov]]'''|xətti||black|#ffafaf|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1967&lt;/div&gt; [[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]] — [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 1970&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;5,3 km 1972&lt;/div&gt; [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]] — [[Neftçilər metrostansiyası|Neftçilər]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;0,5 km 1979&lt;/div&gt; [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|N. Nərimanov]] — [[Bakmil metrostansiyası|Bakmil]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;3,3 km 1989&lt;/div&gt; [[Neftçilər metrostansiyası|Netfçilər]] — [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2002&lt;/div&gt; [[Əhmədli metrostansiyası|Əhmədli]] — [[Həzi Aslanov metrostansiyası|H. Aslanov]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|2-ci xətt]]&lt;ref name=&quot;Mənzil_uzunluqları&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ===
{{Bahnlinie|[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]|||black|#afffcc|black}} {{Bahnlinie|[[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq]]|||black|#afffcc|black}}-{{Bahnlinie|[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]|||black|#afffcc|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;14,5 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]- [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]|||black|#afffcc|black}}{{Bahnlinie|[[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|C. Cabbarlı]]-[[Xətai metrostansiyası|Xətai]] xətti''' |||black|#afffcc|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,3 km 1968&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,2 km 1976&lt;/div&gt; [[28 May metrostansiyası|28 May]] — [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,5 km 1985&lt;/div&gt; [[Nizami metrostansiyası|Nizami]] — [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1993&lt;/div&gt; [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]]&lt;ref&gt;Bu tarixdən, Xətai stansiyasından qatarlar artıq 28 May stansiyasına yox, Cəfər Cabbarlı stansiyasına gedir.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,7 km 2008&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]] — [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,4 km 2009&lt;/div&gt; [[Nəsimi metrostansiyası|Nəsimi]] — [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,8 km 2011&lt;/div&gt; [[Azadlıq prospekti metrostansiyası|Azadlıq prospekti]] — [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]]&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

=== [[3-cü xətt (Bakı metrosu)|3-cü xətt]] ===
{{Bahnlinie|[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]|||black|#e9afff|black}}-{{Bahnlinie|[[B-4 (Cəlil Məmmədquluzadə) metrostansiyası|B-4 (tikilməkdədir)]]|||black|#e9afff|black}}
&lt;div style=&quot;width:300px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;6,1 km&lt;/div&gt; {{Bahnlinie|'''[[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]] - [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]'''|xətti||black|#e9afff|black}}&lt;br&gt;
----
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,1 km 2016&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;1,6 km 2021&lt;/div&gt; [[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]] — [[8 Noyabr metrostansiyası|8 Noyabr]]
&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;2,4 km 2022&lt;/div&gt; [[Avtovağzal metrostansiyası|Avtovağzal]] — [[Xocəsən metrostansiyası|Xocəsən]]
&lt;/div&gt;

== Adları dəyişdirilmiş stansiyalar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Əvvəlki adı || İndiki adı || Dəyişdirilmə tarixi
|-
| &quot;Şaumyan&quot; || &quot;[[Xətai metrostansiyası|Xətai]]&quot; || 13 noyabr 1988
|-
| &quot;XI Qızıl Ordu Meydanı&quot; || &quot;[[20 yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;28 Aprel&quot; || &quot;[[28 May metrostansiyası|28 May]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Avrora&quot; || &quot;[[Qara Qarayev metrostansiyası|Qara Qarayev]]&quot; || 27 aprel 1992
|-
| &quot;Elektrozavod&quot; || &quot;[[BAKMİL metrostansiyası|Bakmil]]&quot; || 1 yanvar 1993
|-
| &quot;26 Bakı Komissarı&quot; || &quot;[[Sahil metrostansiyası|Sahil]]&quot; || 9 aprel 1992
|-
| &quot;Bakı Soveti&quot; || &quot;[[İçərişəhər metrostansiyası|İçərişəhər]]&quot; || 25 aprel 2007
|-
| &quot;Məşədi Əzizbəyov&quot; || &quot;[[Koroğlu metrostansiyası|Koroğlu]]&quot; || 30 dekabr 2011
|}

== Gələcək planlar ==
Gələcəkdə Bakı metrosu xətlərinin sayını 5-ə, şəbəkənin uzunluğunu 40 kilometrdən 119 kilometrə, stansiyaların sayı isə 27-dən 77-yə çatdırılması planlaşdırılır. Bunun əsas məqsədi metronun mövcud şəbəkəsinin genişləndirilməsidir. Bunun üçün, ilk növbədə, yeni xətlər inşa olunmalıdır. Bu isə ictimai nəqliyyat növlərinin yükünün azaldılmasına kömək edəcək. Əsas məqsədlərə metronun vaqon parkının mütəmadi çağdaşlaşdırılması, qatarların hərəkət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, sərnişinlərə maksimum rahatlıq yaradılması daxildir. Yeni proqram sayəsində metro digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə uzlaşdırılacaq və inteqrasiyası təmin ediləcək (Avtovağzal stansiyasının çıxışlarından biri Bakı Beynaxalq Avtovağzal Kompleksinə aparır). Bu isə əsasən, metropoliten şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində baş verəcək. Yeni xətlərdə sərnişinlərin rahatlığını təmin etmək üçün platformaların uzunluğu artırılacaq və bunun hesabına alınacaq qatarlar ən müasir texnologiyalarla təchiz olunmaqla yanaşı, vaqonlarının sayı 5-dən 7-yə çatdırılacaq. Tikilən obyektlərdən daha biri — Bakı metrosunun texnoloji korpusunun bu ilin noyabrında — metropoliten işçilərinin peşə bayramında istifadəyə verilməsi gözlənilir. 2–4-cü mərtəbələrdə dispetçer məntəqələri yerləşəcək. 3-cü mərtəbədə akt zalı da olacaq. Burada son tamamlama və dizayn işləri görülür. 9-cu mərtəbədə hər biri 100 nəfərə qulluq edəcək iki yeməkxana olacaq və burada tikinti işləri yekunlaşıb və təchizatla bağlı məsələlər həll olunur.

=== Stansiyaların təmiri və yenidən qurulması ===
Köhnə stansiyaların yenidən qurulması və yeni çıxışları tikilməsi də planın tərkib hissəsidir. 2008-ci ildə yenidən qurulan &quot;İçərişəhər&quot; stansiyasının ardınca &quot;Koroğlu&quot; stansiyası da rekonstruksiya olunaraq, 2011-ci il dekabrın 30-da istifadəyə verildi. 2014-cü ilin əvvəlində &quot;28 May&quot; stansiyasının yenidən qurulması başa çatdı . 2012-ci ilin sentyabrında burada Cəfər Cabbarlı meydanına çıxışın eskalatorları müasir analoqları ilə əvəzləndi. Əvvəlkindən fərqli olaraq burada 4 eskalator quraşdırıldı. 2009-cu ildə 28 May stansiyasının, 2015-ci ildə isə Elmlər Akademiyası stansiyasının ikinci çıxışı inşa olunmuşdu.

=== Qırmızı xətt ===
Metropolitenin inkişaf planında 1-ci (Qırmızı) xəttdə 6 yeni stansiyanın tikilməsi planlaşdırılır. Xətt &quot;İçərişəhərdən&quot; Badamdara (burada 4 stansiya tikiləcək) və &quot;Həzi Aslanovdan&quot; Hərbi Akademiya istiqamətində uzanacaq.

Ən vacib məsələlərdən biri də bu xətlərin bir-birindən ayrılmasıdır. Bu istiqamətlərdə müstəqil hərəkətin təşkili qarşıdakı illərdə həll olunmalıdır və artıq bu istiqamətdə bir neçə təklif dəyərləndirilmə mərhələsindədir. 2015-ci ildə Bakı metrosunun iki xəttinin ayrılmasına başlanmısdır. Metronun iki müstəqil xətti olacaq — &quot;Həzi Aslanov&quot;–&quot;İçərişəhər&quot;(Qırmızı) və &quot;Dərnəgül&quot;–&quot;Xətai&quot; (Yaşıl). 1-ci xətt &quot;28 May&quot; stansiyasından, 2-ci isə &quot;Cəfər Cabbarlı&quot;dan keçməklə işləyəcək&quot;.

Cəmi 19 stansiyadan ibarət olacaq xəttin 13 stansiyası və 1 elektrik deposu istismardadır. Xəttin uzunluğu 28,5 km olacaq.

=== Yaşıl xətt ===
2-ci (Yaşıl) xəttdə tikinti davam edir: Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında Dərnəgül Elektrik deposu tikilir, Şah İsmayıl Xətai stansiyasından Ağ şəhərdə yerləşəcək Y-14, Y-15 və Y-16 stansiyaların istiqamətində tunellər qazılmaqdadır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://oxu.az/economy/144784 |access-date=2016-09-10 |archive-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321142308/https://oxu.az/economy/144784 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Həzi Aslanov stansiyasına keçidi olacaq Məhəmməd Hadi stansiyası, Günəşli və Yeni Günəşli yaşayış massivlərində isə daha 2 yeni stansiya tikilməkdədir.

2-ci (Yaşıl) xəttin tam sərbəst işləməsi üçün Dərnəgül stansiyasının yaxınlığında elektrik depo tikilir və eyni zamanda 28 May stansiyasının ərazisində yeni tunel inşa olunur. Bu işlər başa çatandan sonra 2-ci xəttdə istifadə olunan qatarlar Bakmil deposuna getməyəcəklər. Dərnəgüldən gələn qatarlar Nizami Gəncəvi stasiyasından sonra Cəfər Cabbarlı stansiyasına və oradan Şah İsmayıl Xətai stansiyasına gedəcəklər.

Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq, gələcəkdə bu xətt üzrə Bakı metrosunda ilk dəfə qatarların dairəvi hərəkəti təşkil olunacaq. 23 stansiyası olacaq bu xəttin 10 stansiyası istismardadır. Xəttin uzunluğu 41,8 km olacaq.

=== Bənövşəyi xətt ===
19 aprel 2016-cı il 3-cü xəttin ilk iki stansiyasının (Avtovağzal və Memar Əcəmi-2) açılışı olunmuşdur. 29 may 2021-ci ildə 3-cü xəttin üçüncü stansiyasının (8 Noyabr) açılışı olmuş və 31 maydan istifadəyə verilmişdir. 23 dekabr 2022-ci ildə 3-cü xəttin dördüncü və ilk yerüstü stansiyasının (''Xocəsən'') və Deponun açılışı olmuşdur. Hal-hazırda 3-cü (Bənövşəyi) xəttdə aktiv tikinti işləri davam edir: Cəlil Məmmədquluzadə küçəsində şərti adı B-4 olan stansiya inşa olunur, Qış bulvarının yanında yerləşəcək B-5 şərti adlı stansiya istiqamətində tunellər qazılmaqdadır. Perspektiv inkişaf planına uyğun olaraq bu xətt üzrə 6-sı keçid olmaqla, 10 yeni stansiya inşa olunmalıdır. Xəttin uzunluğu 18,5 km olacaq.

=== Mavi xətt ===
Yeni Yasamalda başlayacaq 4-cü (Mavi) xətt &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyasında Yaşıl, Ceyhun Səlimov küçəsində inşa olunan 8 Noyabr stansiyasında Bənövşəyi, sonra &quot;Gənclik&quot; stansiyasında Qırmızı xətlə qovuşacaq. &quot;Gənclik-2&quot; stansiyasından əvvəl xəttin daha bir stansiyası Teymur Əliyev küçəsində olacaq və sonrakı tədbirlər planına görə, artıq Binəqədidən Bibiheybətə qədər uzanacaq Sarı xətlə keçid stansiyasında birləşəcək. Xətt üzrə 7-si keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu tikiləcək. Son dayanacaq Ramana qəsəbəsində olacaq. Xəttin uzunluğu 16,3 km olacaq.

=== Sarı xətt ===
Binəqədi rayonundan başlayaraq Səbail rayonunun Bayıl qəsəbəsinədək uzanan xətt olacaq. Bu xətdə 5-i keçid olmaqla, 11 stansiya və 1 elektrik deposu inşa olunacaq. Xəttin uzunluğu 14,7 km olacaq.

=== Yaxın gələcək üçün planlar ===
2030 ilə qədər 10 yeni metro stansiyasının tikintisi planlaşdırılıb. Onlardan 6-sı bənövşəyi, 4-ü isə yaşıl xəttdə tikilməlidir.&lt;ref name=&quot;Plan_2030&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Yaşıl və qırmızı xətləri ayırmaq üçün ilk olaraq &quot;Dərnəgül&quot; deposunun tikintisi, 2025-ci ilin sonunda isə Nizami — Cəfər Cabbarlı arasında yeni tunellin tikintisi planlaşdırılır. Tuneldə tikinti işlərinin 10–11 ay ərzində davam edəcəyi gözlənilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki stansiyanı birləşdirəcək yeni tunel - Tikinti 11 ay çəkəcək |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |access-date=2025-07-13 |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411215614/https://qafqazinfo.az/news/detail/iki-stansiyani-birlesdirecek-yeni-tunel-tikinti-11-ay-cekecek-467124 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 10 yeni stansiyadan əlavə, Dərnəgül deposunun yanında sərnişinlər üçün yerüstü platforma inşa ediləcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Dərnəgül&quot; elektrik deposunun inşası bərpa olunur |url=https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516204138/https://oxu.az/cemiyyet/dernegul-elektrik-deposunun-insasi-berpa-olunur |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü il noyabrın 30-da &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasının dalanında yenidəqurma işlərinə başlanılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Həzi Aslanov” stansiyasında təmir başlayır |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512185018/https://qafqazinfo.az/news/detail/hezi-aslanov-stansiyasinda-temir-baslayir-454271 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İşlərin 1,5–2 il çəkməsi yəni 2026-cı ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metronun &quot;Həzi Aslanov&quot; stansiyasında işlər nə vaxt YEKUNLAŞACAQ? |url=https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |access-date=2025-07-14 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125091240/https://oxu.az/cemiyyet/metronun-hezi-aslanov-stansiyasinda-isler-ne-vaxt-yekunlasacaq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tikinti texnologiyaları ==
[[Fayl:Baku Metro.JPG|thumbnail|Bakı metrosunun 81–717/714 tipli köhnə vaqonları]]
[[Fayl:81-760B.jpg|thumbnail|Bakı metrosunun 81–760B/761B/763B tipli yeni vaqonları]]
[[Fayl:81-71M_arrives_Sahil_station_(cropped).jpg|thumb|81–717.5B/714.5B Növü yeni qabaqlı qatar — Bakı Metropoliteni MMC tərəfindən yerli olaraq modernləşdirilmişdir.]]
Azərbaycan respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla &quot;Bakı Metropoliteninin 2011–2015-ci illərdə inkişafına dair Dövlət Proqramı&quot; təsdiq olunduqdan sonra metro tikintisi daha da intensivləşib. Buna isə xüsusi texnologiyalarsız nail olmaq mümkün deyil. Məhz dövlət proqramı çərçivəsində ölkəyə daha bir texnoloji yenilik — tunelqazma kompleksləri gətirilir. Bunun nəticəsində metro tikintisinin sürətləndirilməsi və tikintinin maya dəyərinin aşağı salınması təmin olunacaq.
Vaxtilə sınansa da, tətbiqinə imkan verilməyən bu avadanlıqlar indi əsas qazma vasitələrinə çevriliblər. Yeni — Bənövşə xəttin inşasına cəlb olunmuş Almaniya istehsalı olan &quot;Herrenknext&quot; və ABŞ istehsalı olan &quot;Robins&quot; tunelqazma kompleksləri da cəlb edilib. Bu avadanlıqlar Bakı metrosunun inşaat tarixində tamamilə yeni, müasirlik və texnoloji üstünlük səhifəsini açır.

Bu vaxt ərzində tikilən &quot;[[Memar Əcəmi-2 metrostansiyası|Memar Əcəmi-2]]&quot; stansiyasında, əvvəlki illərdə tikilən stansiyalardan fərqli olaraq, inşaat işləri daha sürətli templə gedirdi. Bunun səbəbi inşaat işlərinin yeni metodla aparılmasıdır. &quot;Qruntda divar&quot; və yaxud &quot;diafraqma yol&quot; (&quot;Diaphragm Wall&quot;) adlandırılan bu üsul stansiyanın yerində betonlanma ilə divarın qurulmasına söykənir. O, məhdud ərazilərdə ətraf mühitin tamlığını və vəhdətini pozmadan qazıntı işlərinin aparılmasına ideal şərait yaradır. Ümumən bu üsul ağır hidrogeoloji şərait üçün ən ideal variantlardan biridir. İnşaatın səssiz-küysüz aparılması – ölçmələr nəticəsində məlum olub ki, tikintidən ətrafa yayılan səs hətta avtomobillərin yolda hərəkəti nəticəsində yaranan səsdən də azdır. Tikinti zamanı inşaat meydançası heç bir titrəməyə səbəb olmur və ətrafdakı binaların, kanalların, kəmərlərin çökməsi mümkünsüzdür. Bütün bu prosesin daha bir vacib məqamı isə onun tikintinin smeta dəyərini 25 faizə qədər azaltmasıdır. Dayaq divarlar və qoruyucu konstruksiyalara çəkilən xərci 50, süzülmə örtüyündə isə 65 faizə qədər aşağı salmaq mümkündür.
[[Fayl:Khojasan depot of Baku Metro - 81-765-B trains.jpg|thumb|Bakı metrosunun 81–765B/766B tipli yeni vaqonlar]]
2011–2015-ci illərdə &quot;Elmlər Akademiyası&quot;nın ikinci çıxışı inşa olunmuşdu. Buranın çox ağır hidrogeoloji şəraiti sirr deyil. Əvvəllər metro tikintisi zamanı tunelləri, qazılmış şaxtaları su basması da olub. Burada müasir üsullardan biri olan &quot;maili inyeksiya&quot;ya tətbiq olunmuşdur. Son illərdə ağır mühəndis-geoloji şəraitdə təməl və özüllərin qournması məqsədilə maili inyeksiyalamadan İngiltərə, Almaniya, İtaliyada da geniş istifadə olunmağa başlayıb.

== Bakı metrosu &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;nda ==
28 oktyabr 1995-ci ildə &quot;[[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]]&quot; və &quot;[[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nərimanov]]&quot; stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın [[Bakı metrosunda yanğın (1995)|alışması]] nəticəsində 289 adam həlak olub, 270 nəfər isə xəsarət alıb. Bu qəza &quot;[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]&quot;na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb. Prezident [[Heydər Əliyev]]in göstərişi ilə ölkədə 3 gün matəm elan edilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=28 oktyabr. |url=http://lent.az/news.php?id=33245 |access-date=2009-10-28 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031064006/http://lent.az/news.php?id=33245 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Beləliklə, ilk dəfə 1967-ci ildə &quot;Ginnesin Rekordlar Kitabı&quot;na Yaxın Şərqdə ilk metro kimi düşən Bakı metrosunun, bu dəfə faciənin böyüklüyünə görə tarixə düşdü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İki məşum qəzanın tarixçəsi |url=http://lent.az/news.php?id=27596 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907023736/http://lent.az/news.php?id=27596 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Birinci göstərici dəyişməyən rekordlar siyahısına daxildir.

Üçüncü rekord da müstəqillik dövrünə təsadüf edir. Bakı Metrosu bu dəfə dünyada ən ucuz dəmiryol nəqliyyatı şəbəkəsi kimi böyük bir &quot;uğura&quot; imza atıb və təqribən 15 ilə yaxın müddətdə &quot;keçici bayrağı&quot; heç kimə verməyib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı Metrosu rekordu əldən verəcəkmi? |url=http://lent.az/news.php?id=31325 |access-date=2009-11-14 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603211955/http://lent.az/news.php?id=31325 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Gediş haqqı ==
1967-ci il noyabrın 6-dan istismarı başlanmış Bakı metrosunda Azərbaycan müstəqillik qazanana qədər gediş haqqı Sovet pulu ilə 5 qəpik idi&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot;&gt;[http://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 Həmin il metroda gediş haqqı 300 manat olub — Cəmi 6 gün] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321142349/https://qafqazinfo.az/news/detail/hemin-il-metroda-gedis-haqqi-300-manat-olub-cemi-6-gun-229596 |date=2022-03-21 }}. qafqazinfo.az, 12.09.2018{{ref-az}}&lt;/ref&gt;. 1992-ci ilə yanvarın 4-də Bakı metrosunda ilk dəfə gediş haqqının qiymət dəyişikliyi edildi. Qərara əsasən, qiymətlər 15 qəpik oldu. Yeni qiymət 1992-ci il martın 1-nə qədər qüvvədə qaldı. Həmin tarixdən bir sərnişinin daşınma haqqı 30 qəpik müəyyən edildi. 1992-ci ilin iyun ayından gediş haqqı 1 Sovet rublu olur. Həmin vaxtdan jeton sistemi tətbiq edilməyə başlanır. Həmin il dekabrın 17-də qiymətlər yenidən dəyişərək, 3 rubl olur. 1993-cü ildə isə qiymətlər iki dəfə dəyişmişdir. İyulun 26-dan metropolitendən istifadənin qiyməti 5 rubl müəyyən edildi. Dekabrın 1-də isə gediş haqqı 30 rubl təyin edilməklə yanaşı, ödəmə vasitəsi kimi talon sistemi müəyyən edilir. 1994-cü il yanvarın 1-dən yenidən jeton sistemi tətbiq edilməklə sərnişinlər gediş haqqını milli pul vahidi – Azərbaycan manatı ilə ödəməyə başlayırlar. Bir jeton və ya bir gediş sərnişinə 3 manata başa gəlirdi. 1994-cü il fevralın 15-də yenidən talon sistemi tətbiq edilməklə gediş haqqı 5 manat olur. Həmin il iyulun 1-dən jeton sisteminə yenidən qayıdılır. Metropolitendən istifadə isə 20 manat müəyyən edilir. 1994-cü il noyabrın 7-də 50 manat, həmin il dekabrın 15-dən gedişin qiyməti 100 manat olmuşdur. Qiymətlər 1995-ci il fevralın 5-də dəyişdi və 300 manat təyin edilsə də, cəmi 6 gün sonra 150 manata endirilir. Sonrakı qiymət dəyişikliyi 1996-cı il iyunun 27-də olur və 250 manata gediş haqqı 10 ilə yaxın dəyişməz qalır. 2006-cı il yanvarın 1-dən yeni milli pul siyasətinin nəticəsi kimi, qiymətlər də yenilənir. Yeni Azərbaycan manatı ilə gediş haqqı 5 qəpiyə bərabər olur. Həmin il martın 1-dən gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi 2 manat dəyərində girov haqqı ödənişi olan plastik kartlara keçilir. 30 sentyabr 2009-cu ildə Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında Bakı metrosunda gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Oktyabrın 1-dən gediş haqqının 15 qəpik olması barədə qərar qəbul edildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlk bahalaşma |url=http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2015-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530203732/http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20091001010906333 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metroda gediş haqqı qaldırıldı |url=http://lent.az/news.php?id=31233 |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004162052/http://www.lent.az/news.php?id=31233 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2011-ci il noyabrın 24-də Tarif (Qiymət) Şurasının iclasında metropolitendə gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olundu. Həmin qərara əsasən, 2011-ci il dekabrın 1-dən gediş haqqı 20 qəpik həddində müəyyənləşdirilir&lt;ref&gt;[http://www.mia.az/news/18530.html Metroda gediş haqqı 20 qəpik oldu] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2015-ci il avqust ayının 8-dən Bakı metrosunda gediş haqqının ödənilməsi &quot;BakıKart&quot; sistemi ilə həyata keçirilir. Həm də həmin gündən ilk dəfə şəhər ictimai sərnişindaşıma sahəsində iki fərqli nəqliyyat sisteminin inteqrasiya olunmuş ödəniş sisteminin tətbiqinə başlanılır. Tarif (qiymət) Şurasının 2018-ci ilin 30 iyul tarixində keçirilən iclasında 2018-ci il avqustun 1-dən 1 gediş üçün 30 qəpik müəyyən olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;qafqazinfo.az&quot; /&gt; Tarif(qiymət) Şurasının 31 yanvar 2023 tarixində keçirilən iclasda 1 gediş üçün 40 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda minimum gedişhaqqı 40 qəpiyə çatdırılıb|url=https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|website=Report İnformasiya Agentliyi|access-date=2023-02-01|language=az|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201235919/https://report.az/infrastruktur/azerbaycanin-ictimai-neqliyyatinda-gedis-haqqi-40-qepiye-catdirilib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1 iyul 2024-cü il tarixindən etibarən isə gediş haqqı 1 gediş üçün 50 qəpik olaraq müəyyənləşdirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |title=Azərbaycanda metro və avtobuslarda qiymət artdı, Aİ-92 benzini və dizel bahalaşdı |access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701071054/https://www.bbc.com/azeri/articles/cx82nwllwz3o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 oktyabr 2025-ci il tarixindən etibarən gediş haqqı 60 qəpik oldu.
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten jetonları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Tr mt token3.gif
| miqyas2   = 102
| izah2     = 1992-ci il jetonu
| şəkil3    = Tr mt token1.gif
| miqyas3   = 102
| izah3     = 1990-x
| şəkil4    = Tr mt token2.gif
| miqyas4   = 102
| izah4     = 1990-x
| şəkil5    = Tr mt token4.gif
| miqyas5   = 102
| izah5     = 2000-ci il
| şəkil6    = Tr_mt_token5.gif
| miqyas6   = 102
| izah6     = 2000-ci il
}}
{{Şəkillər albomu
| başlıq    = Bakı metropoliten kartları
| yer       = center
| istiqamət = üfüqi
| şəkil2    = Metro kartı.jpg
| miqyas2   = 300
| izah2     = 2015-ci ilədək istifadə olunmuş Metro kartı
| şəkil3    = 
| miqyas3   = 300
| izah3     = 
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı metrosunda partlayışlar]]
* [[1995-ci il Bakı metrosu yanğını]]
* [[Bakı metrostansiyalarının siyahısı]]
* [[Bakının yeraltı yolları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Baku Metro}}
* {{Rəsmi saytı|www.metro.gov.az}}
* [http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm Urbanrail — Bakı Metropoliteni] {{en}}
* [http://trackmap.ru/img/tm_baku.png Yollarının xəritəsi Bakı Metropoliteni]{{ref-ru}}
* [http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html Bakı Metropolitenin stansiyalarına virtual tur] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131021164121/http://metro.gov.az/virtualtour/all/index.html |date=2013-10-21 }}
{{Bakı Metropoliteni}}{{Azərbaycanda nəqliyyat}}

[[Kateqoriya:Bakı metrosu| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dəmiryol şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
[[Kateqoriya:6 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda ictimai nəqliyyat|m]]
[[Kateqoriya:Bakıdakı binalar və tikililər]]</text>
      <sha1>3v9kfpvf10yxsl894l32qrytchu9snd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FİFA Dünya Kuboku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7014</id>
    <revision>
      <id>9015041</id>
      <parentid>9005768</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ImI(x . x)ImI</username>
        <id>333430</id>
      </contributor>
      <origin>9015041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19804" sha1="6cuqnxt5hy6ikgdklfwi6poldu38ezy" xml:space="preserve">[[Fayl:Spain, champion of the 2026 FIFA World Cup.jpg|thumb|400px|2026 dünya çempionu [[İspaniya milli futbol komandası]] ]]
'''FİFA Dünya Kuboku''' — [[Futbol]] üzrə ən əhəmiyyətli turnir. 1930-cu ildən bəri hər dörd ildən bir təşkil olunur. ([[İkinci dünya müharibəsi]] ilə əlaqədar 1942 və 1946-cı illər istisna olmaqla.)
[[Fayl:FIFA World Cup wordmark (2023).svg|thumb|400px]]

== Tarixi ==
Dünyadakı ilk beynəlxalq futbol oyunu 20 noyabr 1872-ci ildə Qlazqo şəhərində Şotlandiya və İngiltərə arasında oynanıldı və 0–0 başa çatdı. İlk beynəlxalq turnir 1884-cü ildə başlayan British Home Championship-i idi. 20-ci əsrdə dünyada populyarlaşdıqdan sonra, futbol 1900 və 1904 Yay Olimpiya Oyunlarında medalsız şou idman növü kimi iştirak etdi (sonradan Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi rəsmi bir yarış olaraq qəbul etdi). Dünyanın birinci kuboku və ya o vaxt rəsmi olaraq adlandırıldığı kimi, &quot;Jül Rime mükafatı&quot; uğrunda yarışlar 1930-cu ilin iyulunda [[Montevideo]]da keçirilmişdir. Lakin dünya birinciliyi yarışlarının prinsipi daha əvvəl, 1920-ci ilin aprelində FİFA-nın [[Antverpen]]dəki konqresində razılaşdırılmışdı. Bu yarışın təşkilatçısı, onun ideyalarının müəllifi [[Fransa Futbol Federasiyası]]nın prezidenti, eləcə də o zaman [[Antverpen]]də FİFA prezidenti seçilmiş [[Jül Rime]] idi. Turnirə onun adı verilmişdi.

[[Futbol]] üzrə dünyanın birinci çempionatının keçirilməsi haqqında son qərar 1928-ci ildə [[FİFA]]-nın [[Amsterdam]]dakı konqresində qəbul edilmişdi. [[Olimpiya Oyunları]]nda, demək olar ki, bütün komandalar gizli peşəkarlıq nümayiş etdirdiyindən dünyanın bütün yığma komandalarının həvəskar statusu tam formal xarakter daşımağa başlamışdı. Peşəkarların və həvəskarların bərabər olduqları müntəzəm dünya çempionatlarının keçirilməsi bu problemi həll etdi. O vaxtdan milli assosiasiyalarının rəhbərləri daha yüksək yarışda – dünya çempionatında çıxış etməkdə maraqlı oldular və peşəkar oyunçuları yığma Olimpiya komandalarına &quot;itələmədilər&quot;. Peşəkar və həvəskar futbolçular üçün açıq olan belə çempionatların təşkili o vaxtlar riskli iş idi. Həm də FİFA elə bir ölkə axtarırdı ki, bu işə tamahkarlıq məqsədilə girişməsin. Olimpiya turnirləri ona, demək olar ki, gəlir gətirmirdi. Dünya çempiontlarının keçirilməsinə rəhbərlik etməklə Beynəlxalq Futbol Federasiyası gəlirin bölüşdürülməsində iştirak edə bilərdi və borca düşməzdi.

== Nəticələr ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 92%; text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;3%&quot; rowSpan=2|№
!width=&quot;5%&quot; rowSpan=2|İl
!width=&quot;21%&quot; rowSpan=2|Ev sahibi
!width=&quot;2%&quot; rowSpan=2|İştirakçı sayı
!colSpan=3|Final
!colSpan=3|Təsəlliverici final
|-
!width=&quot;14%&quot; height=&quot;22&quot;|Çempion
!width=&quot;8%&quot; height=&quot;22&quot;|Hesab
!width=&quot;12%&quot; height=&quot;22&quot;|İkinci
!width=&quot;12%&quot; height=&quot;22&quot;|Üçüncü
!width=&quot;7%&quot; height=&quot;22&quot;|Hesab
!width=&quot;13%&quot; height=&quot;22&quot;|Dördüncü
|-
| 1
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1930|1930]]
|align=&quot;left&quot;|{{URY}}
| 13
| &lt;B&gt;[[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]
| &lt;B&gt;4:2
| [[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| [[ABŞ milli futbol komandası|ABŞ]]
| &lt;b&gt;&lt;sup&gt;&lt;font size=&quot;2&quot;&gt;(1)&lt;/sup&gt;
| [[Yuqoslaviya milli futbol komandası|Yuqoslaviya]]
|-
| 2
| &lt;b&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1934|1934]]
|align=&quot;left&quot;|{{ITA}}
| 16
| &lt;B&gt;[[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| &lt;B&gt;2:1&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Çexoslovakiya milli futbol komandası|Çexoslovakiya]]
| [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Avstriya milli futbol komandası|Avstriya]]
|-
| 3
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1938|1938]]
|align=&quot;left&quot;|{{FRA}}
| 15
| &lt;B&gt;[[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| &lt;B&gt;4:2
| [[Macarıstan milli futbol komandası|Macarıstan]]
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;4:2
| [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]]
|-
| 4
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1950|1950]]
|align=&quot;left&quot;|{{BRA}}
| 13
| &lt;B&gt;[[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]
| &lt;b&gt;&lt;sup&gt;&lt;font size=&quot;2&quot;&gt;(2)&lt;/sup&gt;
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]]
| &lt;b&gt;&lt;sup&gt;&lt;font size=&quot;2&quot;&gt;(2)&lt;/sup&gt;
| [[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya]]
|-
| 5
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1954|1954]]
|align=&quot;left&quot;|{{SUI}}
| 16
| &lt;B&gt;[[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Macarıstan milli futbol komandası|Macarıstan]]
| [[Avstriya milli futbol komandası|Avstriya]]
| &lt;B&gt;3:1
| [[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]
|-
| 6
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1958|1958]]
|align=&quot;left&quot;|{{SWE}}
| 16
| &lt;B&gt;[[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;5:2
| [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]]
| [[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
| &lt;B&gt;6:3
| [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
|-
| 7
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1962|1962]]
|align=&quot;left&quot;|{{CHL}}
| 16
| &lt;B&gt;[[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;3:1
| [[Çexoslovakiya milli futbol komandası|Çexoslovakiya]]
| [[Çili milli futbol komandası|Çili]]
| &lt;B&gt;1:0
| [[Yuqoslaviya milli futbol komandası|Yuqoslaviya]]
|-
| 8
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1966|1966]]
|align=&quot;left&quot;|{{ENG}}
| 16
| &lt;B&gt;[[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]
| &lt;B&gt;4:2&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]]
| &lt;B&gt;2:1
| [[SSRİ milli futbol komandası|SSRİ]]
|-
| 9
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1970|1970]]
|align=&quot;left&quot;|{{MEX}}
| 16
| &lt;B&gt;[[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;4:1
| [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| &lt;B&gt;1:0
| [[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]
|-
| 10
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1974|1974]]
|align=&quot;left&quot;|{{bayraq|Almaniya}} [[Almaniya|Qərbi Almaniya]]
| 16
| &lt;B&gt;[[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| &lt;B&gt;2:1
| [[Niderland milli futbol komandası|Niderland]]
| [[Polşa milli futbol komandası|Polşa]]
| &lt;B&gt;1:0
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
|-
| 11
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1978|1978]]
|align=&quot;left&quot;|{{ARG}}
| 16
| &lt;B&gt;[[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| &lt;B&gt;3:1&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Niderland milli futbol komandası|Niderland]]
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;2:1
| [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
|-
| 12
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1982|1982]]
|align=&quot;left&quot;|{{ESP}}
| 24
| &lt;B&gt;[[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| &lt;B&gt;3:1
| [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| [[Polşa milli futbol komandası|Polşa]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
|-
| 13
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1986|1986]]
|align=&quot;left&quot;|{{MEX}}
| 24
| &lt;B&gt;[[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| [[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
| &lt;B&gt;4:2&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Belçika milli futbol komandası|Belçika]]
|-
| 14
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1990|1990]]
|align=&quot;left&quot;|{{ITA}}
| 24
| &lt;B&gt;[[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]]
| &lt;B&gt;1:0
| [[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| &lt;B&gt;2:1
| [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]
|-
| 15
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1994|1994]]
|align=&quot;left&quot;|{{USA}}
| 24
| &lt;B&gt;[[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;0:0&lt;br&gt;(3:2)&lt;br&gt;penaltilər
| [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]]
| &lt;B&gt;4:0
| [[Bolqarıstan milli futbol komandası|Bolqarıstan]]
|-
| 16
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 1998|1998]]
|align=&quot;left&quot;|{{FRA}}
| 32
| &lt;B&gt;[[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
| &lt;B&gt;3:0
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| [[Xorvatiya milli futbol komandası|Xorvatiya]]
| &lt;B&gt;2:1
| [[Niderland milli futbol komandası|Niderland]]
|-
| 17
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 2002|2002]]
|align=&quot;left&quot;|{{KOR}} / {{JPN}}
| 32
| &lt;B&gt;[[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
| &lt;B&gt;2:0
| [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]
| [[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Cənubi Koreya milli futbol komandası|Cənubi Koreya]]
|-
| 18
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 2006|2006]]
|align=&quot;left&quot;|{{GER}}
| 32
| &lt;B&gt;[[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]
| &lt;B&gt;1:1 &lt;br&gt;(5:3)&lt;br&gt;penaltilər
| [[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
| [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]
| &lt;B&gt;3:1
| [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]]
|-
| 19
| &lt;B&gt;[[FİFA Dünya Kuboku 2010|2010]]
|align=&quot;left&quot;|{{RSA}}
| 32
| &lt;B&gt;[[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya]]
| &lt;B&gt;1:0&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Niderland milli futbol komandası|Hollandiya]]
| [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]
| &lt;B&gt;3:2
| [[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]
|-
| 20
| '''[[FİFA Dünya Kuboku 2014|2014]]'''
|align=&quot;left&quot;|{{BRA}}
| 32
| &lt;B&gt; [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]
| &lt;B&gt;1:0&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| [[Niderland milli futbol komandası|Hollandiya]]
|'''3:0'''
| [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]
|-
| 21
|'''[[FİFA Dünya Kuboku 2018|2018]]'''
|align=&quot;left&quot;|{{RUS}}
| 32
| &lt;B&gt;[[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
|'''4:2'''
| [[Xorvatiya milli futbol komandası|Xorvatiya]]
| [[Belçika milli futbol komandası|Belçika]]
|'''2:0'''
|[[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]
|-
| 22
| [[FİFA Dünya Kuboku 2022|'''2022''']]
|align=&quot;left&quot;|{{QAT}}
| 32
|[[Argentina milli futbol komandası|'''Argentina''']]
|'''3:3'''
'''(4:2)'''
'''penaltilər'''
|[[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
|[[Xorvatiya milli futbol komandası|Xorvatiya]]
|'''2:1'''
|[[Mərakeş milli futbol komandası|Mərakeş]]
|-
| 23
| [[2026 FİFA Dünya Kuboku|'''2026''']]
|align=&quot;left&quot;|{{USA}}{{MEX}}{{CAN}}
| 48
| [[İspaniya milli futbol komandası|'''İspaniya''']]
| &lt;B&gt;1:0&lt;br&gt;əlavə vaxt
| [[Argentina milli futbol komandası|Argentina]]
| [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]
| '''6:4'''
| [[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]
|-
|24
|'''[[2030 FİFA Dünya Kuboku|2030]]'''&lt;b&gt;&lt;sup&gt;&lt;font size=&quot;2&quot;&gt;(3)&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |{{ESP}}{{POR}}{{MAR}}
| colspan=&quot;7&quot; |Elan ediləcək
|-
|25
|'''[[2034 FİFA Dünya Kuboku|2034]]'''
| align=&quot;left&quot; |{{SAU}}
| colspan=&quot;7&quot; |Elan ediləcək
|}

'''Qeyd:'''

'''(1)''' ''[[FİFA Dünya Kuboku 1930|1930]]-cu ildə III yer uğrunda təsəlliverici final oyunu keçirilməyib. [[ABŞ milli futbol komandası|ABŞ]] və [[Yuqoslaviya milli futbol komandası|Yuqoslaviya]] yarımfinalda məğlub olub.''

'''(2)''' ''[[FİFA Dünya Kuboku 1950|1950]]-ci ildə rəsmi final və təsəlliverici final oyunları keçirilməyib. Çempionluq uğrunda mübarizə 4 komandanın iştirakı ilə keçirilən qrup turnirindən ibarət olub. Lakin [[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]ın [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliyaya]] 2:1 hesabı ilə qalib gəldiyi oyunu de-fakto final oyunu adlandırmaq olar.''

'''(3)''' ''Birinci Dünya Kubokunun yüzilliyini qeyd etmək üçün qrup mərhələsinin ilk oyunu'' [[Argentina milli futbol komandası|''Argentina'']]'','' [[Uruqvay milli futbol komandası|''Uruqvay'']] ''və'' ''[[Paraqvay milli futbol komandası|Paraqvay]] da keçiriləcək.''

== Rekordları ==
[[Fayl:World cup countries best results.png|frameless|right|upright=2]]

==== Ən böyük hesablı qələbələr – 9 qol ====
* 1954-cü il. [[Macarıstan milli futbol komandası|Macarıstan]] – [[Cənubi Koreya milli futbol komandası|Cənubi Koreya]] – 9:0
* 1974-cü il. [[Yuqoslaviya milli futbol komandası|Yuqoslaviya]] – [[Zair milli futbol komandası|Zair]] – 9:0
* 1982-ci il: [[Macarıstan milli futbol komandası|Macarıstan]] – [[Salvador milli futbol komandası|Salvador]] – 10:1

==== Ən erkən qolun müəllifi – 11-ci saniyə ====
* [[Hakan Şükür]] ([[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]]): 2002-ci il. [[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]] — [[Cənubi Koreya milli futbol komandası|Cənubi Koreya]] – 3:2

==== Finalda ən sürətli qol: 88-ci saniyə ====

* [[Yohan Neeskens]] ([[Niderland milli futbol komandası|Niderland]]): 1974-ci il. [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]] — [[Niderland milli futbol komandası|Niderland]] – 2:1

==== Son qol: 120+1 dəqiqə ====

* [[Alessandro Del Pyero]] ([[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]): 2006-ci il. [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]] — [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]] — 2:0
* [[Abdelmoumene Cəbou]] ([[Əlcəzair milli futbol komandası|Əlcəzair]]): 2014-ci il. [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]] — [[Əlcəzair milli futbol komandası|Əlcəzair]] — 2:1

==== Normal vaxtda vurulan son qol: 102 dəqiqə 30 saniyə ====

* [[Mehdi Taremi]] ([[İran milli futbol komandası|İran]]): 2022-ci il. [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] — [[İran milli futbol komandası|İran]] — 6:2

==== Finalda vurulan indiyə qədərki ən gec qol: 120 dəqiqə ====

* [[Ceff Hərst]] ([[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]). 1966-cü il. [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] – [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]] – 4:2

==== Finalda vurulan ən son qələbə qolu: 115 dəqiqə 36 saniyə ====

* [[Andres İnyesta]] ([[İngiltərə milli futbol komandası|İspaniya]]). 2010-cü il. [[İngiltərə milli futbol komandası|İspaniya]] – [[Niderland milli futbol komandası|Niderland]] – 1:0

==== Ən çox Dünya Kubokunda iştirak – 6 dəfə ====
* [[Lionel Messi]] ([[Argentina milli futbol komandası|Argentina]], 2006-2026)
* [[Kriştiano Ronaldo]] ([[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 2006-2026)
* [[Qiyermo Oçoa]] ([[Meksika milli futbol komandası|Meksika]], 2006-2026)

==== Ən azı bir qol vurduqları Dünya Kubokları: 6 dəfə ====

* [[Kriştiano Ronaldo]] ([[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 2006-2026)

==== Ən çox oyun keçirən futbolçu – 34 oyun ====
* [[Lionel Messi]] ([[Argentina milli futbol komandası|Argentina]], 2006-2026)

==== Ən çox qol vuran – 22 qol ====
* [[Kilian Mbappe]] ([[Fransa milli futbol komandası|Fransa]], 2018–2026)

==== Tək bir Dünya Kubokunda vurulan ən çox qol - 13 qol ====

* [[Caz Fontayn]] ([[Fransa milli futbol komandası|Fransa]], 1958)

==== Oyun başına ən yaxşı qol ortalaması - Hər oyunda 2,2 qol ====

* [[Sandor Kocsis]] ([[Macarıstan milli futbol komandası|Macarıstan]], 1954). 5 oyunda 11 qol vurulub 

==== Bir oyunda ən çox qol vuran – 5 qol ====
* [[Oleq Salenko]] ([[Rusiya milli futbol komandası|Rusiya]]). 1994-cü il. [[Rusiya milli futbol komandası|Rusiya]] – [[Kamerun milli futbol komandası|Kamerun]] – 6:1

==== Dünya Kuboku finalında vurulan ən çox qol sayı - 3 qol ====

* [[Ceff Hərst]] ([[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]]). 1966-cü il. [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] – [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]] – 4:2
* [[Kilian Mbappe]] ([[Fransa milli futbol komandası|Fransa]]). 2022-cü il. [[Argentina milli futbol komandası|Argentina]] – [[Almaniya milli futbol komandası|Fransa]] – 3:3

==== Ən gənc futbolçu – 17 yaş 41 gün ====
* [[Norman Uaytsayd]] ([[Şimali İrlandiya milli futbol komandası|Şimali İrlandiya]]). 1982-cü il.

==== Qol vuran ən gənc futbolçu – 17 yaş 239 gün ====
* [[Pele]] ([[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]). 1994-cü il. [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]] – [[Uels milli futbol komandası|Uels]] – 1:0

==== Ən yaşlı futbolçu – 45 yaş 161 gün ====
* [[Essam El-Hadary]] ([[Misir milli futbol komandası|Misir]]). 2018-cü il. [[Səudiyyə Ərəbistanı Milli Qvardiyası|Səudiyyə Ərəbistanı]] – [[Misir milli futbol komandası|Misir]] – 2:1

==== Ən yaşlı ən gənc futbolçu – 42 yaş 39 gün ====

* [[Rocer Milla]] ([[Rusiya milli futbol komandası|Kamerun]]). 1994-cü il. [[Rusiya milli futbol komandası|Rusiya]] – [[Kamerun milli futbol komandası|Kamerun]] – 6:1

==== Futbolçu kimi ən çox dünya çempionu – 3 qat ====
* [[Pele]] ([[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]). [[FİFA Dünya Kuboku 1958|1958]], [[FİFA Dünya Kuboku 1962|1962]], [[FİFA Dünya Kuboku 1970|1970]]

==== Futbolçu və məşqçi kimi ən çox dünya çempionu – 4 qat ====
* [[Mario Zaqallo]] ([[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]]). [[FİFA Dünya Kuboku 1958|1958]] və [[FİFA Dünya Kuboku 1962|1962]]-ci illərdə futbolçu, [[FİFA Dünya Kuboku 1970|1970]]-ci ildə baş, [[FİFA Dünya Kuboku 1994|1994]]-cü ildə ikinci məşqçi kimi

==== Tam medal komplektinə (qızıl, gümüş, bürünc) sahib olanlar ====
* [[Franko Barezi]] ([[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]). 1982-ci ildə qızıl, 1990-cı ildə gümüş və 1994-cü ildə bürünc.
* [[Cüzeppe Berqomi]] ([[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]]). 1982-ci ildə qızıl, 1990-cı ildə gümüş və 1994-cü ildə bürünc.
* [[Frans Bekkenbauer]] ([[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
* [[Xorst-Diter Xettqes]] ([[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
* [[Volfqanq Overat|Volfqanq Overa]] ([[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
* [[Miroslav Kloze]] ([[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]). 2014-cü ildə qızıl, 2002-ci ildə gümüş və 2006 və 2010-cu illərdə bürünc.

==== Ən çox iştirak edən yığma – 23 dəfə ====
* [[Braziliya milli futbol komandası|Braziliya]] (bütün turnirlərdə iştirak edən yeganə yığmadır)

==== Ən çox uduzan yığma – 28 dəfə ====
* [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]]

==== Ən çox Dünya Kuboku finalı oynanılıb – 8 dəfə ====

* [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]]. 1954, 1974, 1990 və 2014-cü illərdə qələbələr; 1966, 1982, 1986 və 2002-ci illərdə məğlubiyyətlər.

==== Ən çox oyun keçirən məşqçi – 27 oyun ====
* [[Didye Deşam]] ([[Fransa milli futbol komandası|Fransa]], 2014-2026).

==== Ən çox qələbəsi olan menecer – 20 oyun ====
* [[Didye Deşam]] ([[Fransa milli futbol komandası|Fransa]], 2014-2026).

==== Baş məşqçi kimi ən çox dünya çempionu olan – 2 dəfə ====
* [[Vittorio Pottso]] ([[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]], 1934 və 1938).

==== Ən çox oyun idarə edən hakim – 11 dəfə ====
* [[Ravşan İrmatov]] ([[Özbəkistan]], 2010–2022).

==== Ən sürətli sarı vərəqə – 13-cı saniyə ====
* [[Xesus Gallardo]] ([[Meksika milli futbol komandası|Meksika]]). 2018-cü il. [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]] – [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]] – 3:0

==== Ən sürətli qırmızı vərəqə – 56-cı saniyə ====
* [[Xose Batista]] ([[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]]). 1986-cü il. [[Şotlandiya milli futbol komandası|Şotlandiya]] – [[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay]] – 0:0

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|FIFA World Cup}}
* [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/ DFÇ Rəsmi Saytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070313221204/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/ |date=2007-03-13 }}
{{FİFA Dünya Kuboku}}
{{FİFA}}
{{futbol-qaralama}}

[[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku| ]]
[[Kateqoriya:1930-cu ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:FİFA]]</text>
      <sha1>6cuqnxt5hy6ikgdklfwi6poldu38ezy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bibliya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7084</id>
    <revision>
      <id>9015461</id>
      <parentid>8820888</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14003" sha1="prsra0hkj7opaux02rjvnzhubt151jx" xml:space="preserve">[[Fayl:Gutenberg Bible.jpg|thumbnail|350px|[[İohann Qutenberq|Qutenberq]] Bibliyası həm də dünya tarixində çap edilmiş ilk kitabdır]]

'''Bibliya''' — [[Xristianlıq|Xristianlığın]] Müqəddəs Kitablar toplusu. Bibliya [[Əhdi-Ətiq]] (Əski Əhd) və [[Əhdi-Cədid]] (Yeni Əhd) adlı toplulara bölünür. Onların hərəsi, öz növbəsində, çoxlu kitablardan ibarətdir. Əhdi-Ətiq xristian kilsəsi tərəfindən qəbul edilən qədim yəhudi dininin Müqəddəs Kitablarıdır.&lt;ref&gt;Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlfəsə (ilk çağlar). http://alizadeh.narod.ru/kitablar/Xristianliq/1.2.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220325090450/http://alizadeh.narod.ru/kitablar/Xristianliq/1.2.html |date=2022-03-25 }}&lt;/ref&gt; Bibliya 66 kitabdan ibarətdir. Bunlardan 39-u Əhdi-Ətiqə, 27-si Əhdi-Cədidə daxildir.

Müqəddəs Kitab bütün zamanların ən çox satan kitab hesab olunur və 100 milyon nüsxə illik satış qiymətləndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.guinnessworldrecords.com/records-1/best-selling-book-of-non-fiction/| title =Best selling book of non-fiction| access-date =2013-12-15| archive-date =2014-10-25| archive-url =https://web.archive.org/web/20141025072920/http://www.guinnessworldrecords.com/records-1/best-selling-book-of-non-fiction/| url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The battle of the books|url=http://www.economist.com/node/10311317?story_id=10311317&amp;CFID=3289446&amp;CFTOKEN=a87381115ea0752-5130AD65-B27C-BB00-012B3B9A581DD567|access-date=2013-12-15|archive-date=2013-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120151635/http://www.economist.com/node/10311317?story_id=10311317|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Başqa dillərə tərcümə nöqteyi-nəzərindən Bibliya dünyada birinci yeri tutur. 2007-ci ilin sonunadək Bibliya dünyada mövcud olan 6900 dildən tam surətdə 438 dilə, yalnız Əhdi-Cədid olmaqla qismən 1168 dilə tərcümə olunmuşdur. Bu kitab son zamanlar yeni dillərə daha sürətlə tərcümə edilir.&lt;ref&gt;Müqəddəs Kitab. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid. Müqəddəs Kitab Şirkəti, Bakı 2009. Səh. i&lt;/ref&gt;

Müqəddəs Kitab ilk dəfə Katolik Kilsəsində toplu hala gətirildi və ilk tərcümə Katolik Kilsəsi tərəfindən olunmuşdur. İlk tərcümə Müqəddəs Jerome tərəfindən edilmişdir latın dilinə. 

Dünya ədəbiyyatı və incəsənətində Bibliya mövzuları geniş yayılmışdır. Kitabdakı obrazlardan ([[Adəm]], [[Həvva]], [[Davud]], [[Süleyman]], [[İsa]] və s.) Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında geniş istifadə edilmişdir.

== Əhdi-Ətiq kitabları ==
{{Əsas|Əhdi-Ətiq}}
{{sütunlar}}
{{sütun}}
* Yaradılış Kitabı
* Çıxış Kitabı
* Levililər Kitabı
* Saylar Kitabı
* Qanunun Təkrarı
* Yeşuanın Kitabı
* Hakimlər Kitabı
* Rut Kitabı
* Birinci Şamuel Kitabı
* İkinci Şamuel Kitabı
* 1 Padşahlar Kitabı
* 2 Padçahlar Kitabı
* 1 Salnamələr Kitabı
* 2 Salnamələr Kitabı
{{sütun}}
* Ezra Kitabı
* Nehemya Kitabı
* Ester Kitabı
* Əyyub Kitabı
* [[Zəbur]]
* Süleymanın Məsəlləri
* Vaiz Kitabı
* Nəğmələr Nəğməsi Kitabı
* Yeşaya Peyğəmbərin Kitabı
* Yeremya Peyğəmbərin Kitabı
* Mərsiyələr Kitabı
* Yezekel Peyğəmbərin Kitabı
* Daniel Peyğəmbərin Kitabı
{{sütun}}
* Huşə Peyğəmbərin Kitabı
* Yoel Peyğəmbərin Kitabı
* Amos Peyğəmbərin Kitabı
* Avdiya Peyğəmbərin Kitabı
* Yunus Peyğəmbərin Kitabı
* Mikeya Peyğəmbərin Kitabı
* Nahum Peyğəmbərin Kitabı
* Habbaqquq Peyğəmbərin Kitabı
* Sefanya Peyğəmbərin Kitabı
* Haqqay Peyğəmbərin Kitabı
* Zəkəriyyə Peyğəmbərin Kitabı
* Malaki Peyğəmbərin Kitabı
{{sütun/son}}

== Əhdi-Cədid kitabları ==
{{Əsas|Əhdi-Cədid}}
{{sütunlar}}
{{sütun}}
* [[Matta Müjdəsi]]
* [[Mark Müjdəsi]]
* [[Luka Müjdəsi]]
* [[Yəhya Müjdəsi]]
* [[Həvarilərin İşləri]]
* [[Romalılara məktub]]
* [[Korinflilərə 1-ci məktub]]
* [[Korinflilərə 2-ci məktub]]
* [[Qalatiyalılara məktub]]
* [[Efeslilərə məktub]]
* [[Filipililərə məktub]]
* [[Koloslulara məktub]]
* [[Saloniklilərə 1-ci məktub]]
* [[Saloniklilərə 2-ci məktub]]
{{sütun}}
* [[Timofeyə 1-ci məktub]]
* [[Timofeyə 2-ci məktub]]
* [[Titusa məktub]]
* [[Filimona məktub]]
* [[İbranilərə məktub]]
* [[Yaqubun məktubları]]
* [[Peterin 1-ci məktubu]]
* [[Peterin 2-ci məktubu]]
* [[Yəhyanın 1-ci məktubu]]
* [[Yəhyanın 2-ci məktubu]]
* [[Yəhyanın 3-cü məktubu]]
* [[Yəhudanın məktubu]]
* [[Yəhyanın Vəhyi]]
{{sütun/son}}

== Bibliyanın Azərbaycan dilinə tərcümələri ==
Bibliyanın [[Azərbaycan dili]]nə ilk tərcüməsi 1842-ci ilə aiddir. 1842-ci ildə [[İsveçrə]]nin Bazel şəhərindəki missioner cəmiyyəti Mirzə Fərrux və Feliks Zarembanın tərcüməsində İncilin (Əhdi Cədid) bir kitabı olan Mattanın İncilini [[London]]da çap etmişdir. 1878-ci ildə [[Əhdi-Cədid]] tam şəkildə tərcümə edilmiş və [[London]]da nəşr olunmuşdur. 1975-ci ildə [[İsveç]]in paytaxtı [[Stokholm]]da yerləşən Bibliyanı Tərcümə İnstitutu [[Mirzə Xəzər]]ə müraciət edib, Bibliyanın müasir Azərbaycan dilinə yeni tərcüməsini hazırlamaq işini ona tapşırmışdır. 1982-ci ildə Bibliyanı Tərcümə İnstitutu Mirzə Xəzərin tərcüməsində [[Əhdi-Cədid]]in yeni tam mətnini [[Zaqreb]] şəhərində çap etdirib. Bu tərcümə sonrakı illərdə beş dəfə yenidən nəşr edilib. Mirzə Xəzər [[Əhdi-Ətiq]]in tərcüməsini 1984-cü ildə bitirib, lakin onun tərcüməsi indiyədək çap olunmadan qalır. Əhdi-Ətiqin Müqəddəs Kitab Şirkəti tərəfindən yeni tərcüməsi 2004-cü ildə çap edilib. 2009-cu ildə Müqəddəs Kitab Şirkəti Əhdi-Cədidin yeni tərcüməsini tamamlayıb Bibliyanı bütövlükdə nəşr etmişdir.&lt;ref&gt;Müqəddəs Kitab. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid. Müqəddəs Kitab Şirkəti, Bakı 2009&lt;/ref&gt;

=== Bibliya tərcümələri ===
Əhdi-ətiqin yunan dilinə tərcüməsini e.ə. 3–1 əsrlərdə İsgəndəriyyədə yəhudi tərcüməçiləri həyata keçirmişlər (lat. [[Septuaginta]] — 70; əfsanəyə görə, 70 tərcüməçi eyni zamanda, lakin ayrı-ayrılıqda tərcümə üzərində işləmiş, nəticədə hamıda eyni mətn yaranmışdır). Yunan pravoslav kilsəsində o, bu günədək Əhdi-ətiqin kanonik versiyası olaraq qalır. Bununla yanaşı, Əhdi-ətiqi arami dilində şərh edən kitablar da meydana gəlirdi. Bibliyanın ən qədim xristian tərcümələri olan Peşitta (Əhdi-ətiq) və Diatessaron (Əhdi-cədid) Suriya mənşəlidir (eramızın 2–3 əsrləri); ehtimal ki, Əhdi-cədidin tərcüməsi üçün yunan mətni deyil, dil baxımından yaxın olan arami materiallarından birbaşa istifadə edilmişdir. Sonrakı dövrlərdə latın tərcümələri meydana gəlmişdir; bunlar 2 əsrin sonu — 3 əsrin əvvəllərində yaşayıb-yaratmış erkən xristian müəlliflərinin əsərlərindəki sitatlardan məlumdur. 4 əsrdə həyata keçirilmiş İyerominin tərcüməsini katolik ənənəsi kanonlaşdırmışdır (lat. Vulqata; faktiki olaraq İyerominəqədərki materialı da ehtiva edir). Qibti (3 əsr) və gürcü (5 əsr) tərcümələri digərlərindən daha qədimdir. Bibliyanın slavyan tərcümələri ənənəsi 9 əsrin 2-ci yarısında Kirill və Mefodi tərəfindən başlanmışdır; mitropolit Aleksi ilə əlaqələndirilən 14 əsr rus redaksiyası da qeyd edilir. Reformasiya Bibliyanın xristian tərcümələri tarixinə təkan vermiş, bu dövrdə M. Lüterin (1520–30-cu illər) və ingilis tərcüməsi (1611; kral I İakovun Bibliyası adlanır) meydana gəlmişdir. [[Musa Mendelson]] və onun əməkdaşları tərəfindən Əhdi-ətiqin alman dilinə tərcüməsi Maarifçilik dövrünün Bibliyaya yanaşmasını əks etdirirdi. Bibliyanın rus tərcüməsi (Sinodal tərcümə) 1876 ildə həyata keçirilmişdir. Əhdi-cədidin K. P. Pobedonostsev tərəfindən tərcüməsi (Əhdi-cədid. Rus dilinə tərcümənin təkmilləşdirilməsinə dair təcrübə, 1906) ilk növbədə slavyan tərcümələri ənənəsinə əsaslanırdı. 1950-ci illərdə yepiskop Kassianın (Bezobrazov) başçılığı altında rus mühacirətinin nümayəndələri Əhdi-cədidin yeni tərcüməsi üzərində işə başlamış və bu iş ilk dəfə 1970 ildə tam nəşr edilmişdir. Sonralar &quot;Qədim Şərqin poeziya və nəsri&quot; (1973) cildinin tərkibin də Əhdi-ətiqin bəzi kitablarının İ. M. Dyakonov, S. K. Apt, İ. S. Braginski və S. S. Averintsev tərəfindən ədəbi tərcümələri işıq üzü görmüşdür. Ən yeni tədqiqatlar nəticəsində müxtəlif dillərdəki mətnlər arasında bəzi ziddiyyətlər aşkara çıxmışdır; bu, Əhdi-ətiqin ənənəvi Avropa mətni (&quot;masoret mətni&quot;) ilə &quot;masoret mətni&quot;ndən əvvəlki qədim tərcümələr arasındakı fərqlərdə əksini tapmışdır. Bununla belə, 20 əsrin ortalarında əldə olunmuş və Bibliyanın ən qədim əlyazmaları kimi elmə daxil edilmiş Kumran tapıntıları Bibliya mətnlərinin nisbətən sabit korpusunu müəyyənləşdirməyə, mətnşünas tənqidçilərin bir çox düzəlişlərindən imtina etməyə imkan vermiş dir.

== Bibliya tənqidi ==
Bibliya tənqidinin ən erkən nümunəsinə antik dövrün sonunda, neo platonizmlə xristianlığın münaqişəsi dövründə rast gəlmək mümkündür (neoplatonçu alim Porfiriyə görə, Daniil peyğəmbərin kitabı e. ə. 2 əsrə aiddir). [[Orta əsrlər]] alimi İbn Ezranın əsərlərində &quot;Beş kitab&quot;ın Musaya məxsus olmaması haqqında yalnız ehtiyatlı eyhamlar vardır. İntibah və Reformasiya dövründə Bibliyanın katolik kilsəsi tərəfindən qəbul edilmiş latın tərcüməsinə (Vulqate) tənqidi münasibət geniş yayılır, Əhdi-cədidin yunan dilindəki əslinin, sonralar isə Əhdi-ətiqin yəhudi dilindəki əslinin filoloji və üslubi təhlili praktikası meydana gəlirdi. M. Lüter &quot;həvari Yakovun Müraciəti&quot;nin autentikliyini şübhə altına alırdı. Ümumilikdə protestantizm ilkin mərhələdə Bibliyanın tənqidi üçün münbit zəmin deyildi və bu tənqid daha çox Maarifçiliyin ideya kontekstində inkişaf etmişdi. T. Hobbs &quot;Leviafan&quot;da Bibliyaya rasional təhlil üsullarının tətbiq edilməsi tələbini qoyurdu. Bunun Spinoza &quot;Siyasi-ilahiyyatşünaslıq traktatı&quot;nda həyata keçirdi. Əsərdə Bibliya mətnlərinin ənənəvi atribusiyasına sistemli şəkildə yenidən baxılmışdır; məqsəd mətnləri mistik səciyyəsindən təmizləmək, burada qeyd olunmuş normaları ən ümumi əxlaqi ideala müncər etmək idi. 1753 ildə J. Astryuk özünün &quot;Musa Varlıq kitabını yazarkən, böyük ehtimalla istifadə etdiyi ilkin əsatirlər haqqında fərziyyələr&quot;ində Bibliya mətninin iki mənbəyi — &quot;İyeqova&quot; və &quot;Elohim&quot; haqqında fərziyyəsini irəli sürdü. 18 əsr fransız maarifçiliyi, əsasən, özündən əvvəl Bibliya tənqidi sahəsində əldə olunmuş məlumatların təbliği, onlardan ədəbi və publisist yazılarda istifadə edilməsi ilə məşğul idi. Almaniyada İ. Zemlerin fəaliyyəti ilə (&quot;Kanonun sərbəst tədqiqi haqqında mülahizə&quot;, 1771–75; &quot;Əhdi-cədidin sərbəst şərhinə dair vəsait&quot;, 1773) Bibliya tənqidi yeni səviyyəyə qalxdı. İ. Q. Herder ilk dəfə Bibliya mətnlərinə ən qədim xalq poetik yaradıcılığı nümunələri kimi yanaşmış, Bibliya tənqidinə tarixilik prinsipini gətirmişdir. 19 əsrin əvvəllərində V. M. L. de Vette Əhdi-ətiqdə əksini tapmış dini ideyaların tarixi inkişafı haqqında məsələ qaldırmışdır. V. Fatkenin fəaliyyəti ilə (1835) G. V. F. Hegelin ideyaları Bibliya tənqidinə nüfuz etməyə başlamış və bu təsir D. F. Ştrausun (&quot;İsanın tənqidi baxımdan yenidən işlənmiş həyatı&quot;, 1–2 c., 1835–36), B. Bauerin (&quot;İoann İncilinin tən qidi&quot;,1840) əsərlərində daha dərin olmuşdur. 19 əsrin pozitivist bibleistikasında da təkamülçü tarixilik hakim idi. 20 əsrin əvvəllərində filosof A. Drevs, belletrist A. Nemoyevski Əhdi-cədid tənqidinə öz töhfələrini vermiş, bu sahədə bir sıra fər ziyyələr irəli sürmüşlər. Müasir dövrdə tarixi-tənqidi təhlil metodu elmi bibleistikada hamılıqla qəbul edilmiş norma kimi təsdiqlənmişdir.

== Nümunə ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!width=&quot;25%&quot;|Tərcümə
! [[Mattanın İncili|İncil, Matta]] 6:9–13
|-
|align=&quot;center&quot;|''[[Mirzə Xəzər]]in tərcüməsi, 1982''
|Ey göylərdə olan Atamız! İsmin müqəddəs tutulsun. Padşahlığın gəlsin. Göydə olduğu kimi, yerdə də Sənin iradən olsun. Gündəlik çörəyimizi bizə bu gün ver; Və bizə borclu olanları bağışladığımız kimi, bizim borclarımızı da bizə bağışla; Və bizi imtahana çəkmə, fəqət bizi hiyləgərdən xilas et. Çünki padşahlıq, qüdrət və izzət Əbədi olaraq Sənindir. Amin.
|-
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = 
| s           = Bibliya
| q           = 
| n           = 
| m           = 
}}
* [[Xristianlıq]]
* [[Əhdi-Ətiq]]
* [[Əhdi-Cədid]]
* [[San Qril]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.jw.org/az/kitabxana/müqəddəs-kitab/nwt/mündəricat/ Müqəddəs Kitab onlayn]
* [https://www.jw.org/az-cyrl/neshrler/мүгәддәс-китаб/nwt/мүндәриҹат/ Мүгәддәс Китаб oнлајн]
* [http://www.bible.az Bibliya Azərbaycanca — Bible.az]
* [http://www.korpu.net/BibleNorth.html Azərbaycan dilində Bibliya onlayn] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130918151058/http://korpu.net/BibleNorth.html |date=2013-09-18 }}
* [http://www.catholic.az/az/bible]
{{Xristianlıq-qaralama}}

[[Kateqoriya:Bibliya| ]]
[[Kateqoriya:İudeoxristianlıq mövzuları]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq tarixi]]
[[Kateqoriya:Xristian terminologiyası]]</text>
      <sha1>prsra0hkj7opaux02rjvnzhubt151jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ateizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12733</id>
    <revision>
      <id>9015454</id>
      <parentid>9004907</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185219" sha1="3feppd5zilz9x3cj9z0tut5873ndbnj" xml:space="preserve">{{Seçilmiş məqalə}}
[[Fayl:Atheismsymbol endorsed by AAI.svg|thumb|Ateizm simvolu]]
{{Ateizm}}
'''Ateizm''' — fövqəltəbii varlıq və fenomenlərin varlığına dair iddiaların rəddi.&lt;ref name=&quot;encyc-unbelief-def-issues&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;oxdicphil&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;religioustolerance&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/atheism|encyclopedia=[[OxfordDictionaries.com]]|title=Atheism|publisher=[[Oxford University Press]]|accessdate=2017-04-23|date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911080901/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/atheism|archivedate=11 September 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Daha az bir konsepsiyada ateizm hər hansı ilahi bir varlıq olduğuna dair inancın rəddidir.&lt;ref name=&quot;eb2011-atheism&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;encyc-philosophy&quot; /&gt; Daha da dar bir mənada, ateizm fövqəltəbii yaradıcı fiqurlarının varlığına dair rəddir.&lt;ref name=&quot;encyc-unbelief-def-issues&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;oxdicphil&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RoweRoutledge&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/#1|encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|title=Atheism and Agnosticism|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=|author=J.J.C. Smart|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211005616/https://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/#1|archivedate=11 December 2016|url-status=live|author-link=J.J.C. Smart|year=2017}}&lt;/ref&gt; Ateizm ən ümumi şəkildə [[Tanrının varlığı məsələsi|ən azı bir tanrının mövcudluğuna]] inam olan [[teizm]]lə ziddiyyət təşkil edir.&lt;ref name=&quot;reldef&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;OED-theism&quot;&gt;{{cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=2nd|year=1989|quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism|title=Merriam-Webster Online Dictionary|quote=...belief in the existence of a god or gods...|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514194441/http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism|archivedate=14 May 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Smart|first=J.J.C.|title=Atheism and Agnosticism|publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2013 Edition)|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2013/entries/atheism-agnosticism/|access-date=26 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202055749/http://plato.stanford.edu/archives/spr2013/entries/atheism-agnosticism/|archive-date=2 December 2013|url-status=live|date=9 March 2004}}&lt;/ref&gt;

Etimoloji kökə əsasən ateizm qədim yunan sözü olub — &quot;ἄθεος&quot; (ateos) mənası &quot;tanrı yoxdur&quot; deməkdir. Qədim dövrdə daha iri cəmiyyət tərəfindən&lt;ref name=&quot;drachmann&quot; /&gt; ibadət edilən tanrılara inanmayan və ya onlara ibadət etməktən imtina edənlər üçün alçaldıcı söz kimi istifadə edilirdi.&lt;ref name=&quot;Battling Whitmarsh&quot; /&gt; Ateizm termini ortodoks dindarlar tərəfindən dini inanclarını bölüşməyənlərin kateqoriyalaşdırılmasında istifadə edilirdi.&lt;ref name=&quot;Battling Whitmarsh&quot;&gt;{{cite book|last1=Whitmarsh|first1=Tim|title=Battling the Gods: Atheism in the Ancient World|url=https://archive.org/details/battlinggodsathe0000timw|publisher=Knopf Doubleday|isbn=978-0-307-94877-9|chapter=8. Atheism on Trial|year=2016}}&lt;/ref&gt; Ateizm termini aktual şəkildə 16-cı əsrdə meydana çıxdı.&lt;ref name=&quot;Hunter ch 1&quot;&gt;{{cite book|last=Wootton|first=David|editor1-last=Hunter|editor1-first=Michael|editor2-last=Wootton|editor2-first=David|title=Atheism from the Reformation to the Enlightenment|url=https://archive.org/details/atheismfromrefor0000unse|date=1992|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-822736-6|chapter=1. New Histories of Atheism}}&lt;/ref&gt; Bununla bərabər, azad düşüncənin yayılması, skeptisist sorğulama və dini tənqidin artması ilə ateizm termininin tətbiq nöqtəsi daralmağa başladı. Ateist terminindən istifadə edərək özlərini təyin edən ilk şəxslər 18-ci əsrdə [[maarifçilik dövrü]]ndə yaşayırdılar.{{sfn|Armstrong|1999}}&lt;ref name=&quot;Hunter ch 1&quot; /&gt; Fransız İnqilabı &quot;Bənzəri görünməmiş ateizm&quot; ilə insan ağlının üstünlüyünü müdafiə edən tarixin ilk böyük siyasi hərəkatına şahid oldu.&lt;ref name=&quot;HancockLambert&quot;&gt;{{cite book|last=Hancock|first=Ralph|title=The Legacy of the French Revolution|year=1996|publisher=Rowman and Littlefield Publishers|location=Lanham, Massachusetts|isbn=978-0-8476-7842-6|page=22|url=https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC|accessdate=2015-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930072801/https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC|archive-date=30 September 2015|url-status=live}} [https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC&amp;pg=PA22 Extract of page 22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929042900/https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC&amp;pg=PA22|date=29 September 2015}}&lt;/ref&gt;

Ateist arqumentlər fəlsəfi yanaşmadan sosial və tarixi yanaşmalara qədər uzanır. İlahi varlıqlara inanmamaq üçün empirik sübutların olmaması,&lt;ref name=&quot;logical&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://shook.pragmatism.org/skepticismaboutthesupernatural.pdf|title=Skepticism about the Supernatural|last=Shook|first=John R.|accessdate=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018210402/http://shook.pragmatism.org/skepticismaboutthesupernatural.pdf|archive-date=2012-10-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[şər problemi]], ziddiyyətli dini mətnlər, saxtalaşdırıla bilən anlayışların rədd edilməsi, inancsızlıq arqumentləri irəli sürülür.&lt;ref name=&quot;logical&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Drange-1996&quot; /&gt; Bəzi ateistlərin [[Sekulyarizm|sekulyar]] fəlsəfəni mənimsəməsinə&lt;ref name=&quot;honderich&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fales|first=Evan|title=Naturalism and Physicalism|postscript=,}} in {{harvnb|Martin|2006|pp=122–131}}.&lt;/ref&gt; baxmayaraq, bütün ateistlərin riayət etdiyi bir ideologiya və ya davranış dəsti yoxdur.&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|pp=3–4}}.&lt;/ref&gt; Ateizm [[teizm]]dən daha həssas bir mövqedədir, buna görə tanrının mövcud olmaması iddiasının sübut olunması ateistlər üzərinə şamil edilmir, lakin [[teizm]]in məntiqliliyini təmin etmək üçün teistlər tanrının mövcudluğunu sübut etməlidir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|url=https://archive.org/details/godandtheburdeno0000pars|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0-87975-551-5}}&lt;/ref&gt;

Ateizm konsepsiyaları fərqlilik göstərdiyindən, ateistlərin mövcud sayının dəqiq qiymətləndirilməsi çətindir.&lt;ref name=&quot;Martin2007&quot;&gt;{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge Companion to Atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-60367-6|ol=22379448M|page=56|url=https://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA56|accessdate=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031223718/https://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA56|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[WIN/GIA|Win-Gallup Beynəlxalq tədqiqatlarına]] görə, 2012-ci ilin əvvəlində keçirilən sorğuda respondentlərin 13 %-i &quot;etiqadlı ateist&quot; idi.&lt;ref name=&quot;WIN/GIA&quot;&gt;{{cite web|author=&lt;!--none specified--&gt;|url=http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf|title=Religiosity and Atheism Index|publisher=[[WIN/GIA]]|date=27 July 2012|location=Zurich|accessdate=2013-10-01|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021065544/http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf|archivedate=21 October 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Bu göstərici 2015-ci ildə 11 %,&lt;ref name=&quot;wingia2&quot;&gt;{{cite web|author=&lt;!--none specified--&gt;|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/04/13/399338834/new-survey-shows-the-worlds-most-and-least-religious-places|title=New Survey Shows the World's Most and Least Religious Places|publisher=[[NPR]]|date=13 April 2015|accessdate=2015-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506110630/http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/04/13/399338834/new-survey-shows-the-worlds-most-and-least-religious-places|archive-date=6 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə isə 9 % idi.&lt;ref name=&quot;WINGIA 2017&quot; /&gt; Bununla yanaşı, digər tədqiqatçılar [[WIN/GIA|WIN/Gallup]] göstəriciləri ilə ehtiyatlı olmağı məsləhət görmüşlər. Çünki onilliklər ərzində eyni müşahidədən istifadə edən və daha böyük nümunə ölçüsünə malik olan digər tədqiqatlar ardıcıl olaraq aşağı göstəricilərə çatmışdır.&lt;ref name=&quot;Demographics Oxford Keysar&quot;&gt;{{cite book|last1=Keysar|first1=Ariela|last2=Navarro-Rivera|first2=Juhem|editor1-last=Bullivant|editor1-first=Stephen|editor2-last=Ruse|editor2-first=Michael|title=The Oxford Handbook of Atheism|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-964465-0|chapter=36. A World of Atheism: Global Demographics}}&lt;/ref&gt; [[BBC|Britan Yayım Korporasiyası (BBC)]] tərəfindən 2004-cü ildə aparılan araşdırmada ateistlərin dünya əhalisinin 8 %-ni təşkil etdiyi qeyd edildi.&lt;ref name=&quot;BBC-2004-demographics&quot; /&gt; Digər köhnə təxminlər ateistlərin dünya əhalisinin 2 %-ni, dinsizlərin isə 12 %-ni təşkil etdiyini göstərmişdi.&lt;ref name=&quot;eb2007-demographics&quot; /&gt; Bu sorğulara görə, [[Avropa]] və [[Şərqi Asiya]] ən yüksək ateizm göstəricisi olan bölgələrdir. 2015-ci ildə [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] əhalisinin 61 %-nin ateist olduğu müəyyən edilmişdi.&lt;ref name=&quot;GallupInternational&quot;&gt;{{cite web|title=Gallup International Religiosity Index|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/files/2015/04/WIN.GALLUP-INTERNATIONAL-RELIGIOUSITY-INDEX.pdf|website=Washington Post|publisher=WIN-Gallup International|date=April 2015|access-date=9 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201065414/https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/files/2015/04/WIN.GALLUP-INTERNATIONAL-RELIGIOUSITY-INDEX.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Avropa İttifaqı]]nda keçirilən 2010-cu il [[Avrobarometr]] sorğusuna əsasən, AB əhalisinin 20 %-i &quot;hər hansı bir ruh, tanrı və ya &quot;həyat gücünə&quot; inanmır.&lt;ref name=&quot;EU&quot;&gt;{{cite book|author=|title=Social values, Science and Technology|publisher=Directorate General Research, European Union|year=2010|pages=207|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430163128/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|archivedate=30 April 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Təyini və növləri ==
Ateizmi necə ən yaxşı şəkildə təyin və təsnifləndirmək üzərində fikir ayrılıqları mövcudur;&lt;ref name=&quot;eb1911-atheism&quot; /&gt; hansı fövqəltəbii qüvvənin tanrı hesab edilməsi, öz-özlüyündə ixtiyari düşüncədirmi, yoxsa fəlsəfi mövqemi, ya da birinin olmaması, şüurlu imtinamı tələb etməsi, yoxsa açıq-aydın imtinamı tələb etməsi kimi mövzularda rəqabət aparılır. Ateizm [[aqnostisizm]]lə uzlaşma xüsusiyyətinə görə eyni qəbul edilir&lt;ref name=&quot;agnosticism-compatible&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;flint-agnostic-atheism&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;encyc-unbelief-compatible&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;martin-agnosticism-entails&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;barker-agnostic-atheism&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;besant-open-to-new-truth&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;holyoake-question-of-probability&quot; /&gt;, həmçinin bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;eb2011-atheism-critique&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eb2011concise-atheism&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eb1911-atheism-sceptical&quot; /&gt; Müxtəlif kateqoriyalar ateizmin müxtəlif formalarını ayırd etmək üçün istifadə edilir.

=== Diapozon ===
Ateizmin təyin edilməsi ilə əlaqədar qeyri-müəyyənliklərin bir qismi, &quot;tanrı&quot; və &quot;ilah&quot; kəlmələrinin tərifi ilə bağlı yaşanan çətinliklərlə əlaqədardır. Tanrı və ilah anlayışlarının çoxluğu ateizmin tətbiqi ilə bağlı fərqli düşüncələrə gətirib çıxarır. Roma papası xristianları [[Paqanizm|ilahiləşdirilmiş bütlərə]] ibadət etmədiklərinə görə ateist olaraq günahlandırırdı. Teizmin hər hansı bir ilahi inancı əhatə etdiyi kimi başa düşülməsi ilə, tədricən bu aspekt xoşagəlməz hala düşdü.{{sfn|Martin|2006}}

İnkar edilən fenomenlərin diapozonuna gəldikdə isə, ateizm hər bir ilahi varlığın, [[Spiritualizm|spiritual]], [[Fövqəltəbii qüvvə|fövqəltəbii]] ya da transsendental anlayışların, [[buddizm]], [[hinduizm]], [[caynizm]] və [[daosizm]] kimi bir çoxuna qarşı çıxa bilər.&lt;ref name=&quot;eb2011-Rejection-of-all-religious-beliefs&quot; /&gt;

=== Örtülü və açıq ===
Ateizmin tərifi bir insanın ateist kimi qəbul edilməsi üçün ilahi varlıqların anlayışına yanaşma dərəcəsinə görə dəyişir. Ateizm bəzən hər hansı bir ilahi varlığın mövcud olduğuna dair sadə inamın olmaması ilə müəyyən edilmişdir. Bu geniş tərifə yeni doğulmuş və [[Teokratiya|teokratik]] fikirlərə məruz qalmayan insanlar daxil edilir. [[Pol Anri Holbax]] deyirdi: &quot;Hər uşaq ateist olaraq doğulur: onların tanrı haqqında fikirləri yoxdur.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last=d'Holbach|first=P.H.T.|authorlink=Baron d'Holbach|title=Good Sense|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/7319|year=1772|accessdate=2011-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623131908/http://www.gutenberg.org/ebooks/7319|archive-date=23 June 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eyni şəkildə, Corc Smit (1979) bu fikri irəli sürür: &quot;Teizm ilə tanış olmayan adam, bir tanrıya inanmadığı üçün ateistdir. Bu kateqoriyaya, bu məsələləri başa düşmək üçün konseptual qabiliyyəti olan, lakin bu məsələlərdən hələ xəbərsiz olan uşaqlar da daxildir. Bu uşağın tanrıya inanmaması onun ateist olması deməkdir.&quot;&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|1979|p=14}}.&lt;/ref&gt; Örtülü ateizm &quot;şüurlu şəkildə rədd edilmədən teist inancının olmaması&quot; və açıq ateizm isə inancın şüurlu şəkildə rədd edilməsidir. [[Ernest Naqel]] Smitin ateizm təriflərinin ziddiyyətli olduğunu hesab edir və göstərir ki, sadəcə ''açıq ateizm &quot;''doğru ateizm&quot;dir və örtülü ateizm yalnız &quot;teizmin yoxluğudur&quot;.&lt;ref name=&quot;Nagel1959&quot;&gt;{{cite book|title=Basic Beliefs: The Religious Philosophies of Mankind|chapter=Philosophical Concepts of Atheism|first=Ernest|last=Nagel|authorlink=Ernest Nagel|year=1959|publisher=Sheridan House|quote=I must begin by stating what sense I am attaching to the word &quot;atheism,&quot; and how I am construing the theme of this paper. I shall understand by &quot;atheism&quot; a critique and a denial of the major claims of all varieties of theism. &amp;nbsp;... atheism is not to be identified with sheer unbelief, or with disbelief in some particular creed of a religious group. Thus, a child who has received no religious instruction and has never heard about God is not an atheist – for he is not denying any theistic claims. Similarly in the case of an adult who, if he has withdrawn from the faith of his father without reflection or because of frank indifference to any theological issue, is also not an atheist – for such an adult is not challenging theism and not professing any views on the subject. &amp;nbsp;... I propose to examine some ''philosophic'' concepts of atheism&amp;nbsp;...}}

reprinted in ''Critiques of God'', edited by Peter A. Angeles, Prometheus Books, 1997.&lt;/ref&gt; Qraham Oppi bir tanrının nə olduğunu başa düşmək imkanından məhrum olanları ''günahsızlar'' olaraq təsnif edir. Oppiyə görə, bu təsnifə bir aylıq körpələr, ağır beyin travması olan insanlar və ya ağırlaşmış [[Demensiya|demansiya]] xəstələri daxildir.{{sfn|Oppy|2018|p=4|ps=: Agnostics are distinguished from innocents, who also neither believe that there are gods nor believe that there are no gods, by the fact that they have given consideration to the question of whether there are gods. Innocents are those who have never considered the question of whether there are gods. Typically, innocents have never considered the question of whether there are gods because they are not able to consider that question. How could that be? Well, in order to consider the question of whether there are gods, one must understand what it would mean for something to be a god. That is, one needs to have the concept of a god. Those who lack the concept of a god are not able to entertain the thought that there are gods. Consider, for example, one-month-old babies. It is very plausible that one-month-old babies lack the concept of a god. So it is very plausible that one-month-old babies are innocents. Other plausible cases of innocents include chimpanzees, human beings who have suffered severe traumatic brain injuries, and human beings with advanced dementia}}

=== Pozitiv və neqativ ===
Antoni Fliu və Maykl Martin kimi filosoflar pozitiv (güclü) ateizm ilə neqativ (zəif) ateizmin bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etdiyini hesab edirlər.&lt;ref name=&quot;presumption&quot;&gt;{{harvnb|Flew|1976|pp=14ff}}: &quot;In this interpretation, an atheist becomes: not someone who positively asserts the non-existence of God; but someone who is simply not a theist. Let us, for future-ready reference, introduce the labels 'positive atheist' for the former and 'negative atheist' for the latter.&quot;&lt;/ref&gt;{{sfn|Martin|2006}} Pozitiv ateizm açıq şəkildə təsdiq edir ki, heç bir tanrı mövcud deyil. Neqativ ateizm isə daha çox qeyri-teizmin digər bütün formalarına daxildir. Bu təsnifata əsasən, kim bir teist deyilsə, ya neqativ ateist, ya da pozitiv ateistdir. Neqativ və pozitiv terminlərinin köhnə mənşəyə aid olmasına və fəlsəfi ədəbiyyatda&lt;ref name=&quot;presumption&quot; /&gt; və katolik [[apologetika]]sında istifadə edilməsinə baxmayaraq, ''güclü'' və ''zəif'' terminləri nisbətən yenidir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.nd.edu/Departments/Maritain/jm3303.htm|title=On the Meaning of Contemporary Atheism|journal=The Review of Politics|first=Jacques|last=Maritain|date=July 1949|volume=11|issue=3|pages=267–280|doi=10.1017/S0034670500044168|ref=harv|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051113062053/http://www.nd.edu/Departments/Maritain/jm3303.htm|archivedate=13 November 2005| issn = 0034-6705}}&lt;/ref&gt; Ateizmin bu demarkasiyası əsasında, ən çox aqnostiklər neqativ ateist hesab olunur.

Misal olaraq, Martinin [[aqnostisizm]]in neqativ ateizmə yol açdığını&lt;ref name=&quot;martin-agnosticism-entails&quot; /&gt; iddia etməsinə baxmayaraq, bir çox aqnostik, öz əqidəsini ateizmdən fərqli görür.&lt;ref name=&quot;Kenny2006&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/omar-baddar/why-im-not-an-atheist-the-case-for-agnosticism_b_3345544.html|title=Why I'm Not an Atheist: The Case for Agnosticism|date=28 May 2013|publisher=Huffington Post|accessdate=2013-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209105433/http://www.huffingtonpost.com/omar-baddar/why-im-not-an-atheist-the-case-for-agnosticism_b_3345544.html|archive-date=9 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onlar ateizmi teizmdən ya da eyni inanc bərabərliyi tələb edilməsindən daha haqlı olmadığını hesab edə bilərlər.&lt;ref name=&quot;Kenny2006&quot;&gt;{{cite book|first=Anthony|last=Kenny|authorlink=Anthony Kenny|title=What I believe|url=https://archive.org/details/whatibelieve0000kenn|chapter=Why I Am Not an Atheist|publisher=Continuum|isbn=978-0-8264-8971-5|quote=The true default position is neither theism nor atheism, but agnosticism&amp;nbsp;... a claim to knowledge needs to be substantiated; ignorance need only be confessed.|year=2006}}&lt;/ref&gt; Biliyin etibarsızlığı iddiası və ya tanrıların varlığına qarşı çıxmaq bəzən ateizmin bir inanc sıçrayışı tələb etməsinin göstəricisidir.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Many atheists I know would be certain of a high place in heaven|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2009/0725/1224251303564.html|last=O'Brien|first=Breda|authorlink=Breda O'Brien|work=Irish Times|accessdate=2011-04-09|date=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520132651/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2009/0725/1224251303564.html|archivedate=20 May 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Warner|first=Matthew|url=http://www.ncregister.com/blog/matthew-warner/more-faith-to-be-an-atheist-than-a-christian|title=More faith to be an atheist than a Christian|date=8 June 2012|accessdate=2013-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603062347/http://www.ncregister.com/blog/matthew-warner/more-faith-to-be-an-atheist-than-a-christian|archive-date=3 June 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu arqumentlərə qarşı ümumi ateist cavablara bunlar daxildir; isbatlanmamış dini təkliflər digər isbatsız təkliflər qədər etibarsız olmağa layiqdir&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|pp=30–34}}. &quot;Who seriously claims we should say 'I neither believe nor disbelieve that the Pope is a robot', or 'As to whether or not eating this piece of chocolate will turn me into an elephant I am completely agnostic'. In the absence of any good reasons to believe these outlandish claims, we rightly disbelieve them, we don't just suspend judgement.&quot;&lt;/ref&gt; və bir tanrının varlığının isbat edilə bilməməsi bir və ya digər imkanlı ehtimalın bərabərliyi demək deyildir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|p=22}}. &quot;A lack of proof is no grounds for the suspension of belief. This is because when we have a lack of absolute proof we can still have overwhelming evidence or one explanation which is far superior to the alternatives.&quot;&lt;/ref&gt; Şotlandıyalı filosof Con Smart hətta müdafiə edir ki, &quot;bəzən bir ateist özünü hətta ehtirasla, fəlsəfi spektizmin əsasında bizə riyaziyyat və formal məntiqin həqiqətləri xaricində, hər şeyi bilə bilərik deməyi qadağan edən, məntiqsiz bir aqnostiq olaraq təsvir edə bilər.&quot;&lt;ref name=&quot;stanford&quot;&gt;{{cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/|title=Atheism and Agnosticism|first=J.C.C.|last=Smart|date=9 March 2004|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2011-04-09|archive-url=https://www.webcitation.org/654hYPmzk?url=http://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/|archive-date=30 January 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nəticədə, [[Riçard Dokinz]] kimi bəzi ateist müəlliflər teist, ateist və aqnostik mövqelərini [[teistik yəqinlik spektrumuna]] görə fərqləndirməyi təklif edir, hansı ki, hər birinin &quot;tanrının varlığının&quot; şərhi fərqli şəkildədir.{{sfn|Dawkins|2006|p=50}}

=== Təyini mümkünsüz ya da qeyri-məhdud olaraq ===
XVIII əsrin əvvəllərində qərb dünyasında tanrının varlığı belə qəbul edildi və hətta həqiqi ateizmin mümkünatı da sorğulandı ki, buna [[innatizm]] deyilirdi, hansı ki, insanların doğuşdan tanrı inancına sahib olduğunu və ateizmin sadəcə bu inancı sonradan inkar etdiyini qəbul edən bir düşüncə mövqeyidir.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Cudworth|first=Ralph|authorlink=Ralph Cudworth|title=The True Intellectual System of the Universe: the first part, wherein all the reason and philosophy of atheism is confuted and its impossibility demonstrated|url=https://archive.org/details/trueintellectual1678cudw|year=1678}}&lt;/ref&gt; Həmçinin ateistlərin tanrıya böhran vaxtı olan &quot;ölüm döşəyi çevrilməsi&quot; müddətində inandıqlarını iddia edən düşüncə mövqeyi də vardır və &quot;səngərdə ateist olmaz&quot; şəklində də adlandırılır.&lt;ref&gt;See, for example: {{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/features/ohair090896.htm|title=Atheist Group Moves Ahead Without O'Hair|first=Sue Anne|last=Pressley|newspaper=The Washington Post|date=8 September 1996|accessdate=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008044601/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/features/ohair090896.htm|archive-date=8 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bununla birlikdə bu görüşün əksinə bir çox misallar gətirilir, onlardan biri hərfi mənası ilə &quot;səngərdəki ateist&quot; şəklindədir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lowder|first=Jeffery Jay|year=1997|title=Atheism and Society|url=http://www.infidels.org/library/modern/jeff_lowder/society.html|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522025011/http://www.infidels.org/library/modern/jeff_lowder/society.html|archivedate=2011-05-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Bəzi ateistlər &quot;ateizm&quot; termininin ehtiyaclılığı üzərində şübhəlidirlər. Sem Heyrisin özünün yazdığı Xristian ümmətinə məktub kitabında deyirdi.
{{Sitat|Əslində, ateizm bir termindir hansı ki, mövcud olmamalıdır. Heç kimin özünü &quot;qeyri-astroloq&quot; ya da &quot;qeyri-əlkimyaçı&quot; şəklində müəyyənləşdirməsinə ehtiyacı yoxdur. Bizim, Elvisin hələ də həyatda olduğuna, ya da yad planetlilərin qalaktikamızdan keçib, sadəcə bir fermerə və onun mal-qarasına sataşdığına şübhə ilə yanaşanlar üçün onları təyin edəcək sözlərimiz yoxdur. Ateizm dərrakəli insanların əsassız dini inanclara qarşı çıxışının gurultusundan başqa bir şey deyil.{{sfn|Harris|2006|p=[https://books.google.com/?id=ypyMZlkgHGIC&amp;pg=PA51&amp;dq=%22No+one+ever+needs+to+identify+himself+as+a+%22non-astrologer%22%22or+a%22%22non-alchemist%22 51]}}}}

=== Praqmatik ateizm ===
Praqmatik ateizm dini inancları, tanrı və ya tanrılara olan inancı rədd etməyi lazım bilən bir görüşdür. Bu görüşə əsasən, bu cür fenomenlər praqmatik həyat üçün lazımsızdır. Bu düşüncə növü [[apateizm]] və praktiki ateizmlə əlaqəlidir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://atheism.about.com/od/Atheist-Dictionary/g/Definition-Pragmatic-Atheist.htm|title=What is a Pragmatic Atheist?|access-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124091404/http://atheism.about.com/od/Atheist-Dictionary/g/Definition-Pragmatic-Atheist.htm|archive-date=24 November 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Arqumentlər ==
[[Fayl:D'Holbach.jpg|thumb|[[Pol Anri Holbax]]]]

=== Epistemoloji arqumentlər ===
Ateistlər, həmçinin, tanrının varlığının bilinəməyəcəyini və ya varlığının isbatlanamayacağını müdafiə edirlər. İkinciyə müxtəlif formalar alan [[aqnostisizm]] deyilir. İmmanent fəlsəfəsində ilahilik insan zehni də daxil olmaqla dünyanın özündən ayrılmazdır və hər bir insanın [[şüur]]u [[subyekt]]ə kilidlidir. Aqnostisizmin bu formasına görə, perspektivdə bu cür məhdudiyyət tanrıya olan inancdan onun mövcudluğunun iddialarına hər hansı bir obyektiv nəticə çıxarmanın qarşısını alır. Kantın [[Rasionalizm|rasionalistik]] aqnostisizmi və [[Maarifçilik dövrü|maarifçilik]] yalnız insan rasionallığı əsasındakı bilgiləri qəbul edir; bu növ ateizmə görə, tanrılar prinsipal olaraq müəyyən edilə bilən olmadıqlarına görə onların mövcudluqları bilinə bilməz. [[Devid Yum|Yumun]] fikirlərinə əsaslanan [[skeptisizm]] hər şey haqqında əminliyin mümkün olmadığını iddia edir və buna görə də bir tanrının mövcud olub-olmadığı bilinə bilməz. Yum hesab edir ki, bu cür müşahidə edilə bilməyən metafizik anlayışlar &quot;səfehlik və illüziya&quot; olaraq rədd edilməlidir.&lt;ref name=&quot;hume-metaphysics&quot; /&gt;

[[İqnostisizm]] də daxil olmaqla [[Ontologiya|ontoloji]] və [[Epistemologiya|epistemoloji]] olaraq təsnif edilən ateizmin arqumentlərinə görə, &quot;tanrı&quot; kimi əsas terminlər və &quot;tanrı hər şeyə qadirdir&quot; kimi ifadələr mənasız və ya aydın deyil. Teoloji qeyri-koqnitvizm &quot;tanrı mövcuddur&quot; ifadəsinin bir müddəa olmadığını, ancaq cəfəngiyat və ya idrak baxımından mənasız olduğunu söyləyir. Bu cür düşünən şəxslərin hansılarının ateist, hansılarının aqnostik olaraq təsnif edilməsi müzakirə edilmişdir. Alfred Ayer və Teoder Drenq hər iki kateqoriyani inkar edib, &quot;Tanrı mövcuddur&quot; ifadəsinin ateist və aqnostiklər tərəfindən müddəa olaraq qəbul edildiyini hesab edirlər: bunun əvəzinə qeyri-koqnitvizmi öz kateqoriyasına yerləşdirirlər..&lt;ref&gt;[[Theodore Drange|Drange, Theodore M.]] (1998). &quot;[http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/definition.html Atheism, Agnosticism, Noncognitivism] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130723234754/http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/definition.html|date=23 July 2013}}&quot;. [[Internet Infidels]], ''Secular Web Library''. Retrieved 2007-APR-07.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Alfred Ayer|Ayer, A. J.]] (1946). ''Language, Truth and Logic''. Dover. pp. 115–116. In a footnote, Ayer attributes this view to &quot;Professor H. H. Price&quot;.&lt;/ref&gt;

=== Metafizik arqumentlər ===
Filosof Zofia Zdibika yazır:

&lt;blockquote&gt;&quot;Metafizik ateizm … metafizik monizmə (gerçəkliyin homogenliyinə) əsaslanan bütün doktrinaları özündə cəmləşdirir. Metafizik ateizm bunlardan biridir : a) mütləq — Tanrı varlığının materialist monizmlə əlaqəli açıq şəkildə inkar edilməsi (həm materialist cərəyanlar, həm qədim, həm də müasir dövrdə); b) nisbi — bütün fəlsəfələrdə tanrının örtülü olaraq inkar edilməsi, mütləqin varlığını qəbul edərkən, mütləq olanın tanrıya uyğun atributlardan heç birinə sahib olmadığını düşünmək: transsendens, fərdi obraz və ya vəhdət. Nisbi ateizm idealist monizmlə əlaqələndirilir ([[panteizm]], [[pananteizm]], [[deizm]]).&quot;&lt;ref&gt;{{harvnb|Zdybicka|2005|p=19}}.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Epikouros BM 1843.jpg|left|thumb|[[Epikür]] ilk dəfə [[şər problemi]]nə açıqlama gətirmişdir. Devid Yum, ''Təbii Dinə dair Dialoqlarında'' (1779) Epikürün arqumentindən sitat gətirir:{{sfn|Hume|1779}} &quot;Tanrı şərin qarşısını almaq istəyir, amma bacarmırmı? Elə isə o gücsüzdür. Bacarır, ancaq bunu istəmirmi? Onda şər tanrının özüdür. Həm bacarır, həm də istəyirmi? Elə isə onda şər haradan gəlir? Tanrı şərin qarşısını almağı nə bacarmır, nə də istəmirmi? Elə isə nəyə görə onu Tanrı adlandırırıq?&quot;]]

=== Məntiqi arqumentlər ===
Bəzi ateistlər hesab edir ki, [[xristianlıq]]daki tanrı kimi müxtəlif tanrı anlayışları məntiqi ziddiyyət təşkil edən keyfiyyətlərə sahibdir. Bu cür ateistlər tanrının varlığına qarşı onun mükəmməllik, yaradıcılıq statusu, dəyişməzlik, hər şeyi bilmə, hər şeyə qadir olma, hər yerdə birdən ola bilmə, üstünlük, transsendenslik, yeganəlik, qeyri-fizikilik, ədalətlilik və mərhəmətlilik kimi bəzi xüsusiyyətləri arasındaki təzadları irəli sürən deduktiv arqumentlər təqdim edirlər.&lt;ref name=&quot;logical&quot;&gt;{{cite web|author=Various authors|url=http://www.infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/logical.html|title=Logical Arguments for Atheism|publisher=[[Internet Infidels]]|website=The Secular Web Library|accessdate=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121117012714/http://www.infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/logical.html|archive-date=2012-11-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Teodisik ateistlər hesab edir ki, yaşadıqları dünya ilahiyətçilər tərəfindən tanrı və ya tanrılara istinad edilən keyfiyyətlərlə uzlaşa bilməz. Onlar iddia edir ki, hər şeyi bilən, sonsuz güclü və hər şeyə qadir bir tanrı, şər və izdirabın olduğu və ilahi sevginin bir çox insandan gizlədildiyi bu dünya ilə uyğun deyil.&lt;ref name=&quot;Drange-1996&quot;&gt;{{cite web|first=Theodore M.|last=Drange|authorlink=Theodore Drange|year=1996|url=http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/aeanb.html|title=The Arguments From Evil and Nonbelief|publisher=[[Internet Infidels]]|website=Secular Web Library|accessdate=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070110135633/http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/aeanb.html|archive-date=2007-01-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bənzər bir arqument [[Buddizm]]in banisi [[Qautama Budda|Siddharta Qautamaya]] aid edilir.&lt;ref&gt;V. A. Gunasekara, {{cite web|url=http://www.buddhistinformation.com/buddhist_attitude_to_god.htm|title=The Buddhist Attitude to God|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102053643/http://www.buddhistinformation.com/buddhist_attitude_to_god.htm|archivedate=2 January 2008}} In the Bhuridatta Jataka, &quot;The Buddha argues that the three most commonly given attributes of God, viz. omnipotence, omniscience and benevolence towards humanity cannot all be mutually compatible with the existential fact of dukkha.&quot;&lt;/ref&gt;

=== Dinə qarşı reduksionist yanaşmalar ===
Filosof [[Lüdviq Andreas Feyerbax|Lüdviq Feyerbax]]&lt;ref&gt;Feuerbach, Ludwig (1841) ''[[The Essence of Christianity]]''&lt;/ref&gt; və psixoanalist [[Ziqmund Freyd]] hesab edir ki, tanrı və digər dini inanclar insan uydurmaları olub müxtəlif psixoloji və emosional istəkləri və ya ehtiyacları qarşılamaq üçün yaradılmışdır. Bu, həmçinin, bir çox [[Buddizm|Buddistin]] də görüşüdür.&lt;ref&gt;Walpola Rahula, ''What the Buddha Taught.'' Grove Press, 1974. pp. 51–52.&lt;/ref&gt; Feyerbaxın çalışmalarından təsirlənən [[Karl Marks]] və [[Fridrix Engels]] hesab edirlər ki, din və tanrı inancı hakimiyyətdəkilər tərəfindən fəhlə sinfini əzmək üçün istifadə olunan ictimai funksiyalardır. [[Mixail Bakunin]]in fikrincə, &quot;Tanrı ideyası insanın məntiqi mühakiməsindən və ədalətliliyindən imtinanı nəzərdə tutur; insan azadlığının ən qətiyyətli inkarıdır və istər nəzəriyyədə, istərsə də praktikada mütləq olaraq bəşəriyyətin əsarəti ilə sonlanır.&quot; O, [[Volter]]in məşhur &quot;tanrı mövcud olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi&quot; aforizminə &quot;əgər həqiqətən tanrı varsa, onu məhv etməliyik&quot;, şəklində cavab verir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_archives/bakunin/godandstate/godandstate_ch1.html|title=God and the State|last=Bakunin|first=Michael|authorlink=Michael Bakunin|year=1916|website=|publisher=New York: Mother Earth Publishing Association|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521195435/http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bakunin/godandstate/godandstate_ch1.html|archivedate=2011-05-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Artıq dövrümüzdə belə bəzi ateistlər tərəfindən &quot;Yeni ateizm&quot; adı altında bir hərəkat yaradıldı. &quot;[[Yeni Ateizm]]&quot; hərəkatının məqsədi xurafat, din və irrasionalizm kimi fikirlərin, xüsusilə dövlətdə, təhsildə, siyasətdə təsirinin hiss olunduğu hər dövrdə onlarla mübarizə aparmaq, tənqid etmək, yalanlarını ifşa etməkdən irəli gəlir. &quot;[[Yeni Ateizm]]&quot; termini ilk dəfə 2006-cı ildə Wired jurnalında dərc olunan məqaləsində [[Gary Wolf]] tərəfindən istifadə edilmişdir.

=== Ateizm, din və spirituallıq ===
Ateizm [[Hinduizm]], [[Caynizm]], [[Buddizm]], Sinteizm, [[Raelizm]]&lt;ref&gt;{{cite book|author=The Raelian Foundation|title=Intelligent Design|url=http://www.rael.org/request.php?1|year=2005|page=312|access-date=11 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707122732/http://www.rael.org/request.php?1|archive-date=7 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; kimi dini və spiritual inanc sistemləri, Vikka kimi&lt;ref name=&quot;Wicca&quot;&gt;{{cite book|last=Matthews|first=Carol S.|url=https://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&amp;pg=PA115&amp;dq=neopaganism+atheism#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|year=2009|isbn=978-0-7910-8096-2}}&lt;/ref&gt; neopaqanik cərəyanlarda&lt;ref name=&quot;Neopaganism&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Claydon|date=2005|first7=Simeon|last8=Riecke|first8=Christina|last9=Smulo|first9=John|display-authors=1|title=Religious and Non-Religious Spirituality in the Western World (&quot;New Age&quot;)|first6=Ken|work=A New Vision, A New Heart, A Renewed Call|volume=2|publisher=William Carey Library|isbn=978-0-87808-364-0|page=194|url=https://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&amp;pg=PA194&amp;dq=neopaganism+atheism|last7=Payne|last6=Mulholland|editor1-first=David|first1=Philip|editor2-last=Harper|editor2-first=Anne C.|editor3-last=Morehead|editor3-first=John W.|display-editors=1|last1=Johnson|last2=Clifford|first5=John W.|first2=Ross|last3=Lewis|first3=Mark|last4=Madsen|first4=Ole Skjerbaek|last5=Morehead|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices&amp;nbsp;... Some are atheists, others are polytheists (several gods exist), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).}}&lt;/ref&gt; qəbul edilmişdir. Hinduizmdəki Astika məktəbi ateizmi moşka üçün etibarlı bir yol sayır, ancaq çətinlik var ki, ateist öz səyahətində ilahidən kömək gözləyə bilməz.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chakravarti|first=Sitansu|title=Hinduism, a way of life|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|page=65|url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&amp;pg=PA71|isbn=978-81-208-0899-7|quote=For the thoroughgoing atheist, the path is extremely difficult, if not lonely, for he can not develop any relationship of love with God, nor can he expect any divine help on the long and arduous journey.|access-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170413105302/https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&amp;pg=PA71|archive-date=13 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Caynizm kainatın əbədi olduğunu və yaradıcı bir tanrıya ehtiyacı olmadığını düşünür, halbuki, onlar zamanın və məkanın sərhədlərini aşan və İndradan daha güclü olan&lt;ref&gt;{{cite book|last=Muni Nagraj|editor=|title=Āgama and Tripiṭaka: A Comparative Study : a Critical Study of the Jaina and the Buddhist Canonical Literature, Volume 1|publisher=Today &amp; Tomorrow's Printers and Publishers|location=|isbn=978-81-7022-730-4|oclc=|page=203|year=1986}}&lt;/ref&gt; [[Tirtankaralar]]a ibadət edirlər.&lt;ref name=&quot;devdutt&quot;&gt;{{cite web|last=Pattanaik|first=Devdutt|title=63 worthy beings|publisher=Mid-day|date=18 August 2009|url=http://www.mid-day.com/specials/2009/aug/180809-Vardhamana-Mahavir-Jainism-Devlok-Play-24th-Tirthankara.htm|accessdate=2014-07-15|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927173952/http://www.mid-day.com/specials/2009/aug/180809-Vardhamana-Mahavir-Jainism-Devlok-Play-24th-Tirthankara.htm|archivedate=27 September 2012}}&lt;/ref&gt; Sekulyar buddizim tanrı inancını təbliğ etmir. Erkən buddizim ateistik idi, çünki Quatama Buddanın yolunda tanrıdan bəhs edilmir. Buddizmin sonrakı konsepsiyalarında Budda tanrı hesab edilir.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC&amp;printsec=frontcover|last=Kedar|first=Nath Tiwari|year=1997|title=Comparative Religion|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-81-208-0293-3|page=50|access-date=21 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224020536/https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC&amp;printsec=frontcover|archive-date=24 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Ateizm və neqativ teologiya ===
Apofatik teologiya çox vaxt ateizmin və ya aqnostisizmin bir təzahürü kimi qiymətləndirilir, çünki tanrının mövcud olduğunu tam olaraq bilinə bilməyəcəyini düşünür.&lt;ref&gt;{{Cite book|editor-last=Kvanvig|url=https://books.google.com/books?id=V4cSDAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|archive-date=23 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423163032/https://books.google.com/books?id=V4cSDAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|access-date=22 April 2017|p=[https://books.google.com/books?id=V4cSDAAAQBAJ&amp;pg=PA168&amp;dq=%22Apophatic+theology+is+often+accused+of+being+a+version+of+atheism+or+agnosticism,+since+we+cannot+say+truly+that+God+exists.%22 168]|isbn=978-0-19-872233-5|publisher=Oxford University Press|title=Oxford Studies in Philosophy of Religion. Volume 6|editor-first=Jonathan|first=Jonathan D.|last=Jacobs|chapterurl=https://books.google.com/books?id=V4cSDAAAQBAJ&amp;pg=PA158|chapter=7. The Ineffable, Inconceivable, and Incomprehensible God. Fundamentality and Apophatic Theology|year=2015|editor-link=Jonathan Kvanvig|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Lakin müqayisə çətindir, ateizm tanrının varlığını inkar edilə biləcək bir predikat olaraq hesab edir (tanrı mövcud deyil), halbuki, neqativ teologiya tanrının perdikatlarının inkarıdır.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor-last=Fagenblat|editor-first=Michael|year=2017|title=Negative Theology as Jewish Modernity|url=https://books.google.com/books?id=sGE7DgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|publisher=[[Indiana University Press]]|location=Bloomington, Indiana|isbn=978-0-253-02504-3|p=[https://books.google.com/books?id=sGE7DgAAQBAJ&amp;pg=PA3&amp;dq=%22The+comparison+is+crude,+however,+for+conventional+atheism+treats+the+existence+of+God+as+a+predicate+that+can+be+denied%22%22God+is+nonexistent%22%22whereas+negative+theology+denies+that+God+has+predicates%22 3]|access-date=19 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416060307/https://books.google.com/books?id=sGE7DgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|archive-date=16 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Tanrı və ya ilahi olan&quot; &quot;o nə olandır&quot; ilə əlaqəli keyfiyyətləri göstərmədən [[neqativ teologiya]]da [[pozitiv teologiya]]nın ilkin şərti olaraq teizmi ateizmdən ayırır. &quot;Neqativ teologiya pozitiv teologiyanın düşməni deyil, onun tamamlayıcısıdır.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bryson|first=Michael E.|year=2016|title=The Atheist Milton|url=https://books.google.com/books?id=6MnOCwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|publisher=[[Routledge]]|location=[[Abingdon-on-Thames]]|isbn=978-1-317-04095-8|p=[https://books.google.com/books?id=6MnOCwAAQBAJ&amp;pg=PT114&amp;dq=%22Negative+theology+is+a+complement+to,+not+the+enemy+of,+positive+theology%22 114]|access-date=19 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416132730/https://books.google.com/books?id=6MnOCwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover|archive-date=16 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ateistik fəlsəfələr ==
[[Aksiologiya|Aksioloji]] və ya konstruktiv ateizm tanrının mövcudluğunu insanlıq kimi &quot;daha ali mütləq&quot; lehinə inkar edir. Ateizmin bu forması insanlığı etika və dəyərlərin mənbəsi hesab edir və fərdin əxlaqi problemlərini tanrıya baş vurmadan həll edilə biləcəyinə imkan yaradır. Marks və Freyd bu arqumenti sərhədsiz xoşbəxtlik, tam inkişaf və azadlıq ideyalarını çatdırmaq üçün istifadə etmişdilər.&lt;ref name=&quot;Zdybicka-p20&quot;&gt;{{harvnb|Zdybicka|2005|p=20}}.&lt;/ref&gt; Ateizmin ən çox yayılmış tənqidlərindən biri odur ki, tanrının inkarı ya əxlaqi realtvizmə yol açır və insanı əxlaqi və ya etik əsasdan kənar tutur,&lt;ref name=&quot;misconceptions&quot;&gt;{{cite web|url=http://articles.exchristian.net/2006/12/common-misconceptions-about-atheists.html|title=Common Misconceptions About Atheists and Atheism|last=Gleeson|first=David|date=10 August 2006|accessdate=2013-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001241/http://articles.exchristian.net/2006/12/common-misconceptions-about-atheists.html|archive-date=31 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; və ya onun həyatını mənasız edir və səfilləşdirir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|1979|p=275}}. &quot;Perhaps the most common criticism of atheism is the claim that it leads inevitably to [[moral bankruptcy]].&quot;&lt;/ref&gt; [[Blez Paskal]] bu görüşü özünün düşüncələr ''(Pensées)'' əsərində yazmışdır.&lt;ref&gt;[[Blaise Pascal|Pascal, Blaise]] (1669). ''[[Pensées]]'', II: &quot;The Misery of Man Without God&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Fransız filosofu [[Jan Pol Sartr|Jan-Pol Sartr]] özünü &quot;ateistik ekzistensializm&quot;in nümayəndəsi kimi tanıtmışdı,{{sfn|Sartre|2004|p=127}} onu &quot;''insanın.. özünü tapması və heç bir şeyin, hətta tanrının varlığının keçərli bir sübutunun belə, onu özündən xilas etməyəcəyini anlaması lazımdır''&quot; {{sfn|Sartre|2001|p=45}}fikrini qurmaq tanrının varlığını inkar etməkdən daha çox narahat edirdi. Sartr deyir ki, onun ateizminin nəticəsi o idi ki, &quot;''əgər tanrı mövcud deyilsə, mövcudlğu mahiyyətindən əvvəl gələn heç olmasa bir varlıq mövcuddur, hər hansı bir konsept tərəfindən təyin edilənə qədər mövcud olan bir varlıq və … o varlıq insandır.''&quot;{{sfn|Sartre|2004|p=127}} Bu ateizmin praktik nəticəsini məna olaraq Sartr belə təsvir edir; insan davranışını idarə etmək üçün qurulmuş ''a priori'' qanunlar və mütləq dəyərlər yoxdur və bu, insanları bunları yaratmağa &quot;məhkum edir&quot; və &quot;insan&quot; etdiyi hər şeydən tamamilə cavabdedir.{{sfn|Sartre|2001|p=32}}

== Din və əxlaq ==

=== Dünyagörüşü və sosial davranışlarla əlaqəsi ===
Sosioloq Fil Zakerman sekulyarlıq və qeyri-inanc mövzusundakı əvvəlki sosial-elmi araşdırmalarını təhlil edərək cəmiyyətin rifahının dinsizliklə müsbət şəkildə əlaqəli olduğu nəticəsini çıxartdı. O, təsbit etdi ki, kasıb və az inkişaf etmiş ölkələrdə (xüsusilə [[Afrika]] və [[Cənubi Amerika]]da) zəngin sənayeləşmiş demokratiyalara nisbətən ateizmin və sekulyarlığın konsentrasiyası daha azdır.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Norris|first=Pippa|first2=Ronald|last2=Inglehart|year=2004|title=Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide|url=https://archive.org/details/sacredsecularrel0000norr|publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bruce|first=Steve|year=2003|title=Religion and Politics|location=Cambridge}}&lt;/ref&gt; [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də xüsusi olaraq ateizmə aid təsbitləri bu idi ki, ABŞ-dəki dindar insanlarla müqayisədə &quot;ateistlər və sekulyar insanlar&quot; daha az [[Millətçilik|millətçi]], qərəzli, [[Antisemitizm|antisemitik]], [[İrqçilik|irqçi]], dogmatik, [[Etnosentrizm|etnosentrik]], qapalı fikirli və avtoritardırlar və həmçinin, ABŞ-də ateistlərin sayının faiz olaraq ən çox olduğu ştatlarda cinayət səviyyəsi orta göstəricidən aşağıdır. Ən dindar ştatlarda isə cinayət səviyyəsi orta göstəricidən yuxarıdır.&lt;ref name=&quot;Zuckerman&quot;&gt;{{cite journal|first1=Phil|last1=Zuckerman|year=2009|title=Atheism, Secularity, and Well-Being: How the Findings of Social Science Counter Negative Stereotypes and Assumptions|url=http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Sociology-Compass.pdf|journal=Sociology Compass|volume=3|issue=6|pages=949–971|doi=10.1111/j.1751-9020.2009.00247.x|ref=harv|access-date=8 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608173754/http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Sociology-Compass.pdf|archive-date=8 June 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/sep/12/pope-benedict-atheism-secularism|title=Societies without God are more benevolent|publisher=[[The Guardian]]|date=2 September 2010|accessdate=2013-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225221202/https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/sep/12/pope-benedict-atheism-secularism|archive-date=25 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Dinsizlik ===
[[Fayl:Lightmatter buddha3.jpg|thumb|left|upright|Buddizm bəzən yaradıcı tanrının yoxluğuna görə qeyri-teistik inanc sistemi hesab edilir, lakin bu, mümkündür ki, çox sadə bir görüş olsun.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wallace|first=B. Alan Ph.D.|url=http://www.alanwallace.org/Is%20Buddhism%20Really%20Nontheistic_.pdf|title=Is Buddhism Really Non-Theistic?|series=National Conference of the American Academy of Religion lectures|location=Boston|date=November 1999|accessdate=2014-07-22|page=8|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060920/http://www.alanwallace.org/Is%20Buddhism%20Really%20Nontheistic_.pdf|archivedate=4 March 2016}}&quot;Thus, in light of the theoretical progression from the bhavaºga to the tath›gatagarbha to the primordial wisdom of the absolute space of reality, Buddhism is not so simply non-theistic as it may appear at first glance.&quot;&lt;/ref&gt;]]
Özlərini ateist olaraq hesab edən insanlar çox vaxt dinsiz olduqlarını qəbul edirlər, lakin əsas dinlərdəki bəzi məzhəblər şəxsləşdirilmiş yaradıcı tanrı varlığını rədd edirlər.&lt;ref name=&quot;winston2&quot;&gt;{{cite book|editor-last=Winston|editor-first=Robert|title=Human|publisher=New York: DK Publishing, Inc|year=2004|isbn=978-0-7566-1901-5|page=299|quote=Nonbelief has existed for centuries. For example, Buddhism and Jainism have been called atheistic religions because they do not advocate belief in gods.}}&lt;/ref&gt; Son illərdə müəyyən dini məzhəblər açıq şəkildə ateist ardıcılları topladılar, məsələn, ateistik və ya humanistik iudizm&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/subdivisions/humanistic.shtml|title=Humanistic Judaism|date=20 July 2006|publisher=BBC|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110416143510/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/subdivisions/humanistic.shtml|archivedate=16 April 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Levin|first=S.|date=May 1995|title=Jewish Atheism|journal=New Humanist|volume=110|issue=2|pages=13–15|ref=harv|title-link=Jewish atheism}}&lt;/ref&gt; və xristian ateizmi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/types/christianatheism.shtml|title=Christian Atheism|date=17 May 2006|publisher=BBC|accessdate=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302051910/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/types/christianatheism.shtml|archive-date=2 March 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Altizer|first=Thomas J.J.|authorlink=Thomas J. J. Altizer|title=The Gospel of Christian Atheism|url=http://www.religion-online.org/showbook.asp?title=523|year=1967|publisher=London: Collins|pages=102–103|accessdate=2011-04-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929171840/http://www.religion-online.org/showbook.asp?title=523|archivedate=29 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Lyas|first=Colin|date=January 1970|title=On the Coherence of Christian Atheism|journal=Philosophy|volume=45|issue=171|pages=1–19|ref=harv|doi=10.1017/S0031819100009578}}&lt;/ref&gt;

Pozitiv ateizmin ən ciddi anlayışı hər hansı bir tanrıya inamsızlığın xaricində hər hansı spesifik bir inanca yol vermir; ateistlər hər hansı bir sayda spiritual inanca sahib ola bilərlər. Bu səbəblə, ateistlər əxlaq kodeksinin bütün insanlara ardıcıl olaraq tətbiq edilməsini vacib sayan [[humanizm]]in [[əxlaqi universalizm]]indən başlayan, əxlaqın mənasız olduğunu düşünən [[əxlaqi nihilizm]]ə qədər genişlənən müxtəlif etik inanclara sahib ola bilərlər.&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|1979|pp=21–22}}&lt;/ref&gt; Ateizm [[Hinduizm]], [[Caynizm]] və [[Buddizm]]in bəzi növləri içərisində etibarlı fəlsəfi mövqe olaraq qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chakravarti|first=Sitansu|title=Hinduism, a way of life|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=1991|page=71|url=https://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&amp;pg=PA71|isbn=978-81-208-0899-7|quote=According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one.|accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt;

[[Slavoy Jijek]],&lt;ref&gt;Slavoj Žižek: Less Than Nothing (2012)&lt;/ref&gt; [[Alan de Botton]],&lt;ref&gt;Alain de Botton: [[Religion for Atheists]] (2012)&lt;/ref&gt; [[Aleksand Bard]] və Jan Söderkvist&lt;ref&gt;Alexander Bard and Jan Söderqvist: The Global Empire (2012)&lt;/ref&gt; kimi filosoflar müdafiə edirlər ki, ateistlər dini teizmə qarşı dirəniş aktı kimi görməlidirlər; dinin teistlərə qarşı qanunsuz monopoliya kimi baxmasına yol verilməməlidir.

=== İlahi əmr və etika ===
[[Platon]]un Eutifro dilemmasına görə, tanrıların yanlışdan doğrunu ayırd etməsindəki rolu ya lazımsız, ya da ixtiyaridir. Əxlaqın tanrıdan qaynaqlandığını və müdrik bir yaradıcı olmadan mövcud ola bilməyəcəyi arqumenti, fəlsəfi olmasa da siyasi disskusiyanın daimi mövzusudur.&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|1979|p=275}}. &quot;Among the many myths associated with religion, none is more widespread {{sic}} – or more disastrous in its effects — than the myth that moral values cannot be divorced from the belief in a god.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;In [[Fyodor Dostoyevski|Dostoevsky]]'s ''[[Karamazov qardaşları|The Brothers Karamazov]]'' (Book Eleven: ''Brother Ivan Fyodorovich'', Chapter 4) there is the famous argument that ''If there is no God, all things are permitted.'': &quot;'But what will become of men then?' I asked him, 'without God and immortal life? All things are lawful then, they can do what they like?'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kant CPR A811&quot;&gt;For [[İmmanuel Kant|Kant]], the presupposition of God, soul, and freedom was a practical concern, for &quot;Morality, by itself, constitutes a system, but happiness does not, unless it is distributed in exact proportion to morality. This, however, is possible in an intelligible world only under a wise author and ruler. Reason compels us to admit such a ruler, together with life in such a world, which we must consider as future life, or else all moral laws are to be considered as idle dreams …&quot; (''Critique of Pure Reason'', A811).&lt;/ref&gt; &quot;Cinayətkarlıq yanlışdır&quot; kimi əxlaqi qanunlar ilahi qanun kimi anlaşılır və ilahi qanunverici və hakim tələb edir. Lakin bir çox ateist hesab edir ki, əxlaqı leqalistik şəkildə gözdən keçirmək [[səhv analogiya]]dır və qanunların qanunvericidən asılı olmadığı kimi, əxlaq da qanunvericidən asılı deyildir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|p=38}}&lt;/ref&gt; [[Fridrix Nitsşe]] teistik inancdan asılı olmayan əxlaqa inanırdı və qeyd edirdi ki, tanrıya söykənən əxlaq &quot;tanrı doğru isə doğrudur — o tanrı inamı ilə dayanır və ya çökür.&quot;&lt;ref name=&quot;Fortin &amp; Benestad&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=19ccmx1W58IC&amp;pg=PA16|title=Human Rights, Virtue, and the Common Good|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]]|quote=That problem was brought home to us with dazzling clarity by Nietzsche, who had reflected more deeply than any of his contemporaries on the implications of godlessness and come to the conclusion that a fatal contradiction lay at the heart of modern theological enterprise: it thought that Christian morality, which it wished to preserve, was independent of Christian dogma, which it rejected. This, in Nietzsche's mind, was an absurdity. It amounted to nothing less than dismissing the architect while trying to keep the building or getting rid of the lawgiver while claiming the protection of the law.|accessdate=2011-04-09|isbn=978-0-8476-8279-9|year=1996}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig &amp; Moreland&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=g8bHRrVu3SsC&amp;pg=PA392|title=The Blackwell Companion to Natural Theology|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|quote=Morality &quot;has truth only if God is truth–it stands or falls with faith in God&quot; (Nietzsche 1968, p. 70). The moral argument for the existence of God essentially takes Nietzsche's assertion as one of its premises: if there is no God, then &quot;there are altogether no moral facts&quot;.|accessdate=2011-04-09|isbn=978-1-4051-7657-6|date=11 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=VgMB9-tMSMoC&amp;pg=PA85|title=Victorian Subjects|publisher=[[Duke University Press]]|quote=Like other mid-nineteenth-century writers, George Eliot was not fully aware of the implications of her humanism, and, as Nietzsche saw, attempted the difficult task of upholding the Christian morality of altruism without faith in the Christian God.|accessdate=2011-04-09|isbn=978-0-8223-1110-2|year=1991}}&lt;/ref&gt;

Prinsip və qanunların tanrı tərəfindən verilməsini tələb etməyən normativ etik sistemlər mövcuddur. Onlardan bəziləri: [[ləyaqət etikası]], [[sosial kontrakt]], [[Kant etikası]], [[utilitarizm]] və [[Obyektizm (Ayn Rand)|obyektizm]]. Sem Heyris əxlaqi reseptin (etik qaydalar qəbulu) yalnız fəlsəfə tərəfindən araşdırılmalı olan bir mövzu olmadığını, bizim mənalı bir əxlaq elmini tətbiq edə biləcəyimiz ideyasını irəli sürür. Bunun kimi istənilən elmi sistemlər [[naturalistik xətalar]]da yer alan tənqidlərə cavab verməlidir.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Principia Ethica|url=http://fair-use.org/g-e-moore/principia-ethica/s.13|year=1903|first=G.E.|last=Moore|authorlink=G. E. Moore|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514054112/http://fair-use.org/g-e-moore/principia-ethica/s.13|archivedate=2011-05-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Suzan Neiman]]&lt;ref&gt;{{cite video|people=[[Susan Neiman]]|title=Beyond Belief Session 6|medium=Conference|publisher=The Science Network|location=[[Salk Institute]], La Jolla, California|date=6 November 2006}}&lt;/ref&gt; və [[Culian Baqqini]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|p=40}}&lt;/ref&gt; kimi filosoflara görə, yalnız ilahi mandata görə etik davranış həqiqi etik davranış deyil, sadəcə kor itaətdir. Baqqini ateizmin etika üçün üstün bir əsas olduğunu iddia edir, o, qeyd edir ki, dini imperativlərdən kənar bir əxlaqi əsas, imperativlərin öz əxlaqını qiymətləndirmək üçün lazımdır, məsələn, &quot;oğurlamaq&quot; qeyri-əxlaqidir, bunu din söyləsə belə və buradan belə çıxır ki, ateistlərin bu cür qiymətləndirmələrə daha meyilli olmalarının üstünlüyü vardır.&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|p=43}}&lt;/ref&gt; Müasir İngilis siyasi filosofu Martin Koen dini göstərişlərin sosial və siyasi ənənələrə necə əməl etdiyinin sübutu olaraq, bibliyadaki mövcud işgəncə və köləliyin tarixi misallarını gətirir, ancaq eyni zamanda qeyd edir ki, eyni tendensiya ehtimal ki, sakin və obyektiv filosoflar üçün də doğru görünsün.&lt;ref&gt;101 Ethical Dilemmas, 2nd edition, by Cohen, M., Routledge 2007, pp 184–185. (Cohen notes particularly that Plato and Aristotle produced arguments in favour of slavery.)&lt;/ref&gt; Koen bu arqumentini ''Siyasi Fəlsəfə — Platondan Maoya'' adlı əsərində daha ətraflı şəkildə genişləndirir; o, hesab edir ki, sekulyar cəmiyyətə dəyişikliklərə baxmayaraq, 7-ci əsrin əvvələrindən etibarən [[Quran]] sosial kodların saxlanılmasında rol oynadı.&lt;ref&gt;Political Philosophy from Plato to Mao, by Cohen, M, Second edition 2008&lt;/ref&gt;

=== Dinin tənqidi ===
Bəzi görkəmli ateistlər — ən son [[Kristofer Hitçens]], [[Daniel Dennet,]] Sem Heyris və [[Riçard Dokinz]] və [[Bertran Rassel]], [[Robert İnqersol]] və [[Volter]] kimi mütəfəkkirlər və romançı [[Joze Saramaqo]] dini əməllər və doktrinaların zərərli tərəflərini əsas gətirərək dinləri tənqid edirlər.&lt;ref&gt;{{harvnb|Harris|2005}}, {{harvnb|Harris|2006}}, {{harvnb|Dawkins|2006}}, {{harvnb|Hitchens|2007}}, {{harvnb|Russell|1957}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Karl Marx.jpg|thumb|upright|[[Karl Marks]]]]
19-cu əsr Alman siyasi nəzəriyyəçisi və sosioloq [[Karl Marks]] dini belə adlandırırdı; &quot;məzlum məxluqun ah çəkməsidir, qəlbsiz bir dünyanın qəlbidir və ruhsuz vəziyyətlərin ruhudur. O, xalqın tiryəkidir.&quot; Sonra dəvam edir; &quot;xalqın həqiqətən xoşbəxt ola bilməsi üçün saxta xoşbəxtlik olan dinin məhv edilməsi lazımlıdır. Onları içində olduqları vəziyyətləri ilə əlaqəli illüziyalarından imtinaya çağırmaq, onları illüziya tələb edən şərtlərdən imtinaya çağırmaqdlır.&quot;&lt;ref&gt;Marx, K. 1976. Introduction to A Contribution to the Critique of Hegel's Philosophy of Right. Collected Works, v. 3. New York.&lt;/ref&gt; [[Vladimir Lenin|Lenin]] yazırdı ki, &quot;hər dini ideya və hər tanrı ideyası ifadə olunmaz əclaflıqdır… ən təhlükəli növündən, ən iyrənc növündən olan &quot;yoluxma&quot;dır. Milyonlarla günah, çirkli işlər, zorakılıq aktları və infeksiyalı xəstəliklər… ən ağıllı ideoloji geyimlərlə bəzədilmiş Tanrının incə, mənəvi ideyasından daha az təhlükəlidir…&quot;&lt;ref name=&quot;MartinAmis&quot;&gt;Martin Amis(2003). ''Koba the Dread''; London: Vintage Books; {{ISBN|978-0-09-943802-1}}; pp. 30–31.&lt;/ref&gt;

Sem Heyris qərb dininin ilahi hakimiyyətə olan bağlılığını onun özünü [[avtoritarizm]]ə və [[doqmatizm]]ə borc verməsi şəklində tənqid edir.&lt;ref name=&quot;Moreira-almeida2006&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.1590/S1516-44462006005000006|last1=Moreira-almeida|first1=A.|last2=Neto|first2=F.|last3=Koenig|first3=H.G.|year=2006|title=Religiousness and mental health: a review|journal=Revista Brasileira de Psiquiatria|volume=28|pages=242–250|pmid=16924349|issue=3|ref=harv}}&lt;/ref&gt; [[Dini fundamentalizm]] və xarici din&lt;ref name=&quot;Intrinsic Religion and Authoritaria&quot;&gt;See for example: {{cite journal|last1=Kahoe|first1=R.D.|date=June 1977|title=Intrinsic Religion and Authoritarianism: A Differentiated Relationship|url=https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_1977-06_16_2/page/179|journal=Journal for the Scientific Study of Religion|volume=16|issue=2|pages=179–182|jstor=1385749|doi=10.2307/1385749|ref=harv}} Also see: {{cite journal|last1=Altemeyer|first1=Bob|first2=Bruce|last2=Hunsberger|year=1992|title=Authoritarianism, Religious Fundamentalism, Quest, and Prejudice|url=https://archive.org/details/international-journal-for-the-psychology-of-religion_1992_2_2/page/113|journal=[[International Journal for the Psychology of Religion]]|volume=2|issue=2|pages=113–133|doi=10.1207/s15327582ijpr0202_5|ref=harv}}&lt;/ref&gt; və [[avtoritarizm]], [[Doqmatizm|dogmatizm]] və qərəzlilik arasında korrelyasiya vardır.&lt;ref name=&quot;Intrinsic Religion and Authoritaria&quot; /&gt; [[Səlib yürüşləri]], [[inkvizisiya]], cadugərlərin məhkəməsi və [[Dini terrorizm|terrorist hücumları]] kimi dinin təhlükələrini nümayiş etdirmək üçün irəli sürülən tarixi hadisələr ilə birlikdə bu arqumentlər dinə etiqadın faydalı təsirləri iddialarına cavab olaraq istifadə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harris|first=Sam|authorlink=Sam Harris (author)|title=An Atheist Manifesto|url=http://www.truthdig.com/dig/print/200512_an_atheist_manifesto|accessdate=2011-04-09|publisher=[[Truthdig]]|year=2005|quote=In a world riven by ignorance, only the atheist refuses to deny the obvious: Religious faith promotes human violence to an astonishing degree.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516191405/http://www.truthdig.com/dig/print/200512_an_atheist_manifesto|archivedate=16 May 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bu arqumentlərə cavab olaraq inanclılar [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]] kimi ateizmi müdafiə edən bəzi rejimlərin də kütləvi qətliamlardan təqsirkar olduqlarını irəli sürürlər.&lt;ref name=&quot;John S. Feinberg, Paul D. Feinberg&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=Nl-f5SKq9mgC&amp;pg=PA697|last1=Feinberg|first1=John S.|authorlink1=John S. Feinberg|last2=Feinberg|first2=Paul D.|authorlink2=Paul D. Feinberg|title=Ethics for a Brave New World|publisher=[[Greg Koukl|Stand To Reason]]|quote=Over a half century ago, while I was still a child, I recall hearing a number of old people offer the following explanation for the great disasters that had befallen Russia: 'Men have forgotten God; that's why all this has happened.' Since then I have spent well-nigh 50 years working on the history of our revolution; in the process I have read hundreds of books, collected hundreds of personal testimonies, and have already contributed eight volumes of my own toward the effort of clearing away the rubble left by that upheaval. But if I were asked today to formulate as concisely as possible the main cause of the ruinous revolution that swallowed up some 60 million of our people, I could not put it more accurately than to repeat: 'Men have forgotten God; that's why all this has happened.'|accessdate=2007-10-18|isbn=978-1-58134-712-8|year=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totalitarianism and Atheism&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.catholiceducation.org/en/controversy/answering-atheists/answering-atheists-arguments.html|title=Answering Atheist's Arguments|publisher=Catholic Education Resource Center|last=D'Souza|first=Dinesh|authorlink=Dinesh D'Souza|accessdate=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028215055/http://www.catholiceducation.org/en/controversy/answering-atheists/answering-atheists-arguments.html|archive-date=2016-10-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bu iddialara cavab olaraq Sem Heyris və Riçard Dokinz kimi ateistlər deyir ki, [[İosif Stalin|Stalinin]] vəhşiliklərinə ateizm deyil, doqma marksizm zəmin yaratmışdı. Stalin və Mao ateist olduqları halda, öz əməllərini ateizm adına etməmişdilər.{{sfn|Dawkins|2006|p=291}}&lt;ref&gt;[http://www.edge.org/3rd_culture/harris06/harris06_index.html 10 myths and 10 truths about Atheism] {{Wayback|url=http://www.edge.org/3rd_culture/harris06/harris06_index.html |date=20130525005256 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525005256/http://www.edge.org/3rd_culture/harris06/harris06_index.html|date=25 May 2013}} Sam Harris&lt;/ref&gt;

== Etimologiyası ==
[[Fayl:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|240px|III əsrin əvvəllərində papirus üzərində yazılmış &quot;Efeslilərə müraciət&quot;də yunan dilindəki {{dil|grc|αθεοι}} (''atheoi'') (2:12) ifadəsi &quot;tanrısız&quot; mənasını verir.&lt;ref&gt;The word {{lang|grc|αθεοι}}—in any of its forms—appears nowhere else in the [[Septuagint]] or the [[New Testament]]. {{cite book |last=Robertson |first=A.T. |title=Word Pictures in the New Testament |publisher=Broadman Press |year=1960 |chapter=Ephesians: Chapter 2 |quote=Old Greek word, not in LXX, only here in N.T. Atheists in the original sense of being without God and also in the sense of hostility to God from failure to worship him. See Paul's words in Ro 1:18–32. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312025550/https://www.ccel.org/r/robertson_at/wordpictures/htm/EPH2.RWP.html |archive-date=2021-03-12 |url-status=live |origyear=1932 |chapterurl=http://www.ccel.org/r/robertson_at/wordpictures/htm/EPH2.RWP.html |accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt; |alt=|left]]
Erkən [[qədim yunan dili]]ndə ''átheos'' (ἄθεος, ἀ-inkar prefiksi + θεός &quot;tanrı&quot;) &quot;tanrısız&quot; mənasına gəlirdi. Bu termin əvvəllər qınaq olaraq istifadə olunurdu və təxminən &quot;tanrısız&quot; və &quot;günahkar&quot; mənalarına gəlirdi. E.ə V əsrdə bu söz &quot;tanrılarla münasibətləri kəsmək&quot; və ya &quot;tanrıları inkar etmək&quot; mənasında daha qəsidli və aktiv tanrısızlığı göstərməyə başladı. Daha sonra ἀσεβής (''asebes'') termini ortaya çıxdı və hansı ki, digər tanrılara inansalar belə, yerli tanrıları hörmətsiz şəkildə inkar edən insanları ifadə edirdi. Klassik mətnlərin müasir tərcümələri bəzən &quot;átheos&quot; sözünü &quot;ateistik&quot; kimi göstərir. Abstrakt isim olan &quot;atheotes&quot; (ateizm) termini də istifadə olunurdu. [[Mark Tulli Siseron|Siseron]] yunanca sözü [[Latın dili]]nə &quot;átheos&quot; olaraq transliterasiya etdi. Ortaya çıxdı ki, bu termin [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlar]] və hellenistlər arasındaki debatlarda istifadə olunurdu, hansı ki, hər iki tərəf bunu bir-birilərinə qarşı təhqiramiz söz mənasında işlədirdi.&lt;ref name=&quot;drachmann&quot;&gt;{{cite book|last=Drachmann|first=A.B.|title=Atheism in Pagan Antiquity|url=https://books.google.com/?id=cguq-yNii_QC&amp;dq=Atheism+in+Pagan+Antiquity&amp;printsec=frontcover|publisher=Chicago: Ares Publishers|year=1977|origyear=1922|isbn=978-0-89005-201-3|quote=Atheism and atheist are words formed from Greek roots and with Greek derivative endings. Nevertheless, they are not Greek; their formation is not consonant with Greek usage. In Greek they said ''{{Transl |grc |átheos}}'' and ''{{Transl |grc |atheotēs}}''; to these the English words ungodly and ungodliness correspond rather closely. In exactly the same way as ungodly, ''{{Transl |grc |átheos}}'' was used as an expression of severe censure and moral condemnation; this use is an old one, and the oldest that can be traced. Not till later do we find it employed to denote a certain philosophical creed.}}&lt;/ref&gt;

[[Karen Armstronq]] yazır ki, &quot;XVI-XVII əsrlərdə &quot;ateist''&quot;'' sözü hələ sadəcə polemikanın mövzuzu olaraq qalırdı… Bu termin təhqir hesab olunurdu. Heç kim arzulamazdı ki, özünü ateist olaraq adlandırsın.&quot;

''Ateizm'' ilk dəfə 18-ci əsrin sonlarında Avropaya məxsusi bir inancı təyin etmək üçün istifadə edildi, xüsusi ilə monoteistik İbrahimi tanrıya inamsızlığı ifadə edilirdi.&lt;ref name=&quot;adevism&quot;&gt;In part because of its wide use in monotheistic Western society, ''atheism'' is usually described as &quot;disbelief in God&quot;, rather than more generally as &quot;disbelief in deities&quot;. A clear distinction is rarely drawn in modern writings between these two definitions, but some archaic uses of ''atheism'' encompassed only disbelief in the singular God, not in [[Polytheism|polytheistic]] deities. It is on this basis that the obsolete term ''[[adevism]]'' was coined in the late 19th century to describe an absence of belief in plural deities.&lt;/ref&gt; 20-ci əsrdə terminin mənasının genişlənməsində və bütün növ tanrılara inamsızlığın mənasını qazanmasında [[qloballaşma]] mühüm rol oynadı. Qərb cəmiyyətində ateizm sadəcə &quot;tanrıya inamsızlığ&quot;ı ifadə etmək üçün istifadə edilir.{{sfn|Martin|2006}}

== Tarixi ==
Ateizm termininin ən erkən istifadəsi XVI əsrin [[Fransa]]sında rastlanılsa da,&lt;ref name=&quot;mw-online&quot;&gt;{{citation|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/atheism|title=Merriam-Webster Online:Atheism|quote=First Known Use: 1546|accessdate=2013-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121224609/http://www.merriam-webster.com/dictionary/atheism|archive-date=21 November 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Golding&gt;Rendered as ''Athisme'': {{cite book |others=Translated from French to English by [[Arthur Golding]] &amp; [[Philip Sidney]] and published in London, 1587 |authorlink=Philippe de Mornay |first=Philippe |last=de Mornay |title=A Woorke Concerning the Trewnesse of the Christian Religion: Against Atheists, Epicures, Paynims, Iewes, Mahumetists, and other infidels |year=1581 |trans-title=De la vérite de la religion chréstienne (1581, Paris) |quote=Athisme, that is to say, vtter godlesnes.}}&lt;/ref&gt; müasir dövrümüzdə ateistik olaraq hesab edilən ideyalar [[Vedik dövrü]]ndən və [[Antik|klassik antik]] dövrdən qeydə alınmışdır.

=== Erkən hind dinləri ===
Ateistik məktəblər erkən hind düşüncəsində rastlanılır və və tarixi Vedik dini zamanından mövcuddur.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Pandian|title=India, that is, sidd|publisher=Allied Publishers|year=1996|page=64|url=https://books.google.com/?id=B90uj14NHjMC&amp;pg=PA64|isbn=978-81-7023-561-3|accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt; Hind fəlsəfəsinin altı [[Astika və nastika|ortodoks]] məktəbi arasında ən qədim fəlsəfi düşüncə məktəbi olan [[Sankhya]] tanrıyı qəbul etmir və həmçinin erkən [[Mimansa|Mimamsa]] da tanrı anlayışını rədd edir.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dasgupta|first=Surendranath|title=A history of Indian philosophy, Volume 1|publisher=Motilal Banarsidass|year=1992|page=258|url=https://books.google.com/?id=PoaMFmS1_lEC&amp;pg=PA258|isbn=978-81-208-0412-8}}&lt;/ref&gt; Eramızdan əvvəl 6-cı əsrdə [[Hindistan]]da meydana gələn əsaslı materialist və anti-teistik fəlsəfi Karvaka (və ya Lokayata) məktəbi, ehtimal ki, Hindistanda ən açıq şəkildə ateist fəlsəfə məktəbidir, o, [[Yunanıstan]]daki [[Kirena məktəbi]]nin oxşarıdır. [[Hind fəlsəfəsi]]nin bu qolu [[Vedalar]]ın avtoritetini imtina etdiyinə görə [[Astika və nastika|heterodoks]] olaraq təsnif edilir və buna görə də [[Hinduizm]]in altı ortodoks məktəbinin bir hissəsi hesab edilmir, lakin Hinduizmdəki materialist hərəkatın dəlili olaraq diqqətəlayiqdir.&lt;ref&gt;Sarvepalli Radhakrishnan and Charles A. Moore. ''A Sourcebook in Indian Philosophy''. (Princeton University Press: 1957, Twelfth Princeton Paperback printing 1989) pp. 227–249. {{ISBN|0-691-01958-4}}.&lt;/ref&gt;

Çaterji və Datta izah edirlər ki, Çarvaka fəlsəfəsini anlayışımız tam deyil, əsasən digər məktəblər tərəfindən onların fikirlərinin tənqidinə əsaslanır:&lt;ref&gt;Satischandra Chatterjee and Dhirendramohan Datta. ''An Introduction to Indian Philosophy''. Eighth Reprint Edition. (University of Calcutta: 1984). p. 55.&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
Baxmayaraq ki, Hindistanda bir və ya digər şəkildə [[materializm]] həmişə mövcud olmuşdur və ara-sıra istinadlara Vedalarda, Buddist ədəbiyyatında, dastanlarda, eləcə də sonrakı fəlsəfi əsərlərdə rast gəlinir, biz materializmlə əlaqəli nə hər hansı sistematik əsər, nə də digər fəlsəfi məktəblərin sahib olduğu kimi mütəşəkkil dəvamçılar məktəbi tapa bilmirik. Ancaq başqa məktəblərin demək olar ki, bütün əsərləri materializm dünyagörüşünü təkzib edici xarakter daşıyır. Bizim Hind materializmi haqqında biliklərimiz əsasən bunlara əsaslanır.
&lt;/blockquote&gt;
Ateistik olaraq qəbul edilən digər hind fəlsəfələrinə [[Sankhya|Klassik Sankhya]] və [[Mimansa|Purva Mimansa]] daxildir. Şəxsləşdirilmiş yaradıcı tanrının rədd edilməsi [[Caynizm]] və [[Buddizm]]də də rast gəlinir.&lt;ref name=&quot;Joshi&quot;&gt;{{cite journal|last=Joshi|first=L.R.|year=1966|title=A New Interpretation of Indian Atheism|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_july-october-1966_16_3-4/page/189|journal=Philosophy East and West|volume=16|issue=3/4|pages=189–206|doi=10.2307/1397540|ref=harv|jstor=1397540}}&lt;/ref&gt;

=== Klassik antik dövr ===
[[Fayl:Socrates Louvre.jpg|thumb|[[Platon]]un ''[[Sokratın müdafiəsi]]'' əsərində Sokrat Meletos tərəfindən tanrılara inanmamaqla ittiham edilir.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bremmer&quot; /&gt;|208x208px]]
Qərb ateizminin kökləri Yunan fəlsəfəsinin Sokrataqədərki dövründə mövcuddur,&lt;ref&gt;{{harvnb|Baggini|2003|pp=73–74}}. &quot;Atheism had its origins in Ancient Greece but did not emerge as an overt and avowed belief system until late in the Enlightenment.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot; /&gt; lakin müasir mənadaki ateizm qədim Yunanıstanda mövcud deyildi və ya son dərəcə nadir idi.&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{cite book|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City|isbn=978-1-4549-0908-8|page=209}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot;&gt;{{cite book|last1=Winiarczyk|first1=Marek|title=Diagoras of Melos: A Contribution to the History of Ancient Atheism|date=2016|translator-last=Zbirohowski-Kościa|translator-first=Witold|publisher=Walther de Gruyter|location=Berlin|isbn=978-3-11-044765-1|pages=61–68|url=https://books.google.com/?id=NryvDAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Diagoras+of+Melos#v=onepage&amp;q=Diagoras%20of%20Melos&amp;f=false|ref=harv}}&lt;/ref&gt; [[Demokrit]] kimi Sokrataqədərki [[Atomistika|atomistlər]] dünyanı sırf materialist şəkildə izah etməyə çalışırdılar və dini təbiət hadisələrinə insanın reaksiyası kimi şərh edirdilər,&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{cite book|last=Burkert|first=Walter|authorlink=Walter Burkert|date=1985|title=Greek Religion|url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=978-0-674-36281-9|pages=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/311 311]–317|ref=harv}}&lt;/ref&gt; lakin tanrının varlığını açıq şəkildə inkar etmirdilər.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; [[Lionlu İriney]]in &quot;ateist&quot; adlandırdığı [[Anaksaqor]]&lt;ref&gt;[[Irenaeus]]. ''[[Against Heresies]]'' II 14, 2 (D. 171) = 59 B 113 DK. See on this topic: Duran, Martin (2019). ''Wondering About God: Impiety, Agnosticism, and Atheism in Ancient Greece''. Barcelona. Independently Published. p. 28. {{ISBN|978-1-08061-240-6}}.&lt;/ref&gt; göy cisimlərinin ilahiliyinin inkarına təşəbbüsünün təsdiqi olan &quot;günəş közərmə daşının bir növüdür&quot; sitatına görə imansızlıqla günahlandırılmışdı.&lt;ref&gt;[[Flavius Josephus]]. ''[[Against Apion]]'' II, 265 = 59 A 19 DK; [[Plutarch]]. ''On superstition'' 10 p. 169 °F – 170 A; [[Diogenes Laërtius]], II 12–14; [[Olympiodorus the Younger]]. ''Commentary on Aristotle's Meteorology'' p. 17, 19 Stüve = 59 B 19 DK.&lt;/ref&gt; Eramızdan əvvəl V əsrin sonlarında yunanıstanlı lirik şair Meloslu Diaqor [[Elevsin misteriyaları]]nı lağa qoyduqdan sonra [[Afina]]da &quot;tanrısız insan&quot; (ἄθεος) olması ittihamı ilə ölüm cəzasına məhkum edilmişdi,&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt; ancaq cəzadan xilas olmaq üçün şəhərdən qaçmışdı.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt; Daha sonra yazıçılar Diaqoru &quot;ilk ateist&quot; olaraq qeyd adlandırdılar,&lt;ref&gt;[[Friedrich Solmsen|Solmsen, Friedrich]] (1942). ''[https://books.google.com/books?vid=0blEqYn0npw5h4r_qPHc_fk&amp;id=rLASAAAAIAAJ&amp;pgis=1 Plato's Theology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102004009/https://books.google.com/books?vid=0blEqYn0npw5h4r_qPHc_fk&amp;id=rLASAAAAIAAJ&amp;pgis=1|date=2 November 2015}}''. Cornell University Press. p. 25.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIC&quot;&gt;''… nullos esse omnino Diagoras et Theodorus Cyrenaicus …'' Cicero, Marcus Tullius: ''De natura deorum.'' Comments and English text by Richard D. McKirahan. Thomas Library, Bryn Mawr College, 1997, p. 3. {{ISBN|0-929524-89-6}}&lt;/ref&gt; lakin, o, sözün müasir mənasında ateist deyildi.&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt;

Həm [[Kritius]] və həm [[Evripid]] aid olduğu düşünülən itirilmiş satira pyesi olan Sizifdən bir fraqmentdə ağıllı bir insanın insanları əxlaqi şəkildə davranmağa vadar etmək üçün &quot;tanrı qorxusu&quot;nu uydurduğunu iddia edir.&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot;&gt;{{cite book |date=2010 |last=Mulsow |first=Martin |chapter=Atheism |title=The Classical Tradition |chapter-url=https://books.google.co.uk/books?id=LbqF8z2bq3sC&amp;pg=PA264&amp;dq=devil+poseidon+pan#v=onepage&amp;q=devil%20poseidon%20pan&amp;f=false |editor1-last=Grafton |editor1-first=Anthony |editor1-link=Anthony Grafton |editor2-last=Most |editor2-first=Glenn W. |editor2-link=Glenn W. Most |editor3-last=Settis |editor3-first=Salvatore |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts and London |isbn=978-0-674-03572-0 |pages=96–97 |ref=harv |access-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206135820/https://books.google.co.uk/books?id=LbqF8z2bq3sC&amp;pg=PA264&amp;dq=devil+poseidon+pan#v=onepage&amp;q=devil%20poseidon%20pan&amp;f=false |archive-date=6 December 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WoodruffSmith&quot;&gt;{{cite book |last1=Woodruff |first1=P. |last2=Smith |first2=N.D. |date=2000 |url=https://books.google.com/?id=pjM7N1eUCbQC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Socrates+philosophy#v=onepage&amp;q=Socrates%20philosophy&amp;f=false |title=Reason and Religion in Socratic Philosophy |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535092-0 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kahn |first=Charles |date=1997 |title=Greek Religion and Philosophy in the Sisyphus Fragment |journal=Phronesis |volume=42 |issue=3 |pages=247–262 |ref=harv |jstor=4182561 |doi=10.1163/15685289760518153}}&lt;/ref&gt; Ancaq bu ifadə, əslində, tanrıların mövcud olmadıqlarını deyil, güclərinin fırıldaq olduğunu ifadə edirdi.&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot; /&gt; Ateistik bəyanatlar, həmçinin, filosof [[Prodikus]]a da aid edilir. Filodemus bildirir ki, Prodikus inanırdı ki, &quot;populyar inancın tanrıları mövcud deyil, ancaq primitiv insanlar, Yerin meyvələri və faktiki olaraq hər şey onların varlığına töhfə vermişlər&quot;. Protaqor bəzən ateist görüşlü bir filosof olaraq hesab edilsə də, o, daha çox aqnostik fikirləri müdafiə edir və qeyd edir ki, &quot;tanrılarla əlaqəli olaraq mən onların mövcud olub olmadıqlarını və ya formada nəyə bənzədiklərini müəyyən edə bilmərəm, çünki bilgiyə bir çox şey məneə törədir: mövzunun &quot;qaranlıq&quot; olması və insan həyatının qısamüddətliliyi.&quot;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bremmer |first=Jan |title=Atheism in Antiquity |postscript=,}} in {{harvnb|Martin|2006|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;
Afina ictimaiyyəti [[Sokrat]]ı Sokrataqədərki fəlsəfədəki naturalistik sorğulamalara və fenomenlərlə əlaqəli ilahi açıqlamaların inkarına meyilli olması ilə əlaqələndirdi.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bremmer&quot; /&gt; [[Aristofan]] ''Buludlar'' adlı tamaşasında [[Sokrat]]ı tələbələrinə ənənəvi Yunan tanrılarının mövcud olmadıqlarını öyrətməsini canlandırır.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bremmer&quot; /&gt; Daha sonra Sokrat dövlətin tanrılarına inanmamaq və əvəzində xarici tanrılara ibadət etmək ittihamı ilə mühakimə olundu və edam edildi.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bremmer&quot; /&gt; Sokratın özü məhkəmədə ateizm ittihamlarını şiddətlə rədd etdi,&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bremmer&quot;&gt;{{cite book |last=Bremmer |first=Jan |title=Atheism in Antiquity |postscript=,}} in {{harvnb|Martin|2006|pp=14–19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Thomas C. |last1=Brickhouse |last2=Smith |first2=Nicholas D. |title=Routledge Philosophy Guidebook to Plato and the Trial of Socrates |url=https://archive.org/details/routledgephiloso0000bric |year=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-15681-3 |page=[https://archive.org/details/routledgephiloso0000bric/page/112 112]}} In particular, he argues that the claim he is a complete atheist contradicts the other part of the indictment, that he introduced &quot;new divinities&quot;.&lt;/ref&gt; onun haqqında mövcud olan bütün mənbələr onun çıxan günəşə dua edən və [[Delfi]]dəki oraklın [[Apollon (mifologiya)|Apollonun]] sözlərini danışdığına inan çox dindar bir adam olduğunu göstərir.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; Euhemerus tanrıların keçmişin fəthçiləri və qurucuları olan yalnızca ilahiləşdirilmiş hökmdarlar olduğunu və onların məzhəbləri və dinləri mahiyyət etibarilə yox olmuş səltənətlərin və əvvəlki siyasi strukturların davamı olduğunu ifadə edən görüşlərini dərc etdi.&lt;ref&gt;Fragments of Euhemerus' work in Ennius' Latin translation have been preserved in [[Church Fathers|Patristic]] writings (e.g. by [[Lactantius]] and [[Eusebius of Caesarea]]), which all rely on earlier fragments in [[Diodorus Siculus|Diodorus]] 5,41–46 &amp; 6.1. Testimonies, especially in the context of polemical criticism, are found e.g. in [[Callimachus]], ''Hymn to Zeus'' 8.&lt;/ref&gt; Tam olaraq ateist olmasa da, Euhemerus &quot;tanrıları məhv edərək ateizmi məskunlaşmış bütün dünyaya yaydığına görə&quot; tənqid olunmuşdu.&lt;ref&gt;[[Plutarch]], ''Moralia—Isis and Osiris'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Isis_and_Osiris*/B.html#23 23] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180121095007/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0080:book=4:chapter=84#23|date=2018-01-21}}&lt;/ref&gt;

Ateizmin inkişafında ən vacib Yunan mütəfəkkiri [[Epikür]] idi.&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot; /&gt; Demokrit və Atomistlərin fikirlərini əsas götürərək, o, materialist fəlsəfəni dəstəklədi hansı ki, bu görüşə görə, kainat ilahi müdaxiləyə ehtiyac olmadan təsadüfi qanunlar tərəfindən idarə olunur.&lt;ref name=&quot;EpicStanEncycl&quot;&gt;{{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/epicurus/ |title=Epicurus (Stanford Encyclopedia of Philosophy) |website=Plato.stanford.edu |date= |accessdate=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603100418/http://plato.stanford.edu/entries/epicurus/ |archive-date=3 June 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ancaq Epikür tanrıların mövcudluğuna inansa da,&lt;ref name=&quot;GraftonMostSettis&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EpicStanEncycl&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hickson2014&quot;&gt;{{cite book |last=Hickson |first=Michael W. |editor1-last=McBrayer |editor1-first=Justin P. |editor2-last=Howard-Snyder |editor2-first=Daniel |date=2014 |chapter=A Brief History of Problems of Evil |title=The Blackwell Companion to The Problem of Evil |chapter-url=https://books.google.com/books?id=J0ScAgAAQBAJ&amp;pg=PT26 |location=Hoboken, New Jersey |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-118-60797-8 |pages=26–27 |ref=harv |access-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120231324/https://books.google.com/books?id=J0ScAgAAQBAJ&amp;pg=PT26 |archive-date=20 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; onların insanlara qarşı maraqsız olduğunu hesab edirdi.&lt;ref name=&quot;EpicStanEncycl&quot; /&gt; Epikürçülərin məqsədi [[ataraksiya]]ya nail olmaq idi və bunun vacib yollarından biri ilahi qəzəb qorxusunu irrasional olduğunu göstərmək idi. Epikürçülər ölümdən sonrakı həyatın mövcudluğunu və ölümdən sonra ilahi cəzadan qorxmaq ehtiyacını da rədd edirdilər.&lt;ref name=&quot;EpicStanEncycl&quot; /&gt;

Eradan əvvəl III əsrdə yaşayan Yunan filosofları [[Teodorus (Kirenalı)|Kirenalı Teodorus]]&lt;ref name=CIC /&gt;&lt;ref&gt;Diogenes Laërtius, The Lives and Opinions of Eminent Philosophers, ii&lt;/ref&gt; və [[Straton (Lampsakuslu)|Lampsakuslu Straton]]&lt;ref&gt;Cicero, ''Lucullus'', 121. in Reale, G., ''A History of Ancient Philosophy''. SUNY Press. (1985).&lt;/ref&gt; tanrıların varlığına inanmırdılar. Pyrhonist filosofu [[Sekstus Empirikus|Sesktus Empirikus]] tanrıların varlığına qarşı çox sayda qədim arqument tərtib etmişdi.&lt;ref&gt;[[Sextus Empiricus]], ''Outlines of Pyrrhonism'' Book III, Chapter 3&lt;/ref&gt; Onun əsərlərinin nisbətən böyük həcmi sonrakı filosoflara daim təsir göstərdi.&lt;ref name=&quot;gordonstein&quot;&gt;Stein, Gordon (Ed.) (1980). &quot;[http://www.positiveatheism.org/india/s1990c25.htm The History of Freethought and Atheism] {{Wayback|url=http://www.positiveatheism.org/india/s1990c25.htm |date=20070930024429 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930024429/http://www.positiveatheism.org/india/s1990c25.htm |date=30 September 2007 }}&quot;. ''An Anthology of Atheism and Rationalism''. New York: Prometheus. Retrieved 2007-APR-03.&lt;/ref&gt;

Klassik antik dövr ərzində &quot;ateist&quot; sözünün mənası dəyişməyə məruz qaldı.&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt; [[Erkən xristianlıq|Erkən xristianlar]] Yunan-Roma tanrılarının varlığına inanmadıqlarına görə &quot;ateist&quot; olaraq adlandırılıb təhqir edilirdilər.&lt;ref name=&quot;Winiarczyk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CE1913&quot;&gt;{{Cite CE1913|wstitle=Atheism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ferguson1993&quot;&gt;{{cite book |last1=Ferguson |first1=Everett |title=Backgrounds of Early Christianity |url=https://archive.org/details/backgroundsofear0000ferg_c0d5 |date=1993 |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |location=Grand Rapids, Michigan |isbn=978-0-8028-0669-7 |pages=[https://archive.org/details/backgroundsofear0000ferg_c0d5/page/556 556]–561 |edition=second}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sherwin&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sherwin-White |first1=A.N. |title=Why Were the Early Christians Persecuted? – An Amendment |journal=Past and Present |date=April 1964 |issue=27 |pages=23–27 |jstor=649759}}&lt;/ref&gt; [[Roma İmperiyası]] dövründə xristianlar ümumən Roma tanrılarını və xüsusən də qədim Romanın İmperator kultlarını rədd etdiklərinə görə edam edilirdi.&lt;ref name=&quot;Sherwin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Maycock&quot;&gt;Maycock, A. L. and Ronald Knox (2003). ''[https://books.google.com/books?id=DmL8CljbqDwC Inquisition from Its Establishment to the Great Schism: An Introductory Study] {{dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030191702/https://books.google.com/books?id=DmL8CljbqDwC |date=30 October 2015 }}''. {{ISBN|0-7661-7290-2}}.&lt;/ref&gt; Bununla birlikdə, xristianlarla bütpərəstlər arasında hər bir qrupun doğru hesab etdikləri dinə etiqad etmədikləri üçün bir-birilərini ateizmdə günahlandırdıqları ağır bir mübarizə var idi.&lt;ref name=&quot;Duran&quot;&gt;{{cite book |last1=Duran |first1=Martin |title=Wondering About God: Impiety, Agnosticism, and Atheism in Ancient Greece |date=2019 |publisher=Independently Published |location=Barcelona |isbn=978-1-08-061240-6 |pages=171–178}}&lt;/ref&gt; Xristianlıq 381-ci ildə [[I Feodosi]]nin rəhbərliyi altında Romanın dövlət dininə çevrildiyi zaman bidət cəzalandırılan cinayətə çevrildi.&lt;ref name=&quot;Maycock&quot; /&gt;

=== Erkən orta əsrlərdən intibah dövrünə qədər ===
Erkən orta əsrlərdə [[İslam dünyası]] [[İslamın qızıl çağı|Qızıl çağın]]ı yaşayırdı. Elm və fəlsəfədə irəliləyişlərlə yanaşı, ərəb və fars torpaqları açıqsözlü rasionalistlər və ateistlər yetişdirdilər, bu şəxslərin arasına daxil idi: Məhəmməd əl-Vərraq (9-cu əsr), [[İbn əl-Ravəndi]] (827–911), [[Məhəmməd ibn Zəkəriyə ər-Razi|əl-Razi]] (854–925) və [[Əbüləla əl-Müərri|əl-Müərri]] (973–1058). Əl-Müərri yazır və öyrədirdi ki, &quot;dinin özü qədim xalqın ixtira etdiyi xurafatdır&quot;&lt;ref name=&quot;Nicholson318&quot;&gt;Reynold Alleyne Nicholson, 1962, ''A Literary History of the Arabs'', p. 318. Routledge&lt;/ref&gt; və &quot;insanlar iki növdür: ağılları olan, lakin dinləri olmayan və dinləri olan, lakin ağılları olmayanlar.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.sdsmt.edu/student-orgs/tfs/reading/freethought/islam.html Freethought Traditions in the Islamic World] {{Wayback|url=http://www.sdsmt.edu/student-orgs/tfs/reading/freethought/islam.html |date=20120214102422 }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120214102422/http://www.sdsmt.edu/student-orgs/tfs/reading/freethought/islam.html |date=14 February 2012 }} by Fred Whitehead; also quoted in Cyril Glasse, (2001), ''The New Encyclopedia of Islam'', p. 278. Rowman Altamira.&lt;/ref&gt; Nisbətən çox məhsuldar yazıçı olmalarına baxmayaraq, əsərlərinin çox az hissəsi günümüzə qədər çatmışdır, qalanlarının isə böyük hissəsi onları təkzib etməyə çalışan müsəlman apologetiklərin sonrakı əsərlərində sitatlar və çıxarışlar vasitəsilə qorunur.&lt;ref&gt;''Al-Zandaqa Wal Zanadiqa'', by Mohammad Abd-El Hamid Al-Hamad, first edition 1999, Dar Al-Taliaa Al-Jadida, Syria (Arabic)&lt;/ref&gt; Qızıl çağın digər görkəmli alimləri də rasionalist düşüncə tərzi və həmçinin ateizmlə əlaqələndirilmişlər, ancaq [[İslam dünyası]]ndakı mövcud intellektual mühit və bu dövrdən qalan sübutların azlığı bu fikri şübhə altına alır.

Avropada ateist görüşlərin mənimsənilməsi erkən orta əsrlərdə və orta əsrlərdə nadir idi; [[metafizika]] və [[teologiya]] dinin dominant maraqları idi.&lt;ref name=&quot;Zdybicka 2005 4&quot;&gt;{{harvnb|Zdybicka|2005|p=4}}&lt;/ref&gt; Halbuki, bu dövrdə xristian tanrısının heterodoks anlayışlarının, təbiətin fərqli qavranılması, transsendenslik və tanrını tanımaq da daxil olmaqla inkişaf etdirən hərəkətlənmələr oldu. İohan Skot Eriqena, Dinantlı David, Benalı Amalrik və Azad Ruhun Qardaşları kimi individuallar və qruplar xristian görüşlərini [[Panteizm|panteistik]] tendensiyaları ilə qorudular. [[Nikolay Kuzalı]] ''docta ignorantia'' (&quot;öyrənilmiş cəhalət&quot;) adlandırdığı [[fideizm]]in bir formasını qurdu. O hesab edirdi ki, tanrı insanların kateqorizasiyasından kənardır və buna görə də onun haqqında bilgimiz yalnız zənnlə məhdudlaşır. Uilyam Okamlı insan biliyinin sinqulyar obyektlərə nominalistik şəkildə məhdudlaşdırması ilə anti-metafiziki tendensialardan ilham aldı və ilahi mahiyyətin insan ağlı tərəfindən intuitiv və ya rasional olaraq qavranamayacağını iddia etdi. Con Mayrkort və Otrekortlu Nikolas kimi Okamın ardıcılları bu görüşü daha da ilərilətdirdilər. İmanla ağıl arasındakı nəticə bölgüsü [[Con Uiklif]], [[Yan Qus]] və [[Martin Lüter]] kimi sonrakı radikal və islahatçı teoloqlara təsir göstərdi.&lt;ref name=&quot;Zdybicka 2005 4&quot; /&gt;

[[İntibah]] azad düşüncə və skeptik sorğulama sahəsinin genişləndirməsində böyük təsir göstərdi. [[Leonardo da Vinçi]] kimi şəxslər eksperimentləri izahat yolu kimi axtarırdılar və dini hakimiyyətin arqumentlərinə qarşı çıxırdılar. Bu dövrdə digər din və kilsənin tənqidçiləri arasında [[Nikkolo Makiavelli]], Bonaventyur de Perie, [[Mişel de Monten]] və [[Fransua Rable]] var idi.&lt;ref name=&quot;gordonstein&quot; /&gt;

=== Erkən müasir dövr ===
Cefri Bleini yazır ki, [[reformasiya]] ateistlərə Katolik Kilsəsinin nüfuzuna hücm etməyə imkan yaratdı, bu da öz növbəsində &quot;digər düşüncə təriqətlərini yeni Protestant kilsələrinin nüfuzuna hücum etməyə ruhlandırdı.&quot;&lt;ref&gt;Geoffrey Blainey; A Short History of Christianity; Viking; 2011; p. 388&lt;/ref&gt; [[Fransa]], [[Prussiya]] və [[İngiltərə]]də [[deizm]] nüfuz qazandı. Bleiniyə görə, [[Benedikt Spinoza|Barux Spinoza]] &quot; müasir dövrdə xristian torpaqlarında özünü elan edən tanınmış ilk yarı-ateist idi.&quot; Spinoza təbiətin qanunlarının kainatın işləyişini izah etdiyinə inanırdı. O, 1661-ci ildə ''&quot;Tanrı haqqında qısa traktat&quot;'' adlı əsərini nəşr etdirmişdi.&lt;ref&gt;Geoffrey Blainey; A Short History of Christianity; Viking; 2011; p. 343&lt;/ref&gt;

Müasir mənbələrə görə, 17–18-ci əsrlərdə xristianlığın tənqidləri getdikcə daha tez-tez baş verirdi, xüsusən də dinin öz təsirini itirdiyi Fransa və İngiltərədə. [[Tomas Hobbs]] kimi bəzi protestant mütəfəkkirlər fövqəltəbii hadisələrə qarşı materialistik fəlsəfəni və [[skeptisizm]]i mənimsəyir, Spinoza isə ilahi alınyazısını pananteistik naturalizmin lehinə inkar edirdi. 17-ci əsrdə &quot;panteist&quot; terminini meydana gətirən Con Toland kimi intellektuallar tərəfindən [[deizm]] açıq şəkildə mənimsənilməyə başlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=pantheism |title=Online Etymology Dictionary |accessdate=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223113/http://www.etymonline.com/index.php?term=pantheism |archive-date=2 December 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İlk məlum açıq ateist, [[Almaniya]]nın din tənqidçisi Mattias Knutzen idi; o, bunu 1674-cü ildə yazdığı üç əsərində dilə gətirmişdi.&lt;ref&gt;Winfried Schröder, in: Matthias Knutzen: Schriften und Materialien (2010), p. 8. See also Rececca Moore, ''The Heritage of Western Humanism, Scepticism and Freethought'' (2011), calling Knutzen &quot;the first open advocate of a modern atheist perspective&quot; [http://reason.sdsu.edu/germany.html online here] {{Wayback|url=http://reason.sdsu.edu/germany.html |date=20120330182416 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330182416/http://reason.sdsu.edu/germany.html |date=30 March 2012 }}&lt;/ref&gt; Onu digər iki açıq ateist yazıçı, Polşalı keçmiş Yezuit filosofu Kazimierz Liçzenski və 1720-ci illərdə Fransız keşişi Jan Melie izlədi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nova.wpunj.edu/newpolitics/issue40/Onfray40.htm |title=Michel Onfray on Jean Meslier |publisher=William Paterson University |accessdate=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112154508/http://nova.wpunj.edu/newpolitics/issue40/Onfray40.htm |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 18-ci əsrdə [[Pol Anri Holbax]], [[Jak Andre Nejon]] kimi ateist mütəfəkkirlər və digər fransız materialistləri ortaya çıxdı.&lt;ref name=&quot;Holbach-SoN&quot;&gt;{{cite book |last=d'Holbach |first=P.H.T. |authorlink=Baron d'Holbach |title=The System of Nature |url=https://www.fulltextarchive.com/page/The-System-of-Nature-Vol-21/ |accessdate=2011-04-07 |year=1770 |volume=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617162007/https://www.fulltextarchive.com/page/The-System-of-Nature-Vol-21/ |archive-date=17 June 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bunlardan fərqli olaraq, [[Con Lokk]] tolerantlıq tərəfdarı olsa da, tanrının varlığının inkar edilməsinin ictimai nizamı pozacağına və xaosa səbəb olacağına inanaraq, hakimiyyəti ateizmə qarşı tolerantlıq göstərməməyə çağırırdı.&lt;ref&gt;[[Jeremy Waldron]] (2002). ''God, Locke, and Equality: Christian Foundations in Locke's Political Thought''; Cambridge, p. 217&lt;/ref&gt;

Filosof [[Devid Yum]] empirizmə əsaslandırılmış skeptik [[epistemologiya]]nı inkişaf etdirdi. [[İmmanuel Kant]]ın fəlsəfəsi metafizik biliyin mümkünlüyünü ciddi şəkildə şübhə altına aldı. Hər iki filosof teologiyanın metafizik əsaslarını sarsıtdı və [[Tanrının varlığı məsələsi|tanrının varlığı üçün klassik dəlilləri]] tənqid etdi.
[[Fayl:Ludwig Andreas Feuerbach.jpg|left|thumb|[[Lüdviq Andreas Feyerbax|Lüdviq Feyerbax]]ın ''&quot;Xristianlığın mahiyyəti&quot;'' (1841) əsəri, [[Fridrix Engels|Engels]], [[Karl Marks|Marks]], David Strauss, [[Fridrix Nitsşe|Nitsşe]] və [[Maks Ştirner]] kimi filosoflara təsir göstərdi. Feyerbax hesab edirdi ki, tanrı insanın ixtirasıdır və dini fəaliyyətlər arzuların yerinə yetirilmə istəyidir. Feyerbax müasir dinin antropologiyasının qurucu atası hesab olunur.]]
Bleini qeyd edir ki, [[Volter]] inqilab dövründə ateistik düşüncəyə güclü töhfə vermiş hesab olunsa da, Volter &quot;tanrı olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi&quot;, deyərək hesab edirdi ki, tanrı qorxusu gözlənilən &quot;qarmaşa&quot;nın qarşısını alır.&lt;ref&gt;Geoffrey Blainey; A Short History of Christianity; Viking; 2011; pp. 390–391&lt;/ref&gt;

[[Pol Anri Holbax]] ateizmi və anti-dini yazıları ilə Fransız Maarifçiliyinin tanınan görkəmli şəxslərindən idi, ən məşhur əsərlərindən biri &quot;''Təbiətin sistemi&quot;'' və həmçinin &quot;''Xristianlıq açıqlandı&quot;dır.'' Fransa İnqilabının məqsədlərindən biri din xadimlərinin Vətəndaş Konstitusiyası vasitəsilə dövlətə münasibətdə yenidən qurulması və tabeliyi idi. Buna qarşı İtaətsizlik cəhdləri [[Antiklerikalizm|antiklerikal]] zorakılığına və [[Termidor çevrilişi]]nə qədər davam edən bir çox klerikin Fransadan qovulmasına səbəb oldu. Radikal [[Yakobinlər]] 1793-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirdilər. Yakobinlər deist idilər və Ali Varlıq Kültünü yeni fransız dini olaraq təqdim etdilər. Bəzi ateistlər idrakın personfiksiya edilmiş ilahəsinə sahib ateistik psevdo-dini ağıl kültünü qurmağın tərafdarı idilər. [[Napoleon dövrü]] Fransa cəmiyyətinin sekulyarlığını daha da institusionallaşdırdı.

XIX əsrin ikinci yarısında ateizm rasionalist və azaddüşüncəli filosofların təsiri ilə irəliləşdi. Bu dövrün bir çox görkəmli Alman filosofu [[Lüdviq Andreas Feyerbax|Lüdviq Feyerbax]], [[Artur Şopenhauer]], [[Maks Ştirner]], [[Karl Marks]] və [[Fridrix Nitsşe]] tanrıların varlığını inkar edir və dinə qarşı tənqidi fikirlər söyləyirdi.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/?id=BKz2FcDrFy0C&amp;pg=PA1 |title=Subjectivity and Irreligion: Atheism and Agnosticism in Kant, Schopenhauer, and Nietzsche |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |last=Ray |first=Matthew Alun |year=2003 |isbn=978-0-7546-3456-0 |accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt;

[[Corc Holioake]] ateist görüşlərinə görə Böyük Britaniyada həbs edilən (1842) sonuncu şəxs idi. [[Stiven Lou]] deyir ki, Holioake &quot;sekulyarizm&quot; anlayışını istifadə edən ilk şəxs idi.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Humanism. A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=Xa7KOJvM2MMC&amp;printsec=frontcover |last=Law |first=Stephen |authorlink=Stephen Law |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-955364-8 |page=[https://books.google.com/books?id=VlQFTbHRqZsC&amp;pg=PA23&amp;dq=%22In+1842,+G.+J.+Holyoake+(1817–1906)+(who+first+coined+the+term+'secularism')+was+the+last+(and+perhaps+also+the+first)+person+in+Britain+to+be+imprisoned+on+a+charge+of+atheism%22 23]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Holyoake |first=G.J. |authorlink=George Holyoake |year=1896 |title=The Origin and Nature of Secularism. Showing that where Freethought Commonly Ends Secularism Begins |url=https://books.google.com/books?id=WnxPAAAAYAAJ |location=London |publisher=Watts |pages=[https://books.google.com/books?id=WnxPAAAAYAAJ&amp;q=secularism 41ff.]}}&lt;/ref&gt;

=== 1900-cü ildən bəri ===
Ateizm, xüsusilə, praktiki ateizmin forması, 20-ci əsrdə bir çox cəmiyyətdə inkişaf qazandı. Ateist düşüncə, [[ekzistensializm]], [[Obyektizm (Ayn Rand)|obyektivizm]], [[sekulyar humanizm]], [[nihilizm]], [[anarxizm]], [[məntiqi pozitivizm]], [[marksizm]], [[feminizm]]&lt;ref name=feminism&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA233&amp;dq=%22Feminism+and+Atheism%22 |last=Overall |first=Christine |chapter=Feminism and Atheism |year=2006 |accessdate=2011-04-09 |title=The Cambridge Companion to Atheism |isbn=978-1-139-82739-3}} in {{harvnb|Martin|2006|pp=233–246}}&lt;/ref&gt; və ümumi elmi və [[Rasionalizm|rasionalist hərəkət]] kimi bir çox müxtəlif geniş fəlsəfələrdə geniş şəkildə tanındı.
[[Fayl:Bezbozhnik u stanka 22-1929.jpg|left|thumb|[[İbrahimi dinlər]]in tanrılarının Kommunist 5 illikplan tərəfindən əzildiyini göstərən 1929-cu il SSRİ Milis Ateistlər Liqası jurnalının örtüyü.|260x260px]]
Bundan əlavə, [[dövlət ateizmi]] [[Şərqi Avropa]] və [[Asiya]]da xüsusən, [[Vladimir Lenin]] və [[İosif Stalin]]in hakimiyyəti aldındaki [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet İttifaqında]], həmçinin, [[Mao Tszedun]]un hakimiyyəti altındaki [[Çin Xalq Respublikası|Kommunist Çind]]ə ortaya çıxdı. Sovet İttifaqında ateistik və din əleyhinə siyasət çoxsaylı qanunvericilik aktlarını, məktəblərdə dini tədrisin qadağan edilməsini və Hərbçi Ateistlər Birliyinin yaranmasını ehtiva edirdi.&lt;ref&gt;[[Richard Pipes]]; ''Russia under the Bolshevik Regime''; The Harvill Press; 1994; pp. 339–340&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Viking p.494&quot;&gt;[[Geoffrey Blainey]]; ''[[A Short History of Christianity]]''; Viking; 2011; p. 494&lt;/ref&gt; Maodan sonra [[Çin Kommunist Partiyası]] ateist bir təşkilat olaraq qalır və materik Çində dini praktikasını tənzimləyir, amma qadağan etmir.&lt;ref&gt;Rowan Callick; Party Time – Who Runs China and How; Black Inc; 2013; p. 112.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.china-embassy.org/eng/zt/zjxy/t36492.htm |title=White Paper—Freedom of Religious Belief in China |publisher=Embassy of the People's Republic of China in the United States of America |date=October 1997 |accessdate=2007-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624175037/http://www.china-embassy.org/eng/zt/zjxy/t36492.htm |archive-date=24 June 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm |title=International Religious Freedom Report 2007 — China (includes Tibet, Hong Kong, and Macau) |year=2007 |publisher=U.S.Department of State |accessdate=2007-10-02 |archive-date=2020-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619174022/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Avstraliyalı tarixçi Cefri Bleini yazır ki, &quot;[[İkinci Dünya müharibəsi]]ndəki ən amansız liderlər yəhudiliyə və xristianlığa düşmənlik göstərən sekulyaristlər və ateistlər idi.&quot;&lt;ref&gt;[[Geoffrey Blainey]] (2011). ''[[A Short History of Christianity]]''; Viking; p. 543&lt;/ref&gt; Sosioloq Riçard Medsen isə qeyd edir ki, &quot;[[Adolf Hitler|Hitler]] və [[İosif Stalin|Stalin]] hər biri siyasi məqsədləri üçün kilsələri açdı və bağladı. Müharibə dövründə rejimin ictimai qəbulunu yaxşılaşdırmaq üçün Stalin xristianlığa qarşı müxalifətini yumşaltdı.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Smith |editor-first=S.A. |title=The Oxford Handbook of the History of Communism |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-960205-6 |chapter=Religion Under Communism |last=Madsen |first=Richard |page=588 |chapterurl=https://books.google.com/books?id=ZMd7AgAAQBAJ&amp;lpg=PA172&amp;pg=PA586 |url=https://books.google.com/books?id=ZMd7AgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |access-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028090400/https://books.google.com/books?id=ZMd7AgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |archive-date=28 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Blekford və Şüklenk yazır ki, &quot;SSRİ, şübhəsiz, ateist dövləti idi, həmçinin, Maoistik Çin və [[Pol Pot]]un 1970-ci ilin [[Kamboca]]sındakı fanatik [[qırmızı kxmerlər]] rejimi də. Lakin bu totalitar diktaturaların törətdikləri vəhşiliklərin ateistik etiqadının nəticəsi olduğunu, ateizm adı ilə həyata keçirildiyini və ya ilk növbədə [[kommunizm]]in müvafiq formalarının ateist aspektlərindən qaynaqlandığını göstərmir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Blackford |first1=R. |last2=Schüklenk |first2=U. |title=50 great myths about atheism |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2013 |isbn=978-0-470-67404-8 |chapterurl=https://books.google.com/books?id=fR1rAAAAQBAJ&amp;lpg=PA79&amp;pg=PA85 |url=https://books.google.com/books?id=fR1rAAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |chapter=Myth 27 Many Atrocities Have Been Committed in the Name of Atheism |page=88 |access-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030203821/https://books.google.com/books?id=fR1rAAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |archive-date=30 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Honourable Bertrand Russell.jpg|thumb|İngilis filosofu [[Bertran Rassel]]l|246x246px]]
Məntiqi pozitivizm və [[ssientizm]] neopozitivizm, [[analitik fəlsəfə]], [[strukturalizm]] və [[naturalizm]] üçün yol açdı. Neopozitivizm və analitik fəlsəfə klassik rasionalizmi və metafizikanı sərt empirizm və epistemoloji nominalizmin lehinə rədd etdi. [[Bertran Rassel]] kimi tərəfdarları tanrı inancını qəti şəkildə rədd etdi. [[Lüdviq Vitgenşteyn]] ilk əsərlərində metafizik və fövqəltəbii dili rasional diskursdan ayırmağa çalışırdı. Alfred Ayer empirik elmlərə sadiqliyini əsas gətirərək, dini ifadələrin yersiz və mənasız olduğunu bildirirdi. Con Findley və Con Smart tanrının varlığının məntiqi olaraq zəruri olmadığını müdafiə edirdilər. [[Con Dyui]] kimi təbiətşünaslar və materialist monistlər tanrının varlığını və ya əbədiliyi inkar edərək, təbii dünyanı hər şeyin əsası hesab edirdilər.&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;stanford&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Zdybicka|2005|p=16}}&lt;/ref&gt;

=== Digər inkişaflar ===
[[Hindistan]]ın görkəmli ateist lideri [[Periyar Ramasami]] kimi digər liderlər [[Hinduizm]] və [[Brahmanlar]]a qarşı insanları [[Kasta sistemi|kasta]] və din adı ilə ayırdığına və böldüyünə görə mübarizə aparırdı.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Michael |first=S.M. |year=1999 |chapter=Dalit Visions of a Just Society |editor-last=Michael |editor-first=S. M. |publisher=Lynne Rienner Publishers |title=Untouchable: Dalits in Modern India |url=https://archive.org/details/untouchabledalit0000unse |isbn=978-1-55587-697-5 |pages=[https://archive.org/details/untouchabledalit0000unse/page/31 31]–33 }}&lt;/ref&gt;

Ateist Vaşti Makkollum 1948-ci ildə ABŞ dövlət məktəblərində dini təhsili ləğv edən [[ABŞ Ali Məhkəməsi|Ali Məhkəmə]] işində şikayətçi idi.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Martin |first=Douglas |url=https://www.nytimes.com/2006/08/26/obituaries/26mccullum.html |title=Vashti McCollum, 93, Plaintiff In a Landmark Religion Suit – Obituary |work=New York Times |date=26 August 2006 |accessdate=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727150236/https://www.nytimes.com/2006/08/26/obituaries/26mccullum.html |archive-date=27 July 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Madalin Murrey Oheir, mümkün ki, Amerikanın ən nüfuzlu ateistlərindən biri idi; o, 1963-cü ildə Ali Məhkəməyə verdiyi şikayət ilə dövlət məktəblərində məcburi ibadəti qadağan etdirdi.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Religion on Trial |last=Jurinski |first=James |year=2004 |publisher=AltraMira Press |location=Walnut Creek, California |isbn=978-0-7591-0601-7 |page=48 |url=https://books.google.com/?id=0Yq_z5LaCjsC&amp;pg=PA48&amp;lpg=PA48 |accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt; 1966-cı ildə [[Time (jurnal)|Time]] jurnalı &quot;Tanrı öldümü?&quot; sualını verdi,&lt;ref&gt;[http://content.time.com/time/covers/0,16641,19660408,00.html ''Time Magazine'' cover] {{Wayback|url=http://content.time.com/time/covers/0,16641,19660408,00.html |date=20131209112100 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209112100/http://content.time.com/time/covers/0,16641,19660408,00.html |date=9 December 2013 }} online. 8 April 1966. Retrieved 2013-11-21.&lt;/ref&gt; tanrının ölümünün teoloji hərəkatına cavab olaraq; hesablamalara istinadən, dünyadakı bütün insanların təxminən yarısı anti-dini bir gücün təsiri altında yaşayır və [[Afrika]], [[Asiya]] və [[Cənubi Amerika]]da milyonlarla insan xristian teologiyası görüşü haqqında məlumatlı deyil.&lt;ref&gt;&quot;[http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,835309,00.html Toward a Hidden God] {{Wayback|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,835309,00.html |date=20131127023510 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127023510/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,835309,00.html |date=27 November 2013 }}&quot;. ''Time Magazine'' online. 8 April 1966. Retrieved 2007-04-17.&lt;/ref&gt; &quot;Dindən Azadlıq Fondu&quot; Anne Nikol Qeylor və qızı Anni Lori Eylor tərəfindən 1976-cı ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də təsis edildi. Bu təşkilat kilsə ilə dövlətin ayrılmasını təşviq edir.&lt;ref name=&quot;aboutCalling&quot;&gt;{{cite news |title=The atheists' calling the Madison-based Freedom From Religion Foundation is taking its latest battle to the U.S. Supreme court. It's a milestone for the often-vilified but financially strong group, which has seen its membership grow to an all-time high |url=http://host.madison.com/news/the-atheists-calling-the-madison-based-freedom-from-religion-foundation/article_85a849c9-f26a-50e8-8a04-cf8bc889d8a0.html |date=25 February 2010 |last=Erickson |first=Doug |newspaper=[[Wisconsin State Journal]] |accessdate=2013-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625205513/http://host.madison.com/news/the-atheists-calling-the-madison-based-freedom-from-religion-foundation/article_85a849c9-f26a-50e8-8a04-cf8bc889d8a0.html |archive-date=25 June 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://host.madison.com/news/the-atheists-calling-the-madison-based-freedom-from-religion-foundation/article_85a849c9-f26a-50e8-8a04-cf8bc889d8a0.html |title=The Atheists' Calling |publisher=[[Wisconsin State Journal]] |first=Doug |last=Erickson |date=25 February 2007 |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625205513/http://host.madison.com/news/the-atheists-calling-the-madison-based-freedom-from-religion-foundation/article_85a849c9-f26a-50e8-8a04-cf8bc889d8a0.html |archive-date=25 June 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Berlin divarı]]nın sökülməsindən bəri fəal anti-dini rejimlərin sayı xeyli dərəcədə azaldı. 2006-cı ildə Pew Tədqiqat Forumundan Timoti Şah qeyd edir ki, &quot;bütün əsas dini qruplar arasında dünya miqyasında bir tendensiya, hansında ki, tanrıya və inanca əsaslanan hərəkatlar, ümumiyyətlə, sekulyar hərəkatlar və ideologiyalar qarşısında artan inam və təsir qazanır.&quot;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.pewforum.org/2006/07/18/timothy-samuel-shah-explains-why-god-is-winning/ Timothy Samuel Shah Explains 'Why God is Winning'] {{Wayback|url=http://www.pewforum.org/2006/07/18/timothy-samuel-shah-explains-why-god-is-winning/ |date=20131102101035 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102101035/http://www.pewforum.org/2006/07/18/timothy-samuel-shah-explains-why-god-is-winning/ |date=2 November 2013 }}.&quot; 2006-07-18. The Pew Forum on Religion and Public Life. Retrieved 2013-11-21.&lt;/ref&gt; Ancaq Qriqori Pol and Fil Zakerman bunu bir mif hesab edir və faktiki vəziyyətin daha mürəkkəb və nüanslı olduğunu düşünür.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Paul |first1=Gregory |authorlink1=Gregory S. Paul |last2=Zuckerman |first2=Phil |title=Why the Gods Are Not Winning |journal=Edge |volume=209 |year=2007 |url=http://www.edge.org/documents/archive/edge209.html#gp |ref=harv |accessdate=2011-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513205846/http://edge.org/documents/archive/edge209.html#gp |archive-date=13 May 2007 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2010-cu ildə aparılan bir araşdırma özlərini ateist və ya aqnostik olaraq tanıdanların orta hesabla böyük dinlərin ardıcıllarına nisbətən həmin dinlər haqqında daha məlumatlı olduğunu göstərdi. İnancsızlar protestant və katolik dinlərinin əsas şərtləri ilə bağlı suallara dahas yaxşı cavab verərək çox xal topladılar. Yalnız mormon və yəhudi dindarları ateistlər və aqnostiklərlə bərabər miqdarda xal topladılar.&lt;ref name=&quot;religion knowledge&quot;&gt;{{harvnb|Landsberg|2010}}&lt;/ref&gt;

2012-ci ildə [[Virciniya]] ştatının Arlington şəhərində ilk &quot;Sekulyarizmdə qadınlar&quot; konfransı keçirildi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.womeninsecularism.org/2012/ |title=Women in Secularism |accessdate=2013-11-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730235818/http://www.womeninsecularism.org/2012/ |archivedate=30 July 2013}}&lt;/ref&gt; &quot;Sekulyar Qadın&quot; 2012-ci ildə dinsiz qadınlara yönəlmiş milli bir təşkilat olaraq quruldu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.secularwoman.org/about |title=Secular Woman:About |accessdate=2013-11-21 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20131121223333/http://www.secularwoman.org/about |archivedate=21 November 2013}}&lt;/ref&gt; Ateist feminist hərəkat ateist hərəkatın içində seksizm və cinsi təcavüzə qarşı mübarizəyə getdikcə daha çox diqqət yetirməyə başladı.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://freethoughtblogs.com/greta/2013/08/13/a-timeline-of-the-sexual-harassment-accusations/ |title=A Timeline of the Sexual Harassment Accusations |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113075327/http://freethoughtblogs.com/greta/2013/08/13/a-timeline-of-the-sexual-harassment-accusations/ |archive-date=13 November 2013 |url-status=live |date=13 August 2013 }}&lt;/ref&gt; 2012-ci ilin avqust ayında [[Cennifer Makkreyt]] (&quot;[[Məmə zəlzələsi|Boobquake]]&quot;in təşkilatçısı) ateizmin daxilində Ateizm Plus və ya A + adı ilə tanınan &quot;hər şeyə, o cümlədən [[seksizm]], [[irqçilik]], [[siyasət]], [[yoxsulluq]] və [[cinayət]] kimi sosial problemlərə [[skeptisizm]]i tətbiq edən&quot; bir hərəkat qurdu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://freethoughtblogs.com/blaghag/2012/08/atheism/ |title=Blaghag: Atheism+ |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927180838/http://freethoughtblogs.com/blaghag/2012/08/atheism/ |archive-date=27 September 2013 |url-status=live |date=19 August 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://freethoughtblogs.com/blaghag/2012/08/how-i-unwittingly-infiltrated-the-boys-club-why-its-time-for-a-new-wave-of-atheism/ |title=How I unwittingly infiltrated the boys club, why it's time for a new wave of atheism |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922052710/http://freethoughtblogs.com/blaghag/2012/08/how-i-unwittingly-infiltrated-the-boys-club-why-its-time-for-a-new-wave-of-atheism |archive-date=22 September 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atheismplus.com/faq.php |title=About Atheism+ |accessdate=2013-11-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130822080733/http://atheismplus.com/faq.php |archivedate=22 August 2013}}&lt;/ref&gt;

2013-cü ildə [[Florida]] ştatındakı Bradford Ədliyyəsində Amerika hökumətinin əmlakına aid ilk ateist abidə açıldı: üzərinə [[Tomas Cefferson]], [[Bencamin Franklin|Franklin]] və Madalin Murrey Oheirin sitatları yazılmış 680 kiloqramlıq skamya və qaidə.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alligator.org/news/local/article_f9a8713c-e2cf-11e2-b9d8-001a4bcf887a.html |title=First atheist monument on government property unveiled |publisher=Alligator News |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705205650/http://www.alligator.org/news/local/article_f9a8713c-e2cf-11e2-b9d8-001a4bcf887a.html |archive-date=5 July 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rawstory.com/rs/2013/06/29/atheists-unveil-monument-in-florida-and-promise-to-build-50-more |title=Atheists unveil monument in Florida and promise to build 50 more |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927150810/http://www.rawstory.com/rs/2013/06/29/atheists-unveil-monument-in-florida-and-promise-to-build-50-more/ |archive-date=27 September 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Yeni ateizm ===
[[Fayl:Four Horsemen.jpg|right|thumb|Məhşərin dörd atlısı:(yuxarı soldan saat oxu istiqamətində): [[Riçard Dokinz]], Kristofer Hitçens, Deniel Dennett və Sem Heyris]]
Yeni ateizm 21-ci əsrin əvvəllərində &quot;dinə asanca tolerantlıq göstərilməməli, təsiri yarandığı yerdə rasional dəlil ilə qarşılanmalı, tənqid edilməli və ifşa edilməlidir&quot; görüşünü müdafiə edən ateist müəlliflər arasındakı hərəkata verilən addır.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/11/08/atheism.feature/index.html |title=The rise of the New Atheists |publisher=CNN |first=Simon |last=Hooper |accessdate=2010-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100408094135/http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/11/08/atheism.feature/index.html |archivedate=8 April 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hərəkat Sem Heyris, Deniel Dennett, [[Riçard Dokinz]], [[Viktor Stinqer]], Kristofer Hitçens və müəyyən dərəcədə Ayaan Hirsi Əli ilə əlaqələndirilir.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Preview: The Four Horsemen of New Atheism reunited |first=Alice |last=Gribbin |url=http://www.newstatesman.com/blogs/the-staggers/2011/12/richard-dawkins-issue-hitchens |journal=[[New Statesman]] |date=22 December 2011 |accessdate=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410071709/http://www.newstatesman.com/blogs/the-staggers/2011/12/richard-dawkins-issue-hitchens |archive-date=10 April 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Stenger|2009}} Bu müəlliflərin 2004–2007-ci illər arasında nəşr olunan bestseller kitabları Yeni Ateizmin çox hissəsinin əsasını təşkil edir.{{sfn|Stenger|2009}} Xüsusilə yeni ateistlər və Dokinz &quot;saman adam cəfəngiyat&quot;ını törətməkdə&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.lrb.co.uk/v28/n20/terry-eagleton/lunging-flailing-mispunching |title=Lunging, Flailing, Mispunching |pages=32–34 |access-date=7 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906235342/https://www.lrb.co.uk/v28/n20/terry-eagleton/lunging-flailing-mispunching |archive-date=6 September 2019 |url-status=live |newspaper=London Review of Books |date=19 October 2006 |last1=Eagleton |first1=Terry }}&lt;/ref&gt; və yeni bir din yaratmaqda &quot;günahlandırılır&quot;: [[Ssientizm]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Midgley |first1=Mary |title=Science and Poetry |url=https://archive.org/details/sciencepoetry0000midg |date=2001 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-415-37848-6}}&lt;/ref&gt;

Bu ateistlər özlərini XX əsrdə müxtəlif ölkələrdə meydana gələn kütləvi siyasi ateizmə aid etmirlər. [[11 sentyabr terror aktları|11 sentyabrda baş verən terror hadisələri]], &quot;Discovery institute&quot;un Amerika elm tədris planına [[Kreatsionizm|kreatsionist]] ideyaları daxil etmək üçün qismən uğurlu cəhdləri və bu ideyaların [[Corc Uoker Buş|Corc Buşun]] 2005-ci ildəki dəstəyini, bestseller kitablarında Dennett, [[Riçard Dokinz|Dokinz]], [[Viktor Stinqer|Stinqer]], Heyris və Hitçens qeyd edərək daha sekulyar bir cəmiyyətə doğru irəliləməyə ehtiyac dəlili olaraq hesab etdiklərini ifadə edirlər.&lt;ref name=&quot;sharedvalues&quot;&gt;{{cite journal |last=Garfield |first=Alan E |url=http://lawreview.vermontlaw.edu/files/2012/02/13-Garfield-Book-2-Vol-33.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207172239/http://lawreview.vermontlaw.edu/files/2012/02/13-Garfield-Book-2-Vol-33.pdf |url-status=dead |archive-date=2013-12-07 |journal=Vermont Law Review |volume=33 Book 2 |title=Finding Shared Values in a Diverse Society: Lessons From the Intelligent Design Controversy |accessdate=2013-11-21}}&lt;/ref&gt;

== Demoqrafiya ==
[[Fayl:Irreligion map.png|left|thumb|Dünya üzrə ateistlərin və aqnostiklərin proporsiyası. (2007)]]
Dünyadakı ateistlərin sayını müəyyən etmək çətindir. Dini etiqad sorğularında iştirak edən resbodentlər &quot;ateizmi&quot; fərqli şəkildə təyin edə bilərlər və ya ateizmi qeyri-dini inanclar və qeyri-teistik dini və spiritual inanclar arasında müxtəlif fərqlənmələr qoya bilərlər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Nonreligious |title=Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents, Section on accuracy of non-Religious Demographic Data |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110422093857/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Nonreligious |archivedate=2011-04-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hindu ateist özünü Hindu elan edə bilər baxmayaraq ki, eyni zamanda ateistdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Huxley |first=Andrew |title=Religion, Law and Tradition: Comparative Studies in Religious Law |publisher=Routledge |year=2002 |page=120 |url=https://books.google.com/books?id=YsUMTA4MebwC&amp;pg=PA120 |isbn=978-0-7007-1689-0 |ol=7763963M |accessdate=2011-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028060738/https://books.google.com/books?id=YsUMTA4MebwC&amp;pg=PA120 |archive-date=28 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Britannika Ensiklopediyası]]nda 2010-cu ildə dərc edilmiş bir araşdırmaya əsasən, qeyri-dini nüfuz dünya əhalisinin təxminən 9,6 %-ni, ateistlər isə 2,0 %-ni təşkil edir və çox böyük əksəriyyəti [[Asiya]]da yaşayır. Bu göstəricilərə Buddistlər kimi ateistik dinlərin mənsubları daxil edilmir.&lt;ref name=&quot;eb-2010&quot;&gt;{{cite web |title=Religion: Year in Review 2010: Worldwide Adherents of All Religions |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1731588/Religion-Year-In-Review-2010/298437/Worldwide-Adherents-of-All-Religions |website=Encyclopædia Britannica Online |publisher=Encyclopædia Britannica Inc. |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702182310/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1731588/Religion-Year-In-Review-2010/298437/Worldwide-Adherents-of-All-Religions |archive-date=2 July 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ateizm üçün orta illik dəyişiklik 2000 ilə 2010 arasında −0,17 % idi.&lt;ref name=&quot;eb-2010&quot; /&gt; Tanrıya inamı olmayanların nüfuzu dünya üzrə 500 milyondan 1.1 milyard insana qədər dəyişir.&lt;ref&gt;{{citation|last=Zuckerman|first=Phil|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns|work=Cambridge Companion to Atheism|date=2007|doi=10.1017/CCOL0521842700.004|pages=47–66}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rQTdki1xyK0C&amp;pg=PA122 |title=Secularization and the World Religions |year=2010 |editor1-first=Hans |editor1-last=Joas |editor2-first=Klaus |editor2-last=Wiegandt |publisher=Liverpool University Press |isbn=978-1-84631-187-1 |ol=25285702M |page=122 (footnote 1) |accessdate=2012-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030194457/https://books.google.com/books?id=rQTdki1xyK0C&amp;pg=PA122 |archive-date=30 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Qlobal [[WIN/GIA|Win-Gallup Beynəlxalq]] tədqiqatlarına görə, 2012-ci ildə aparılan sorğuda respondentlərin 13 %-i,&lt;ref name=&quot;Gallup2012&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wingia.com/en/news/win_gallup_international_ae_religiosity_and_atheism_index_ao_reveals_atheists_are_a_small_minority_in_the_early_years_of_21st_century/14/ |title=WIN-Gallup International &quot;Religiosity and Atheism Index&quot; reveals atheists are a small minority in the early years of 21st century |date=6 August 2012 |accessdate=2012-08-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825005955/http://www.wingia.com/en/news/win_gallup_international_ae_religiosity_and_atheism_index_ao_reveals_atheists_are_a_small_minority_in_the_early_years_of_21st_century/14 |archivedate=25 August 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ildəki sorğuda 11 %-i,&lt;ref name=&quot;wingia2&quot; /&gt; 2017-ci ildəki sorğuda isə 9 %-i &quot;etiqadlı ateist&quot; idi.&lt;ref name=&quot;WINGIA 2017&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114113506/http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf|url-status=dead|archive-date=2017-11-14 |title=Wayback Machine |date=2017-11-14|access-date=2018-02-27}}&lt;/ref&gt; 2012-ci ildə ilk aparılan sorğuda özlərini &quot;etiqadlı ateist&quot; olaraq görən insanların ilk 10 ölkəyə görə faiz göstəricisi: [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] (47 %), [[Yaponiya]] (31 %), [[Çexiya]] (30 %), [[Fransa]] (29 %), [[Cənubi Koreya]] (15 %), [[Almaniya]] (15 %), [[Niderland|Hollandiya]] (14 %), [[Avstriya]] (10 %), [[İslandiya]] (10 %), [[Avstraliya]] (10 %) və [[İrlandiya]] Respublikası (10 %).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Global Index of Religion and Atheism |url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |publisher=[[Gallup (company)|Gallup]] – [[Red C]] |ref=REDC |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |archivedate=16 October 2012}}&lt;/ref&gt;

=== Avropa ===
[[Fayl:Europe No Belief enhanced 2010.png|thumb|Müxtəlif Avropa ölkələrində &quot;hər hansı bir ruhun, tanrının və ya həyat qüvvəsinin mövcud olduğuna inanmıram&quot; deyən insanların faiz göstəricisi (2010)&lt;ref name=&quot;EB2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|title=Special Eurobarometer: Biotechnology|page=381|date=October 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215001129/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|archivedate=15 December 2010}}&lt;/ref&gt;]]
2010 Eurobarometer Sorğusuna görə, &quot;hər hansı bir ruhun, tanrının və ya həyat qüvvəsinin mövcud olduğuna inanmırsınız&quot; ifadəsi ilə razılaşan respondentlərin faiz göstəricisi [[Fransa]] (40 %), [[Çexiya]] (37 %), [[İsveç]] (34 %), [[Niderland|Hollandiya]] (30 %) və [[Estoniya]]da (29 %) yüksək idi; orta yüksək faiz göstəricisi qeydə alınan ölkələr: [[Almaniya]] (27 %), [[Belçika]] (27 %), [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]] (25 %); ən aşağı faiz göstəricisi olan ölkələr: [[Polşa]] (5 %), [[Yunanıstan]] (4 %), [[Kipr]] (3 %), [[Malta]] (2 %) və [[Rumıniya]] (1 %) və bütövlükdə [[Avropa İttifaqı|Avropa Birliyi]] 20 % təşkil edirdi.&lt;ref name=&quot;EU&quot; /&gt; 2012-ci ildə Avropa İttifaqında ayrı-seçkiliklə bağlı keçirilən Eurobarometer sorğusunda, sorğuda iştirak edənlərin 16 % -i özünü inancsız / aqnostik, 7 % -i isə ateist hesab edirdilər.&lt;ref&gt;{{citation |title=Discrimination in the EU in 2012 |work=[[Eurobarometer|Special Eurobarometer]] |year=2012 |series=383 |page=233 |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_393_en.pdf |accessdate=14 August 2013 |publisher=[[European Commission]] |location=[[European Union]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121202023700/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_393_en.pdf |archivedate=2 December 2012}} The question asked was &quot;Do you consider yourself to be…?&quot;, with a card showing: Catholic, Orthodox, Protestant, Other Christian, Jewish, Muslim, Sikh, Buddhist, Hindu, Atheist, and non-believer/agnostic. Space was given for Other (Spontaneous) and DK. Jewish, Sikh, Buddhist, Hindu did not reach the 1% threshold.&lt;/ref&gt;

Pew Araşdırma Mərkəzinin 2012-ci ildə apardığı bir araşdırmaya görə, dinsizlər (aqnostiklər və ateistlər də daxil olmaqla) avropalıların təxminən 18 %-ni təşkil edir.&lt;ref name=&quot;Religiously Unaffiliated&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-unaffiliated.aspx |title=Religiously Unaffiliated |date=18 December 2012 |website=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |access-date=7 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730043126/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-unaffiliated.aspx |archive-date=30 July 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Eyni araşdırmaya görə, dinlə əlaqəsiz olanlar (aqnostiklər və ateistlər) yalnız iki Avropa ölkəsində əhalinin əksəriyyətini təşkil edir: [[Çexiya]] (75 %) və [[Estoniya]] (60 %).&lt;ref name=&quot;Religiously Unaffiliated&quot; /&gt;

=== Asiya ===
Həmçinin Asiyanın üç ölkəsində və [[Çinin xüsusi inzibati bölgələri|Çinin bir xüsusi inzibati bölgəsind]]ə dinlə əlaqəsi olmayanlar əhalinin əksəriyyətini təşkil edir: [[Şimali Koreya]] (71 %), [[Yaponiya]] (57 %), [[Honkonq]] (56 %) və [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] (52 %).&lt;ref name=&quot;Religiously Unaffiliated&quot; /&gt;

=== Avstraliya ===
Avstraliya Statistika Bürosunun məlumatına görə, avstraliyalıların 30 %-i &quot;qeyri-dindardır&quot;, bu kateqoriyaya ateistlər də daxildir.&lt;ref name=&quot;abs&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mediareleasesbyReleaseDate/7E65A144540551D7CA258148000E2B85?OpenDocument |title=Religion In Australia |date=27 June 2017 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |accessdate=2017-06-27 |archive-url=https://archive.today/20170807070326/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mediareleasesbyReleaseDate/7E65A144540551D7CA258148000E2B85?OpenDocument |archive-date=7 August 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013-cü il siyahıyaalınmasında [[Yeni Zelandiya]]lıların 42 %-nin hər hansı bir dinə etiqad etmədiyi müəyyən olundu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/religion.aspx |title=2013 Census QuickStats about culture and identity |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828162758/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/religion.aspx |archive-date=28 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Kişilər qadınlardan daha çox dinin olmadığını bildirirdilər.

=== Amerika Birləşmiş Ştatları ===
Dünya Dəyərləri Araşdırmasına görə, 2014-cü ildə amerikalıların 4,4 % -i özünü ateist olaraq tanıtdırdı.&lt;ref name=&quot;WVS&quot;&gt;{{cite web |title=WVS Database |url=http://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp |website=World Values Survey |publisher=Institute for Comparative Survey Research |date=March 2015 |access-date=7 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105141038/http://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp |archive-date=5 January 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ancaq eyni sorğu göstərdi ki, respondentlərin 11,1 % -i tanrıya inandıqlarını soruşduqda &quot;yox&quot; dedilər.&lt;ref name=&quot;WVS&quot; /&gt; 1984-cü ildə bu göstəricilər müvafiq olaraq 1,1 % və 2,2 % idi. Pew Araşdırma Mərkəzinin 2014-cü il hesabatına görə, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nın yetkin əhalisinin 3,1 % -i özünü ateist olaraq tanıyırdı, 2007-ci ildən 1,6 % artıb; və hər hansı dinə mənsub olmayan demoqrafiya içərisində ateistlər 13,6 % təşkil edirdi.&lt;ref&gt;[http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ America's Changing Religious Landscape] {{Wayback|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ |date=20190410223438 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410223438/https://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ |date=10 April 2019 }}, Pew Research Center, 12 may 2015.&lt;/ref&gt; 2015-ci il Ümumi Sosioloji Araşdırmasına görə, ABŞ-dəki ateistlərin və aqnostiklərin sayı son 23 ildə nisbətən sabit qalmışdır, 1991-ci ildə nüfuzun yalnız 2 %-i ateist, 4 %-i isə aqnostik və 2014-cü ildə yalnız 3 %-i ateist, 5 %-i isə aqnostik olaraq müəyyən olunmuşdu.&lt;ref name=&quot;GSS 2014&quot;&gt;{{cite web |last1=Hout |first1=Michael |last2=Smith |first2=Tom |title=Fewer Americans Affiliate with Organized Religions, Belief and Practice Unchanged: Key Findings from the 2014 General Social Survey |url=http://www.norc.org/PDFs/GSS%20Reports/GSS_Religion_2014.pdf |website=General Social Survey |publisher=NORC |date=March 2015 |access-date=19 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713122450/http://www.norc.org/PDFs/GSS%20Reports/GSS_Religion_2014.pdf |archive-date=13 July 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Dinlə əlaqəsiz/dini olmayan ====
Amerikan Ailə Tədqiqatına görə, 2017-ci ildə dinlə əlaqəsiz nüfuz 34 % idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.christiantoday.com/article/nones-are-now-the-biggest-religious-group-in-the-us-with-families-torn-on-priorities/118935.htm |title='Nones' are now the biggest religious group in the US – with families torn on priorities |website=www.christiantoday.com |language=en |access-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140155/https://www.christiantoday.com/article/nones-are-now-the-biggest-religious-group-in-the-us-with-families-torn-on-priorities/118935.htm |archive-date=2017-12-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.deseretnews.com/american-family-survey/2017 |title=DN American Family Survey 2017 |website=DeseretNews.com |language=en |access-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206144335/https://www.deseretnews.com/american-family-survey/2017 |archive-date=6 December 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Pew Araşdırma Mərkəzinin məlumatına görə, 2014-cü ildə Amerika əhalisinin 22,8 %-i özünü hər hansı bir dinə aid etmir, bu göstəricidə ateistlər 3,1 % və aqnostiklər isə 4 % təşkil edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ |title=America's Changing Religious Landscape |publisher=[[Pew Research Center]]: Religion &amp; Public Life |date=May 12, 2015 |access-date=12 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410223438/https://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ |archive-date=10 April 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; PRRI araşdırmasına görə, nüfuzun 24 %-i özünü dinlə əlaqəsiz hesab edir. Ateistlər və aqnostiklər bu &quot;dinlə əlaqəsiz&quot; demoqrafiyanın dörddə birini təşkil edirlər.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.prri.org/research/american-religious-landscape-christian-religiously-unaffiliated/ |title=America's Changing Religious Identity |work=PRRI |access-date=2017-12-16 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131052457/https://www.prri.org/research/american-religious-landscape-christian-religiously-unaffiliated/ |archive-date=2018-01-31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Ərəb dünyası ===
Son illərdə ateizmin profili ərəb dünyasında xeyli dərəcədə yüksəldi.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |url=https://newhumanist.org.uk/articles/4898/the-rise-of-arab-atheism |title=The rise of Arab atheism |accessdate=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206085946/https://newhumanist.org.uk/articles/4898/the-rise-of-arab-atheism |archive-date=2016-02-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Qahirə]] kimi bölgədəki böyük şəhərlərdə, avtoritar hökumətlərin müntəzəm basqınlarına baxmayaraq ateistlər kafelərdə və sosial mediada təşkilatlanırlar.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; &quot;Gallup International&quot; tərəfindən 2012-ci ildə edilən bir sorğuda müəyyən olundu ki, səudiyyəlilərin 5 %-i özlərini &quot;etiqadlı ateist&quot; olaraq hesab edir.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ancaq ərəb dünyasında çox az gəncin dost və ya tanış çevrələrində ateist var. Bir araşdırmaya görə, 1 %-dən azı [[Mərakeş]]də, [[Misir]]də, [[Səudiyyə Ərəbistanı]]nda və ya [[İordaniya]]da; [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]ndə, [[Bəhreyn]], [[Küveyt]] və [[Fələstin]]də yalnız 3 % -dən 7 % -ə qədərdir.&lt;ref name=&quot;Tabah2016&quot;&gt;[http://mmgsurvey.tabahfoundation.org/downloads/mmgsurvey_full_En_web.pdf Muslim Millennial Attitudes on Religion and Religious Leadership, Arab World] {{Wayback|url=http://mmgsurvey.tabahfoundation.org/downloads/mmgsurvey_full_En_web.pdf |date=20160208013343 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208013343/http://mmgsurvey.tabahfoundation.org/downloads/mmgsurvey_full_En_web.pdf |date=8 February 2016 }}, Tabah Foundation, Abu Dhabi, 2016&lt;/ref&gt; Onlardan &quot;yerlərində, icmada və cəmiyyətdə ateizmin izlərini görüb-eşitmədiklərini&quot; soruşduqda sorğu edilən ölkələrin hamısında yalnız 3 %-dən 8 %-ə &quot;bəli&quot; cavabı müəyyən olundu. Yeganə istisna 51 % göstəricisi ilə [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|BƏƏ]] idi.&lt;ref name=&quot;Tabah2016&quot; /&gt;

=== Ateizm, rifah, təhsil ===
Müxtəlif tədqiqatlar ateizm ilə təhsil səviyyələri, rifah və IQ arasında müsbət korrelyasiya olduğunu müəyyən etdi.&lt;ref name=&quot;Zuckerman&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;intmag&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lynn |first=Richard |authorlink=Richard Lynn |last2=Harvey |first2=John |last3=Nyborg |first3=Helmuth |title=Average intelligence predicts atheism rates across 137 nations |journal=[[Intelligence (journal)|Intelligence]] |year=2009 |volume=37 |pages=11–15 |doi=10.1016/j.intell.2008.03.004}}&lt;/ref&gt; Təkamülçü psixoloq Nigel Barberin sözlərinə görə, ateizm əhalinin əksəriyyətinin iqtisadi cəhətdən yaxşı olduğu bölgələrdə, xüsusən Avropanın [[Sosial-demokratiya|sosial demokratiyalarında]] çiçəklənir, çünki geniş sosial təhlükəsizlik şəbəkələri və daha yaxşı həyat keyfiyyəti və daha yüksək ömür uzunluğu ilə nəticələnən daha yaxşı sağlamlıq xidməti ilə gələcəyə dair daha az qeyri-müəyyənlik var. Bunun əksinə olaraq, inkişaf etməmiş ölkələrdə ateistlər demək olar ki, yoxdur.&lt;ref&gt;Nigel Barber (2010). [http://www.psychologytoday.com/blog/the-human-beast/201005/why-atheism-will-replace-religion Why Atheism Will Replace Religion] {{Wayback|url=http://www.psychologytoday.com/blog/the-human-beast/201005/why-atheism-will-replace-religion |date=20191017012714 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017012714/https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-human-beast/201005/why-atheism-will-replace-religion|date=17 October 2019}}. [[Psychology Today]]. Retrieved 2013-05-22.&lt;/ref&gt;[[Fayl:Blasphemy laws worldwide.svg|thumb|right|Dini təhqirə görə cəza verilən ölkələr. {{legend|#37c837|Ləğv edilib}}{{legend|#f9dc36|Lokal məhdudiyyətlər}} {{legend|#ec8028|Cərimələr və məhdudiyyətlər}} {{legend|#e73e21|Həbs cəzaları}} {{legend|#800000|Ölüm cəzaları}}]]Ateizm və IQ arasındakı əlaqə statistik baxımdan əhəmiyyətli olsa da, böyük deyil və əlaqənin səbəbi yaxşı bilinmir.&lt;ref name=&quot;VyseSI&quot;&gt;Vyse, Stuart (April 2020). &quot;Are atheists sadder but wiser?&quot;. Skeptical Inquirer. 44 (2): 31–33.&lt;/ref&gt; Bir fərziyyə görə, IQ ilə dindarlıq arasındakı mənfi əlaqənin uyğunsuzluqdakı fərdi fərqlərdən qaynaqlanır; bir çox ölkədə dini inanc konformist seçimdir və daha ağıllı insanların uyğunlaşma ehtimalının az olduğuna dair dəlillər mövcuddur.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rhodes |first1=Nancy |last2=Wood |first2=Wendy |title=Self-esteem and intelligence affect influenceability |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1992-01_111_1/page/156 |journal=Psychological Bulletin |date=1992 |volume=111 |issue=1 |pages=156–171 |doi=10.1037/0033-2909.111.1.156}}&lt;/ref&gt; Digər bir nəzəriyyəyə görə, daha yüksək IQ səviyyəli insanların analitik düşünmə ehtimalı daha yüksəkdir və dinə olan inamsızlıq dini iddiaların qiymətləndirilməsi üçün daha yüksəksəviyyəli analitik əsaslandırma tətbiq edilməsindən qaynaqlanır.&lt;ref name=&quot;VyseSI&quot; /&gt;

Təkamülçü psixoloq Niqel Barber ateistlərin dindarlardan daha ağıllı olmasının, dini inancın itirilməsi ilə də əlaqəli olan sosial, ətraf mühit və rifah amilləri ilə daha yaxşı izah edildiyini söyləyir. O, dinin axmaqlığa səbəb olduğuna şübhə edir və bəzi yüksək zəkalı insanların da dindar olduqlarını qeyd edir, lakin daha yüksək zəkanın ağlasığmaz dini inancların rədd edilməsi ilə əlaqəli olmasının inandırıcı olduğunu və zəka ilə dini inancların rəddi arasındakı vəziyyətin olduqca mürəkkəb olduğunu söyləyir.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Barber |first1=Nigel |title=The Real Reason Atheists Have Higher IQs |url=https://www.psychologytoday.com/ca/blog/the-human-beast/201005/the-real-reason-atheists-have-higher-iqs |website=Psychology Today |publisher=Sussex Publishers, LLC}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə aparılan bir araşdırma dindarlara nisbətən ateistlərin daha yüksək düşünmə qabiliyyətinə sahib olduqlarını göstərdi və bu fərq yaş, təhsil və mənşə ölkəsi kimi sosyodemoqrafik amillərlə əlaqəli deyildi.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Daws |first1=Richard |last2=Hampshire |first2=Adam |title=The Negative Relationship between Reasoning and Religiosity Is Underpinned by a Bias for Intuitive Responses Specifically When Intuition and Logic Are in Conflict |journal=Frontiers in Psychology |date=19 December 2017 |volume=8 |issue=2191 |page=2191 |doi=10.3389/fpsyg.2017.02191 |pmid=29312057 |pmc=5742220 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 2015-ci ildə aparılan bir araşdırmada tədqiqatçılar ateistlərin koqnitiv refleksiya testlərində teistlərdən daha yüksək nəticə əldə etdiklərini aşkar etdilər. Müəlliflər yazır ki, &quot;Ateistlərin daha yüksək bal toplaması, inancın ağılın və onun defolt rejiminin avtomatik təzahürü olduğunu göstərən ədəbiyyatlarla uzlaşır. Belə görünür ki, inanmamaq koqnitiv qabiliyyət tələb edir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Da Silva |first1=Sergio |last2=Matsushita |first2=Raul |last3=Seifert |first3=Guilherme |last4=De Carvalho |first4=Mateus |title=Atheists score higher on cognitive reflection tests |journal=MPRA Paper |issue=68451 |url=https://mpra.ub.uni-muenchen.de/68451/2/MPRA_paper_68451.pdf |access-date=2021-02-15 |archive-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321211303/https://mpra.ub.uni-muenchen.de/68451/2/MPRA_paper_68451.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Ateizmə münasibət ===
[[Fayl:States with death penalty for apostasy.png|alt=|thumb|Dindən çıxmağa görə ölüm cəzası verilən ölkələr&lt;ref&gt;[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/05/28/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ Which countries still outlaw apostasy and blasphemy?] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160725201505/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/05/28/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ |date=2016-07-25 }} Pew Research Center, United States (May 2014)&lt;/ref&gt;]]
Statistik məlumatlara görə, ateistlərə qarşı dünyada pis rəftar mövcuddur. Qeyri-ateistlər və bəlkə də digər ateistlər, ateistlərə kütləvi qətldən tutmuş restoranda pul verməməyə qədər olan əxlaqsız davranışlara meyilli kimi baxırlar.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carey |first1=Benedict |title=The Serial Killer Test: Biases Against Atheists Emerge in Study |url=https://www.nytimes.com/2017/08/07/health/atheists-religion-study.html |accessdate=2018-01-23 |work=The New York Times |date=7 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123190416/https://www.nytimes.com/2017/08/07/health/atheists-religion-study.html |archive-date=23 January 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Paris |first1=Agence France-Presse in |title=Atheists tend to be seen as immoral – even by other atheists: study |url=https://www.theguardian.com/world/2017/aug/07/anti-atheist-prejudice-secularity |accessdate=2018-01-23 |work=the Guardian |date=7 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123190549/https://www.theguardian.com/world/2017/aug/07/anti-atheist-prejudice-secularity |archive-date=23 January 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gervais |first1=Will M. |last2=Xygalatas |first2=Dimitris |last3=McKay |first3=Ryan T. |last4=van Elk |first4=Michiel |last5=Buchtel |first5=Emma E. |last6=Aveyard |first6=Mark |last7=Schiavone |first7=Sarah R. |last8=Dar-Nimrod |first8=Ilan |last9=Svedholm-Häkkinen |first9=Annika M. |last10=Riekki |first10=Tapani |last11=Klocová |first11=Eva Kundtová |last12=Ramsay |first12=Jonathan E. |last13=Bulbulia |first13=Joseph |title=Global evidence of extreme intuitive moral prejudice against atheists |journal=Nature Human Behaviour |date=7 August 2017 |volume=1 |issue=8 |page=0151 |doi=10.1038/s41562-017-0151 |url=http://psyarxiv.com/csnp2/ |access-date=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180118224040/https://psyarxiv.com/csnp2/ |archive-date=18 January 2018 |url-status=live |hdl=10138/246517 }}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, 2016-cı il Pew Araşdırma Mərkəzinin bir nəşrinə görə, fransızların 15 %-i, amerikalıların 45 %-i və indoneziyalıların 99 %-i açıqca inanır ki, bir insanın əxlaqlı olması üçün tanrıya inancı olmalıdır. Pew bundan əlavə, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də keçirilən sorğuda, ateistlər və müsəlmanlar əsas dini nüfuz arasında &quot;[[təəssürat termometri]]&quot;nin ən aşağı reytinqinə sahibdirlər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=10 facts about atheists |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/06/01/10-facts-about-atheists/ |website=Pew Research Center |accessdate=2018-01-23 |date=1 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121114119/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/06/01/10-facts-about-atheists/ |archive-date=21 January 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Həmçinin dini universitet tələbələri ilə əlaqəli bir tədqiqat onların ölümlərini düşündükdən sonra ateistlərə qarşı mənfi təsəvvür və münasibət qurma ehtimalının daha yüksək olduğunu müəyyən etdi və bu münasibətlərin ölüm narahatlığının nəticəsi ola biləcəyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rawstory.com/2015/05/study-people-dont-like-atheists-because-they-serve-as-a-grim-reminder-of-deaths-finality/|title=Study: People don't like atheists because they serve as a grim reminder of death's finality|last=Dolan|first=Eric W.|date=6 May 2015|website=www.rawstory.com|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020194120/https://www.rawstory.com/2015/05/study-people-dont-like-atheists-because-they-serve-as-a-grim-reminder-of-deaths-finality/|archive-date=20 October 2019|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{Reflist|colwidth=30em
|refs=
&lt;ref name=&quot;encyc-unbelief-def-issues&quot;&gt;{{cite book |last=Harvey |first=Van A. |title=Agnosticism and Atheism |postscript=,}} in {{harvnb|Flynn|2007|p=35}}: &quot;The terms ''ATHEISM'' and ''AGNOSTICISM'' lend themselves to two different definitions. The first takes the privative ''a'' both before the Greek ''theos'' (divinity) and ''gnosis'' (to know) to mean that atheism is simply the absence of belief in the gods and agnosticism is simply lack of knowledge of some specified subject matter. The second definition takes atheism to mean the explicit denial of the existence of gods and agnosticism as the position of someone who, because the existence of gods is unknowable, suspends judgment regarding them&amp;nbsp;... The first is the more inclusive and recognizes only two alternatives: Either one believes in the gods or one does not. Consequently, there is no third alternative, as those who call themselves agnostics sometimes claim. Insofar as they lack belief, they are really atheists. Moreover, since absence of belief is the cognitive position in which everyone is born, the burden of proof falls on those who advocate religious belief. The proponents of the second definition, by contrast, regard the first definition as too broad because it includes uninformed children along with aggressive and explicit atheists. Consequently, it is unlikely that the public will adopt it.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;eb2011-atheism&quot;&gt;{{harvnb|Nielsen|2013}}: &quot;Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons&amp;nbsp;... : for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God&amp;nbsp;... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers&amp;nbsp;... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., &quot;God&quot; is just another name for love, or&amp;nbsp;... a symbolic term for moral ideals.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;eb2011-atheism-critique&quot;&gt;{{harvnb|Nielsen|2013}}: &quot;atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;eb2011concise-atheism&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Atheism |url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&amp;t=1323944845 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Concise |publisher=Merriam Webster |accessdate=2011-12-15 |quote=Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems. |date= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121050128/http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&amp;t=1323944845 |archivedate=21 January 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;eb2011-Rejection-of-all-religious-beliefs&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Atheism as rejection of religious beliefs |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |edition=15th |volume=1 |page=666 |year=2011 |id=0852294735 |ref=harv |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512015453/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |archivedate=12 May 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;eb2007-demographics&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1360391/Religion-Year-In-Review-2007 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2007 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2007 |accessdate=2013-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212154920/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1360391/Religion-Year-In-Review-2007 |archive-date=12 December 2013 |url-status=live }}
* 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion).
* 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;eb1911-atheism&quot;&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Atheism | quote = The term as generally used, however, is highly ambiguous. Its meaning varies (a) according to the various definitions of deity, and especially (b) according as it is (i.) deliberately adopted by a thinker as a description of his own theological standpoint, or (ii.) applied by one set of thinkers to their opponents. As to (a), it is obvious that atheism from the standpoint of the Christian is a very different conception as compared with atheism as understood by a Deist, a Positivist, a follower of Euhemerus or Herbert Spencer, or a Buddhist.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;eb1911-atheism-sceptical&quot;&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Atheism | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;encyc-philosophy&quot;&gt;{{harvnb|Edwards|2005}}: &quot;On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;encyc-unbelief-compatible&quot;&gt;{{cite book |last=Holland |first=Aaron |title=Agnosticism |url=https://archive.org/details/jstor-25667906 |postscript=,}} in {{harvnb|Flynn|2007|p=[https://books.google.com/books?ei=xvzhT-_WFIaQ8wSivd2GCA&amp;id=YR4RAQAAIAAJ&amp;dq=agnosticism+compatible+with+atheism&amp;q=%22It+is+important+to+note+that+this+interpretation+of+agnosticism%22 34]}}: &quot;It is important to note that this interpretation of agnosticism is compatible with theism or atheism, since it is only asserted that ''knowledge'' of God's existence is unattainable.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=RoweRoutledge&gt;{{harvnb|Rowe|1998}}: &quot;As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of 'atheism' is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God.&amp;nbsp;... an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;!--ref name=extreme-secularism&gt;{{harvnb|Zuckerman|2010}}: &quot;A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality).&quot;&lt;/ref--&gt;
&lt;ref name=&quot;martin-agnosticism-entails&quot;&gt;{{harvnb|Martin|2006|p=2}}: &quot;But agnosticism is compatible with negative atheism in that agnosticism ''entails'' negative atheism. Since agnostics do not believe in God, they are by definition negative atheists. This is not to say that negative atheism entails agnosticism. A negative atheist ''might'' disbelieve in God but need not.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BBC-2004-demographics&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/wtwtgod/3518375.stm |title=UK among most secular nations |publisher=BBC News |accessdate=2015-01-14 |date=26 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902202852/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/wtwtgod/3518375.stm |archive-date=2 September 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;agnosticism-compatible&quot;&gt;{{harvnb|Martin|1990|pp=[https://books.google.com/books?id=MNZqCoor4eoC&amp;pg=PA466&amp;dq=%22compatible+with+negative+atheism%22 467–468]}}: &quot;In the popular sense an agnostic neither believes nor disbelieves that God exists, while an atheist disbelieves that God exists. However, this common contrast of agnosticism with atheism will hold only if one assumes that atheism means positive atheism. In the popular sense, agnosticism is compatible with negative atheism. Since negative atheism by definition simply means not holding any concept of God, it is compatible with neither believing nor disbelieving in God.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;flint-agnostic-atheism&quot;&gt;{{harvnb|Flint|1903|pp=[https://books.google.com/books?id=DWMtAAAAYAAJ&amp;pg=PA49&amp;dq=%22The+atheist+may+however+be%22 49–51]}}: &quot;The atheist may however be, and not unfrequently is, an agnostic. There is an agnostic atheism or atheistic agnosticism, and the combination of atheism with agnosticism which may be so named is not an uncommon one.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;barker-agnostic-atheism&quot;&gt;{{harvnb|Barker|2008|p=[https://books.google.com/books?id=fAjPWYgIfCoC&amp;pg=PA96&amp;dq=%22both+an+atheist+and+an+agnostic%22 96]}}: &quot;People are invariably surprised to hear me say I am both an atheist and an agnostic, as if this somehow weakens my certainty. I usually reply with a question like, &quot;Well, are you a Republican or an American?&quot; The two words serve different concepts and are not mutually exclusive. Agnosticism addresses knowledge; atheism addresses belief. The agnostic says, &quot;I don't have a knowledge that God exists.&quot; The atheist says, &quot;I don't have a belief that God exists.&quot; You can say both things at the same time. Some agnostics are atheistic and some are theistic.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;besant-open-to-new-truth&quot;&gt;{{cite book |title=Why Should Atheists Be Persecuted? |first=Annie |last=Besant |authorlink=Annie Wood Besant}} in {{harvnb|Bradlaugh|Besant|Bradlaugh|Moss|1884|url =https://books.google.com/books?id=jh8HAAAAQAAJ&amp;pg=PA185&amp;dq=%22The+Atheist+waits+for+proof+of+God%22 |pages=185–186]}}: &quot;The Atheist waits for proof of God. Till that proof comes he remains, as his name implies, without God. His mind is open to every new truth, after it has passed the warder Reason at the gate.&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;holyoake-question-of-probability&quot;&gt;{{cite journal |title=Mr. Mackintosh's New God |first=George Jacob |last=Holyoake |authorlink=George Holyoake |journal=[[w:The Oracle of Reason|The Oracle of Reason, Or, Philosophy Vindicated]] |volume=1 |issue=23 |year=1842 |page=186 |url=https://books.google.com/books?id=BFY9AAAAYAAJ&amp;pg=PA186 |quote=On the contrary, I, as an Atheist, simply profess that I do not see sufficient reason to ''believe'' that there is a god. I do not pretend to ''know'' that there is no god. The whole question of god's existence, ''belief'' or ''disbelief'', a question of probability or of improbability, not knowledge. |access-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030200747/https://books.google.com/books?id=BFY9AAAAYAAJ&amp;pg=PA186 |archive-date=30 October 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=honderich&gt;Honderich, Ted (Ed.) (1995). &quot;Humanism&quot;. ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p. 376. {{ISBN|0-19-866132-0}}.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=religioustolerance&gt;Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&amp;ls=a &quot;atheism&quot;] {{Wayback|url=http://www.onelook.com/?w=atheism&amp;ls=a |date=20070930023613 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930023613/http://www.onelook.com/?w=atheism&amp;ls=a |date=30 September 2007 }}) first list one of the more narrow definitions.
* {{cite book |url=https://archive.org/details/dictionaryofphil00ange |title=Dictionary of Philosophy |editor-first=Dagobert D. |editor-last=Runes |editor-link=Dagobert D. Runes |year=1942 |publisher=Littlefield, Adams &amp; Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=978-0-06-463461-8 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called &quot;atheistic&quot; because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means &quot;not theistic&quot;. The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09 |url-status=live }} – entry by [[Vergilius Ferm]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=oxdicphil&gt;{{cite dictionary |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199541430.001.0001/acref-9780199541430-e-278?rskey=GC0Coc&amp;result=279 |accessdate=2013-11-21 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |quote=Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further. |isbn=978-0-19-954143-0 |archive-date=2021-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312023802/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199541430.001.0001/acref-9780199541430-e-278?rskey=GC0Coc&amp;result=279 |url-status=live }}&lt;!--Same in 2005 edition: https://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&amp;pg=PA27&amp;dq=atheism --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reldef&gt;{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2012-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hume-metaphysics&quot;&gt;{{harvnb|Hume|1748|loc=Part III}}: &quot;If we take in our hand any volume; of divinity or school metaphysics, for instance; let us ask, Does it contain any abstract reasoning concerning quantity or number? No. Does it contain any experimental reasoning concerning matter of fact and existence? No. Commit it then to the flames: for it can contain nothing but sophistry and illusion.&quot;&lt;/ref&gt;
}}

== Mənbələr ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |url=https://archive.org/details/historyofgod00unse |year=1999 |location=London |publisher=Vintage |isbn=978-0-09-927367-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Baggini |first=Julian |authorlink=Julian Baggini |title=Atheism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/atheismveryshort0000bagg |year=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-280424-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Barker |first=Dan |authorlink=Dan Barker |title=Godless: How an Evangelical Preacher Became One of America's Leading Atheists |year=2008 |location=New York |publisher=Ulysses Press |isbn=978-1-56975-677-5 |ol=24313839M |ref=harv }}
* {{cite book |last1=Bradlaugh |first1=Charles |authorlink=Charles Bradlaugh |last2=Besant |first2=Annie |last3=Bradlaugh |first3=Alice |last4=Moss |first4=A. B. |last5=Cattell |first5=C.C. |last6=Standring |first6=G. |last7=Aveling |first7=E. |title=The Atheistic Platform |year=1884 |location=London |publisher=Freethought Publishing |ref=harv}}
* {{cite book |last=Dawkins |first=Richard |authorlink=Richard Dawkins |title=The God Delusion |url=https://books.google.com/books?id=yq1xDpicghkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20God%20Delusion&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |year=2006 |publisher=Bantam Press |isbn=978-0-593-05548-9 |ref=harv |access-date=2017-09-06 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401011328/https://books.google.com/books?id=yq1xDpicghkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20God%20Delusion&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |url-status=live }}
* {{cite encyclopedia |last=Edwards |first=Paul |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |title=Atheism |publisher=MacMillan Reference US ([[Gale (nəşriyyat)|Gale]]) |editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=978-0-02-865780-6 |ref=harv}}&lt;!-- (page 175 in 1967 edition) --&gt;
* {{cite book |last=Flew |first=Antony |authorlink=Antony Flew |title=The Presumption of Atheism, and other Philosophical Essays on God, Freedom, and Immortality |url=https://archive.org/details/presumptionofath0000flew_e4d9 |location=New York |publisher=Barnes and Noble |year=1976 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Flint |first=Robert |authorlink=Robert Flint |title=Agnosticism: The Croall Lecture for 1887–88 |year=1903 |publisher=William Blackwood and Sons |ol=7193167M |ref=harv}}
* {{cite encyclopedia |encyclopedia=The New Encyclopedia of Unbelief |editor-last=Flynn |editor-first=Tom |editor-link=Tom Flynn (author) |publisher=Prometheus Books |date=25 October 2007 |isbn=978-1-59102-391-3 |ol=8851140M |url=https://books.google.com/books?id=YR4RAQAAIAAJ |ref=harv |title=The new encyclopedia of unbelief |access-date=6 September 2017 |archive-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510230544/https://books.google.com/books?id=YR4RAQAAIAAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last=Harris |first=Sam |authorlink=Sam Harris (author) |title=The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason |url=https://archive.org/details/endoffaithreligi00harr |url-access=registration |publisher=W.W. Norton &amp; Company |year=2005 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Harris |first=Sam |authorlink=Sam Harris (author) |title=Letter to a Christian Nation |date=19 September 2006 |publisher=Knopf |isbn=978-0-307-27877-7 |ol=25353925M |url=https://books.google.com/books?id=RlZATs3xD0gC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1 |ref=harv |access-date=6 September 2017 |archive-date=14 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514181414/https://books.google.com/books?id=RlZATs3xD0gC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1 |url-status=live }}
* {{cite journal |last=Harris |first=Sam |authorlink=Sam Harris (author) |title=The Myth of Secular Moral Chaos |journal=[[Free Inquiry]] |issn=0272-0701 |date=April 2006 |volume=26 |issue=3 |url=https://www.secularhumanism.org/index.php/articles/2863 |accessdate=2013-11-21 |ref={{harvid |Harris |2006a}} |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820113335/https://www.secularhumanism.org/index.php/articles/2863 |url-status=live }} [http://www.samharris.org/site/full_text/the-myth-of-secular-moral-chaos alternate URL] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150224084447/http://www.samharris.org/site/full_text/the-myth-of-secular-moral-chaos/ |date=2015-02-24 }}
* {{cite book |last=Hitchens |first=Christopher |authorlink=Christopher Hitchens |title=god Is Not Great: How Religion Poisons Everything |publisher=Random House |year=2007 |url=https://books.google.com/books?id=sGgoYfGyqSMC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1 |ref=harv |isbn=978-0-7710-4143-3 |access-date=2017-09-06 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418052540/https://books.google.com/books?id=sGgoYfGyqSMC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1 |url-status=live }}
* {{cite book |last=Yum|first=Devid |authorlink=David Hume |title=Dialogues Concerning Natural Religion |year=1779 |ol=7145748M |location=London |ref=harv|title-link=s:Dialogues Concerning Natural Religion}}
* {{cite book |last=Hume |first=David |authorlink=David Hume |title=An Enquiry Concerning Human Understanding |year=1748 |location=London |ref=harv|title-link=s:An Enquiry Concerning Human Understanding}}
* {{cite news |last=Landsberg |first=Mitchell |title=Atheists, agnostics most knowledgeable about religion, survey says |url=http://articles.latimes.com/2010/sep/28/nation/la-na-religion-survey-20100928 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=28 September 2010 |accessdate=2011-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511180716/http://articles.latimes.com/2010/sep/28/nation/la-na-religion-survey-20100928 |archivedate=11 May 2011 |url-status=live |ref=harv }}
* {{cite book |last=Martin |first=Michael |authorlink=Michael Martin (philosopher) |title=Atheism: A Philosophical Justification |url=https://books.google.com/books?id=MNZqCoor4eoC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Atheism%3A%20A%20Philosophical%20Justification&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |location=Philadelphia |publisher=Temple University Press |year=1990 |isbn=978-0-87722-642-0 |ol=8110936M |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519174319/https://books.google.com/books?id=MNZqCoor4eoC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Atheism%3A%20A%20Philosophical%20Justification&amp;pg=PP1 |archivedate=19 May 2011 |url-status=live |ref=harv }}
* {{cite book |editor-last=Martin |editor-first=Michael |editor-link=Michael Martin (philosopher) |title=The Cambridge Companion to Atheism |url=https://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA8#v=onepage&amp;q&amp;f=true |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-84270-9 |ol=22379448M |accessdate=2013-11-25 |ref=harv |archive-date=2022-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510155819/https://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA8#v=onepage&amp;q&amp;f=true |url-status=live }}
* {{cite encyclopedia |last=Nielsen |first=Kai |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |title=Atheism |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2013 |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |accessdate=2013-11-25 |ref=harv |archive-date=2011-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512015453/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |url-status=live }}
* {{cite book |last=Oppy |first=Graham |authorlink=Graham Oppy |title=Atheism and Agnosticism |year=2018 |url=https://www.cambridge.org/core/elements/atheism-and-agnosticism/C0D61CA2D386696A43294D440B7F9C11 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-55534-0 |ref=harv |doi=10.1017/9781108555340 |access-date=2020-03-10 |archive-date=2021-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227043843/https://www.cambridge.org/core/elements/atheism-and-agnosticism/C0D61CA2D386696A43294D440B7F9C11 |url-status=live }}
* {{cite encyclopedia |url=https://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&amp;pg=PA530 |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=978-0-415-07310-3 |publisher=Taylor &amp; Francis |accessdate=2011-04-09 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Russell |first=Bertrand |authorlink=Bertrand Russell |title=Why I am not a Christian, and other essays on religion and related subjects |url=https://archive.org/details/whyiamnotchristi1649russ |publisher=Simon and Schuster |year=1957 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Sartre |first=Jean-Paul |author-link=Jean-Paul Sartre |origyear=1946 |contribution=Existentialism and Humanism |editor-last=Priest |editor-first=Stephen |title=Jean-Paul Sartre: Basic Writings |year=2001 |publisher=Routledge |location=London |page=45 |isbn=978-0-415-21367-7 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Sartre |first=Jean-Paul |origyear=1946 |contribution=An existentialist ethics |year=2004 |editor-last=Gensler |editor-first=Harry J. |editor2-last=Spurgin |editor2-first=Earl W. |editor3-last=Swindal |editor3-first=James C. |title=Ethics: Contemporary Readings |place=London |publisher=Routledge |page=127 |isbn=978-0-415-25680-3 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Smith |first=George H. |authorlink=George H. Smith |title=Atheism: The Case Against God |year=1979 |location=Buffalo, New York |publisher=Prometheus Books |isbn=978-0-87975-124-1 |lccn=79002726 |ol=4401616M |ref=harv |url=https://archive.org/details/atheismcaseagain00smit_0 }}
* {{cite book |last=Stenger |first=Victor J. |authorlink=Victor J. Stenger |title=God: The Failed Hypothesis—How Science Shows That God Does Not Exist |url=https://archive.org/details/godfailedhypothe0000sten |year=2007 |publisher=Prometheus Books |location=Amherst, New York |isbn=978-1-59102-652-5 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Stenger |first=Victor J. |authorlink=Victor J. Stenger |title=The New Atheism: Taking a Stand for Science and Reason |date=22 September 2009 |publisher=Prometheus |isbn=978-1-59102-751-5 |url=http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/battle.html |accessdate=2009-07-23 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121011014538/http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/battle.html |archivedate=11 October 2012 }}
* {{cite book |last=Zdybicka |first=Zofia J. |year=2005 |contribution=Atheism |url=http://ptta.pl/pef |contribution-url=http://ptta.pl/pef/haslaen/a/atheism.pdf |editor-first=Andrzej |editor-last=Maryniarczyk |title=Universal Encyclopedia of Philosophy |volume=1 |publisher=Polish Thomas Aquinas Association |ref=harv |postscript=&lt;!--None--&gt; |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2021-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312032653/http://ptta.pl/pef/ |url-status=live }}
{{refend}}

== Əlavə oxu ==
('''ingiliscə''')
* {{cite book |last=Berman |first=David |title=A History of Atheism in Britain: From Hobbes to Russell |year=1990 |url=https://books.google.com/books?id=Li4OAAAAQAAJ&amp;lpg=PP1&amp;dq=A%20History%20of%20Atheism%20in%20Britain%3A%20From%20Hobbes%20to%20Russell&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=London: Routledge |isbn=978-0-415-04727-2 |location= |pages=}}
* [[Charles Bradlaugh|Bradlaugh, Charles]], [[Annie Besant]] and others. (1884) ''The Atheistic Platform: 12 Lectures''. London: Freethought Publishing. [https://books.google.com/books?id=jh8HAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover The atheistic platform, 12 lectures by C. Bradlaugh &amp;#91;and others&amp;#93;.]
* {{cite book |last=Buckley |first=M.J. |title=At the Origins of Modern Atheism |year=1990 |isbn=978-0-300-04897-1 |location= |pages= |publisher=New Haven, CT: Yale University Press |url=https://archive.org/details/atoriginsofmoder00buck}}
* {{cite book|editor-last=Bullivant|editor-first=Stephen |location= |editor2-first=Michael|editor2-last=Ruse |title=The Oxford Handbook of Atheism |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=jbIVAgAAQBAJ&amp;pg=PA267 |year=2013 |publisher=Oxford UP |isbn=978-0-19-964465-0}}
* Bouillet, M. N., Dictionnaire Universel des Sciences, des Lettres et des arts, Paris 1861.
* Bochenski, LM., Çağdaş Avrupa Felsefesi, Çev. Serdar Rifat Kırkoğlu, İst. 1983.
* {{cite book |last=Duran |first=Martin |title=Wondering About God: Impiety, Agnosticism, and Atheism in Ancient Greece |date=2019 |publisher=Independently Published |location=Barcelona |isbn=978-1-08-061240-6}}
* {{cite book |last=Flew |first=Antony |authorlink=Antony Flew |title=God and Philosophy |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-330-2 |location= |pages= |year=2005}}
* {{cite book |editor=Tom Flynn |title=The New Encyclopedia of Unbelief |url=https://archive.org/details/isbn_9781591023913 |last= |first= |year=2007 |publisher=Prometheus Books |location=Buffalo, New York |pages= |isbn=978-1-59102-391-3}}
* {{cite book |editor=Gaskin, J. C. A. |location= |pages= |title=Varieties of Unbelief: From Epicurus to Sartre |url=https://archive.org/details/isbn_9780023406812 |last= |first= |publisher=•New York: Macmillan |year=1989 |isbn=978-0-02-340681-2}}
* {{cite journal |last=Germani |first=Alan |title=The Mystical Ethics of the New Atheists |journal=The Objective Standard |volume=3 |issue=3 |pages= |date=15 September 2008 |url=http://www.theobjectivestandard.com/issues/2008-fall/mystical-ethics-new-atheists.asp |accessdate=2011-04-09 |via= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428193621/http://www.theobjectivestandard.com/issues/2008-fall/mystical-ethics-new-atheists.asp |archivedate=28 April 2011 |url-status=dead }}
* {{Cite book |title=Seven Types of Atheism |url=https://archive.org/details/seventypesofathe0000gray |last=Gray |first=John |publisher=Penguin |year=2018 |isbn=978-0-241-19941-1 |location=Harmondsworth |pages=}}
* {{cite book |last=Harbour |first=Daniel |title=An Intelligent Person's Guide to Atheism |publisher=London: Duckworth |isbn=978-0-7156-3229-1 |location= |pages= |year=2003|title-link=An Intelligent Person's Guide to Atheism}}
* {{cite news |url=http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html |title=The Problem with Atheism |last=Harris |first=Sam |date=2 October 2007 |work=[[The Washington Post]] |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524071308/http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html |archivedate=24 May 2011 |url-status=live}}
* Howson, Colin (2011). ''Objecting to God.'' Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-18665-0|}}
* {{cite book |last=Jacoby |first=Susan |authorlink=Susan Jacoby |title=Freethinkers: A History of American Secularism |url=https://archive.org/details/freethinkershist0000jaco |year=2004 |publisher=Metropolitan Books |isbn=978-0-8050-7442-0 |location= |pages=}}
* {{cite book |last=Krueger |first=D.E. |title=What is Atheism?: A Short Introduction |publisher=New York: Prometheus |year=1998 |isbn=978-1-57392-214-2 |location= |pages= |url-access=registration |url=https://archive.org/details/whatisatheismsho0000krue }}
* {{cite journal |doi=10.1177/0952695112441301 |title=The evolution of atheism: Scientific and humanistic approaches |url= |year=2012 |last1=Ledrew |first1=S. |journal=History of the Human Sciences |volume=25 |issue=3 |page=70 }}
* {{cite book |last=Le Poidevin |first=R. |title=Arguing for Atheism: An Introduction to the Philosophy of Religion |publisher=London: Routledge |url=https://books.google.com/books?id=M4YlYZi_cMUC&amp;printsec=frontcover |year=1996 |isbn=978-0-415-09338-5 |location= |pages=}}
* {{cite book |last=Mackie |first=J.L. |authorlink=J. L. Mackie |title=The Miracle of Theism: Arguments For and Against the Existence of God |url=https://archive.org/details/miracleoftheisma0000mack |year=1982 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-824682-4 |location= |pages=}}
* {{cite book |last=Maritain |first=Jacques |title=The Range of Reason |publisher=London: Geoffrey Bles |year=1952 |isbn= |location= |pages= |url=http://www.nd.edu/Departments/Maritain/etext/range.htm |accessdate=2013-04-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407012751/http://www3.nd.edu/Departments/Maritain/etext/range.htm |archivedate=7 April 2013}}
* {{cite book |last=Martin |first=Michael |authorlink=Michael Martin (philosopher) |title=Atheism. A Philosophical Justification |url=https://books.google.com/books?id=MNZqCoor4eoC&amp;printsec=frontcover |location=Philadelphia |pages= |publisher=Temple University Press |year=1990 |isbn=978-0-87722-943-8}}
* {{cite book |editor=Michael Martin &amp; Ricki Monnier |title=The Impossibility of God |url=https://archive.org/details/impossibilityofg0000unse |last= |first= |year=2003 |publisher=Prometheus Books |location=Buffalo, New York |pages= |isbn=978-1-59102-120-9}}
* {{cite book |editor=Michael Martin &amp; Ricki Monnier |title=The Improbability of God |url=https://archive.org/details/isbn_9781591023814 |last= |first= |year=2006 |publisher=Prometheus Books |location=Buffalo, New York |pages= |isbn=978-1-59102-381-4}}
* {{cite book |last1=McTaggart |first1=John |last2=McTaggart |first2=Ellis |title=Some Dogmas of Religion |edition=New |year=1930 |publisher=Edward Arnold &amp; Co. |location=London |pages= |isbn=978-0-548-14955-3 |origyear=1906}}
* Moeller, Charles, Jean Paul Sartre ve Tabiatüstünün Bilinmemesi, Çev. Mehmet Toprak, İst 1969.
* {{cite book |last=Nielsen |first=Kai |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |title=Philosophy and Atheism |year=1985 |publisher=New York: Prometheus |isbn=978-0-87975-289-7 |location= |pages= |url=https://archive.org/details/philosophyatheis0000niel}}
* {{cite book |last=Nielsen |first=Kai |title=Naturalism and Religion |url=https://archive.org/details/naturalismreligi0000niel |year=2001 |isbn=978-1-57392-853-3 |location= |pages= |publisher=New York: Prometheus}}
* {{cite book |last=Onfray |first=Michel |year=2007 |title=Atheist Manifesto |url=https://books.google.com/books?id=QpEAYMo7pFkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Atheist%20Manifesto&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=Arcade Publishing |location=New York |pages= |isbn=978-1-55970-820-3 |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030191621/https://books.google.com/books?id=QpEAYMo7pFkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Atheist%20Manifesto&amp;pg=PP1 |archivedate=30 October 2015 |url-status=live}}
* {{cite book |last=Oppy |first=Graham |authorlink=Graham Oppy |year=2006 |title=Arguing about Gods |url=https://books.google.com/books?id=DlVtfUxPD14C&amp;printsec=frontcover |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86386-5 |location= |pages=}}
* {{cite journal |last=Rafford |first=R.L. |year=1987 |title=Atheophobia—an introduction |url=https://archive.org/details/sim_religious-humanism_winter-1987_21_1/page/32|journal=Religious Humanism |volume=21 |issue=1 |pages=32–37 }}
* {{cite book |last=Robinson |first=Richard |title=An Atheist's Values |url=http://www.positiveatheism.org/hist/athval0.htm |isbn=978-0-19-824191-1 |location= |pages= |publisher=Oxford: Clarendon Press |year=1964 |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425091126/http://www.positiveatheism.org/hist/athval0.htm |archivedate=25 April 2011 |url-status=dead}}
* Rosenberg, Alex (2011). ''The Atheist's Guide to Reality: Enjoying Life Without Illusions.'' New York: W. W. Norton &amp; Co. {{ISBN|978-0-393-08023-0|}}
* Rosenthal, M.-Yudin, P., Materyalist Felsefe Sözlüğü, Çev. Aziz Çalışlar, İst. 1975
* {{cite encyclopedia |last=Russell |first=Paul |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |title=Hume on Religion |url=http://plato.stanford.edu/entries/hume-religion/ |year=2013 |publisher=Metaphysics Research Lab |accessdate=2013-11-24 }}
* {{cite book |last=Sharpe |first=R.A. |title=The Moral Case Against Religious Belief |url=https://archive.org/details/moralcaseagainst0000shar |publisher=London: SCM Press |year=1997 |isbn=978-0-334-02680-8 |location= |pages=}}
* {{cite book |last=Shermer |first=Michael |authorlink=Michael Shermer |title=How We Believe: Science, Skepticism, and the Search for God |url=https://archive.org/details/isbn_9780716741619 |url-access=registration |publisher=William H Freeman |year=1999 |location=New York |pages= |isbn=978-0-7167-3561-8}}
* {{cite book |last=Thrower |first=James |title=A Short History of Western Atheism |publisher=London: Pemberton |year=1971 |isbn=978-0-301-71101-0 |location= |pages= |url-access=registration |url=https://archive.org/details/ashorthistoryofw0000unse }}
* Walters, Kerry (2010). ''Atheism: A Guide for the Perplexed.'' New York: Continuum. {{ISBN|978-0-8264-2493-8|}}
* Whitmarsh, Tim. (2015), ''Battling the Gods: Atheism in the Ancient World''
* {{cite book |last=Zuckerman |first=Phil |title=Society without God: What the Least Religious Nations Can Tell Us About Contentment |publisher=NYU Press |year=2010 |isbn=978-0-8147-9723-5 |location= |pages=}}
* {{cite book|editor-last=Zuckerman|editor-first=Phil |title=Atheism and secularity |last= |first= |year=2010 |publisher=Praeger |location=Santa Barbara, California |pages= |isbn=978-0-313-35183-9}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = Atheism
| q           = Ateizm
| n           = 
| m           =
}}
* [https://philpapers.org/browse/atheism Atheism]
* [http://www.iep.utm.edu/n-atheis The New Atheists in ''The Internet Encyclopedia of Philosophy''], {{en}}.
* [https://curlie.org/Society/Religion_and_Spirituality/Atheism/ Atheism] – Təşkilatlara və veb saytlara bağlantılar daxildir. {{en}}.
* [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/ Religion &amp; Ethics—Atheism], bbc.co.uk. {{en}}.
* [http://www.infidels.org/library/ Secular Web library] – Həm tarixi, həm də müasir yazıların kitabxanası, ateizmə dair sərbəst mövcud material üçün hərtərəfli internet mənbəyi. {{en}}.
* [https://www.youtube.com/watch?v=bFzWtlGJXsY Filosof Con Qrey ilə ateizmin növləri haqqında reportaj], {{en}}.
{{Din fəlsəfəsi |vəziyyət=collapsed}}
{{İnanc sistemi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Ateizm| ]]
[[Kateqoriya:Din fəlsəfəsi]]
[[Kateqoriya:Dinin tənqidi]]
[[Kateqoriya:Skeptisizm]]
[[Kateqoriya:Qeyri-dindarlıq]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi cərəyanlar və məktəblər]]</text>
      <sha1>3feppd5zilz9x3cj9z0tut5873ndbnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksigen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13619</id>
    <revision>
      <id>9015097</id>
      <parentid>8820439</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36482" sha1="q4nekp85gp6bvyr4gd720tpfd2o8367" xml:space="preserve">{{Elementqutusu başlıq 
| nömrə  = 8
| işarə  = O
| ad     = oksigen
| sol    = [[azot]]
| sağ    = [[flüor]]
| yuxarı = 
| aşağı  = [[kükürd|S]]
| qrup = 16
| dövr = 2
| blok = p
| görünüşü = rəngsiz qaz
| image = Liquid oxygen in a beaker 4.jpg
| atom kütləsi = [15,99903; 15,99977]&lt;ref&gt;Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.&lt;/ref&gt;
| ionlaşma enerjisi = 132 (-2e)
| elektromənfiliyi = 3,44
| oksidləşmə dərəcəsi = -2, 0, ½, +1, +2
| elektron formulu = 
| aqreqat halı = -219°C 
| elektron formulu = 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| halı = Rəngsiz, dadsız və qoxusuz [[qaz]]; mavi maye &lt;br&gt; (aşağı temperaturda)
| sıxlığı = qaz: 1,42897 kq/m³&lt;br&gt; 
maye: 1,141
| ərimə temperaturu c = -218.79
| ərimə temperaturu k = 54.36
| ərimə temperaturu f = -361.82
| qaynama temperaturu c = -182.95
| qaynama temperaturu k = 90.20
| qaynama temperaturu f = -297.31
|spektr                 =
}}
'''Oksigen''' ({{lang-la|oxygenium}}, kimyada işlənən qısaltması '''O''') — [[Dmitri Mendeleyev]]in [[Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli|elementlərin dövri sistemində]] 8-ci element.

''Oksigen'' — kimyəvi cəhətdən qeyri-metal, [[xalkogenlər]] qrupundan ən asan elementdir. Normal şəraitdə sadə bir maddə kimi, rəngsiz, dadı və qoxusu olmayan bir qazdır, molekulu iki oksigen atomundan (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; düsturundan) ibarətdir və buna görə oksigen də deyilir&lt;ref&gt;[http://www.ngpedia.ru/id3764p1.html Дикислород] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304202907/http://www.ngpedia.ru/id3764p1.html |date=2016-03-04 }} // Большая Энциклопедия Нефти Газа&lt;/ref&gt;. [[Maye oksigen]] açıq mavi rəngdədir, bərk oksigen isə açıq mavi kristaldır.

Oksigenin digər allotropik formaları var, məsələn, [[ozon]] — normal şəraitdə, molekulu üç oksigen atomundan (formula O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ibarət olan xüsusi bir qoxusu olan mavi rəngli bir qazdır.

[[Cozef Pristli]] [[civə]] oksidini HgO iki tərəfi qabarıq linza vasitəsi ilə qızdırırdı. Qızdırarkən, o, civənin və çox miqdarda qazın əmələ gəlməsini görüb. Əvvəlcə onu hava zənn edib. Cozef Pristli qaz olan borunun içinə yanan şamı saldı və qeyri adi bir şey gördu. Şam işıqlı alovda yanırdı. Həmin qaz olan gümbəzin altında yerləşən siçanlar özlərini yaxşı hiss edib, hərəkət edirdilər. Cozef Pristli qazın təsirini öz üzərində sınadı. Nəfəs almaq asan və xoş idi. &quot;Kim bilir, – o yazırdı, – bəlkə bu təmiz hava zaman keçdikcə çox dəbli zinət əşyası olacaq, hal-hazırda isə bu həzzi siçanlar aldı&quot;.
Daha sonra məlum oldu ki, oksigeni hələ [[XVII əsr|XVII əsrdə]] holland alimi [[Kornelius Drebbel]] kəşf etmişdi. O, oksigendən özünün düzəltdiyi yeraltı qayıqda istifadə edirdi. Bu kəşf sirr olaraq qaldı, çünki o zamanlar qayıq hərbi texnika sayılırdı.

Oksigenin əhəmiyyətini ilk olaraq fransız alimi [[Antuan Lavuazye]] həqiqi dəyərləndiri. 1775-ci ildə qoyulan təcrübələr nəticəsində, o tənəffüs və yanma proseslərini maddələrin oksigenlə əlaqəsi kimi izah edə bildi.Müasir &quot;oksigen&quot; adını is\Lavuazye təklif etmişdir.

Oksigen [[atmosfer]], [[litosfer]] və [[hidrosfer]] qatları kütləsinin təqribən 49,4%-i təşkil edir. Birləşmə şəklində oksigen torpağın, suyun, dağ süxurlarının, filizlərin, mineralların əsas tərkib hissəsini təşkil edir. Təbii suların 88,88%-i, çay qumunun 53,5%-i oksigen elementindən ibarətdir. Oksigen bütün canlı orqanizmlərin tərkibində vardır. Məsələn-İnsan bədəninin 65%-i oksigendir.

Təbii birləşmələrdə oksigen elementinin üç izotopuna rast gəlinir. Bunlardan ən çox yayılan nisbi [[atom kütləsi]] 16 olan izotopdur.

Oksigen yanmır, ancaq yanmağa kömək edir.

== Adı ==
''Oksigen'' sözü ([[XIX əsr]]in əvvəllərində &quot;turşulaşdırıcı&quot; adlanırdı), digər [[Neologizm|neologizmlərlə]] birlikdə &quot;turşu&quot; sözünü [[Mixail Lomonosov]] rus dilində müəyyən dərəcədə tanıtdı. &quot;Oksigen&quot; sözü öz növbəsində, A. Lavuaziyer tərəfindən təklif olunan &quot;oksigen&quot; ({{lang-fr|oxygène}}) sözünün bir izləmə kağızı idi {{lang-grc2|γεννάω}} — &quot;doğururam&quot;) — orijinal mənası — &quot;turşu&quot; ilə əlaqəli olan &quot; turşu yaradan&quot; kimi tərcümə olunur, müasir beynəlxalq [[nomenklatura]]ya görə əvvəllər [[oksidlər]] adlanan maddələri nəzərdə tuturdu.

XX əsrin birinci yarısına kimi [[Orta azərbaycanca|köhnə Azərbaycan dilində]] bu element üçün '''Müvəllidülhümuzə'''&lt;ref&gt;https://www.azleks.az/online-dictionary/m%C3%BCv%C9%99llid%C3%BClh%C3%BCmuz%C9%99?s=18 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220328130805/https://www.azleks.az/online-dictionary/m%C3%BCv%C9%99llid%C3%BClh%C3%BCmuz%C9%99?s=18|date=2022-03-28}} müvəllidülhümuzə. oksigen&lt;/ref&gt; ({{Dil-az2|موَلِدالحُموزه}}) sözü işlənilirdi.&lt;ref&gt;https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_RU_NLR_ONL2_15989?page=64&amp;rotate=0&amp;theme=white  Lüğət Rusi və Türki, Sultan-Məcid Qənizadə, 1909&lt;/ref&gt;

== Kəşf tarixi ==
Rəsmi olaraq&lt;ref&gt;J. Priestley, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, 1776.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Ramsay, The Gases of the Atmosphere (the History of Their Discovery), Macmillan and Co, London, 1896.&lt;/ref&gt;oksigenin İngilis kimyaçısı [[Cozef Pristli]] tərəfindən 1 avqust 1774-cü ildə möhürlənmiş bir qabda civə oksidini parçalayaraq kəşf edildiyi güman edilir
(Pristli, güclü bir lensdən istifadə edərək bu birləşmədə günəş şüalarını istiqamətləndirdi).

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2HgO \ \xrightarrow{^ot} \ 2Hg + O_2 \uparrow}&lt;/math&gt;

Lakin, Pristli əvvəlcə yeni bir sadə maddə kəşf etdiyini başa düşmədi,o, havanın tərkib hissələrindən birini təcrid etdiyinə inanırdı (və bu qazı &quot;boşaldılmış hava&quot; adlandırdı).Pristli kəşfini məşhur fransız kimyaçısı Antuan Lavuazyeyə açıqlamışdı. 1775-ci ildə [[Antuan Lavuazye]] oksigenin [[Hava|havanın]] ayrılmaz bir hissəsi olduğunu təsbit etdi.

Bir neçə il əvvəl (1771-ci il) oksigen [[İsveç]] kimyaçısı [[Karl Vilhelm Şeyele]] tərəfindən alındı. Şeyele bu qazı &quot;odlu hava&quot; adlandırdı və kəşfini 1777-ci ildə nəşr olunan bir kitabda təsvir etdi (məhz kitab Pristli tərəfindən kəşf edildiyini elan etdikdən sonra nəşr olunduğu üçün sonuncu oksigen kəşfçisi hesab olunur). Şeyele Lavuazye ilə təcrübəsi barədə də məlumat verdi. Oksigenin tapılmasını asanlaşdıran mühüm addım, civənin oksidləşməsi və oksidin sonrakı parçalanması ilə bağlı əsərlər yazan fransız kimyaçısı Piyer Bayenanın işi idi.

Nəhayət, A. Lavuazye Pristliy və Şeyelenin məlumatlarından istifadə edərək əldə edilmiş qazın mahiyyətini başa düşdü. Onun işi çox böyük əhəmiyyətə malik idi, çünki bunun sayəsində o dövrdə dominant olan və kimya elminin inkişafına mane olan fologiston nəzəriyyəsi ləğv edildi. Lavuazye, müxtəlif maddələrin yanması ilə əlaqədar bir təcrübə apardı və nəticələrini yandırılmış elementlərin ağırlığına dair dərc edərək, fologiston nəzəriyyəsini təkzib etdi. [[Kül|Külün]] çəkisi Lavuazyeyə yanma zamanı [[maddə]]nin kimyəvi bir reaksiya (oksidləşmə) olduğunu iddia etmək hüququ verən elementin ilkin [[Çəki (qüvvə)|çəkisini]] aşdı,bu baxımdan başlanğıc maddənin kütləsi artır, bu da fologiston nəzəriyyəsini təkzib edir.

Beləliklə, oksigen kəşfinin əhəmiyyəti Pristli, Şeyele və Lavuazye arasında bölüşdürülür.

== Təbiətdə tapılması ==
[[Fayl:Oxygenation-atm.svg|thumb|right|300px|Yer atmosferində O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; yığılması. Yaşıl qrafik oksigen səviyyəsinin aşağı qiymətləndirməsidir, qırmızı yuxarı. &lt;br&gt;

'''1'''. (3,85–2,45 milyard il öncə) — O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; əldə edilməmişdir &lt;br&gt;
'''2'''. (2,45–1,85 milyard il öncə) O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; əldə edildi, lakin okean və dənizin dibi ilə uduldu &lt;br&gt;
'''3'''. (1,85–0,85 milyard il öncə) O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;okeandan çıxır, lakin quruda [[Süxurlar|süxurların]] oksidləşməsi zamanı və [[Ozon qatı|ozon qatının]] əmələ gəlməsi zamanı istifadə olunur&lt;br&gt;
'''4'''. (0,85–0,54 milyard il öncə) quruda olan bütün [[süxurlar]] oksidləşir, [[Atmosfer|atmosferdə]] O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; yığılması başlayır&lt;br&gt;
'''5'''. (0,54 milyard il öncə — bu zamana qədər) müasir dövrdə, [[Atmosfer|atmosferdə]] O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; sabitləşdi]]

Oksigen yer qabığındakı ən bol [[element]]dir və bərk yer qabığının kütləsinin 47% -ni təşkil edir (müxtəlif birləşmələr, əsasən [[silikatlar]]). Dəniz və şirin sularda çox miqdarda bağlı oksigen var — 85,82% (çəkisi ilə). [[Yer qabığı|Yer qabığının]] 1500-dən çox birləşməsində oksigen var&lt;ref name=&quot;Хим&quot;&gt;{{kitab3|автор=Кнунянц И. Л. и др.|заглавие=Химическая энциклопедия|место=Москва|издательство=Советская энциклопедия|год=1990|том=2|страницы=387—389|страниц=671|тираж=100000}}&lt;/ref&gt;.

[[Atmosfer|Atmosferdə]] sərbəst oksigenin miqdarı həcmi ilə 20,95%, çəkisi ilə 23,10% (təxminən 1015 [[ton]]&lt;ref name=&quot;Угай&quot;&gt;{{kitab3|автор=Я. А. Угай|заглавие=Общая и неорганическая химия|место=Москва|издательство=Высшая школа|год=1997|страницы=432—435|страниц=527}}&lt;/ref&gt;) təşkil edir. Ancaq 3.5 milyard il əvvəl Arxey erasında ilk fotosintetik mikroblar meydana gəlməmişdən əvvəl atmosferdə praktiki olaraq yox idi. Paleoproterozoyda (3–2.3 milyard il əvvəl) atmosferin tərkibindəki qlobal dəyişiklik (oksigen fəlakəti) nəticəsində çox miqdarda sərbəst oksigen meydana gəlməyə başladı. İlk milyard il ərzində demək olar ki, bütün oksigen okeanlarda həll edilmiş dəmir ilə əmilir və jespilit yataqları əmələ gəldi. 3–2,7 milyard il əvvəl atmosferə buraxılmağa başladı və 1.7 milyard il əvvəl mövcud səviyyənin 10% -ə çatdı&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif=Crowe, S. A.; Døssing, L. N.; Beukes, N. J.; Bau, M.; Kruger, S. J.; Frei, R.; Canfield, D. E. |başlıq= Atmospheric oxygenation three billion years ago|link= |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat=Nature |il=2013 |cild= |buraxılış=501 |səhifə= 535-538|isbn= |issn= |doi=10.1038/nature12426 |bibcode= |arxiv= |pmid=24067713}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Campbell, Neil A.; Reece, Jane B.|заглавие=Biology, 7th Edition|место=San Francisco|издательство=Pearson – Benjamin Cummings|год=2005|страницы=522–23|isbn=0-8053-7171-0}}&lt;/ref&gt;.

[[Okean]]larda və [[Atmosfer|atmosferdə]] çox miqdarda həll edilmiş və sərbəst oksigenin olması əksər [[anaerob]] orqanizmlərin məhv olmasına səbəb oldu. Bununla birlikdə, hüceyrə ilə oksigen ilə tənəffüs etmək, aerob orqanizmlərə anaerobikdən daha çox ATP çıxarmağa imkan verərək onları [[Dominant (ekologiya)|dominant]] hala gətirdi&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Freeman, Scott|заглавие=Biological Science, 2nd|место=Upper Saddle River, NJ|издательство=Pearson – Prentice Hall|год=2005|pages=214, 586|isbn=Biological Science, 2nd}}&lt;/ref&gt;.

540 milyon il əvvəl [[Kembri dövrü|Kembri dövründən]] bəri, oksigenin həcmi ilə 15% -dən 30% -ə qədər arasında dəyişdi&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif=Berner, Robert A. |başlıq= Atmospheric oxygen over Phanerozoic time|link=http://www.pnas.org/content/96/20/10955.full |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= 49|tip= |yer= |nəşriyyat=Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA |il=1999 |cild= |buraxılış= |səhifə=|isbn= |issn= |doi=10.1073/pnas.96.20.10955 |bibcode= |arxiv= |pmid=0500106}}&lt;/ref&gt;. Karbonif dövrün sonuna (təxminən 300 milyon il əvvəl), həcmi ilə səviyyəsi ən yüksək səviyyəyə 35% -ə çatdı,hansi ki,bu zaman [[Böcək|böcəklərin]] və [[Amfibiyalar|amfibiyaların]] böyük ölçüsünə köməklik etdi&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif=Butterfield, N. J.|başlıq= Oxygen, animals and oceanic ventilation: An alternative view|link=http://www.pnas.org/content/96/20/10955.full |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= 49|tip= |yer= |nəşriyyat=Geobiology |il=2009 |cild= |buraxılış= 7|səhifə=1-7|isbn= |issn= |doi=10.1111/j.1472-4669.2009.00188.x |bibcode= |arxiv= |pmid=19200141}}&lt;/ref&gt;.

[[Yer kürəsi|Yer kürəsindəki]] oksigenin böyük hissəsi okeanların [[fitoplankton]]u tərəfindən ifraz olunur. Canlıların istifadə etdiyi oksigenin təxminən 60% -i çürüməyə və parçalanmaya, meşələrin istehsal etdiyi oksigenin 80% -i meşə bitkilərinin çürüməsinə və parçalanmasına gedir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Лёгкие планеты&quot; находятся в океане |url=http://www.pravda.ru/science/planet/environment/27-08-2010/1046889-planetspulm-0/ |access-date=2020-01-13 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208093728/http://www.pravda.ru/science/planet/environment/27-08-2010/1046889-planetspulm-0/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

İnsan fəaliyyəti [[Atmosfer|atmosferdəki]] sərbəst oksigen miqdarına çox az təsir göstərir. İndiki [[fotosintez]] sürətində atmosferdəki bütün oksigenin bərpası üçün təxminən 2000 il lazım olacaq&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif=Dole, Malcolm |başlıq= The Journal of General Physiology|link=http://jgp.rupress.org/content/49/1/5.full.pdf |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= 49|tip= |yer= |nəşriyyat= |il=1965 |cild= |buraxılış=|səhifə=|isbn= |issn= |doi=10.1085/jgp.49.1.5 |bibcode= |arxiv= |pmid=5859927}}&lt;/ref&gt;.

Oksigen bir çox üzvi maddələrin bir hissəsidir və bütün canlı hüceyrələrdə mövcuddur.
Canlı hüceyrələrdəki [[Atom|atomların]] sayına görə təxminən 25%, kütləvi hissə ilə — təxminən 65%-dir&lt;ref name=&quot;Хим&quot;/&gt;.

2016-cı ildə [[Danimarka]] alimləri, sərbəst oksigenin [[atmosfer|atmosferdə]] 3,8 milyard il əvvəl olduğunu sübut etdilər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ТАСС: Наука — Учёные: кислород в атмосфере Земли появился на 800 млн лет раньше, чем считалось ранее |url=http://tass.ru/nauka/3016634 |access-date=2020-01-13 |archive-date=2016-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423165911/http://tass.ru/nauka/3016634 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Əldə olunması ==

=== Maye havanın distillə edilməsi ===
Hal-hazırda sənayedə havadan oksigen əldə edilir. Oksigen istehsalının əsas sənaye üsulu kriogen distillədir. [[Membran]] [[Texnologiya|texnologiyası]] əsasında fəaliyyət göstərən oksigen qurğuları da yaxşı tanınıb və sənayedə uğurla istifadə olunur.

Laboratoriyalar, təxminən 15 Pa təzyiqdə [[polad]] silindrlərdə verilən sənaye oksigenindən istifadə edirlər.

=== Oksigenlərin parçalanması ===
Kalium permanganatın KMnO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; istiləşməsi ilə az miqdarda oksigen əldə etmək olar:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2KMnO_4 \rightarrow K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

[[Manqan]] (IV) oksidinin iştirakı ilə H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; [[hidrogen peroksid]]in katalitik parçalanmasında da istifadə olunur:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2H_2O_2 \ \xrightarrow{MnO_2} \ 2H_2O + O_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

Oksigen kalium xloratın '''(bertolle duzu)''' KClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; katalitik parçalanması ilə əldə edilə bilər:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2KClO_3 \rightarrow 2KCl + 3O_2 \uparrow}&lt;/math&gt;

[[Civə]] (II) oksidinin parçalanması (t = 100 ° C-də) oksigen sintezinin ilk üsulu idi:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2HgO \xrightarrow{100^oC}\ 2Hg + O_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

=== Sulu məhlulların elektrolizi ===
Oksigen istehsalının laborator üsullarına qələvi, turşu və müəyyən duzların ([[sulfatlar]], [[Qələvi metallar|qələvi metalların]] [[Nitratlar|nitratları]]) seyreltilmiş sulu məhlullarının [[elektroliz]]i daxildir:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2H_2O \xrightarrow{e-}\ 2H_2 + O_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

=== Peroksid birləşmələrinin karbon qazı ilə reaksiyası ===
Sualtı qayıqlarda və orbital stansiyalarda adətən insanlar tərəfindən ifraz olunan [[natrium]] peroksid və karbon dioksid reaksiyası ilə əldə edilir:

:: &lt;math&gt;\mathsf{ 2Na_2O_2 + 2CO_2 \rightarrow 2Na_2CO_3 + O_2 \uparrow}&lt;/math&gt;

Udulmuş [[karbon]] dioksid və sərbəst oksigen arasındakı tarazlığı qorumaq üçün ona [[kalium]] superoksidi əlavə olunur. [[Kosmik gəmi|Kosmik gəmilərdə]] litium peroksid bəzən çəki azaltmaq üçün istifadə olunur.

== Fiziki xassələri ==
[[Fayl:AYool WOA surf O2.png|thumb|left|[[Okean]]larda həll olunan O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; in tərkibi soyuq suda daha çoxdur,isti suda daha az]]
[[Fayl:Liquid oxygen in a beaker 2.jpg|thumb|right|[[Maye oksigen]]]]
Normal şəraitdə oksigen rəngi, dadı və ya qoxusu olmayan bir qazdır.

Bunun 1 litrinin kütləsi 1,429 qramdır. Havadan bir az daha ağırdır. Suda (0 ° C-də 4.9 ml / 100 q, +50 ° C-də 2.09 ml / 100 qr) və spirtdə (+25 ° C-də 2.78 ml / 100 qr) bir az həll olunur. Ərimiş [[Gümüş|gümüşdə]] çox həll olunur (22 həcmli O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, 1 həcmli Ag +961 ° C-də). Perluorlu [[Karbohidrogenlər|karbohidrogenlərdə]] yaxşı həll olunur (20–40 %).

Interatomik məsafə 0.12074 nm-dir. [[Parametr]]dir. Maye şəklində bir [[maqnit]] ilə cəlb olunur.

Qazlı oksigen qızdırdıqda, onun [[atom]]lara çevrilən dağılması baş verir: +2000 ° C — 0,03%, +2600 ° C — 1%, +4000 ° C — 59%, +6000 ° C — 99,5%.

[[Maye oksigen]] (qaynama nöqtəsi −182.98 ° C) solğun [[mavi]] rəngli bir mayedir.

Qatı oksigen (ərimə nöqtəsi −218.35 ° C) — mavi kristallardır. 6 məlum kristal faza var, bunlardan üçü 1 [[Normal atmosfer təzyiqi|normal atmosfer təzyiqində]] mövcuddur:

* α-О&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; — 23.65 K-dən aşağı bir temperaturda mövcuddur; parlaq mavi kristallar monoklin sinqiyasına aiddir, hüceyrə parametrləri a = 5.403 Å, b= 3.429 Å, c = 5.086 Å; β= 132,53 °&lt;ref name=&quot;ICSD&quot;&gt;{{Cite web |title=Inorganic Crystal Structure Database |url=http://www.fiz-karlsruhe.de/icsd.html |access-date=2020-01-13 |archive-date=2012-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303141248/http://www.fiz-karlsruhe.de/icsd.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

* β-&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; — 23.65 ilə 43.65 K arasında dəyişən istilik diapazonunda mövcuddur; solğun mavi kristallar (təzyiq artdıqda rəng çəhrayı rəngə dəyişir) bir rombbohedral panjara var, hüceyrə parametrləri a = 4.21 Å, α = 46,25 °&lt;ref name=&quot;ICSD&quot;/&gt;.

* γ-&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; — 43.65 ilə 54.21 K arasında olan temperaturda mövcuddur; solğun [[mavi]] [[Kristallar|kristalların]] [[kub]] [[Simmetriya|simmetriyası]] var, qapaq dövrü a = 6.83 Å&lt;ref name=&quot;ICSD&quot;/&gt;.

Yüksək təzyiqdə daha üç mərhələ meydana gəlir:
* δ-&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; — temperatur aralığı 20–240 K və təzyiq 6–8 Pa, portağal kristalları;
* ε — faza, tərkibində O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif= Yu. A. Freiman, H. J. Jodl  |başlıq=Solid oxygen |link= |dil= en|nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat=Physics Reports |il=2004 |cild= |buraxılış= |səhifə=1—228 |isbn= |issn= |doi=10.1016/j.physrep.2004.06.002 |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt; və ya O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif= Hiroshi Fujihisa, Yuichi Akahama, Haruki Kawamura, Yasuo Ohishi, Osamu Shimomura, Hiroshi Yamawaki, Mami Sakashita, Yoshito Gotoh, Satoshi Takeya, and Kazumasa Honda|başlıq=O{{sub|8}} Cluster Structure of the Epsilon Phase of Solid Oxygen |link= |dil= en|nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat= Phys. Rev. Lett.|il= 2006|cild= |buraxılış= |səhifə= 085503|isbn= |issn= |doi=10.1103/PhysRevLett.97.085503 |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif= Lars F. Lundegaard, Gunnar Weck, Malcolm I. McMahon, Serge Desgreniers, Paul Loubeyre|başlıq= O{{sub|8}} molecular lattice in the ε phase of solid oxygen|link= |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat=Nature |il= 2006|cild= |buraxılış= |səhifə= 201—204 |isbn= |issn= |doi=10.1038/nature05174 |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;molekulları var, 10 ilə 96 Pa təzyiqdə mövcuddur, [[Kristallar|kristalların]] rəngi tünd qırmızıdan qara rəngdədir, monoklinik sinongiya;
* ζ-&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt; — təzyiq 96 Pa-dan çoxdur, xarakterik bir metal parlaqlığı olan bir metal vəziyyət, aşağı temperaturda, super keçirici vəziyyətə keçir.

== Kimyəvi xassələri ==
[[Flüor|Ftordan]] sonra ən aktiv qeyri-metal olan güclü bir oksidləşdirici [[maddə]], [[helium]], [[neon]], [[arqon]] xaricində bütün elementlərlə ikili birləşmələr ([[oksidlər]]) əmələ gətirir. Ən çox yayılmış oksidləşmə vəziyyəti −2-dir. Bir qayda olaraq, oksidləşmə reaksiyası istiliyin yayılması ilə davam edir və artan temperaturla sürətlənir (bax. [[Yanma]]). Otaq temperaturunda davam edən reaksiyalara misal:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 4Li + O_2 \rightarrow 2Li_2O }&lt;/math&gt;

: &lt;math&gt;\mathsf{ 2Sr + O_2 \rightarrow 2SrO }&lt;/math&gt;

Qarışıqları oksidləşdirir, hansı ki, maksimum oksidləşmə vəziyyəti olmayan elementlərdən ibarətdir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 2NO + O_2 \rightarrow 2NO_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

Yanma reaksiyalarında əksər üzvi birləşmələri oksidləşdirir:

: &lt;math&gt;\mathsf{2C_6H_6 + 15O_2 \rightarrow 12CO_2 + 6H_2O}&lt;/math&gt;

: &lt;math&gt;\mathsf{ CH_3CH_2OH + 3O_2 \rightarrow 2CO_2 + 3H_2O }&lt;/math&gt;

Müəyyən şərtlərdə üzvi birləşmənin mülayim bir oksidləşməsini aparmaq mümkündür:

: &lt;math&gt;\mathsf{ CH_3CH_2OH + O_2 \rightarrow CH_3COOH + H_2O }&lt;/math&gt;

Oksigen Au və inert qazlardan (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn) başqa bütün sadə maddələrlə birbaşa (normal şəraitdə, qızdırıldıqda və / və ya [[Katalizator|katalizatorların]] iştirakı ilə) reaksiya verir; [[halogenlər]] ilə reaksiyalar elektrik boşalması və ya ultrabənövşəyi radiasiyanın təsiri altında baş verir. Dolayı yolla qızıl və ağır inert qazların oksidləri (Xe, Rn)əldə edilir. Digər elementlərlə birlikdə bütün iki elementli oksigen birləşmələrində oksigen, [[flüor]] olan birləşmələr istisna olmaqla, oksidləşdirici maddə rolunu oynayır.

Oksigen oksigen atomunun formal olaraq −1-ə bərabər olan bir oksidləşmə vəziyyəti ilə peroksid əmələ gətirir.
* Məsələn, peroksidlər [[Qələvi metallar|qələvi metalların]] oksigendə yanması ilə əldə edilir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 2Na + O_2 \rightarrow Na_2O_2 }&lt;/math&gt;

* Bəzi oksidlər oksigeni udur:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 2BaO + O_2 \rightarrow 2BaO_2 }&lt;/math&gt;

* A.N.Bax və K.O. Enqler tərəfindən hazırlanmış yanma nəzəriyyəsinə görə, oksidləşmə aralıq peroksid birləşməsinin meydana gəlməsi ilə iki mərhələdə baş verir. Bu aralıq birləşmə, məsələn, su ilə birlikdə [[hidrogen]] alovu alovunu soyudaraq su ilə birlikdə [[hidrogen peroksid]] meydana gələ bilər:

: &lt;math&gt;\mathsf{ H_2 + O_2 \rightarrow H_2O_2 }&lt;/math&gt;

* Superperoksidlərdə oksigen rəsmi olaraq bir oksidləşmə vəziyyətinə yəni iki oksigen atomuna bir elektrona malikdir([[ion]] O{{sub_sup|2|−}}). Peroksidlərin oksigen ilə [[təzyiq]] və [[temperatur]]da qarşılıqlı təsiri nəticəsində əldə edilir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ Na_2O_2 + O_2 \rightarrow 2NaO_2 }&lt;/math&gt;

[[Kalium]] K, [[rubidium]] Rb və [[sezium]] Cs oksigenlə reaksiya verərək superperoksid əmələ gətirirlər:

: &lt;math&gt;\mathsf{ K + O_2 \rightarrow KO_2 }&lt;/math&gt;

* Qeyri-üzvi ozonidlərin tərkibində oksigenin 1/3-ə bərabər dərəcədə oksigen oksidləşmə dərəcəsi olan bir O{{sub_sup|3|−}} [[İon|ionu]] var. [[Qələvi metallar]] hidroksidlərindəki [[ozon]]un təsiri ilə əldə edilir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 3KOH + 3O_3 \rightarrow 2KO_3+ KOH*H_2O + 2O_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

* Dioksigenil [[İon|ionu]] O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; oksigen + ½ rəsmi bir oksidləşmə vəziyyətinə malikdir. Reaksiyada alınır:

: &lt;math&gt;\mathsf{ PtF_6 + O_2 \rightarrow O_2PtF_6 }&lt;/math&gt;

Bu reaksiyada,oksigen eksponatlar bərpaedici xüsusiyyətlərə malikdir.

=== Oksigen floridləri ===
* Oksigen difluorid, oksigenin OF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; oksidləşmə vəziyyəti +2, [[flüor]]u seyrəltilmiş qələvi həll yolu ilə əldə edilir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ 2F_2 + 2NaOH \rightarrow 2NaF + H_2O + OF_2 \uparrow }&lt;/math&gt;

* Oksigen monofloridi (Dioksid), O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, qeyri-sabit, oksigen oksidləşmə vəziyyəti +1, [[flüor]]un oksigen ilə qarışığından 6196 ° C temperaturda bir parıltı axıdılması nəticəsində əldə edilir:

: &lt;math&gt;\mathsf{ F_2 + O_2 \rightarrow O_2F_2 }&lt;/math&gt;

* Müəyyən bir təzyiq və temperaturda flüorun oksigen ilə qarışığından parıltı axıdılması ilə daha yüksək oksigen floridlərinin O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]], O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; və O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; qarışıqları alınır.
* [[Kvant]] mexaniki hesablamalar trifluorohidroxonium [[İon|ionu]] OF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-ün sabit olmasını proqnozlaşdırır&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif= Margaret-Jane Crawford и Thomas M. Klapötke|başlıq=The trifluorooxonium cation, OF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; |link=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022113999001396 |dil=en |nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat= Journal of Fluorine Chemistry|il=1999 |cild= |buraxılış= 2|səhifə=151-156 |isbn= |issn= |doi=10.1016/S0022-1139(99)00139-6 |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;.

Oksigen [[tənəffüs]], [[yanma]], çürümə proseslərini dəstəkləyir.

Sərbəst formada [[element]] iki allotropik dəyişiklikdə mövcuddur: O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; və O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ([[ozon]]). 1899-cu ildə qurulan [[Pyer Küri]] və [[Mariya Küri]] ionlaşdırıcı şüalanmanın təsiri ilə O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-ə daxil olur. Bu [[ion]] həqiqətən varsa, onda oksigen oksidləşmə dərəcəsi +4-ə bərabər olacaqdır&lt;ref&gt;{{məqalə |müəllif= Curie P., Curie M.|başlıq=Effets chimiques produits par les rayons de Becquerel |link=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3085b/f823.image.langEN  |dil=fr |nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer= |nəşriyyat= {{tərcüməsiz|Comptes rendus de l'Académie des Sciences}}|il=1899 |cild= |buraxılış= 2|səhifə=823—825|isbn= |issn= |doi=10.1016/S0022-1139(99)00139-6 |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Slovar&quot;&gt;{{məqalə |müəllif= |başlıq= Радиационная химия|link= |dil= |nəşrin müəllifi= |nəşr= |tip= |yer=М. |nəşriyyat=Энциклопедический словарь |il=1990 |cild= |buraxılış= |səhifə= 200|isbn=5-7155-0292-6 |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid=}}&lt;/ref&gt;.

== Tətbiqi ==

=== Metallurgiyada ===
[[Polad]] istehsalının konvertor üsulu və ya mat emal oksigen istifadəsi ilə əlaqədardır. Bir çox metallurgiya bölməsində yanacağın daha səmərəli yanması üçün ocaqlarda hava yerinə oksigen-hava qarışığı istifadə olunur.

=== Metalların qaynağı və kəsilməsi ===
Mavi rəngli silindrlərdəki oksigen alov kəsmə və [[Metallar|metalların]] qaynaqlanması üçün geniş istifadə olunur.

=== Pervanel komponenti ===
[[Maye oksigen]], [[hidrogen peroksid]], azot turşusu və digər oksigen zəngin birləşmələr raket yanacağında oksidləşdirici vasitə kimi istifadə olunur. [[Maye oksigen]] və maye ozon qarışığı raket yanacağının ən güclü oksidləşdiricilərindən biridir (hidrogen-ozon qarışığının xüsusi [[İmpuls|impulsu]] bir cüt hidrogen-florin və hidrogen-oksigen [[flüor]]idi üçün xüsusi impulsu üstələyir).

=== Tibbdə ===
Tibbi oksigen, 15Pa (150 atm) qədər təzyiq altında 1,2 ilə 10,0 litrə qədər müxtəlif tutumlu mavi metal yüksək təzyiqli qaz silindrlərində saxlanılır və tənəffüs çatışmazlığı vəziyyətində, bronxial hücumu dayandırmaq üçün anesteziya cihazlarında tənəffüs qaz qarışıqlarını zənginləşdirmək, [[astma]], dekompressiya xəstəliyi olan hər hansı bir genezisin [[Hipoksiya|hipoksiyasını]] aradan qaldırmaq, mədə-bağırsaq traktının patologiyasını oksigen kokteyli şəklində müalicə etmək üçün üçün istifadə olunur. Böyük tibb müəssisələri [[Silindr|silindrlərdə]] sıxılmış oksigen istifadə edə bilməz, lakin böyük tutumlu Dyurar gəmisində mayeləşdirilir. Fərdi istifadə üçün xüsusi rezinləşdirilmiş qablar — oksigen yastıqları — silindrlərdən tibbi oksigen ilə doldurulur.Müxtəlif model və modifikasiyalı oksigen inhalerləri, eyni zamanda tarla və ya xəstəxanada yaralanan bir və ya iki nəfərə oksigen və ya oksigen-hava qarışığı vermək üçün istifadə olunur. Müxtəlif model və modifikasiyalı oksigen inhalerlərindən, eyni zamanda tarla və ya xəstəxanada yaralanan bir və ya iki nəfərə oksigen və ya oksigen-hava qarışığı vermək üçün istifadə olunur. Bir oksigen inhalerinin üstünlüyü, ekshalasiya edilmiş havanın nəmindən istifadə edərək qaz qarışığının kondensator-nəmləndiricisinin olmasıdır. Silindrdə qalan oksigenin miqdarını litrdə hesablamaq üçün ümumiyyətlə atmosferdəki silindrdəki təzyiq (ötürücü qutunun [[təzyiq]] ölçüləri ilə) [[silindr]] tutumunun litrdəki dəyərinə vurulur. Məsələn, 2 litr tutumlu bir silindrdə, [[manometr]] 100 atm bir oksigen təzyiqini göstərir. Bu vəziyyətdə oksigenin həcmi 100 × 2 = 200 litrdir&lt;ref name=&quot;SMP&quot;&gt;{{kitab3|автор=|часть=|заглавие=Руководство для врачей скорой помощи|ссылка=|ответственный=Михайлович В. А|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=Л.|издательство=Медицина|год=1990|том=|страницы=28—33|страниц=544|серия=|isbn=5-225-01503-4|тираж=120000}}&lt;/ref&gt;.

=== Yeyinti sənayesində ===
Qida sənayesində oksigen bir qida əlavəsi olaraq '''E948'''&lt;ref&gt;[http://www.food-info.net/uk/e/e948.htm Food-Info.net: E-numbers: E948 : Oxygen] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090404112639/http://www.food-info.net/uk/e/e948.htm |date=2009-04-04 }}.&lt;/ref&gt; qeyd olunur ,propellant və qablaşdırma qazı kimi də istifadə olunur.

=== Kimya sənayesində ===
Kimya sənayesində oksigen çoxsaylı sintezlərdə reaktiv oksidləşdirici maddə kimi, məsələn, [[karbohidrogenlər]]in oksigen tərkibli birləşmələrə (spirtlər, [[aldehidlər]], turşular) oksidləşməsi, [[kükürd]] dioksidin kükürd trioksidinə, [[ammonyak]] azot turşusu istehsalında [[Azot oksidləri|azot oksidlərinə]] çevrilməsində istifadə olunur. Yüksək temperatur səbəbiylə,oksidləşmə zamanı inkişaf, sonuncu tez-tez yanma rejimində aparılır.

=== Kənd təsərrüfatında ===
İstixanalarda, oksigen kokteyli istehsalı üçün, heyvanlarda kilo almaq üçün, balıq təsərrüfatında sulu mühitin oksigenlə zənginləşdirilməsi üçün istifadə olunur.

== Oksigenin bioloji rolu ==
[[Fayl:Emergency stock of oxygen.jpg|thumb|200px|Bomba sığınacağında təcili oksigen təchizatı]]
Çox canlılar ([[aeroblar]]) oksigenlə nəfəs alırlar. Oksigen [[Tibb|tibbdə]] geniş istifadə olunur. Ürək-damar xəstəlikləri halında, metabolik prosesləri yaxşılaşdırmaq üçün [[Mədə|mədəyə]] oksigen köpüyü (&quot;oksigen kokteyli&quot;) daxil edilir. Subkutan oksigen trofik xoralar üçün istifadə olunur,[[fil xəstəliyi]], [[qanqren]] və digər ciddi xəstəliklərdə istiadə olunur. [[Ozon]]la süni zənginləşdirmə, havanı [[dezinfeksiya]] etmək və dezodorasiya etmək və içməli suyu təmizləmək üçün istifadə olunur. Oksigen &lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;O radioaktiv [[İzotop|izotopu]] [[qan]] axınının sürətini, [[ağciyər]] ventilyasiyasını öyrənmək üçün istifadə olunur.

== Zəhərli oksigen törəmələri ==
Singlet oksigen, [[hidrogen peroksid]], superoksid, [[ozon]] və bir hidroksil radikal kimi bəzi oksigen törəmələri (sözdə reaktiv oksigen növləri) olduqca zəhərli məhsullardır. Onlar oksigenin aktivləşdirilməsi və ya qismən azaldılması prosesində əmələ gəlir. Superoksid (superoksid radikal), [[hidrogen peroksid]] və bir hidroksil radikal insan və heyvan orqanizminin [[hüceyrə|hüceyrələrində]] və [[Toxuma|toxumalarında]] meydana gələ bilər və oksidləşdirici stressə səbəb ola bilər.

== Oksigenin toksikliyi ==
Saf oksigenin uzun müddət inhalyasiyası bədənə zərərli təsir göstərə bilər. 60% -ə qədər oksigen olan qarışıqlarla normal təzyiq altında uzun müddət nəfəs almaq təhlükəsizdir. 3 gün ərzində 90% oksigenlə nəfəs almaq [[taxikardiya]], qusma, [[pnevmoniya]] və konvulsiyalara səbəb olur. Artan təzyiqlə oksigenin toksik təsiri sürətlənir və güclənir. Gənclər yaşlı insanlara nisbətən oksigenin toksik təsirlərinə daha həssasdırlar&lt;ref&gt;Вредные химические вещества: Неорганические соединения элементов V–VIII групп. Справочник. — Л., 1989. — С. 150–170&lt;/ref&gt;.

== İzotoplar ==
Oksigenin üç sabit izotopu var: &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O, &lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;O и &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O, bunların orta tərkibi yer üzündəki oksigen atomlarının ümumi sayının müvafiq olaraq 99,759%, 0,037% və 0,204% -dir. Qarışıqdakı ən az &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O izotopunun kəskin üstünlük təşkil etməsi, &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O atomunun nüvəsinin 8 [[proton]] və 8 [[neytron]]dan (doldurulmuş [[neytron]] və [[proton]] qabığı olan cüt sehrli nüvədən) ibarət olmasıdır.

[[Atom nüvəsi]]nin quruluş nəzəriyyəsindən irəli gələn bu cür nüvələr xüsusilə sabitdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/O/key.html Webelementsdə oksigen]{{ref-en}}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb008.htm Kimyəvi elementlərin populyar kitabxanasında oksigen]{{ref-ru}}
* [http://rc.nsu.ru/text/news/Physics/053.html Ultra yüksək təzyiqlərdə bərk oksigen: molekulların əmələ gəlməsi O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200114072000/https://rc.nsu.ru/text/news/Physics/053.html |date=2020-01-14 }}{{ref-ru}}
* [http://elementy.ru/news/431323 Narıncı oksigenin maqnit sifarişinə aydınlıq gətirilir]{{ref-ru}}
* [http://elementy.ru/news/25666 Qatı oksigen maqnit çökməsi]{{ref-ru}}
* [http://twt.mpei.ac.ru/MAS/Worksheets/Chem/HCh_Lurie_Tab_7_313.mcd Suda oksigenin həlli] TWT department of MPEI: Live Calculations by MAS{{ref-en}}
* [http://amazing-science.com/молекулы-кислорода-из-углекислого-га/ Alimlər karbon qazından birbaşa oksigen molekullarını əldə edə bildilər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150203024045/http://amazing-science.com/%d0%bc%d0%be%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8b-%d0%ba%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%be%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b0-%d0%b8%d0%b7-%d1%83%d0%b3%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b3%d0%be-%d0%b3%d0%b0/ |date=2015-02-03 }}{{ref-ru}}
* [http://kimyanibil.blogspot.com/p/oksigen.html Kimyanı bil]
* [http://www.nkpi.az/?page=addread&amp;id=239 TANINAN VƏ TANINMAYAN OKSIGEN]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.e-derslik.edu.az/books/19/units/unit-3/page54.xhtml OKSİGEN. HAVA. YANMA]

== Həmçinin bax ==
{{Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli}}

[[Kateqoriya:Oksigen| ]]
[[Kateqoriya:Xalkogenlər]]
[[Kateqoriya:Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının əsas dərman vasitələri]]
[[Kateqoriya:Kimyəvi maddələr]]</text>
      <sha1>q4nekp85gp6bvyr4gd720tpfd2o8367</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarıbaş (Qax)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18120</id>
    <revision>
      <id>9015266</id>
      <parentid>8310417</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9930" sha1="i5yzqyh2dto7eyzhbthkur47y9pqtuo" xml:space="preserve">{{digər məna|Sarıbaş}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = '''Sarıbaş''' 
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = [[Qax rayonu]]
 |xəritə1           = Sarybash village in winter.JPG
 |xəritə1 miqyas    = 350px
 |xəritə1 məlumat   = Sarıbaş kəndi
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |pushpin_map    = Azərbaycan
 |pushpin_label_position = top
 |pushpin_mapsize = 300
 |label          = Sarıbaş
 |name           = Sarıbaş
 |latd=41 |latm=31 |lats=27|latNS=N
 |longd=47 |longm=04 |longs=30|longEW=E
 |Ölkə           = Azərbaycan
 |ərazi             = 
 |əhali             = 131 (2012)
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 1800&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Азербайджанская сказка под названием Илису – центр туристической зоны в Гахе |url=http://regionplus.az/ru/articles/view/1415 |access-date=2014-11-08 |archive-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820044957/http://regionplus.az/ru/articles/view/1415 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |lat_deg           = 41
 |lat_min           = 31
 |lat_sec           = 27
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 47
 |lon_min           = 04
 |lon_sec           = 30
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Qax rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Sarıbaş''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qax rayonu]]nun Sarıbaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Sarıbaş kəndi XIV əsrdə yaşayış məskəni kimi formalaşmışdır. [[Cəlairilər Sultanlığı|Cəlairlər]] Sarıbaş kəndinin ilk daimi sakinləri olmuşdur.&lt;ref&gt;Natiq Abbasov. Qədim azəri yurdu — Qax. Bakı: &quot;Ağrıdağ&quot; nəşriyyatı, 2000, səh.132.&lt;/ref&gt; Kənd XVI əsrin ortalarında (1556) yerli [[azərbaycanlılar]]ın və [[Dağıstan]]dan köçüb gələn [[saxur]] ailələrin məskunlaşması nəticəsində daha da böyümüşdür.&lt;ref name=&quot;Toponim&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. II cild. Tərtibçilər: Rübabə Əliyeva, Qara Məşədiyev, Etibar İnanc, Tünzalə Baxşıyeva və Şəms Qocayeva; Redaktor: Rübabə Əliyeva; Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Bakı: &quot;Şərq–Qərb&quot; nəşriyyatı, 2007, 175 səh. |url=http://www.lib.az/book/86/show |access-date=2017-07-31 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022170024/http://lib.az/book/86/show |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İlisu sultanlığı zamanı Sarıbaş  mövcud 3 qrup kəndlər qrupundan Qaradolaq (İlisu)  qrupuna daxil idi. Məhz Qaradolaq qrupuna türk mənşəli kəndlər daxil idi. (Sarıbaş, [[İlisu]], [[Ağçay (Qax)|Ağçay]], [[Qaşqaçay]], Yuxarı Malax, [[Aşağı Malax]], [[Əmbərçay]]).&lt;ref&gt;Линевич. И. П. Бывшее Елисуйское султанство. ССКГ, вып. 7.- Тифлис: 1873. с.10-15.&lt;/ref&gt; Regionda mövcud olan islamın şafiilik və hənəfilik məzhəblərinə zidd qeyri mühafizəkar dünyagörüşünə malik əhali qrupuna malikdir. Yerli əhalinin dünya görüşündə daha çox [[atəşpərəstlik]] və [[xristianlıq]]la bağlı elementlərin çoxluğu maraq doğurur.

== Toponimikası ==
Sarıbaş oykonimi, sadə.&lt;ref name=&quot;Toponim&quot; /&gt; Kənd əhalisinin çox hissəsi Cəlayir kəndinə köçmüşdür. Sarıbaş yaşayış məntəqələri [[Ermənistan]]da və [[Krım]]da da qeydə alınmışdır.&lt;ref name=&quot;Toponim&quot; /&gt;  Ehtimal olunur ki,Sarıbaş kəndinin adı, günün müəyyən vaxtında,Günəş şüalarının dağlarda əks olunaraq onu qızılı sarımtıl rəngə boyamasından yaranmışdır. ( səhifədəki 2-ci şəkilə bax)
[[Fayl:Qax_rayonu._Sarıbaş_kəndi._Günəşin_qürubu_zamanı_məktəbin_yanından_dağlara_baxarkən._Гахский_район,_село_Сарыбаш_во_время_заката_Солнца.jpg|thumb|Günəş qürub edəndə,Sarıbaş kənd məktəbinin yanından  dağlara baxarkən.]]

== Mədəniyyəti ==
Kənd əhalisinin mədəniyyəti diffuz (qaynayıb qarışma nəticəsində yaranan) mədəniyyətdən təsirlənmişdir.

== Filmoqrafiya ==
1955-ci ildə istehsal olunmuş [[Alagöz yaylağında (film, 1955)|&quot;Alagöz yaylağında&quot;]] filmi Sarıbaş kəndinin çobanlarına həsr olunmuşdur.&lt;ref&gt;Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 65. {{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası və iqlimi ==
{{Şəhərin iqlimi
|Şəhər_yiyəlik= Sarıbaş kəndi
|Mənbə = [https://www.meteoblue.com/en/weather/forecast/modelclimate/sar%C4%B1ba%C5%9F_azerbaijan_585134]
 | Yan_orta_yağ= 32
 | Fev_orta_yağ= 40
 | Mar_orta_yağ= 58
 | Apr_orta_yağ= 79
 | May_orta_yağ= 74
 | İyn_orta_yağ= 54
 | İyl_orta_yağ= 39
 | Avq_orta_yağ= 28
 | Sen_orta_yağ= 44
 | Okt_orta_yağ= 70
 | Noy_orta_yağ= 62
 | Dek_orta_yağ= 35
 | İl_orta_yağ = 615

| Yan_min_orta=  -6     | Yan_maks_orta= 0
| Fev_min_orta=   -7    | Fev_maks_orta= 1
| Mar_min_orta=  -3     | Mar_maks_orta= 4
| Apr_min_orta=   3     | Apr_maks_orta= 11
| May_min_orta=   7     | May_maks_orta= 17
| İyn_min_orta=    10   | İyn_maks_orta= 21
| İyl_min_orta=    12   | İyl_maks_orta= 24
| Avq_min_orta=    12   | Avq_maks_orta= 24
| Sen_min_orta=    9    | Sen_maks_orta= 19
| Okt_min_orta=    5    | Okt_maks_orta= 13
| Noy_min_orta=    0    | Noy_maks_orta= 7
| Dek_min_orta=    -4   | Dek_maks_orta= 2
| İl_min_orta =   3.2   | İl_maks_orta = 11.9

| Yan_müt_min= -15       | Yan_müt_maks= 7
| Fev_müt_min=  -17      | Fev_müt_maks= 8
| Mar_müt_min=  -13      | Mar_müt_maks= 12
| Apr_müt_min=  -5       | Apr_müt_maks= 19
| May_müt_min=   1       | May_müt_maks= 23
| İyn_müt_min=   4       | İyn_müt_maks= 26
| İyl_müt_min=   7       | İyl_müt_maks= 28
| Avq_müt_min=   7       | Avq_müt_maks= 28
| Sen_müt_min=   2       | Sen_müt_maks= 25
| Okt_müt_min=  -3       | Okt_müt_maks= 21
| Noy_müt_min=  -8       | Noy_müt_maks= 14
| Dek_müt_min=  -13      | Dek_müt_maks= 10
| İl_müt_min = -4.4      | İl_müt_maks = 18.4

| Yan_su_temp= 
| Fev_su_temp= 
| Mar_su_temp= 
| Apr_su_temp= 
| May_su_temp= 
| İyn_su_temp= 
| İyl_su_temp= 
| Avq_su_temp= 
| Sen_su_temp= 
| Okt_su_temp= 
| Noy_su_temp= 
| Dek_su_temp= 
| İl_su_temp =
|}}

Sarıbaş kəndi dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəklikdə, [[İlisu]] kəndindən 7&amp;nbsp;km. şimal-qərbdə [[Kürmükçay]]ın yuxarı səthində [[Əyriçay]]ın hövzəsində yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/personal_names/9181/%D0%A1%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A8 |access-date=2014-08-09 |archive-date=2019-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917021116/https://dic.academic.ru/dic.nsf/personal_names/9181/%D0%A1%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Qışı sərt, yayı isə mülayimdir.Yüksək dağlarla əhatə olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://24map.ru/cat5624/109011-.html |access-date=2014-08-09 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307032321/http://24map.ru/cat5624/109011-.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
Hazırda Sarıbaş kəndinin əhalisi monoetnik olsa da tarixi mərhələlər üzrə burada məskunlaşmış müxtəlif etnik qrup və xalqların qaynayıb qarışması nəticəsində formalaşmışdır. Buna [[Türk xalqları|türk]] kökənli tayfalara mənsub bir neçə nəsil və [[saxurlar]] daxildir.{{mənbə göstər}} [[Fayl:Sarybash village.jpg|thumb|right|350px|Sarıbaş kəndi]]

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 49 təsərrüfatda hər iki cinsdən təxminən 131 nəfər əhali yaşamaqdadır.&lt;ref name=&quot;Qax rayonu inzibati ərazi dairələri üzrə nümayəndəliklər və bələdiyyələr haqqında məlumat&quot;&gt;Qax Rayon İcra Hakimiyyəti: İcra Hakimiyyəti: Bələdiyyələr: [http://qax-ih.gov.az/page23/Bələdiyyələr.html Qax rayonu inzibati ərazi dairələri üzrə nümayəndəliklər və bələdiyyələr haqqında məlumat] {{Vebarxiv|url=https://archive.today/20121227151605/http://qax-ih.gov.az/page23/B%C9%99l%C9%99diyy%C9%99l%C9%99r.html |date=2012-12-27 }}&lt;/ref&gt;

== Görkəmli şəxsləri ==
* [[Abdullah Əhmədov]] — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (1978), [[Azərbaycan Texniki Universiteti]]ndə dosent.
* [[Amin Babayev]] — Kənd təssərüfatı elmlər doktoru, [[Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti]]ndə kafedra müdürü.
* Fərid Məhərrəmov — Misir Əzhar Universitetinin dosenti.
* Seyfullah Əhmədov — Fizik, Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://archive.today/20160312075628/http://qax-ih.gov.az/page/23.html Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin]

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Qax rayonu]]

{{Vikianbar kateqoriyası|Sarıbaş}}
{{Qax rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

{{Qax rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Sarıbaş| ]]
[[Kateqoriya:Qax rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>i5yzqyh2dto7eyzhbthkur47y9pqtuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şimali Osetiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20697</id>
    <revision>
      <id>9015245</id>
      <parentid>8979953</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>En Merker</username>
        <id>184342</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>9015245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5094" sha1="gwmsjrq24435kva2mlbopifv72djard" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{İnzibati vahid|Vəzifənin adı=[[Şimali Osetiya Respublikasının Dövlət Başçısı|Dövlət Başçısı]]|Vəzifəli şəxs=[[Sergey Menyaylo]]|Vəzifənin adı2=[[Şimali Osetiya Respublikasının Hökumət sədri|Hökumət sədri]]|Vəzifəli şəxs2=[[Taymuraz Tuskayev]]|Ölkə={{RUS}}|ölkə={{RUS}}|Dillər=[[Osetin dili]], [[Rus dili]]}}

[[Fayl:North ossetia alania map.png|thumb|250px|right]]

'''Şimali Osetiya Respublikası''' ({{lang-ru|Республика Северная Осетия — Алания}}, {{lang-os|Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани}}) — [[Rusiya Federasiyası]] subyektlərindən biri.

== Tarix ==
7 iyul 1924-cü ildə [[muxtar vilayət]] kimi yaradılıb, 1991-ci ildən [[Şimali Osetiya-Alaniya]] Respublikası kimi fəaliyyət göstərir. Sahəsi 8 min km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; , əhalisi 710.275 (2002) nəfərdir.

== Coğrafiyası ==
Şimali Osetiya [[Böyük Qafqaz]]ın şimal yamacında yerləşir. Republikanın şimalında Stavropol düzənliyi, ondan cənubda Terek və Sunja silsilələri, mərkəzdə Şimali Osetiya düzənliyi, cənub hissədə Baş Suayrıcı, [[Böyük Qafqaz]] silsiləsi (5033 m hündürlüklü [[Kazbek]] dağı) mövcuddur. İqlimi kontinentaldır. Düzən ərazilərdə yanvarın orta tempteraturu −4.5°S, İyulun isə 24°S-dir. Düzənliklərə ildə 600–700&amp;nbsp;mm, dağlara isə 1000&amp;nbsp;mm yağıntı düşür. Düzən ərazilər meşə və meşə-çöl zonasında yerləşir və bütünlüklə şumlanmışdır. Düzənliklərdə qaratorpaq və şabalıdı, Terek vadisində allüvial-çəmən , dağətəyində isə dağ-meşə və dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. 800–1600 m hündürlükdə enliyarpaq, 1600–2000 m-də iynəyarpaq meşələr, 2000 m-dən yüksəkdə subalp və alp çəmənliyi mövcuddur. Rəngarəng heyvanat aləmi vardır (əsasən dağ meşələrində). Təbii şərait əhalinin həyat fəaliyyəti, eləcə də kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından əlverişlidir. Əlvan metallar (sink, gümüş, qurğuşun), tikinti materialları (mergel, əhəngdaşı), mineral su mənbələri və s. təbii ehtiyatlar vardır.

== Əhalisi ==
Respublikanın ümumi əhalisinin 69%-i şəhərdə yaşayır, sıxlıq hər km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-də 83 nəfərdir. Respublikanın şərqində yerləşən Sağsahil rayonu və Vladiqafqaz ətrafı daha sıx məskunlaşılan ərazilərdir. Əsas şəhərlərinə [[Vladiqafqaz]] (paytaxt), [[Mozdok]], [[Beslan]], [[Alagir]], [[Ardon]] misaldır. Rəsmi dil [[rus dili]]dir. Respublikada 60-dan çox millətin nümayəndələri yaşayır: [[osetinlər]] (53%), [[ruslar]] (30%), [[inquşlar]] (5%), [[ermənilər]], [[gürcülər]], [[ukraynalılar]], [[qumuqlar]], [[kabardalılar]], [[çeçenlər]], [[tatarlar]], [[beloruslar]], [[azərbaycanlılar]] və s.

== İqtisadiyyatı ==
Şimali Osetiyanın təsərrüfat kompleksində aparıcı sahəni agır sənaye təşkil edir. Ümumi məhsulun 3/4 hissəsini əlvan metallurgiya, dağ mədən sənayesi və maşınqayırma verir. Yan silsilələrdən qurğuşun-sink filizləri çıxarılır, iri yataqları Sadon, Zida və Burobdur. Çıxarılan filiz, kanal yollarla Muzursk saflaşdırılma fabrikasına daxil olur. Saflaşdırılmış sink-qurğuşun filizlər Vladiqafqazın elektrosink zavodunda [[mis]], [[sink]], [[qurğuşun]], [[kadmey]] və [[sulfat turşusu]] alınır. Maşınqayrıma ümumi sənaye məhsullarının 30%-ni verir və qaz aparatları, elektrik lampaları, elelktrik avadanlıqları istehsal olunur. Respublikanın elektrik enerjisininə olan tələbatın 20–25%-ni özünün elektrik stansiyaları istehsal edir. Buradakı dağ çayları üzərində Tizeldon, Vladıqafqaz, Diqorsk SES-ləri elektrometalurgiyyanın burada inkişafına təkan vermişdir. Respublika özünün hidroenerji ehtiyatlarınanın cəmi 5%-ni istifadə edir. Burada kənardan [[təbii qaz]] verilir. Dağlarda ağac tədarükü və emalı aparılır. İldə 300 min m³ taxta materialı hazırlanır. Əkinçilik üçün şimal rayonları əlverişlidir. Cəmi 200 min ha əkin yeri vardır və əsasən qarğıdalı, buğda, şəkər çuğunduru və s. ilə tutulmuşdur. Xeyli sahələr bağlar, üzümlüklər və tərəvəz bitkilərilə örtülüb. Suvarma sahələri [[Terek çayı]] boyunca yerləşir. Respublika ərazisində 135 min ha otlaq və örüş vardır. Yayda mal-qara və qoyun keçi alp çəmənliklərində, qışda Terek-Kutsk ovalığında otarılır. Heyvandarlıq və bitkiçilik əsasında güclü yeyinti sənayesi yaradılmışdır.

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

{{Şimali Osetiya}}
{{RFsubyektlər}}

[[Kateqoriya:Şimali Osetiya| ]]
[[Kateqoriya:Şimali Qafqaz Federal Dairəsi]]
[[Kateqoriya:Bölünmüş regionlar]]
[[Kateqoriya:1924-cü ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1991-ci ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1936-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1991-ci ildə Rusiyada yarananlar]]</text>
      <sha1>gwmsjrq24435kva2mlbopifv72djard</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirmahmud Kazımovski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27246</id>
    <revision>
      <id>9015463</id>
      <parentid>8800857</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8280" sha1="o5cbzhafv4qzdw5ub04tqyv52ewyuwk" xml:space="preserve">{{Teatr xadimi
 |adı             = Mirmahmud Kazımovski
 |şəkil           = Mirmahmud Kazımovski.jpg
 |vətəndaşlığı    = {{Rusİmp}}{{ADR}} &lt;br&gt; {{USSR}}
 |milliyyəti      = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |mükafatları     = {{Azərbaycan SSR əməkdar artisti|1938}}
}}

'''Mirmahmud Mirələkbər oğlu Kazımovski''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan aktyoru, pedaqoq, dramaturq, bir sıra birpərdəli pyeslərin, vodevillərin və musiqili komediyaların müəllifi, rejissor, 1906-cı ildə yaradılmış Bakı Müsəlman teatrının ilk üzvlərindən biri və təşkilatçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1938).&lt;ref&gt;Azərbaycan Kinosu. Ensiklopedik lüğət. &quot;Elm və Təhsil&quot;. Bakı, 2017. s.229&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Mirmahmud Kazımovski 1882-ci ildə [[Bakı]]nın [[Bilgəh]] kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kinobiz.az |url=https://kinobiz.az/az/filmmaker/mirmahmud-kazimovski |access-date=2026-04-15 |website=kinobiz.az |archive-date=2026-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421061118/https://kinobiz.az/az/filmmaker/mirmahmud-kazimovski |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İlk təhsil illərini [[Hüseyn Ərəblinski]] ilə birlikdə alan Mirmahmud sonralar onunla möhkəm dost olmuşdur. Hələ məktəbdə oxuyarkən onlar dram dərnəklərində fəaliyyət göstərmiş, bir sıra epizodik rollarda çıxış etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mirmahmud Kazımovski - İctimai Radio |url=https://www.youtube.com/watch?v=yvFAXUoVA1Q |access-date=2026.15.04 |website=youtube.com |archive-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710094643/https://www.youtube.com/watch?v=yvFAXUoVA1Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Sonralar Mirmahmur Kazımovski peşəkar artist kimi tanınmağa başladı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Teatr tarixi |url=http://istoriya-teatra.ru/theatre/item/f00/s05/e0005611/index.shtml |access-date=2026.04.15 |website=istoriya-teatra.ru |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142708/http://istoriya-teatra.ru/theatre/item/f00/s05/e0005611/index.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, Qoqolun &quot;Müfəttiş&quot;ində Filippoviç, [[Nəcəf bəy Vəzirov]]un &quot;Pəhləvani Zəmanə&quot; əsərində Cahangir bəy, [[Şəmsəddin Sami]]nin &quot;Gavə&quot; əsərində zabit və kəndli rollarında, &quot;Müsibəti-Fəxrəddin&quot; əsərində Əhməd rolunda, eyni zamanda bir sıra Qərbi Avropa dramaturqlarının əsərlərində uğurla çıxış etmişdir. Bu əsərlərin içərisində [[Uilyam Şekspir]]in &quot;Otello&quot; faciəsi xüsusi yer tuturdu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ehtiramla anılanlar |url=https://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2012/dekabr/281702.htm |access-date=2026.04.15 |website=anl.az |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425004542/https://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2012/dekabr/281702.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Mirmahmur Kazımovskinin ən böyük uğurlarından biri də Azərbaycanda qadınların teatr səhnəsinə hələ qalxmadıqları bir dövrdə qadın rollarını gözəl ifa etməsi idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanın Əməkdar artisti, dramaturq, Mirmahmud Kazımovskinin doğum günüdür |url=https://az.baku-art.com/az/azerbaycanin-emekdar-artisti-dramaturq-mirmahmud-kaz-movskinin-dogum-gun-d-r |access-date=2026-04-15 |website=az.baku-art.com |language=az |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425035540/https://az.baku-art.com/az/azerbaycanin-emekdar-artisti-dramaturq-mirmahmud-kaz-movskinin-dogum-gun-d-r |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, Leylinin anası, eyni zamanda altıncı və yeddinci ərəb rollarında çıxış etmişdir.

Mirmahmud Kazımovski təkcə aktyor deyildi, o, həm də ədəbi yaradıcılıqla məşğul olurdu. Müəllimlik edir, xalqın maariflənməsi yolunda əlindən gələni əsirgəmirdi. Böyük maarifpərvər [[Həsən bəy Zərdabi]] ilə çiyin-çiyinə çalışan M. Kazımovski onun ölümündən sonra da ideyalarını təbliğ etmişdir.

Mirmahmud Kazımovskinin pedaqoji fəaliyyətinə Həsən bəy Zərdabinin böyük təsiri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=0302-01-01 |title=Qorxusundan qadın soyadı götürən Əməkdar artist - Maraqlı faktlar » Cenub.az - Regional Qazet |url=https://cenub.az/5461-qorxusundan-qadn-soyad-gtrn-mkdar-artist-maraql-faktlar.html |access-date=2026-04-15 |website=Cenub.az - Regional Qazet |language=tr |archive-date=2026-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420060500/https://cenub.az/5461-qorxusundan-qadn-soyad-gtrn-mkdar-artist-maraql-faktlar.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, bir müddət rus dili, rəsm, nəğmə, hesab dərsləri deməklə yanaşı, həm də məktəblərdə idman dərsi aparmışdır. Azərbaycanda idmana aid ilk dərsliyin müəllifi də elə Mirmahmud Kazımovski olmuşdur. Orta məktəb dərsliyi həcmində yazılmış bu kitabın 200-ə yaxın şəkli vardır. Maraqlı burasıdır ki, müəllif çapa hazırladığı dərsliyin şəkillərini də özü çəkmişdi.

Mirmahmud Kazımovski uşaqlarda Azərbaycan ədəbiyyatına böyük məhəbbət oyadırdı. O, həmişə şagirdlərinə deyərdi: &quot;Ədəbiyyat xalqın güzgüsüdür. Əgər bir xalqın tarixi və mədəni həyatı ilə, onun arzu və istəkləri ilə, sevinc və kədəri ilə tanış olmaq istəyirsinizsə, onun ədəbiyyatına müraciət edin&quot;. O, məktəblərdə tez-tez ədəbi gecələr təşkil edər, [[Nizami Gəncəvi]]nin, [[İmadəddin Nəsimi]]nin, [[Məhəmməd Füzuli]]nin qəzəllərini uşaqlar üçün hədsiz bir həvəslə oxuyardı.

Mirmahmud Kazımovski bir çox tamaşaların rejissoru olmuşdur. 1912-ci ildə &quot;Molla Cəbi&quot; vodevili Bakıda çap edilmişdir.

Görkəmli sənətşünas [[Cəfər Cəfərov (teatrşünas)|Cəfər Cəfərov]] Mirmahmud Kazımovski haqqında yazır: ''&quot;Teatrda əsasən o adamlar qalır ki, onların adı hər bir zaman teatr aləmində çəkilir. Mirmahmud Kazımovski məhz belə insanlardandır&quot;''.

Mirmahmud Kazımovski 1940-cı il dekabrın 1-də, 58 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki və İxtisasartırma Mərkəzi |url=https://memim.az/xeberler/mirmahmud-kazimovski-vefat-edib-1882-1940-1606808657 |access-date=2025.04.15 |website=memim.az |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130121818/https://memim.az/xeberler/mirmahmud-kazimovski-vefat-edib-1882-1940-1606808657 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

* Nə qanır, nə qandırır (məzhəkə bir pərdədə). Bakı: [s.n.], 1911;
* Daşım-daşım (bir pərdəli məzhəkə). Bakı: [s.n.], 1911;
* Molla Cəbi (operetta 4 pərdədə). Bakı: Mirbabayevin &quot;Zarya&quot; mətbəəsi, 1912;
* Vurhavur (operetta 3 pərdədə). Bakı: [s.n.], 1915

== Ailəsi ==
Mirmahmud Kazımovski rejissor [[Rauf Kazımovski]]nin atası&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Electronic encyclopediya. Uzeiyr Hajibeyov:::     Кязимовский Рауф Мирмахмуд оглы |url=https://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=372&amp;lang=RU |access-date=2026-04-15 |website=uzeyirbook.musigi-dunya.az |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209135050/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=372&amp;lang=RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və rejissor [[Ələkbər Kazımovski]]nin babasıdır.

==Xatirəsi==

* [[Bakı|Bakı şəhərində]] mərkəzi küçələrdən biri Mirmahmud Kazımovskinin adını daşıyır.
* [[Bakı|Bakı şəhərində]] Mir Mahmud Kazımovskinin yaşadığı evin divarında xatirə lövhəsi quraşdırılıb.

== Filmoqrafiya ==
# [[Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916)]]
# [[Bismillah (film, 1925)]]
# [[Bakılılar (film, 1938)]]
# [[Kəndlilər (film, 1939)]]
# [[Sovqat (film, 1942)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı aktyorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan rejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı rejissorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dramaturqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dramaturqlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan pedaqoqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı pedaqoqlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan teatr xadimləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ aktyorları]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:XX əsr dramaturqları]]</text>
      <sha1>o5cbzhafv4qzdw5ub04tqyv52ewyuwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30031</id>
    <revision>
      <id>9015102</id>
      <parentid>8942059</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6213" sha1="sbrr66bju72yuzta5zc9pejub3yavto" xml:space="preserve">{{Elm}}
'''Geologiya''' (Yunanca geo — Yer, logiya — təlim, elm) — yaşadığımız planet (səyyarə) — [[Yer|Yer kürəsi]] haqqında elm&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/science/geology https://www.britannica.com - Geology.] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/science/geology |date=20251127005036 }} İstifadə tarixi: 09.11.2025.&lt;/ref&gt;. Geologiya elmi üzrə ixtisaslaşmış şəxslər geoloq və ya geologist adlanır.

Müasir geologiya [[hidrologiya]] da daxil olmaqla [[Yer haqqında elmlər]] ilə əhəmiyyətli dərəcədə üst-üstə düşür. Yer sistemi elmi və planet elmi ilə inteqrasiya olunur. Geologiya [[Yerin quruluşu]] və bu quruluşu formalaşdıran prosesləri təsvir edir. [[Geofizika]] Yerin qatları və nüvəsində gedən fiziki proseslər və hadisələri öyrənir. Geoloqlar [[süxur]]ların əmələ gəlmə tarixini öyrənmək üçün onların mineraloji tərkibini öyrənirlər. 

Geologiyanın bir qolu olan [[geoxronologiya]] müəyyən bir yerdə tapılan süxurların nisbi yaşlarını müəyyən edir; [[geokimya]] onların mütləq yaşlarını müəyyən edir. Müxtəlif petroloji, kristalloqrafik və paleontoloji alətləri birləşdirərək geoloqlar bütövlükdə Yerin geoloji tarixini sala bilirlər. Bir aspekt [[Yerin yaşı]]nı nümayiş etdirməkdir. Geologiya plitələrin tektonikası, həyatın təkamül tarixi və Yerin keçmiş iqlimləri üçün dəlillər təqdim edir. Geoloqlar Yerin və digər yerüstü planetlərin xassələrini və proseslərini geniş şəkildə öyrənirlər.
 
Geoloqlar [[Yerin quruluşu]]nu və [[Yerin tarixi]]ni başa düşmək üçün çöl işləri, qaya təsviri, geofiziki üsullar, kimyəvi analizlər, fiziki təcrübələr və ədədi modelləşdirmə daxil olmaqla, müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Praktiki baxımdan geologiya mineral və karbohidrogenlərin kəşfiyyatı və istismarı, [[su ehtiyatı]] qiymətləndirilməsi, təbii təhlükələrin başa düşülməsi, ekoloji problemlərin aradan qaldırılması ([[ekogeologiya]]) və [[iqlim dəyişkənliyi]]nə dair fikirlərin təmin edilməsi üçün vacibdir. Geologiya əsas akademik intizamdır və o, geologiya mühəndisliyinin mərkəzidir və geotexniki mühəndislikdə mühüm rol oynayır.

Yer kürəsini başqa elmlər də öyrənir. Məsələn, [[coğrafiya]], [[geodeziya]], [[astronomiya]], [[torpaqşünaslıq]], [[Klimatologiya|iqlimşünaslıq]], [[paleontologiya]], [[mineralogiya]] və s. Geologiya yerin qabığı adlanan üst bərk qatı və daha dərin qatları (sferləri) haqqında elmlər kompleksidir. Sözün əsl mənasında geologiya — Yerin əmələgəlməsi, tərkibi, quruluşu, hərəkətləri, onun inkişaf tarixi, faydalı qazıntıların mənşəyi, onların yerləşməsi qanunauyğunlaqları və kəşfiyyat üsulları haqqında elmdir. Geologiya elmi bu məsələlərin hər birini müfəssəl öyrənən ayrı-ayrı sahələrə ayrılır. Belə ki, Yerin inkişaf tarixini — tarixi geologiya, onun quruluşunu — geotektonika, tərkibini — [[mineralogiya]], [[petroqrafiya]], [[litologiya]] və başqa sahələr öyrənir.

== Dəniz geologiyası ==
{{əsas|Dəniz geologiyası}}
Dəniz geologiyası [[Dünya okeanı]] suları altında qalan Yerin böyük bir hissəsinin tərkibini, quruluşunu və geoloji tarixini öyrənən elmdir. Dənizdibi səthi və təkini təşkil edən [[Çöküntülər (geologiya)|çöküntü]] və [[süxur]]ların əmələgəlmə proseslərini və eləcə də bunlarla bağlı olan [[faydalı qazıntılar]]ı tədqiq edir. Dəniz geologiyası, geoloji elmlərin əsas bölmələrini əhatə edir (dinamiki geologiya, litologiya, mineralogiya, [[stratiqrafiya]], [[paleontologiya]], tarixi geologiya, [[geomorfologiya]], [[tektonika]], [[vulkanologiya]], [[petrologiya]], [[mühəndisi geologiya]], faydalı qazıntılar geologiyası və b.). Beləliklə Dəniz geologiyası — geologiyanın geniş bir sahəsi olub quru sahələrdə aparılan geoloji tədqiqat üsullarından istifadə etsə də, çöl işlərinin xarakterinə görə fərqlənir.

Dəniz geologiyası bilavasitə geoloji müşahidələr (dayazlıqda dalğıc sualtı geoloji tədqiqatlar istisna olmaqla) aparmaq, demək olar ki qeyri-mümkündür. Çöl işlərinin əsas hissəsi (o cümlədən çöküntü və süxur nümunələrinin götürülməsi) elmi-tədqiqat gəmilərində müxtəlif cihaz və alətlərin köməyilə (qruntgötürən, geofiziki cihazlar, dəniz və okean qazma üsulları və b.) aparılır. Dəniz və okeanlarda baş verən geoloji proseslərin öyrənilməsi okeanologiyanın vəzifələrindən biridir. Lakin okean və dənizlərin altındakı litosferin geoloji quruluşu və inkişaf tarixi məsələlərinin öyrənilməsi isə okeanologiyadan kənara çıxır. Ona görə də dəniz geologiyasını okeanologiyanın bir hissəsi hesab etmək olmaz. 

Dəniz geologiyası əsas praktiki məsələləri – qitə yamacında faydalı qazıntıların ([[neft]], [[qaz]], [[daş kömür]], dəmir filizi, [[kükürd]] və b.) aşkar edilməsi, onların tərkibi, yayılması və əmələgələmə şəraiti, habelə müasir, qədim və dənizdibi çöküntülərlə (səpintilər, fosforitlər, qlaukonitli qumlar, dəmir — manqan konkresiyaları) bağlı olan məsələlərin öyrənilməsidir. Bundan başqa, dəniz geologiyası dənizdə hidrotexniki qurğuların mühəndis – geoloji əsaslarının hazırlanması, sualtı zəlzələlərin qeydə alınması və proqnozlaşdırılması və onlarla əlaqədar sunami dalğaları və başqa məsələlərlə də məşğul olur. 

== Həmçinin bax ==
* [[Coğrafiya]]
* [[Geodeziya]]
* [[Torpaqşünaslıq]]
* [[Akkumulyasiya (geologiya)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Azərbaycan Sovet Ensiklodepiyası. On cilddə. C.6. – B., 1982. – 608 s.
* {{Kitab3|müəllif=|başlıq=Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti|yer=Bakı|nəşriyyat=Nafta-Press|il=2006|səhifələr=679}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Geology}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Elmlər}}
{{Təbiətin elementləri}}
[[Kateqoriya:Geologiya| ]]
[[Kateqoriya:Akademik elm sahələri]]</text>
      <sha1>sbrr66bju72yuzta5zc9pejub3yavto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Münəvvər Əliyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38394</id>
    <revision>
      <id>9015148</id>
      <parentid>9004976</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Münəvvər_Əliyeva.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]] tərəfindən &quot;per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Münəvvər Əliyeva.jpg|]]&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9015148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7849" sha1="epzfnfkpek4bgoj4rvf8mzj2u1naiwf" xml:space="preserve">{{İlkin mənbələr|tarix=iyul 2026}}
{{Mənbə azlığı|tarix=may 2026}}
{{Teatr xadimi
 |adı             = Münəvvər Əliyeva
 |orijinal adı    = Münəvvər Sabir qızı Əliyeva
 |digər adı       = 
 |şəkil           =
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |doğum adı       = 
 |doğum tarixi    = 25.5.1971
 |doğum yeri      = [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{SSRİ}}→&lt;br/&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti      = [[azərbaycanlı]]
 |fəaliyyəti      = [[aktrisa]]
 |təhsili         = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |amplua          = 
 |teatr           = [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]]
 |rolları         = 
 |mükafatları     = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|2006}}{{&quot;Tərəqqi&quot; medalı|2019}}
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Münəvvər Sabir qızı Əliyeva''' — Azərbaycan aktrisası, [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti]] (2006).

== Həyatı ==
Münəvvər Sabir qızı Əliyeva 25 may 1971-cı ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1992-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu]]nun dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirdikdən sonra bir müddət [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı|Yuğ Dövlət Teatrı]]nda aktrisa işləyib.

1994-cü ildən [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı|Akademik Milli Dram Teatrı]]nın aktyor truppasının üzvüdür. O, bu teatrda müasir və klassik dramaturqların əsərlərinin tamaşalarında oynayıb – D. Aslan &quot;Dindirir əsir bizi&quot; (Fərəh), [[İlyas Əfəndiyev]] &quot;Hökmdar və qızı&quot; (Səltənətbəyim), [[Əli Əmirli]] &quot;Köhnə ev&quot; (Cana), [[Ramiz Novruzov|Ramiz Novruz]] &quot;Hələ &quot;sevirəm&quot; deməmişdilər...&quot; (Sona), [[Nəriman Həsənzadə]] &quot;Pompeyin Qafqaza yürüşü&quot; (Selcan), [[Hüseyn Cavid]] &quot;Afət&quot; (Alagöz), [[İsmayıl Şıxlı]] &quot;Ölüləri qəbiristanlıqda basdırın&quot; (Həcər), O. İoseliani &quot;Kaş araba aşmayaydı!..&quot; (Landa), Eduardo de Filippo &quot;Kabuslar&quot; (Mari), Hüseyn Cavid &quot;Əmir Teymur&quot; (Meliça), Eduardo de Filippo &quot;Silindr&quot; (Rita), Hüseynbala Mirələmov &quot;Vəsiyyət&quot; (Röya) və s.

Aktrisa [[Azərbaycan Televiziyası|Azərbaycan Dövlət Televiziyası]]nın hazırlanmış A. Rafın &quot;İblis qadın&quot; (İblis qadın), [[Zəlimxan Yaqub]]un &quot;Didərginlər&quot; (Ruh), [[Afaq Məsud]]un &quot;Cəza&quot; (katibə), teletamaşalarında oynayıb.

Münəvvər  Əliyeva [[&quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası]]nda çəkilmiş &quot;[[Sarı gəlin (film, 1998)|Sarı gəlin]]&quot; (Sarı gəlin, Erməni qızı və Azəri türkü) filmində oynayıb. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://president.az/articles/11611 |access-date=2014-04-30 |archive-date=2018-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407124644/http://president.az/articles/11611 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 6 may 2015-ci ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://president.az/articles/15077 |access-date=2015-09-01 |archive-date=2018-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227155408/https://president.az/articles/15077 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 6 may 2016-cı ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://president.az/articles/19705 |access-date=2016-05-06 |archive-date=2017-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723025318/http://president.az/articles/19705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 1 may 2017-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://president.az/articles/23481 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=01.05.2017 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2017-05-02 |language=az |archive-date=2017-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504110203/http://president.az/articles/23481 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 7 may 2020-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/37936 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2020 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2020-05-07 |language=az |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918073212/https://president.az/articles/37936 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 7 may 2021-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/51397 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2021 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2021-05-07 |language=az |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113093351/https://president.az/articles/51397 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 10 may 2022-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/55974 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=10.05.2022 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2022-05-12 |language=az |archive-date=2022-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510181109/https://president.az/az/articles/view/55974 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 8 may 2025-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/68753 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=08.05.2025 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2025-05-12 |language=az |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509111008/https://president.az/az/articles/view/68753 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və 7 may 2026-cı ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72321 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2026 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2026-05-08 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

== Filmoqrafiya ==
# [[Sarı gəlin (film, 1998)]]
# Yeni həyat (2005)
# Bankir adaxlı (film, 2008)
# [[Cavad xan (film, 2009)]] — Dilşad
# [[İlahi məxluq (film, 2011)]]
# [[Sirr (serial, 2012)]]
# [[Aziya (film, 2015)]]
# [[Xeyirlə şərin rəqsi (film, 2015)]]
# Qara dəlik (film, 2017)
# Mələyin öpüşü (film,2017)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://www.azdrama.az/actors/truppa/munevver.html Münəvvər Əliyeva] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080507072016/http://azdrama.az/actors/truppa/munevver.html |date=2008-05-07 }}

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]</text>
      <sha1>epzfnfkpek4bgoj4rvf8mzj2u1naiwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elçin Əlibəyli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44240</id>
    <revision>
      <id>9015056</id>
      <parentid>8993581</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shovgu</username>
        <id>316685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Vikipediyanı redaktə edən ensiklopedik şəxslər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38969" sha1="7b7p4yi8pkt9meud74f81n0oxsapobw" xml:space="preserve">{{Şəxs|orijinal adı=Elçin Vidadi oğlu Əlibəyli|şəkil=|vətəndaşlığı={{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}|elmi dərəcəsi=[[Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru]], 2005 [[Fəlsəfə doktoru]]|mükafatları={{&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|2025}}|saytı=alibayli.az|milliyyəti=[[türk]]|ixtisası=televiziya xadimi, [[media]] araşdırmaçısı, [[kulturoloq]], rəqəmsal [[etnoqrafiya]] və media [[antropologiya]] üzrə mütəxəssis, [[sənətşünas]] alim,|elmi adı= [https://www.istu.edu.pl/ISTU/haid12381-fahri-doktora-merasimi INTERNATIONAL SCIENCE AND TECHNOLOGY UNIVERSITY] [[Fəxri doktoru]]|təhsili=[[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]] (1996-2000)
[[ADMİU]] [[Magistratura]] (2000-2002)
[[AMEA]] [[Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]] [[Doktorantura]] (2002-2005)|fəaliyyəti=[[Televiziya aparıcısı]]|
uşağı=Günçin Əlibəyli,
Odər Əlibəyli,
Alpər Əlibəyli}}

'''Elçin Əlibəyli''' (tam adı: '''Elçin Vidadi oğlu Əlibəyli'''; {{DVTY}}) — Azərbaycan televiziya xadimi, media araşdırmaçısı, kulturoloq, rəqəmsal etnoqrafiya və media antropologiyası üzrə mütəxəssis, sənətşünas alim, sənətşünaslıq üzrə [[fəlsəfə doktoru]] (2005),&lt;ref&gt;{{Cite web |last=google |date=2025-06-26 |title=Elçin Əlibəyli:Fəaliyyəti ,Yaradıcılığı |url=https://qebulol.az/elcin-elibeyli/ |access-date=2025-08-03 |website=2025 - Xaricdə Təhsil |language=az |archive-date=2025-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729160844/https://qebulol.az/elcin-elibeyli/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elektron Kataloq |url=https://ek.anl.az/search/query?match_1=MUST&amp;field_1&amp;term_1=El%C3%A7in+%C6%8Flib%C9%99yli&amp;facet_nc=m&amp;sort=relevance&amp;theme=e-kataloq}}&lt;/ref&gt; ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elektron Kataloq |url=https://ek.anl.az/search/query?match_1=MUST&amp;field_1&amp;term_1=El%C3%A7in+%C6%8Flib%C9%99yli&amp;facet_nc=a&amp;sort=relevance&amp;theme=e-kataloq}}&lt;/ref&gt;, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prezident Kitabxanası :: Televiziya funksiyaları Azərbaycan teleməkanında :: Avtoreferat haqqında |url=https://www.preslib.az/az/autoreferat/3kjBlNsEMV |access-date=2026-05-28 |website=www.preslib.az |language=az |archive-date=2025-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906010119/https://www.preslib.az/az/autoreferat/3kjBlNsEMV |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bədii radiо və bədii televiziya {{!}} Azərbaycan Milli Kitabxanası |url=https://www.millikitabxana.az/dissertations/bedii-radio?l=%25C6%258F |access-date=2026-05-28 |website=www.millikitabxana.az |archive-date=2025-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010035017/https://www.millikitabxana.az/dissertations/bedii-radio?l=%C6%8F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;Beynəlxalq Televiziya və Radio Akademiyasının Həqiqi üzvü (2006)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.trend.az/life/culture/1995862.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-08-03 |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222231609/https://ru.trend.az/life/culture/1995862.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Polşa Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universitetinin (ISTU) Fəxri doktoru (Dr. h.c.2024).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ISTU University |url=https://www.istu.edu.pl/ISTU/haid12381-fahri-doktora-merasimi |access-date=2025-08-03 |website=www.istu.edu.pl |archive-date=2025-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910084916/https://istu.edu.pl/ISTU/haid12381-fahri-doktora-merasimi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ISTU University |url=https://www.istu.edu.pl/ISTU/umid7187-rektorluk-yonetim-ekibi |access-date=2025-08-03 |website=www.istu.edu.pl |archive-date=2025-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710203705/https://istu.edu.pl/ISTU/umid7187-rektorluk-yonetim-ekibi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]] ilə təltif edilib&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/p/1T2gfci3LS/&lt;/ref&gt; INTERYOUTH-un Postdoktoral dərəcəsi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Index of / |url=https://interyouth.info/verify/ |access-date=2026-04-01 |website=interyouth.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Postocdoral - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/content/postocdoral |access-date=2026-04-01 |website=alibayli.az}}&lt;/ref&gt; 

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Elçin Əlibəyli 5 dekabr 1978-ci ildə [[İrəvan]] şəhərində doğulub. 1996-cı ildə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nə daxil olub, 2002-ci ildə ADMİU-nun magistraturasını fərqlənmə ilə bitirib. 2002–2005-ci illərdə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]]nun aspiranturasında oxuyub. 1995–1998-ci illərdə &quot;Virtuoze&quot; və &quot;Korifey&quot; productionlarda redaktor, 1998–2005-ci illərdə &quot;SOY TV&quot;də Baş redaktor, 2005–2007-ci illərdə &quot;CNF production&quot;da Baş direktor vəzifəsində çalışıb. 2007–2011-ci illərdə [[Azad Azərbaycan Televiziyası|Azad Azərbaycan Teleradio Yayım Şirkəti]]nin Bədii rəhbəri olub. 2011–2012-ci illərdə &quot;[[Azərbaycan xalçaları (jurnal)|Azərbaycan xalçaları]]&quot; elmi-bədii jurnalının Baş direktoru təyin olunub&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://azerilme.az/Azerbaycan-xalcalari/N1/files/assets/basic-html/index.html#page1 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525160306/http://azerilme.az/Azerbaycan-xalcalari/N1/files/assets/basic-html/index.html#page1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://azerilme.az/bolgeler/elave/iravan/az/files/assets/basic-html/index.html#page1 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525160427/http://azerilme.az/bolgeler/elave/iravan/az/files/assets/basic-html/index.html#page1 |url-status= }}&lt;/ref&gt;. 2012–2013-cü və 2016–2017-ci illərdə ''Publika.az'' portalında Baş direktor kimi çalışıb. Azərbaycan Media Akademiyasına rəhbərlik edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elçin Əlibəyli — Müəllif haqqında |url=http://elchinalibeyli.blogspot.com/2016/03/mullif-haqqnda.html?view=timeslide |access-date=2018-03-11 |archive-date=2018-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228223343/https://elchinalibeyli.blogspot.com/2016/03/mullif-haqqnda.html?view=timeslide |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildən [[Baku TV]] Qərbi Azərbaycan Departamentində müəllif və aparıcı kimi çalışır.

Beynəlxalq Televiziya və Radio Akademiyasının həqiqi üzvü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Действительные члены IATR — IATR |url=https://interatr.org/ru/persons/ |access-date=2026-05-28 |website=interatr.org |language=ru-RU |archive-date=2026-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520191403/http://interatr.org/ru/persons/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elçin Əlibəyli Beynəlxalq Televiziya Akademiyasına üzv seçilib - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/content/elcin-elibeyli-beynelxalq-televiziya-akademiyasina-uzv-secilib |access-date=2026-05-29 |website=alibayli.az |archive-date=2026-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529071014/https://alibayli.az/az/content/elcin-elibeyli-beynelxalq-televiziya-akademiyasina-uzv-secilib |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Азербайджане планируется создание отдела Международной академии телевидения и радио - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/content/-116 |access-date=2026-05-29 |website=alibayli.az |archive-date=2026-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529071017/https://alibayli.az/az/content/-116 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktorudur.

Media, televiziya, kulturologiya, rəqəmsal etnoqrafiya, media antropologiyasını təhlil edən elmi araşdırma və kitablarının müəllifidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://manera.az/index.php?newsid=3696 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-26 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121085323/https://manera.az/index.php?newsid=3696 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Nəzəri və elmi məcmuələrdə elmi, həmçinin dövrü mətbuatda çoxlu sayda məqalələri dərc olunmuşdur.&lt;ref&gt;“İki dünya – bir şəxs” realistik üslubda&lt;/ref&gt;

Televiziyada veriliş aparıcısı və veriliş, filmlərin müəllifi, baş prodüseri kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-02-23 |title=&quot;Основы теории телевидения&quot; Эльчина Алибейли: &quot;Идет работа над формированием академии&quot; |url=https://ru.trend.az/life/culture/1995862.html |access-date=2025-08-03 |website=Trend.Az |language=ru |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222231609/https://ru.trend.az/life/culture/1995862.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Televiziya fəaliyyəti ==

=== Moderator kimi ===
[[Fayl:&quot;El içində&quot; tok-şousu.jpg|thumb|&quot;El içində&quot; tok-şou|147x147px]]
;ATV
* &quot;Tanıdım&quot; (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=mMrVjgz-o2k&amp;t=703s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154558/https://www.youtube.com/watch?v=mMrVjgz-o2k&amp;t=703s |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (müzakirə şousu)
* &quot;El içində&quot; (2007–2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=PniUeUAYjiM&amp;t=392s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525155418/https://www.youtube.com/watch?v=PniUeUAYjiM&amp;t=392s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.irfs.org/news-feed/atv-tv-channel-and-tusi-clinic-persistent-to-defend-their-positions/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-26 |archive-date=2025-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211052928/https://www.irfs.org/news-feed/atv-tv-channel-and-tusi-clinic-persistent-to-defend-their-positions/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-sosial tok-şou)
* &quot;LG Bilik Akademiyası&quot; (2008–2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aia.az/26998-en-baximli-kanal.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154557/https://aia.az/26998-en-baximli-kanal.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (intellektual yarışma)

;
;ANS
* &quot;Açıq söhbət&quot; (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elçin Əlibəyli: &quot;Televiziyalarımız sökülüb təzədən yığılmalıdır&quot; MÜSAHİBƏ |url=https://kulis.az/xeber/senet/xeber________________________________________-5736 |access-date=2025-08-03 |website=Kulis.az |language=az |archive-date=2024-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814082656/https://kulis.az/xeber/senet/xeber________________________________________-5736 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-siyasi tok-şou) [[Fayl:LG Bilik Akademiyası.jpg|thumb|&quot;LG Bilik Akademiyası&quot; bilik yarışması|153x153px]]
'''Space TV'''
* &quot;Oturduğumuz yerdə&quot; (2014–2015)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=vB2CtVqdRGM&amp;t=23s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154557/https://www.youtube.com/watch?v=vB2CtVqdRGM&amp;t=23s |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-sosial tok-şou),
* &quot;Kişi sözü&quot; (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cYvn_BsjcBc |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525155414/https://www.youtube.com/watch?v=cYvn_BsjcBc&amp;gl=US&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (psixo-portret proqramı),
* &quot;Görüş yeri&quot; (2015) (səhər proqramı),
* &quot;El bizim, sirr bizim&quot; (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=udu3p9FrKLg&amp;t=1052s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154555/https://www.youtube.com/watch?v=udu3p9FrKLg&amp;t=1052s |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-sosial tok-şou)
* &quot;Sehrli ilmələr&quot; (2018) (etnoqrafik proqram)
* &quot;Gərgin saat&quot; (2020)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=wjDCC5Vt_Cc |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154615/https://www.youtube.com/watch?v=wjDCC5Vt_Cc&amp;gl=US&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (siyasi tok-şou)
* &quot;Elin sözü&quot; (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=2soAKFyyQuw&amp;t=2s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154557/https://www.youtube.com/watch?v=2soAKFyyQuw&amp;t=2s |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-sosial tok-şou)
* &quot;Elin gözü&quot; (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=6s9HSpK6tAg |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154558/https://www.youtube.com/watch?v=6s9HSpK6tAg |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-istehlakçı proqramı)
* &quot;Elə çarə&quot; (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=TkbCPsl-yJM |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525154600/https://www.youtube.com/watch?v=TkbCPsl-yJM |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-istehlakçı proqram
[[Fayl:Sehrli ilmələr.jpg|thumb|&quot;Sehrli ilmələr&quot; etnoqrafik proqram|156x156px]]

;Baku TV
* &quot;Qərbi Azərbaycan ilmələri&quot;(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://report.az/daxili-siyaset/qerbi-azerbaycan-xronikasi-goyce-xalcaciliginda-celebi-izi/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525151728/https://report.az/daxili-siyaset/qerbi-azerbaycan-xronikasi-goyce-xalcaciliginda-celebi-izi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (etnoqrafik proqram)
* &quot;Qərbi Azərbaycan İrsimiz&quot; (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://oxu.az/siyaset/qerbi-azerbaycan-xronikasi-qedim-qipcaq-adetlerini-yasadan-bolgenin-sirli-alemi-video |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525151727/https://oxu.az/siyaset/qerbi-azerbaycan-xronikasi-qedim-qipcaq-adetlerini-yasadan-bolgenin-sirli-alemi-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (etnoqrafik proqram),
* &quot;Qərbi Azərbaycan xronikası. Araşdırma&quot; (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://report.az/region-xeberleri/qerbi-azerbaycan-xronikasi-ermeniler-sumer-urartu-qamer-ve-qipcaq-nisanelerini-oz-adina-cixir/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410212546/https://report.az/region-xeberleri/qerbi-azerbaycan-xronikasi-ermeniler-sumer-urartu-qamer-ve-qipcaq-nisanelerini-oz-adina-cixir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://report.az/dini-xeberler/qerbi-azerbaycan-xronikasi-bes-dinin-adetlerini-yasadan-kurmuk-ve-baba-hacini-ne-birlesdirir/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227005111/https://report.az/dini-xeberler/qerbi-azerbaycan-xronikasi-bes-dinin-adetlerini-yasadan-kurmuk-ve-baba-hacini-ne-birlesdirir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (analitik proqram),
* &quot;Qərbi Azərbaycan xronikası. Analitika&quot; (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://oxu.az/siyaset/ermenistanin-iddialari-alt-ust-oldu-qerbi-azerbaycana-qayidis-qacilmazdir-video |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525151730/https://oxu.az/siyaset/ermenistanin-iddialari-alt-ust-oldu-qerbi-azerbaycana-qayidis-qacilmazdir-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (analitik proqram)
* &quot;Baku Aktual&quot; (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.musavat.com/news/azerbaycanin-novbeti-siyasi-qelebesi-qazaxin-4-kendi-qaytarildi-canli-muzakire_1072338.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525151728/https://www.musavat.com/news/azerbaycanin-novbeti-siyasi-qelebesi-qazaxin-4-kendi-qaytarildi-canli-muzakire_1072338.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (ictimai-siyasi tok-şou),
* &quot;Aktual Gündəm&quot; (2025) (ictimai-siyasi tok-şou) [https://youtube.com/playlist?list=PLcuvtB_dtDpwHtKpck9WNUng3JtNxN29c&amp;si=U6v97kDdjp_SLZ9P Bax]&lt;ref&gt;https://youtube.com/playlist?list=PLcuvtB_dtDpwHtKpck9WNUng3JtNxN29c&amp;si=U6v97kDdjp_SLZ9P&lt;/ref&gt;

===== Müəllif kimi (filmlər) =====
* &quot;İxtiyarım olsaydı…&quot; (2004)
* &quot;Daha dəhşət&quot; (2005)
* &quot;Məni taparsınız şeirlərimdə&quot; (2005)
* &quot;Azərbaycan turizmi&quot; (2006)
* &quot;Sağlığında qiymət verin insanlara&quot; (2006)
* &quot;Azərbaycana xoş gəlmisiniz&quot; (2006)
* &quot;Azərbaycan təbiəti&quot; (2007)
* &quot;Azərbaycan mədəniyyəti&quot; (2007)
* &quot;Səma altında muzey&quot; (2007)
* &quot;Azərbaycan turizmi&quot; (2007)
* &quot;Azərbaycan sirləri&quot; etnoqrafik filmlər silsiləsi (2009–2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=-YnCdHRpa_I |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2016-05-15 |archive-date=2016-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161015080121/https://www.youtube.com/watch?v=-YnCdHRpa_I |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Tanımadığımız tanışlar&quot; portret filmlər silsiləsi(2008–2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=P1l30VMFvxI |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525160120/https://www.youtube.com/watch?v=P1l30VMFvxI |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===== Redaktor və prodüser kimi =====
* &quot;Çal-çağır&quot; (1998–2004)
* &quot;İşdən sonra&quot; (1999, Space)
* &quot;Qırmızı xətt&quot; (1999, ABA)
* &quot;Təhlükəli nikah&quot; (2000)
* &quot;Qırmızılar&quot;
* &quot;Təriqət toru 1&quot; (2000)
* &quot;Təriqət toru 2&quot; (2000)
* &quot;SPİD&quot; (2000)
* &quot;Qara daşların əfsanəsi&quot; (2001)
* &quot;Bakı binaları &quot;(2001)
* &quot;Əsirlər&quot; (2000)
* &quot;Gözəllik əməliyyatı&quot; (2001)
* &quot;Pulun o biri üzü&quot; (2001)
* &quot;Azərbaycana xoş gəlmişsiniz&quot; (2001)
* &quot;Azərbaycan mətbəxi&quot; (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=s5jDnQz2VMA |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-25 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525160119/https://www.youtube.com/watch?v=s5jDnQz2VMA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Azal&quot; (2002) &quot;Bizim Bəhram&quot; (2003)

== Ailəsi ==
[[Vidadi Əliyev (aktyor)|Vidadi Əliyev]]in və [[Elmira İsmayılova]]nın övladıdır, [[Oqtay Əliyev (rejissor)|Oqtay Əliyev]]in qardaşıdır. Uşaqları: Günçin Əlibəyli, Odər Əlibəyli, Alpər Əlibəyli.

== Elmi yaradıcılıq ==
&quot;Televiziya funksiyaları Azərbaycan teleməkanında&quot; sənətşünaslıq elmləri üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası [[Fəlsəfə doktoru]] (2005).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://anl.az/dissertasiya/el/alf25/alf25_38.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-26 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623041931/http://anl.az/dissertasiya/el/alf25/alf25_38.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.millikitabxana.az/dissertations/letter/%C6%8F |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-26 |archive-date=2025-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519081946/https://www.millikitabxana.az/dissertations/letter/%C6%8F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&quot;Televiziya yayımının təhlil metodologiyasının əsas istiqamətləri&quot; doktorluq dissertasiyası [[Elmlər doktoru]] (2012).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.preslib.az/az/autoreferat/3kjBlNsEMV |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-26 |archive-date=2025-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906010119/https://www.preslib.az/az/autoreferat/3kjBlNsEMV |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Monoqrafiyalar ===
# ''Əlibəyli E. &quot;Azərbaycan televiziyası&quot;. Bakı, Elm, 2005, s 160&lt;ref&gt;[https://www.example.org/ {{Wayback|url=https://www.example.org/ |date=20250622084734 }} https://ebooks.az/az/book/aimebnd {{Wayback|url=https://ebooks.az/az/book/aimebnd |date=20250620100923 }},.&lt;/ref&gt;''
# ''Əlibəyli E. &quot;Televiziya nəzəriyyəsinin əsasları&quot;. Bakı, Elm, 2011, s 412 ISBN 978-9952-440-04-1 &lt;ref&gt;[https://www.example.org/ {{Wayback|url=https://www.example.org/ |date=20250622084734 }} http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_135/N_5.pdf {{Wayback|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_135/N_5.pdf |date=20241108214706 }},.&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;https://f.eruditor.link/file/2654948/&lt;/ref&gt;,''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elektron kitabxana |url=https://www.mek.org.az/e-kitabxana/kitab.php?id=25832 |access-date=2026-05-24 |website=www.mek.org.az}}&lt;/ref&gt;
# ''Əlibəyli E. &quot;Televiziya yayımının təhlil metodologiyasının əsas istiqamətləri&quot;. Bakı, Günəş, 2016, s 488&lt;ref&gt;[https://www.example.org/ {{Wayback|url=https://www.example.org/ |date=20250622084734 }} https://big.az/264560-taninmis_jurnalist_elcin_elibeylinin_novbeti_kitabi_derc_olundu_-_foto.html {{Wayback|url=https://big.az/264560-taninmis_jurnalist_elcin_elibeylinin_novbeti_kitabi_derc_olundu_-_foto.html |date=20251222234917 }},.&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Televiziya yayımının təhlil metodologiyasının əsas istiqamətləri - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/book/televiziya-yayiminin-tehlil-metodologiyasinin-esas-istiqametleri |access-date=2026-05-24 |website=alibayli.az}}&lt;/ref&gt;''
# ''Əlibəyli E. &quot;Televiziya fenomeni&quot;. Bakı, Günəş, 2016, s 370&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-12-16 |title=&quot;Televiziya fenomeni&quot; - Elçin Əlibəylidən yeni kitab |url=https://teleqraf.az/news/toplum/119376.html |access-date=2025-08-03 |website=Teleqraf |language=az |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222232749/https://teleqraf.az/news/toplum/119376.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Televiziya fenomeni&quot; - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/book/televiziya-fenomeni |access-date=2026-05-24 |website=alibayli.az}}&lt;/ref&gt;''
# ''Əlibəyli E. &quot;Müasir insan informasiya burulğanında: özümüzü necə xilas edək?&quot; Bakı, &quot;Elm və təhsil&quot;, 2019 s 456 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elektron kitabxana |url=https://mek.org.az/e-kitabxana/kitab.php?id=29588 |access-date=2026-05-24 |website=mek.org.az}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elçin Əlibəyli “Müasir insan informasiya burulğanında: özümüzü necə xilas edək?” Bakı, “Elm və təhsil”, 2019 - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/book/elcin-elibeyli-muasir-insan-informasiya-burulganinda-ozumuzu-nece-xilas-edek-baki-elm-ve-tehsil-2019 |access-date=2026-05-24 |website=alibayli.az}}&lt;/ref&gt;''
# ''Əlibəyli E. &quot;Metamodernizm insanının identifikasiyası və İntermedialaşması&quot;. Bakı, SkyE, 2025 s 512 ISBN 978-9952-440-04-1&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ihamenasir.blogspot.com/2025/07/metamodernizm-insannn-identifikasiyas-v.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-07-15 |archive-date=2025-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731182650/https://ihamenasir.blogspot.com/2025/07/metamodernizm-insannn-identifikasiyas-v.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elektron kitabxana |url=https://www.mek.org.az/e-kitabxana/kitab.php?id=26932 |access-date=2026-05-24 |website=www.mek.org.az}}&lt;/ref&gt;
# ''Əlibəyli E. &quot;İnformasiya kommunikasiya fenomeninin antropologiyası və etnoqrafiyası&quot; Bakı, SkyE, 2025  s 576 ISBN 978-9952-440-06-5 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://elchinalibayli.wordpress.com/2025/11/19/elcin-elib%c9%99ylinin-informasiya-kommunikasiya-fenomeninin-antropologiyasi-v%c9%99-etnoqrafiyasi-kitabi/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223005952/https://elchinalibayli.wordpress.com/2025/11/19/elcin-elib%C9%99ylinin-informasiya-kommunikasiya-fenomeninin-antropologiyasi-v%C9%99-etnoqrafiyasi-kitabi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://elchinalibayli.wordpress.com/2025/11/19/informasiya-kommunikasiya-fenomenininantropologiyasi-v%c9%99-etnoqrafiyasi-kitabi/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119044519/https://elchinalibayli.wordpress.com/2025/11/19/informasiya-kommunikasiya-fenomenininantropologiyasi-v%c9%99-etnoqrafiyasi-kitabi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;''
# ''Əlibəyli E. Aparıcı televiziya və sosial mediada. Bakı, UniPrint, 2026, 372 səh ISBN 978-9952-440-06-5 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aparıcı televiziya və sosial mediada. - Elçin Əlibəyli - Tanınmış teleaparıcı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Əlibəylinin rəsmi bioqrafik saytı. |url=https://alibayli.az/az/book/aparici-televiziya-ve-sosial-mediada |access-date=2026-05-24 |website=alibayli.az}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-21 |title=Əsl aparıcı necə olmalıdır? – Elçin Əlibəyli yeni kitabında onlardan bəhs etdi |url=https://yenicag.az/esl-aparici-nece-olmalidir-elcin-elibeyli-yeni-kitabinda-onlardan-behs-etdi |access-date=2026-05-24 |website=Yeni Çağ |language=az}}&lt;/ref&gt;''

=== Kitab fəaliyyəti ===
# &quot;Azərbaycan xalçaları: İrəvan qrupu&quot;. Bakı, Elm 2011&lt;ref&gt;https://www.preslib.az/en/elibrary/ebook/rwzkuvx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:322947&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları. Təbriz qrupu&quot;. Bakı, Elm 2011&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:956128&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları. Quba qrupu&quot; Bakı, Elm 2012&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:956147&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları. Şirvan qrupu&quot; Bakı, Elm 2011&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:943743&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları. Qazax-Borçalı qrupu&quot; Bakı, Elm 2011&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:943745&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları: Qarabağ qrupu&quot; Bakı, Elm 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/yScbp705 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223015525/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/yScbp705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Azərbaycan xalçaları: Naxçıvan qrupu&quot; Bakı, Elm 2012&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://e-kitab.nakhchivan.az/az/KitabEtrafli.aspx?id=52 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002223/http://e-kitab.nakhchivan.az/az/KitabEtrafli.aspx?id=52 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.e-kitab.ameanb.nmr.az/Az/KitabEtrafli.aspx?id=4105 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223004039/http://www.e-kitab.ameanb.nmr.az/Az/KitabEtrafli.aspx?id=4105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== Elmi məqalələr ====
{{columns-list|2|
# &quot;Televiziya rejissor sənəti&quot; Mədəni Maarif jurnalı  (mart,2006)&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:689590&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Televiziyanın mədəniyyət sistemində yeri &quot;Mədəni Maarif jurnalı (May, 2006)
# &quot;Televiziya verilişlərinin təhlil metodologiyası&quot; Mədəni Maarif jurnalı (iyun, 2006)&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:13695&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Gerçək Şoular&quot; ADMİU &quot;Mədəniyyət dünyası&quot; elmi-nəzəri məcmuə,  XI say, Bakı 2006
# &quot;Mənəvi tərbiyə işində televiziyanın yeri və əhəmiyyəti&quot; AMEA Ekologiya, fəlsəfə, mədəniyyət. №36 2004.
# &quot;Televiziya yayımında yeni qəhrəman axtarışları.&quot; AMEA &quot;Sosial-siyasi problemləri XII buraxılış, Bakı 2004.
# &quot;Televiziya kütləvi mədəniyyətin təbliğatçısı kimi&quot;  Elm və həyat, 1-2 2004.
# &quot;Televiziyada mədəni-maarif işinin qurulması yaradıcı və kulturoloji problem kimi&quot;.  ADMİU Mədəniyyət dünyası jurnalı XIII, 2006.
# &quot;Manipuliyasiya texnologiyalarının televiziya yayımında yeri və onun şüura təsiri&quot;  ADMİU Mədəniyyət dünyası jurnalı XIV, 2007.
# &quot;Televiziya informasiya proqramlarının yaradıcı və sosial xüsusiyyətləri&quot; AMEA İncəsənətin və mədəniyyətin problemləri jurnalı XVI buraxılış, 2006.
# &quot;Televizya aparıcılarının sənətkarlıq göstəricilərinin təhlil metodologiyası&quot; &quot;Qobustan&quot; sənət toplusu 03 (143). 2008
# &quot;Televiziya rekreativ fəaliyyətinin nəzəri əsasları və təhlil metodologiyası&quot; AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, &quot;Azərbaycan Arxeologiyası və Etnoqrafiyası&quot;. № 1 2010
# &quot;Azərbaycan televiziyasında xəbər aparıcıları &quot; Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Elmi əsərləri
# &quot;Azərbaycan televiziyasında xəbər aparıcıları yaradıcılıq axtarışları &quot; AMEA Folklor institutu Elmi axtarışlar XXX toplu, 2006&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shop.eastview.com/results/item?sku=794788B |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222233533/https://shop.eastview.com/results/item?sku=794788B |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Kadrın plastik ifadəliliyi televiyanın bədii ifadə vasitələrinin təhlil metodologiyasında başlıca istiqamət kimi&quot; Bakı Musiqi Akademiyası. Musiqi dünyası № 4/45 2010&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:149957&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Televiziya yayımında manipuliyasiya və onun təsir  mexanizmləri &quot;  AMEA Folklor İnstitutu, Elmi axtarışlar XXV, 2006&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shop.eastview.com/results/item?sku=766389B |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223020031/https://shop.eastview.com/results/item?sku=766389B |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Reytinq&quot; AMEA Məruzələr. LXVII cild,  Bakı, 2011.
# &quot;Televiziya təhlil metodologiyasında serial və cizgi filmlərinin yeri&quot;. ADMİU elmi əsərləri № 11, Bakı 2011.
# &quot;Azərbaycan televiziyasında infoteynment&quot; Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi &quot;Təsviri və Dekorativ-Tətbiqi Sənət Məsələləri&quot; № 1 (3) Bakı 2010.
# &quot;Inteqrativ funksiya&quot; Azərbaycan Milli Konservatoriyası &quot;Konservatoriya&quot;  № 3-4 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://konservatoriya.az/?page_id=22 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002026/http://konservatoriya.az/?page_id=22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Televiziya dramaturgiyasının təhlil metodologiyası&quot; Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi, &quot;Təsviri və Dekorativ-Tətbiqi Sənət Məsələləri&quot; № 2-3 (4-5), Bakı 2010.
# &quot;Azərbaycan televiziyasının tamaşaçı problemi televiziya tədqiqatının əsas istiqaməti kimi&quot; Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi, &quot;Təsviri və Dekorativ-Tətbiqi Sənət Məsələləri&quot; №1 (7) 2011
# &quot;Televiziya dramaturgiyasının nəzəri əsasları&quot; Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin elmi əsərləri
# &quot;Teatr tamaşalarının televiziya yayımının yaradıcı xüsusiyyətləri&quot; Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin elmi əsərləri № 12, 2011
# &quot;Etnoqrafik və elmi-tədris mahiyyəti daşıyan televiziya filmlərinin yaradıcı xüsusiyyətləri&quot; AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, &quot;Azərbaycan Arxeologiyası və Etnoqrafiyası&quot;.№ 1 2011 &lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:565613&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Televiziya təhlil metodologiyasının əsasları&quot; Azərbaycan Milli Konservatoriyası &quot;Konservatoriya&quot; № 2 (16), Bakı 2012&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://konservatoriya.az/?page_id=22 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002026/http://konservatoriya.az/?page_id=22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Teleobrazlar&quot; Azərbaycan Milli Konservatoriyası &quot;Konservatoriya&quot; № 3 (13), Bakı 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://konservatoriya.az/?page_id=22 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002026/http://konservatoriya.az/?page_id=22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Детские передачи на Азербайджанском телевидение&quot;. Поиск. Научный журнал министерство Образования и Науки Казахской Республики. № 1/2011
# &quot;Воспитания нового поколения на Азербайджанском теле пространстве&quot;. Культура народов Причерноморья. ЦНАН и министерство Образования и Науки Украины, № 193, 2010.
# «Основы Творческой деятельности телеведущего»  Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. № 11, 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/osnovy-tvorcheskoy-deyatelnosti-televeduschego/viewer |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224123613/https://cyberleninka.ru/article/n/osnovy-tvorcheskoy-deyatelnosti-televeduschego/viewer |url-status=live }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/journal/n/aktualnye-problemy-gumanitarnyh-i-estestvennyh-nauk?i=1055771 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016164659/https://cyberleninka.ru/journal/n/aktualnye-problemy-gumanitarnyh-i-estestvennyh-nauk?i=1055771 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Televizyon filmlerinin kültürel bilinçlenme etkileri&quot;. Türkbilim, sayı: 4, 2010&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nadirkitap.com/turkbilim-dergisi-sayi-4-yil-2010-kollektif-dergi15006225.html?srsltid=AfmBOoqvw8nHLG1qMY9FYaIVEjdCdlLZF9fCz1_015D3fkJRoDdaFQhA |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222232352/https://www.nadirkitap.com/turkbilim-dergisi-sayi-4-yil-2010-kollektif-dergi15006225.html?srsltid=AfmBOoqvw8nHLG1qMY9FYaIVEjdCdlLZF9fCz1_015D3fkJRoDdaFQhA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Azerbaycan televiziyonçuluğunda Bilimsel-Kütlesel filmler&quot;. YOM Türk Dünyası Kültür Dergisi, sayı 18, 2010.
# &quot;Становление и тенденции развития современного Азербайджанского телевидения&quot; Эпический текст: проблемы и перспективы изучения. Материалы III Международной научной конференции. 17-19 ноября 2010 г. – Пятигорск: ПГЛУ, 2010 г.
# &quot;Azərbaycan teleməkanında videokliplərin yaradıcı axtarışları televiziya tədqiqatının əsas obyekti kimi. &quot;Fokus&quot; № 01 (07) may 2012
# &quot;Thetre in exile. The İrevan State Azerbaijan Drama Theatre.&quot; Visions of Azerbaijan. Yanvary-february 2012&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visions.az/en/news/373/f54a372d/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2016-05-12 |archive-date=2019-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510133833/http://www.visions.az/en/news/373/f54a372d// |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Theatre Director Azer Pasha Nematov - a portrait in three performances&quot; Visions of Azerbaijan. May-yune 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visions.az/en/news/293/2ffe8c5a/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2016-05-12 |archive-date=2017-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016233037/http://www.visions.az/en/news/293/2ffe8c5a/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Televiziya xalqa məxsusdur&quot; ATV maqazin 03 (07) 2007
# &quot;Azərbaycan televiziyalarında hərbi-vətənpərvərlik proqramları&quot;. Elmi axtarışlar, IX toplu, Bakı, 2003
# &quot;Azərbaycan televiziyalarında kütləvi mədəniyyətin yeri&quot;. Hikmət, elmi araşdırmalar toplusu, 2, Bakı, 2004
# &quot;Mənəvi tərbiyə işində televiziyanın yeri və əhəmiyyəti&quot;. Ekologiya, fəlsəfə, mədəniyyət, Elmi məqalələr məcmusu, 36-cı buraxılış, Bakı, 2004
# &quot;Televiziyanın tamaşaçı şüuruna təsiri çağdaş televiziya nəzəriyyəsində başlıca problem kimi&quot;. Sosial-siyasi problemlər, XII buraxılış, Bakı, 2004
# &quot;Azərbaycan televiziyasında mədəni-maarif işinin təşkili&quot;. Mədəni-maarif, Elmi, metodiki, publisistik jurnal, 4, Bakı, 2004.
# &quot;Pulun bioloji motivi və ya çağdaş kütləvi mədəniyyətə bir baxış&quot; &quot;Ustad&quot; 04 (04) may, 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://senet.az/sntazmedia/edbyoxl0/2018/10/Ustad-4-compressor.pdf |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222232419/https://senet.az/sntazmedia/edbyoxl0/2018/10/Ustad-4-compressor.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# &quot;Medialaşan adam və kütləvi mədəniyyət&quot;. &quot;Qobustan&quot; sənət toplusu 03 (172). 2016&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:559691&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;
# &quot;Medialaşan adam və kütləvi mədəniyyət&quot;.Ikinci yazı &quot;Qobustan&quot; sənət toplusu 04 (173). 2016&lt;ref&gt;https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:559700&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq&lt;/ref&gt;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Ermənistandan deportasiya olunmuş azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın televiziya aparıcıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan televiziya tənqidçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan televiziya prodüserləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan sənətşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan kulturoloqları]]
[[Kateqoriya:Azad Azərbaycan TV-nin jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Space TV-nin jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Vikipediyanı redaktə edən ensiklopedik şəxslər]]</text>
      <sha1>7b7p4yi8pkt9meud74f81n0oxsapobw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sərtab Ərənər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48002</id>
    <revision>
      <id>9014857</id>
      <parentid>8966809</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stunpulse</username>
        <id>351251</id>
      </contributor>
      <comment>İstinad əlavə et [[m:Web2Cit| #Web2Cit]]</comment>
      <origin>9014857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="bgz2f2exdd7nuihj6n870laegaiere7" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}

'''Sərtab Ərənər''' ({{dil-tr|Sertab Erener}}; d. {{DVTY}}) — [[Türkiyə]] pop müğənnisi, 2003-cü ildəki [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin]] qalibi.

Sərtab Erener koloratur soprano səsi ilə diqqət çəkərək Sezen Aksunun vokalisti kimi fəaliyyətə başlamış, Aksunun dəstəyi ilə nəşr etdirdiyi albomlar sayəsində 1990-cı illərin əvvəllərində tanınmışdır.

Sezen Aksunun dəstəyi ilə işıq üzü görən &quot;Sakin Ol!&quot; (1992) albomu ilə musiqi karyerasında uğur qazanan Erener, 1990-cı illər ərzində yayımladığı &quot;Lâ’l&quot; (1994), &quot;Sertab Gibi&quot; (1997) və &quot;Sertab Erener&quot; (1999) albomları ilə Türkiyə pop musiqisinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Bu albomlardan &quot;Sakin Ol!&quot;, &quot;Aldırma Deli Gönlüm&quot;, &quot;Ateşle Barut&quot;, &quot;Sevdam Ağlıyor&quot;, &quot;Aslolan Aşktır&quot;, &quot;Yanarım&quot;, &quot;Zor Kadın&quot; və &quot;Vur Yüreğim&quot; kimi bir çox məşhur mahnılar təqdim olunmuşdur.

2000-ci illərin əvvəllərində Erener &quot;Kumsalda&quot; və &quot;Kendime Yeni Bir Ben Lazım&quot; mahnıları ilə diqqət çəkməyə davam etmişdir. O, 2003-cü il &quot;Eurovision&quot; Mahnı Müsabiqəsində &quot;Everyway That I Can&quot; mahnısı ilə qalib gələrək Türkiyəyə müsabiqə tarixində ilk birinciliyini qazandırmış və Avropada da geniş tanınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-11 |title=Sertap Erener - Müzik Yapımcılığı ve Sanatçı Menajerlik Şirketi |url=https://paradiseproduction.com.tr/sanatcilar/sertap-erener/ |access-date=2026-07-29 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Albomları ==
* ''Sakin Ol!'' (1992)
* ''Lâ'l'' (1994)
* ''Sertab Gibi'' (1997)
* ''Sertab Erener'' (1999)
* ''Turuncu'' (2001)
* ''No Boundaries'' (2004)
* ''Aşk Ölmez'' (2005)
* ''Painted On Water'' (Dəmir Dəmirkən ilə, 2009)
* ''Rengârenk'' (2010)
{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Marie N]]
| başlıq  = [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] qalibi
| illər   = [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2003]]
| sonra   = [[Ruslana]]
}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Buket Bengisu]] &amp; [[Grup Safir]]
| başlıq  = [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Türkiyə]]
| illər   = [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2003]]
| sonra   = [[Athena]]
}}
{{son}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* {{IMDb|1384913}}
* [http://www.sertab.org www.sertab.org] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181229104237/http://sertab.org/ |date=2018-12-29 }}
{{Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibləri}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Türkiyə müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
[[Kateqoriya:Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibləri]]
{{Musiqiçi-qaralama}}
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Türkiyə qadın müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>bgz2f2exdd7nuihj6n870laegaiere7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014860</id>
      <parentid>9014857</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stunpulse</username>
        <id>351251</id>
      </contributor>
      <origin>9014860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="t09qe71ucfejrlrfbv4wh623pnxetjk" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}

'''Sərtab Ərənər''' ({{dil-tr|Sertab Erener}}; d. {{DVTY}}) — [[Türkiyə]] pop müğənnisi, 2003-cü ildəki [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin]] qalibi.

Sərtab Erener koloratur soprano səsi ilə diqqət çəkərək Sezen Aksunun vokal qrupuna qoşulmuş, onun dəstəyi ilə nəşr etdirdiyi albomlar sayəsində 1990-cı illərin əvvəllərində geniş tanınmışdır.

Sezen Aksunun dəstəyi ilə işıq üzü görən &quot;Sakin Ol!&quot; (1992) albomu ilə musiqi karyerasında uğur qazanan Erener, 1990-cı illər ərzində nəşr etdirdiyi &quot;Lâ’l&quot; (1994), &quot;Sertab Gibi&quot; (1997) və &quot;Sertab Erener&quot; (1999) albomları ilə Türkiyə pop musiqisinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Bu albomlarda yer alan &quot;Sakin Ol!&quot;, &quot;Aldırma Deli Gönlüm&quot;, &quot;Ateşle Barut&quot;, &quot;Sevdam Ağlıyor&quot;, &quot;Aslolan Aşktır&quot;, &quot;Yanarım&quot;, &quot;Zor Kadın&quot; və &quot;Vur Yüreğim&quot; mahnıları geniş şöhrət qazanmışdır.

2000-ci illərin əvvəllərində Erener &quot;Kumsalda&quot; və &quot;Kendime Yeni Bir Ben Lazım&quot; mahnıları ilə də uğurunu davam etdirmişdir. O, 2003-cü ildə keçirilən &quot;Eurovision&quot; Mahnı Müsabiqəsində &quot;Everyway That I Can&quot; mahnısı ilə qalib gələrək Türkiyəyə müsabiqə tarixində ilk qələbəsini qazandırmış, bununla da beynəlxalq miqyasda tanınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-11 |title=Sertap Erener - Müzik Yapımcılığı ve Sanatçı Menajerlik Şirketi |url=https://paradiseproduction.com.tr/sanatcilar/sertap-erener/ |access-date=2026-07-29 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Albomları ==
* ''Sakin Ol!'' (1992)
* ''Lâ'l'' (1994)
* ''Sertab Gibi'' (1997)
* ''Sertab Erener'' (1999)
* ''Turuncu'' (2001)
* ''No Boundaries'' (2004)
* ''Aşk Ölmez'' (2005)
* ''Painted On Water'' (Dəmir Dəmirkən ilə, 2009)
* ''Rengârenk'' (2010)
{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Marie N]]
| başlıq  = [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] qalibi
| illər   = [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2003]]
| sonra   = [[Ruslana]]
}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Buket Bengisu]] &amp; [[Grup Safir]]
| başlıq  = [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Türkiyə]]
| illər   = [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2003]]
| sonra   = [[Athena]]
}}
{{son}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* {{IMDb|1384913}}
* [http://www.sertab.org www.sertab.org] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181229104237/http://sertab.org/ |date=2018-12-29 }}
{{Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibləri}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Türkiyə müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
[[Kateqoriya:Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibləri]]
{{Musiqiçi-qaralama}}
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Türkiyə qadın müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>t09qe71ucfejrlrfbv4wh623pnxetjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Süleyman Tatlıyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48187</id>
    <revision>
      <id>9015082</id>
      <parentid>8992886</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5807" sha1="ihok8zcv8e0uf82wa9yx9qfzrtbswbb" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}

{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil        = Süleyman Tatlıyev.jpg
 |vəzifə        = Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti
 |bayraq       = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc   = 1994
 |son     = 9 mart 2014
 |əvvəlki       = [[Kamran Hüseynov]]
 |sonrakı       = Niyaz Əli-zadə
 |vəzifə_3      = [[Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri]]
 |bayraq_3     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_3    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = 30 dekabr 1985
 |son_3   = 22 iyun 1989
 |əvvəlki_3     = [[Qurban Xəlilov]]
 |sonrakı_3     = [[Elmira Qafarova]]
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] sədrinin birinci müavini
 |bayraq_4     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = 28 iyul 1978
 |son_4   = 30 dekabr 1985
 |əvvəlki_4     = [[İsmayıl İbrahimov]]
 |sonrakı_4     = [[Artur Rasizadə]]
 |vəzifə_5      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin işlər müdiri
 |bayraq_5     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_5    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_5 = 1970
 |son_5   = 1978
 |sonrakı_5     = [[Arif Axundov (dövlət xadimi)|Arif Axundov]]
 |vəzifə_6      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] Kimya Sənayesi İdarəsinin rəisi
 |bayraq_6     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_6    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_6 = 13 yanvar 1966
 |son_6   = 1970
 |təltifləri   = {{&quot;Şöhrət&quot; ordeni|2005}} {{&quot;Dostluq&quot; ordeni (Rusiya)|2004}}&lt;br&gt;{{&quot;Oktyabr inqilabı&quot; ordeni}} {{1-ci dərəcəli &quot;Vətən müharibəsi&quot; ordeni|1985}}  {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni}}
 |vikianbar    = 
}}

'''Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1985–1989), Azərbaycan Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti (1994–2014).

== Həyatı ==
Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 27 fevral 1925-ci ildə [[Qazax rayonu]]nun [[Dağ Kəsəmən]] kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbin yuxarı sinfində oxuyarkən 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Cəbhədə ağır yaralandıqdan sonra vətənə qayıdaraq, Qazax şəhər orta məktəbini, 1951-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Qroznı Yeni Neftayırma Zavodunda mühəndis kimi başlamış və 1956-cı ilədək həmin vəzifədə işləmişdir.

1956–1961-ci illərdə Sumqayıt Sintetik Kauçuk Zavodunda sex rəisi, baş mühəndisin müavini, 1961–1963-cü illərdə Xalq Təsərrüfatı Şurası kimya idarəsinin şöbə müdiri, 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1963–1964-cü illərdə Sov. İKP Zaqafqaziya Bürosu üzrə inspektor, 1964–1965-ci illərdə yenidən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Kimya sənayesi idarəsinin rəisi, 1970–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin İşlər idarəsinin müdiri, 1978–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini, 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri, 1991-ci ildən &quot;Nur&quot; Xarici İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti, 1994-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

Bir neçə çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Süleyman Tatlıyev bir sıra orden və medallarla təltif edilib, o cümlədən müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı olan &quot;Şöhrət&quot; ordeninə layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai-siyasi və dövlət xadimi Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 9 mart 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://e-qanun.az/framework/7403
 |title=S.B.Tatlıyevin &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
 |website=e-qanun.az
 |date=22 fevral 2005
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat etdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140311222328/http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html |date=2014-03-11 }} qafqazinfo.az {{ref-az}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin X çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavinləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVII qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVI qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>ihok8zcv8e0uf82wa9yx9qfzrtbswbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015083</id>
      <parentid>9015082</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5730" sha1="ebr3as97awwtbzsq4hnflvjknd7cpeb" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}

{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil        = Süleyman Tatlıyev.jpg
 |vəzifə        = Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti
 |bayraq       = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc   = 1994
 |son     = 9 mart 2014
 |əvvəlki       = [[Kamran Hüseynov]]
 |sonrakı       = Niyaz Əli-zadə
 |vəzifə_3      = [[Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri]]
 |bayraq_3     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_3    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = 30 dekabr 1985
 |son_3   = 22 iyun 1989
 |əvvəlki_3     = [[Qurban Xəlilov]]
 |sonrakı_3     = [[Elmira Qafarova]]
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] sədrinin birinci müavini
 |bayraq_4     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = 28 iyul 1978
 |son_4   = 30 dekabr 1985
 |əvvəlki_4     = [[İsmayıl İbrahimov]]
 |sonrakı_4     = [[Artur Rasizadə]]
 |vəzifə_5      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin işlər müdiri
 |bayraq_5     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_5    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_5 = 1970
 |son_5   = 1978
 |sonrakı_5     = [[Arif Axundov (dövlət xadimi)|Arif Axundov]]
 |vəzifə_6      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] Kimya Sənayesi İdarəsinin rəisi
 |bayraq_6     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_6    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_6 = 13 yanvar 1966
 |son_6   = 1970
 |təltifləri   = {{&quot;Şöhrət&quot; ordeni|2005}} {{&quot;Dostluq&quot; ordeni (Rusiya)|2004}}&lt;br&gt;{{&quot;Oktyabr inqilabı&quot; ordeni}} {{1-ci dərəcəli &quot;Vətən müharibəsi&quot; ordeni|1985}}  {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni}}
 |vikianbar    = 
}}

'''Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1985–1989), Azərbaycan Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti (1994–2014).

== Həyatı ==
Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 27 fevral 1925-ci ildə [[Qazax rayonu]]nun [[Dağ Kəsəmən]] kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbin yuxarı sinfində oxuyarkən 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Cəbhədə ağır yaralandıqdan sonra vətənə qayıdaraq, Qazax şəhər orta məktəbini, 1951-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Qroznı Yeni Neftayırma Zavodunda mühəndis kimi başlamış və 1956-cı ilədək həmin vəzifədə işləmişdir.

1956–1961-ci illərdə Sumqayıt Sintetik Kauçuk Zavodunda sex rəisi, baş mühəndisin müavini, 1961–1963-cü illərdə Xalq Təsərrüfatı Şurası kimya idarəsinin şöbə müdiri, 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1963–1964-cü illərdə Sov. İKP Zaqafqaziya Bürosu üzrə inspektor, 1964–1965-ci illərdə yenidən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Kimya sənayesi idarəsinin rəisi, 1970–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin İşlər idarəsinin müdiri, 1978–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini, 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri, 1991-ci ildən &quot;Nur&quot; Xarici İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti, 1994-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

Bir neçə çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Süleyman Tatlıyev bir sıra orden və medallarla təltif edilib, o cümlədən müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı olan &quot;Şöhrət&quot; ordeninə layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai-siyasi və dövlət xadimi Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 9 mart 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://e-qanun.az/framework/7403
 |title=S.B.Tatlıyevin &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
 |website=e-qanun.az
 |date=22 fevral 2005
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat etdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140311222328/http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html |date=2014-03-11 }} qafqazinfo.az {{ref-az}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin X çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavinləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVII qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVI qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>ebr3as97awwtbzsq4hnflvjknd7cpeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015084</id>
      <parentid>9015083</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42129-56</username>
        <id>351487</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5976" sha1="bfh93ien9tk74wg0qzr6n78y30lyl5o" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}

{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil        = Süleyman Tatlıyev.jpg
 |vəzifə        = Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti
 |bayraq       = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc   = 1994
 |son     = 9 mart 2014
 |əvvəlki       = [[Kamran Hüseynov]]
 |sonrakı       = Niyaz Əli-zadə
 |vəzifə_3      = [[Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri]]
 |bayraq_3     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_3    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = 30 dekabr 1985
 |son_3   = 22 iyun 1989
 |əvvəlki_3     = [[Qurban Xəlilov]]
 |sonrakı_3     = [[Elmira Qafarova]]
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] sədrinin birinci müavini
 |bayraq_4     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = 28 iyul 1978
 |son_4   = 30 dekabr 1985
 |əvvəlki_4     = [[İsmayıl İbrahimov]]
 |sonrakı_4     = [[Artur Rasizadə]]
 |vəzifə_5      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin işlər müdiri
 |bayraq_5     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_5    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_5 = 1970
 |son_5   = 1978
 |sonrakı_5     = [[Arif Axundov (dövlət xadimi)|Arif Axundov]]
 |vəzifə_6      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] Kimya Sənayesi İdarəsinin rəisi
 |bayraq_6     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_6    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_6 = 13 yanvar 1966
 |son_6   = 1970
 |təltifləri   = {{&quot;Şöhrət&quot; ordeni|2005}} {{&quot;Dostluq&quot; ordeni (Rusiya)|2004}}&lt;br&gt;{{&quot;Oktyabr inqilabı&quot; ordeni}} {{1-ci dərəcəli &quot;Vətən müharibəsi&quot; ordeni|1985}}  {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni}}
 |vikianbar    = 
}}

'''Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1985–1989), Azərbaycan Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti (1994–2014).

== Həyatı ==
Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 27 fevral 1925-ci ildə [[Qazax rayonu]]nun [[Dağ Kəsəmən]] kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbin yuxarı sinfində oxuyarkən 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Cəbhədə ağır yaralandıqdan sonra vətənə qayıdaraq, Qazax şəhər orta məktəbini, 1951-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Qroznı Yeni Neftayırma Zavodunda mühəndis kimi başlamış və 1956-cı ilədək həmin vəzifədə işləmişdir.

1956–1961-ci illərdə Sumqayıt Sintetik Kauçuk Zavodunda sex rəisi, baş mühəndisin müavini, 1961–1963-cü illərdə Xalq Təsərrüfatı Şurası kimya idarəsinin şöbə müdiri, 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1963–1964-cü illərdə Sov. İKP Zaqafqaziya Bürosu üzrə inspektor, 1964–1965-ci illərdə yenidən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Kimya sənayesi idarəsinin rəisi, 1970–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin İşlər idarəsinin müdiri, 1978–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini, 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri, 1991-ci ildən &quot;Nur&quot; Xarici İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti, 1994-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

Bir neçə çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Süleyman Tatlıyev bir sıra orden və medallarla təltif edilib, o cümlədən müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı olan &quot;Şöhrət&quot; ordeninə layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai-siyasi və dövlət xadimi Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 9 mart 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://e-qanun.az/framework/7403
 |title=S.B.Tatlıyevin &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
 |website=e-qanun.az
 |date=22 fevral 2005
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://musavat.com/news/ticaret-ve-senaye-palatasinin-prezidenti-vefat-edib_186238.html
 |title=Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat edib
 |website=Müsavat
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat etdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140311222328/http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html |date=2014-03-11 }} qafqazinfo.az {{ref-az}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin X çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavinləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVII qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVI qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>bfh93ien9tk74wg0qzr6n78y30lyl5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015086</id>
      <parentid>9015084</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42129-56</username>
        <id>351487</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="8wltkmxk9qdecuejd0rh3z1tlbpqzpr" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}

{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil        = Süleyman Tatlıyev.jpg
 |vəzifə        = Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti
 |bayraq       = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc   = 1994
 |son     = 9 mart 2014
 |əvvəlki       = [[Kamran Hüseynov]]
 |sonrakı       = Niyaz Əli-zadə
 |vəzifə_3      = [[Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri]]
 |bayraq_3     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_3    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = 30 dekabr 1985
 |son_3   = 22 iyun 1989
 |əvvəlki_3     = [[Qurban Xəlilov]]
 |sonrakı_3     = [[Elmira Qafarova]]
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] sədrinin birinci müavini
 |bayraq_4     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = 28 iyul 1978
 |son_4   = 30 dekabr 1985
 |əvvəlki_4     = [[İsmayıl İbrahimov]]
 |sonrakı_4     = [[Artur Rasizadə]]
 |vəzifə_5      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin işlər müdiri
 |bayraq_5     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_5    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_5 = 1970
 |son_5   = 1978
 |sonrakı_5     = [[Arif Axundov (dövlət xadimi)|Arif Axundov]]
 |vəzifə_6      = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]] Kimya Sənayesi İdarəsinin rəisi
 |bayraq_6     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg
 |bayraq2_6    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_6 = 13 yanvar 1966
 |son_6   = 1970
 |təltifləri   = {{&quot;Şöhrət&quot; ordeni|2005}} {{&quot;Dostluq&quot; ordeni (Rusiya)|2004}}&lt;br&gt;{{&quot;Oktyabr inqilabı&quot; ordeni}} {{1-ci dərəcəli &quot;Vətən müharibəsi&quot; ordeni|1985}}  {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni}} {{&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni}}
 |vikianbar    = 
}}

'''Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1985–1989), Azərbaycan Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti (1994–2014).

== Həyatı ==
Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 27 fevral 1925-ci ildə [[Qazax rayonu]]nun [[Dağ Kəsəmən]] kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbin yuxarı sinfində oxuyarkən 1943-cü ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Cəbhədə ağır yaralandıqdan sonra vətənə qayıdaraq, Qazax şəhər orta məktəbini, 1951-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Qroznı Yeni Neftayırma Zavodunda mühəndis kimi başlamış və 1956-cı ilədək həmin vəzifədə işləmişdir.

1956–1961-ci illərdə Sumqayıt Sintetik Kauçuk Zavodunda sex rəisi, baş mühəndisin müavini, 1961–1963-cü illərdə Xalq Təsərrüfatı Şurası kimya idarəsinin şöbə müdiri, 1963-cü ildən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1963–1964-cü illərdə Sov. İKP Zaqafqaziya Bürosu üzrə inspektor, 1964–1965-ci illərdə yenidən Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini, 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Kimya sənayesi idarəsinin rəisi, 1970–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin İşlər idarəsinin müdiri, 1978–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini, 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri, 1991-ci ildən &quot;Nur&quot; Xarici İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti, 1994-cü ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

Bir neçə çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. Süleyman Tatlıyev bir sıra orden və medallarla təltif edilib, o cümlədən müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı olan &quot;Şöhrət&quot; ordeninə layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai-siyasi və dövlət xadimi Süleyman Bayram oğlu Tatlıyev 9 mart 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://e-qanun.az/framework/7403
 |title=S.B.Tatlıyevin &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
 |website=e-qanun.az
 |date=22 fevral 2005
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Tatlıyev
 |first=Süleyman Bayram oğlu
 |title=Amalım və əməlim
 |publisher=Şuşa nəşriyyatı
 |location=Bakı
 |year=2005
 |pages=200
 |url=https://www.preslib.az/az/book/S2LkusT3rRV406P
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://musavat.com/news/ticaret-ve-senaye-palatasinin-prezidenti-vefat-edib_186238.html
 |title=Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat edib
 |website=Müsavat
 |access-date=29 iyul 2026
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html Ticarət və Sənaye Palatasının prezidenti vəfat etdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140311222328/http://qafqazinfo.az/xeber-ticart-v-snaye-palatasnn-prezidenti-vfat-etdi-t77836.html |date=2014-03-11 }} qafqazinfo.az {{ref-az}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin X çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavinləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVII qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXVI qurultayının nümayəndələri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>8wltkmxk9qdecuejd0rh3z1tlbpqzpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49915</id>
    <revision>
      <id>9015112</id>
      <parentid>8819597</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136556" sha1="qy31nkigi982r1z1xndqay3shc7v8lw" xml:space="preserve">{{Seçilmiş məqalə}}
{{Bayram
|adı           = Milad
|baxış         = [[Xristianlıq|xristian]]
|şəkil         = Y Christmas Tree 2.jpg
|ölçüsü        = 250px
|izahı         = &lt;small&gt;''Bəzədilmiş [[Milad ağacı]]''&lt;/small&gt;
|rəsmi adı     = 
|adlandırma    = Noël, [[İsanın doğulması|Doğulma]], [[Xmas]], [[Yule]], [[Yeni il]]
|keçirilir     = xristianlar və əksər qeyri-xristianlar
|rəngi         = Lavender
|növ           = xristian, mədəni
|mənası        = [[İsanın doğulması]] və [[Yeni il|Yeni təqvim ilinin başlanması]] qeyd edilir.
|başlayır      = 
|bitir         =
|tarixi        = 25 dekabr (bütün Qərb və Şərq kilsələri), 7 yanvar, 6 və ya 19 yanvar (bəzi Şərq kilsələri)&lt;ref name=&quot;Jan7&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.copticchurch.net/topics/coptic_calendar/nativitydate.html |title=The Glorious Feast of Nativity: 7 January? 29 Kiahk? 25 December? |publisher=Coptic Orthodox Church Network |first=John |last=Ramzy |accessdate=2014-01-30 |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228051302/http://www.copticchurch.net/topics/coptic_calendar/nativitydate.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=4Dates /&gt;
|tarix2013      = 
|tarix2014      = &lt;!-- hər il dəyişən günlər üçün --&gt;
|tarix2014      = &lt;!-- hər il dəyişən günlər üçün --&gt;
|qeyd_olunur   = illik
|ənənə         = kilsə ayinləri, hədiyyə vermə, ailə və digər sosial qruplarla görüş, [[Milad ağacı|simvolik dekorasiya]].
|bağlıdır      = [[İsanın doğulması]]
}}

'''Milad bayramı''' ({{Dil-he|חג המולד}}, {{Dil-el|Χριστούγεννα}}, {{dil-en|Christmas}}, {{Dil-ru|Рождество Христово}}) — hər il [[İsanın doğulması]]nın&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/christmas Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090425023548/http://www.merriam-webster.com/dictionary/christmas |date=2009-04-25 }}, ''[[Merriam-Webster]]''. Retrieved 2014–02–02.&lt;br&gt;[https://web.archive.org/web/20090923205619/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761556859 Archived] 2009–10–31.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;&gt;Martindale, Cyril Charles.[http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm &quot;Christmas&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110221183607/http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm |date=2011-02-21 }}. ''[[The Catholic Encyclopedia]]''. Vol. 3. New York: Robert Appleton Company, 1908.&lt;/ref&gt; qeyd edilməsi üçün, əsasən 25 dekabrda&lt;ref name=&quot;Jan7&quot;/&gt;&lt;ref name=4Dates /&gt; keçirilən, geniş mədəni ənənələri olan, bütün dünyada xristian və qeyri-xristian olan milyonlarla insan tərəfindən qeyd edilən bayram.&lt;ref name=&quot;NonXiansUSA&quot;&gt;{{cite web|url = https://news.gallup.com/poll/113566/us-christmas-not-just-christians.aspx|title = In the U.S., Christmas Not Just for Christians|publisher = Gallup, Inc.|date = December 24, 2008|access-date = December 16, 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121116192524/http://www.gallup.com/poll/113566/US-Christmas-Not-Just-Christians.aspx|archive-date = November 16, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.gallup.com/poll/145367/christmas-strongly-religious-half-celebrate.aspx|title = Christmas Strongly Religious For Half in U.S. Who Celebrate It|publisher = Gallup, Inc.|date = 2010-12-24|accessdate = 2014-02-02|archive-date = 2012-12-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20121207090538/http://www.gallup.com/poll/145367/christmas-strongly-religious-half-celebrate.aspx|url-status = live}}&lt;/ref&gt; Xristian təqviminin mərkəzində dayanan bu bayram [[advent]] və ya milad orucu ilə başlayır və [[Milad mövsümü]]nü başladır ki, bu da Qərbdə on iki gün davam etməklə [[On ikinci gecə]] ayinləri ilə tamamlanır.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.cresourcei.org/cyxmas.html|title = The Christmas Season|publisher = CRI / Voice, Institute|accessdate = 2014-02-02|archive-date = 2008-12-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20081217034734/http://www.cresourcei.org/cyxmas.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Müasir dövrdə Milad bir çox ölkələrdə ümummilli bayram səviyyəsində qeyd olunur,&lt;ref&gt;[http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/jfa-ha/index-eng.cfm Canadian Heritage – Public holidays] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091124102246/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/jfa-ha/index-eng.cfm |date=2009-11-24 }} – ''Government of Canada''. Retrieved 2014–02–02.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2009.asp 2009 Federal Holidays] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130116140821/http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2009.asp |date=2013-01-16 }} – ''U. S. Office of Personnel Management''. Retrieved 2014–02–02.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_073741 Bank holidays and British Summer time] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120921191903/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_073741 |date=2012-09-21 }} – ''HM Government''. Retrieved 2014–02–02.&lt;/ref&gt; həmçinin, bir çox qeyri-xristian xalqlar da bu bayramı qeyd edirlər.&lt;ref name=&quot;NonXiansUSA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/debate/article-1100842/Why-I-celebrate-Christmas-worlds-famous-atheist.html Why I celebrate Christmas, by the world's most famous atheist] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171229063219/http://www.dailymail.co.uk/debate/article-1100842/Why-I-celebrate-Christmas-worlds-famous-atheist.html |date=2017-12-29 }} – ''DailyMail''. December 23, 2008. Retrieved 2014–02–02.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.siouxcityjournal.com/lifestyles/leisure/article_9914761e-ce50-11de-98cf-001cc4c03286.html Non-Christians focus on secular side of Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091114085432/http://www.siouxcityjournal.com/lifestyles/leisure/article_9914761e-ce50-11de-98cf-001cc4c03286.html |date=2009-11-14 }} – ''Sioux City Journal''. Retrieved 2014–02–02.&lt;/ref&gt;

Baxmayaraq ki, müasir tarixçilər [[İsanın doğulması]] hadisəsinin e.ə. 7 və ya 2-ci illər arasında baş verdiyini deyirlər, bu hadisənin ay və gün tarixi dəqiq bilinmir.&lt;ref&gt;Some of the historians and Biblical scholars who place the birth of Jesus in the 7–2 BC range include [[D. A. Carson]], [[Douglas J. Moo]] and [[Leon Morris]]. ''An Introduction to the New Testament.'' Grand Rapids, MI: Zondervan Publishing House, 1992, 54, 56&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The year 5 BC corresponds to year 749 [[Ab urbe condita|AUC]] used during the Roman Empire.&lt;/ref&gt; Onun doğulması haqqında dörd [[Kanonik İncillər|Kanonik İncil]]dən yalnız ikisində məlumat verilir. IV əsrin əvvəllərində Qərb Kilsələri Miladı 25 dekabrda&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books/about/Sourcebook_for_Sundays_Seasons_and_Weekd.html?id=kQWbWCXMGQgC] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220409173658/https://books.google.com/books/about/Sourcebook_for_Sundays_Seasons_and_Weekd.html?id=kQWbWCXMGQgC |date=2022-04-09 }} Sourcebook for Sundays, Seasons, and Weekdays 2011: The Almanac for Pastoral Liturgy by Corinna Laughlin, Michael R. Prendergast, Robert C. Rabe, Corinna Laughlin, Jill Maria Murdy, Therese Brown, Mary Patricia Storms, Ann E. Degenhard, Jill Maria Murdy, Ann E. Degenhard, Therese Brown, Robert C. Rabe, Mary Patricia Storms, Michael R. Prendergast – LiturgyTrainingPublications, Mar 26, 2010 – page 29&lt;/ref&gt; qeyd etməyə başladılar, daha sonra isə bu təqvim Şərq kilsələri tərəfindən də qəbul edildi,&lt;ref&gt;[http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_12_depositions_martyrs.htm The Chronography of 354 AD. Part 12: Commemorations of the Martyrs] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111122221633/http://tertullian.org/fathers/chronography_of_354_12_depositions_martyrs.htm |date=2011-11-22 }} – ''The Tertullian Project''. 2006. Retrieved 2011–11–24.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Roll, Susan K., ''[http://books.google.com.vn/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;pg=PA133&amp;lpg=PA133&amp;dq=&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Toward the Origins of Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170614153611/https://books.google.com.vn/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;pg=PA133&amp;lpg=PA133&amp;dq=&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=2017-06-14 }}'', (Peeters Publishers, 1995), p.133.&lt;/ref&gt; lakin bəzi Şərq kilsələri Miladı [[Yuli təqvimi]] ilə 25 dekabrda qeyd edirlər, ki, müasir [[Qriqori təqvimi]] ilə bu tarix yanvar ayına təsadüf edir. Milad tarixi erkən xristianların İsanın doğulduğuna inandıqları gün seçilmiş&lt;ref name=&quot;bib-arch.org&quot;&gt;{{cite web
 |last=McGowan
 |first=Andrew
 |url=http://www.bib-arch.org/e-features/christmas.asp
 |title=How December 25 Became Christmas, Biblical Archaeology Review, Retrieved 2009-12-13
 |publisher=Bib-arch.org
 |date=
 |accessdate=2014-02-02
 |archive-date=2012-12-18
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218034441/http://www.bib-arch.org/e-features/christmas.asp
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; və ya əvvəllər politeist dinlərin festivallarının (məs. Qədim Roma politeizmində Qış festivalı) vaxtına uyğunlaşdırılmışdır; daha sonra isə &quot;''İsanın həqiqət günəşi olması&quot;'' haqqında [[Bibliya]] məlumatı{{efn|{{bibleverse||Malachi|4:2|ESV}} — &quot;Lakin adım qorxu üçün səbəb olan sizlər üçün, Günəş həqiqətən də doğulacaq və salehlik onun qanadlarında gələcək.&quot;}} ilə əsaslandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;bib-arch.org&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Newton&quot;&gt;Newton, Isaac, ''[http://www.gutenberg.org/files/16878/16878-h/16878-h.htm Observations on the Prophecies of Daniel, and the Apocalypse of St. John] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120918001221/http://www.gutenberg.org/files/16878/16878-h/16878-h.htm |date=2012-09-18 }}'' (1733). Ch. XI. A sun connection is possible because Christians consider Jesus to be the &quot;Sun of righteousness&quot; prophesied in Malachi 4:2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Robert Laurence Moore|title=Selling God: American religion in the marketplace of culture|url=https://archive.org/details/sellinggodameric00moor_0|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1994|page=[https://archive.org/details/sellinggodameric00moor_0/page/205 205]| quote=When the Catholic Church in the fourth century singled out December 25 as the birth date of Christ, it tried to stamp out the saturnalia common to the solstice season.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Collegiate Encyclopedia|url=https://archive.org/details/merriamwebstersc0000unse_c7i7|publisher=[[Merriam Webster]]|year=2000|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersc0000unse_c7i7/page/1211 1211]| quote=Christian missionaries frequently sought to stamp out pagan practices by building churches on the sites of pagan shrines or by associated Christian holidays with pagan rituals (eg. linking -Christmas with the celebration of the winter solstice).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SolInvictus&quot;&gt;&quot;[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556859_1____4/christmas.html#s4 Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090831160612/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556859_1____4/Christmas.html#s4 |date=2009-08-31 }}&quot;, ''Encarta''&lt;br&gt;{{cite book
 |last=Roll
 |first=Susan K.
 |title=Toward the Origins of Christmas
 |url=http://books.google.ca/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |publisher=Peeters Publishers
 |year=1995
 |page=130
 |access-date=2014-02-02
 |archive-date=2013-12-25
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225073449/http://books.google.ca/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |url-status=live
 }}&lt;br&gt;Tighe, William J., &quot;[http://touchstonemag.com/archives/article.php?id=16-10-012-v Calculating Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081211044524/http://touchstonemag.com/archives/article.php?id=16-10-012-v |date=2008-12-11 }}&quot;. [https://web.archive.org/web/20090831160612/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556859_1____4/Christmas.html Archived] 2014–02–02.&lt;/ref&gt;

Bayram ənənələri müxtəlif ölkələrdə paqan, xristianlıqdan əvvəlki və xristianlıq ənənələri, həmçinin folklor mənşəli müxtəlif ayinlər əsasında formalaşmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book|author=|title=West's Federal Supplement|publisher=[[West Publishing Company]]|year=1990|quote=While the Washington and King birthdays are exclusively secular holidays, Christmas has both secular and religious aspects.}}&lt;/ref&gt; Müasir bayram ənənələrinə hədiyyə vermə, [[Milad musiqisi]] və tamaşaları, Milad açıqcalarının verilməsi, kilsə mərasimi, xüsusi yemək, [[Milad ağacı]], Milad işıqları, doğulma səhnələri, girlandalar, çələnglər, zınqırovlar da daxil olmaqla Milad bəzəkləri daxildir. Həmçinin bayrama xas olan, Milad ərəfəsində uşaqlara hədiyyələr paylayan və sabit görünüşü olan Milad ata, [[Müqəddəs Nikolay]], [[Şaxta baba]], [[Santa-Klaus]], Körpə İsa kimi fiqurlar da vardır.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/16329025 &quot;Poll: In a changing nation, Santa endures&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101231210849/http://www.msnbc.msn.com/id/16329025 |date=2010-12-31 }}, Associated Press, December 22, 2006. Retrieved 2009–11–18.&lt;/ref&gt; Hədiyyələrin verilməsi və Milad bayramının bir çox digər aspektləri iqtisadi fəallığın artması ilə bağlı olduğundan, bayram pərakəndə satıcılar və bizneslər üçün əlamətdar hadisəyə və əsas satış dövrünə çevrildi. Hədiyyə bağışlama və digər ənənələrinə görə, Milad həm [[Xristianlıq|xristian]], həm də qeyri-xristian ölkələrində iqtisadiyyata ciddi təsir göstərərk, canlanma və inkişafa səbəb olur.

== Etimologiyası ==
&quot;Milad&quot; bayramın adının [[ərəb dili]]ndən tərcümə formasıdır. Əksər müsəlman xalqaları kimi [[azərbaycanlılar]] da bu bayramı Milad (Doğulma) adlandırırlar. Xristian Qərb xalqları, o cümlədən [[ingilislər]] isə bayramı &quot;Krismas&quot; (''Christmas'') adlandırırlar. Christmas sözü iki sözün &quot;''Christ''&quot; və &quot;''mass''&quot; sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlməklə, &quot;İsanın messiyası&quot; mənasını verir. [[Orta ingilis dili]]ndə &quot;Cristemasse&quot;, [[qədim ingilis dili]]ndə isə &quot;Crīstesmæsse&quot; kimi səslənən söz mənbələrdə ilk dəfə 1038-ci ildə&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot; /&gt;, daha sonra isə 1131-ci ildə İsa messiyası ilə bağlı qeyd alınmışdır.&lt;ref name=&quot;Christmas&quot;&gt;Cyril Charles Martindale, [http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm &quot;Christmas&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110221183607/http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm |date=2011-02-21 }}, in ''The Catholic Encyclopedia. Vol. 3'', New York: Robert Appleton Company, 1908&lt;/ref&gt; &quot;''Crīst''&quot; (tam formada ''Crīstes'') sözü, [[ivrit dili]]ndəki &quot;məsh olunmuş&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|title=God's human face: the Christ-icon |url=https://archive.org/details/godshumanfacechr0000scho |first=Christoph |last=Schoenborn |year=1994 |isbn=0-89870-514-2 |page=[https://archive.org/details/godshumanfacechr0000scho/page/154 154]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sinai and the Monastery of St. Catherine |first=John |last=Galey |year=1986 |isbn=977-424-118-5 |page=92}}&lt;/ref&gt; mənasını verən &quot;''Māšîaḥ''&quot; (מָשִׁיחַ) sözünün [[yunan dili]]nə tərcüməsi olan ''Xristos'' (Χριστός) sözü əsasında yaranmaqla [[latın dili]]ndəki [[Yevxaristiya]] bayramı ilə əlaqəli &quot;''mæsse''&quot; ilə əlaqəlidir. Tarixən &quot;''Kristenmas''&quot; (Christenmas) forması da işlənmişdir ki, lakin bu ad da hazırda arxaik və dialektik xüsusiyyət daşımaqla, orta ingilis dilindəki &quot;''Cristenmasse''&quot; — hərfi tərcümədə &quot;Xristian messiyası&quot; sözündən gəlməkdədir.&lt;ref&gt;&quot;Christmas&quot; in the [http://quod.lib.umich.edu/cgi/m/mec/med-idx?type=id&amp;id=MED10371 Middle English Dictionary] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120105230344/http://quod.lib.umich.edu/cgi/m/mec/med-idx?type=id&amp;id=MED10371 |date=2012-01-05 }}&lt;/ref&gt; &quot;''Xmas''&quot; &quot;Krismas&quot; sözünün abreviaturu olmaqla yunan dilindəki &quot;''Xristos''&quot; (Χριστός) sözündəki initial &quot;''chi''&quot; (X) hərfinin qısaldılması əsasında yaranmışdır&lt;ref&gt;Griffiths, Emma, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4097755.stm &quot;Why get cross about Xmas?&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111111050419/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4097755.stm |date=2011-11-11 }}, BBC website, December 22, 2004. Retrieved 2014–02–08.&lt;/ref&gt; və orta ingilis dilindəki &quot;''Χρ̄es''&quot; (burada &quot;Χρ̄&quot; &quot;''Χριστός''&quot; sözünün abbreviaturasıdır) sözünə uyğun gəlir.

=== Digər adları ===
Tarixən Milad bayramı müxtəlif xalqlar arasında müxtəlif adlarla tanınmışdır. [[Anqlosakslar|Anqlo-sakson tayfaları]] arasında bayram &quot;''qışortası''&quot;&lt;ref name=&quot;Hutton&quot;&gt;Hutton, Ronald, ''[http://books.google.com.vn/books?id=H3PvQ5bqoBkC&amp;pg=PT21&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false The stations of the sun: a history of the ritual year] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170614140551/https://books.google.com.vn/books?id=H3PvQ5bqoBkC&amp;pg=PT21&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=2017-06-14 }}'', Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Midwinter&quot; in [http://bosworth.ff.cuni.cz/022849 Bosworth &amp; Toller] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120113145029/http://bosworth.ff.cuni.cz/022849 |date=2012-01-13 }}&lt;/ref&gt; adıyla tanınmış, bəzən isə &quot;''Nātiuiteð''&quot; ([[latın dili]]ndəki &quot;''nātīvitās''&quot; sözündən törəyib) adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Hutton&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Serjeantson, Mary Sidney, ''[http://books.google.com/books?id=HZaxAAAAIAAJ&amp;q=%22natiuited%22&amp;dq=%22natiuited%22&amp;hl=en&amp;ei=YpnnTrqnOsi-gAf6qtCGCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDcQ6AEwAQ A History of Foreign Words in English] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170114080522/https://books.google.com/books?id=HZaxAAAAIAAJ&amp;q=%22natiuited%22&amp;dq=%22natiuited%22&amp;hl=en&amp;ei=YpnnTrqnOsi-gAf6qtCGCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDcQ6AEwAQ |date=2017-01-14 }}&lt;/ref&gt; Bayramın bilinən digər adı &quot;[[İsanın doğulması|Doğulma]]&quot; – &quot;Nativity&quot; isə latın dilində &quot;''nātīvitās''&quot; sözündən yaranmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=nativity&amp;searchmode=none ''nativity''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120113103140/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=nativity&amp;searchmode=none |date=2012-01-13 }}, [[Onlayn Etimologiya Lüğəti]]&lt;/ref&gt; Qədim ingilis dilində &quot;Gēola&quot; (&quot;[[Yule]]&quot;) sözü xristian Miladının qeyd edildiyi Dekabr-Yanvar aylarına aid edilir.&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=yule&amp;searchmode=none ''yule''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120113091314/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=yule&amp;searchmode=none |date=2012-01-13 }}, Online Etymology Dictionary.&lt;/ref&gt; Qədim fransız dilinə, latın dilində olan nātālis (diēs) – &quot;doğum günü&quot; sözündən keçmiş olan &quot;''Noël''&quot; və ya &quot;''Naël''&quot; sözü XIV əsrdən &quot;Noel&quot; (və ya &quot;''Nowell''&quot;) şəklində ingilis dilində də işlənməyə başlamışdır.&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=noel&amp;searchmode=none ''noel''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120113100315/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=noel&amp;searchmode=none |date=2012-01-13 }} Online Etymology Dictionary.&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[354-cü il Xronoqrafiyası]]nda 25 dekabrın xristian liturgiyasına əsasən İsanın doğulma günü kimi qeyd edilməsi haqqında ilk məlumat vardır. Bu hadisə, artıq Şərq kilsələrinin İsanın doğulmasını [[Epifaniya]] ilə əlaqədar olaraq 7 yanvarda qeyd etdiyi dövrdə, [[Roma]]da baş vermişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=Wainwright+%22epiphany+is+older%22&amp;btnG= |title=Geoffrey Wainwright, Karen Beth Westerfield Tucker (editors), '&amp;#39;The Oxford History of Christian Worship'&amp;#39; (Oxford University Press 2005 ISBN 978-0-19-513886-3), p. 65 |publisher=Google.com |date= |accessdate=2012-02-03 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205090542/http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=Wainwright+%22epiphany+is+older%22&amp;btnG= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Roy&gt;{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/The_Traditional_Festivals_An_Multicultur.html?id=ANxZYgEACAAJ= |title=Christian Roy, '&amp;#39;Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia'&amp;#39; (ABC-CLIO 2005 ISBN 978-1-57607-089-5) p. 146 |publisher=Google.com |date= |accessdate=2012-02-03 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Bayramın 25 dekabrda qeyd edilməsi, Şərq kilsələri tərəfindən daha gec qəbul edilmişdir: [[Antioxiya]]da IV əsrin sonlarında, təxminən 388-ci ildə [[Yohannes Xrisostomos]] tərəfindən&lt;ref name=Roy/&gt; , daha sonrakı dövrdə isə [[İskəndəriyyə]]də.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=Hastings+%22been+between+400+and+432%22&amp;btnG= |title=James Hastings, John A. Selbie (editors), '&amp;#39;Encyclopedia of Religion and Ethics'&amp;#39; (reproduction by Kessinger Publishing Company 2003 ISBN 978-0-7661-3676-2), Part 6, pp. 603–604 |publisher=Google.com |date= |accessdate=2012-02-03 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205090542/http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=Hastings+%22been+between+400+and+432%22&amp;btnG= |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin, görünür Qərbdə İsanın doğulmasının 6 yanvarda qeyd edilməsi 380-ci ilə kimi davam etmişdir.&lt;ref&gt;Hastings and Selbie, p. 605&lt;/ref&gt; 245-ci ildə [[Origen]] {{bibleverse||Leviticus|12:1–8|ESV}} şərh edərək qeyd edirdi ki, [[Bibliya|Müqəddəs mətnlərdə]] yalnız, baş aşpazı asdırmış Fironun ({{bibleverse||Genesis|40:20–22|ESV}}), [[Vəftizçi İohann]]ın başını vurdurmuş [[Herod]]un ({{bibleverse||Mark|6:21–27|ESV}}) və başqa günahkarların doğum gününü belə qeyd etməsi bildirilir, İyeremiya ({{bibleverse||Jeremiah|20:14–15|ESV}}) və İov ({{bibleverse||Job|3:1–16|ESV}}) kimi müqəddəslərin isə onları lənətləməsi göstərilir.&lt;ref&gt;Origen, &quot;Levit., Hom. VIII&quot;; ''Migne P. G.'', XII, 495.&lt;br&gt;partially quoted in &quot;[http://www.newadvent.org/cathen/10709a.htm Natal Day] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170205053240/http://www.newadvent.org/cathen/10709a.htm |date=2017-02-05 }}&quot;, ''The Catholic Encyclopedia'', 1911.&lt;/ref&gt; 303-cü ildə [[Arnobius]]un tanrıların doğum gününün qeyd edilməsi ideyasına rişxənd etməsi göstərir ki, onun Milad bayramı haqqında heç bir məlumatı yox idi.&lt;ref&gt;McCracken, George, ''Arnobius of Sicca, the Case Against the Pagans'', Volume 2, p. 83, . &quot;Therefore if this is a fact, how can Jupiter be god if it is agreed that god is everlasting, while the other is represented by you to have a birthday, and frightened by the new experience, to have squalled like an infant.&quot;&lt;br&gt;G. Brunner, &quot;Arnobius eine Zeuge gegen das Weihnachtsfest? &quot; JLW 13 (1936) pp. 178–181.&lt;/ref&gt; Lakin, Miladın İsanın tanrı kimi yox, insan kimi doğulmasını qeyd etmək məqsədilə keçirildiyi nəzərə alındıqda bu məlumatın müasir Milad bayramı ilə bir əlaqəsinin olmadığı bildirilir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot; /&gt; Şimali Afrikadakı [[Donatistlər]]in də Miladı qeyd etməsi düşünməyə əsas verir ki, bayramın əsası məhz 311-ci ildə kilsənin yaranmasından sonra qoyulmuşdur.

Miladla bağlı ən məşhur adətlər, [[İsanın doğulması]] hadisəsindən asılı olmayaraq, əsasən sonradan xristianlığı qəbul etmiş əhalinin qədim paqan dini ənənələri, xüsusilə qış festivallarına məxsus adətlər üzərində formalaşmışdır. Yule zamanı yandırılan Yule kötüyü və Saturnalia&lt;ref name=&quot;OriginMyth&quot; /&gt; festivalından qalmış hədiyyə paylama da daxil olmaqla qədim paqan adətləri əsrlər ərzində xristianlıq adətləri ilə qaynayıb-qarışmışdır. Bayrama hakim olan əhvali-ruhiyyə də onun yarandığı dövrdən inkişaf etmiş, bəzən orta əsr dövlətlərinə uyğun karnavalsayağı süst və sərxoş xüsusiyyət daşımış&lt;ref name=&quot;Murray&quot;&gt;Murray, Alexander, [http://www.historytoday.com/alexander-murray/medieval-christmas &quot;Medieval Christmas&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111213224341/http://www.historytoday.com/alexander-murray/medieval-christmas |date=2011-12-13 }}, ''History Today'', December 1986, '''36''' (12), pp. 31 – 39.&lt;/ref&gt;, XIX əsrin islahatlarından sonra isə daha çox ailə və uşaqlara yönəlik mövzular üstünlük təşkil etmişdir.&lt;ref name=&quot;standiford&quot;&gt;Les Standiford. ''The Man Who Invented Christmas: How Charles Dickens's A Christmas Carol Rescued His Career and Revived Our Holiday Spirits'', Crown, 2008. ISBN 978-0-307-40578-4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AFP&gt;{{cite news
 |title=Dickens' classic 'Christmas Carol' still sings to us
 |url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2008-12-17-dickens-main_N.htm
 |publisher=[[USA Today]]
 |accessdate=2010-04-30
 |first=Bob
 |last=Minzesheimer
 |date=December 22, 2008
 |archive-date=2012-06-28
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628121141/http://www.usatoday.com/life/books/news/2008-12-17-dickens-main_N.htm
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; Bundan başqa, Milad Puritanlar kimi bəzi Protestant qrupları tərəfindən, həddən artıq paqan və qeyri-bibliya məzmununa görə rədd edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Durston&quot;&gt;Durston, Chris, [http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=12890&amp;aid=&amp;tgid=&amp;amid=12890&amp;g12890=x&amp;g9130=x&amp;g30026=x&amp;g20991=x&amp;g21010=x&amp;g19965=x&amp;g19963=x &quot;Lords of Misrule: The Puritan War on Christmas 1642–60&quot;], ''History Today'', December 1985, '''35''' (12) pp. 7 – 14. {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070310013925/http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=12890&amp;aid=&amp;tgid=&amp;amid=12890&amp;g12890=x&amp;g9130=x&amp;g30026=x&amp;g20991=x&amp;g21010=x&amp;g19965=x&amp;g19963=x |date=2007-03-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.apuritansmind.com/Christmas/DankoChristmasBanned.htm
 |title=When Christmas Was Banned – The early colonies and Christmas
 |publisher=Apuritansmind.com
 |date=
 |accessdate=2011-02-24
 |archive-date=2010-01-08
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108033515/http://www.apuritansmind.com/Christmas/DankoChristmasBanned.htm
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:ChristAsSol.jpg|thumb|right|İsanı təsvir edən ''Christo Sole'' (Məsih günəş) mozikası, Romada, [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]nın altında yerləşən IV əsrdən əvvələ aid xristian katakombasında olan təsvir.&lt;ref&gt;Kelly, Joseph F., ''The Origins of Christmas'', Liturgical Press, 2004, p. 67–69.&lt;/ref&gt;]]

=== Paralel bayramlarla əlaqəsi ===
[[Erkən xristianlıq]] dövründə, qış festivalları, xüsusilə qış gündönümünə təsadüf edən günlər Avropanın paqan mədəniyyətlərində çox məşhur idi və əhali arasında böyük təmtəraqla qeyd olunurdu. Bayramın əsas səbəblərindən biri o idi ki, qış vaxtı kənd təsərrüfatı işləri az olurdu və insanlara qalan yeganə iş bayram edərək yazda yaxşı havanın olması üçün tanrılara dua etmək idi.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.history.com/minisites/christmas/viewPage?pageId=1252 &quot;Christmas – An Ancient Holiday&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090430225633/http://www.history.com/minisites/christmas/viewPage?pageId=1252 |date=2009-04-30 }}, ''The [[History (ABŞ telekanalı)|History Channel]]'', 2007.&lt;/ref&gt; Müasir Milad ənənələri məhz həmin festivalların ənənələri əsasında yaranmaqla, hədiyyə vermə və Milad oyunları [[Roma]] [[Saturnalia]]sı, Milad ağacı, işıqlar və xeyriyyəçilik Roma Yeni ilindən [[Yule kötüyü]] (tonqal qalanma ənənəsi) və Milad yeməkləri german tayfalarının paqan festival ənənələrindən götürülmüşdür.&lt;ref&gt;Coffman, Elesha. [http://www.christianitytoday.com/history/newsletter/2000/dec08.html Why December 25?] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080919140214/http://www.christianitytoday.com/history/newsletter/2000/dec08.html |date=2008-09-19 }} ''Christian History &amp; Biography'', ''[[Christianity Today]]'', 2000.&lt;/ref&gt;

Skandinaviya xalqlarının paqan ənənəsində qış festivalı Yule adı ilə qeyd edilir və dekabrın sonu – yanvarın əvvəllərinə təsadüf edir.&lt;ref&gt;Simek (2007:379).&lt;/ref&gt; Şimali Avropada paqan ənənələri çox güclü olduğundan, burada onlar xristianlaşmadan sonra da öz təsirini qoruyub saxlaya bilmişdir, məsələn, [[Kolyada]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/pages%5CK%5CO%5CKoliadaIT.htm |title=Koliada |publisher=Encyclopediaofukraine.com |date= |accessdate=2014-02-08 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113160601/http://www.encyclopediaofukraine.com/pages%5CK%5CO%5CKoliadaIT.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Milad tamaşalarında öz əksini tapmışdır. Skandinaviya xalqları indi də Miladı &quot;''Jul''&quot; adlandırırlar. İngilis dilində &quot;Yule&quot; sözü &quot;Milad&quot; sözünün sinonimi kimi işlədilir&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/Yule Yule] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090123054423/http://dictionary.reference.com/browse/yule |date=2009-01-23 }}. ''The American Heritage Dictionary of the English Language,'' Fourth Edition. Retrieved 2014–02–08.&lt;/ref&gt; və bu sözün istifadəsi ilk dəfə 900-cü ildə qeydə alınmışdır.

==== ''Dies Natalis Solis Invicti'' ====
''&quot;Dies Natalis Solis Invicti&quot;'' ifadəsi &quot;Məğlubedilməzin günəşin doğum günü&quot; mənasını verir və Roma imperatoru Avrelian bu festivala qatılaraq, 25 dekabrda onun təntənəli açılışını qeyd edir, qış festivalları mövsümünün başladığını bildirirdi.&lt;ref name=&quot;Snyder2003&quot;&gt;{{cite book|author=Graydon F. Snyder|title=Ante Pacem: Archaeological Evidence of Church Life Before Constantine|url=http://books.google.com/books?id=swtI9Cpyl3kC&amp;pg=PA122|year=2003|publisher=Mercer University Press|isbn=978-0-86554-895-4|page=122|access-date=2014-02-08|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118142324/https://books.google.com/books?id=swtI9Cpyl3kC&amp;pg=PA122|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Browning2009&quot;&gt;{{cite book|author=W. R. F. Browning|title=A Dictionary of the Bible|url=http://books.google.com/books?id=gPAV0xtk8b8C&amp;pg=PA58|date=8 October 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-954398-4|pages=58–59|access-date=8 February 2014|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118120209/https://books.google.com/books?id=gPAV0xtk8b8C&amp;pg=PA58|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İmperator Konstantinin hakimiyyəti dövründə erkən xristian yazarları bu festivalı xristianlığa uyğunlaşdıraraq, {{bibleref2|Malachi|4:2|NRSV}}-də qeyd edilən ''&quot;günəşin salehliyi&quot;'' ifadəsi ilə izah etməyə başladılar.&lt;ref name=&quot;Snyder2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Browning2009&quot;/&gt; Özünün &quot;[[Heretiklərin aşkarlanması və rədd edilməsi]]&quot; əsərində [[İriney]] (130–202) qeyd edir ki, [[İsanın doğulması]] 25 martda baş vermişdir və doğulmadan 9 ay sonra baş verərək, 25 dekabra tuş gələn [[İsanın çarmıxa çəkilməsi]] hadisəsinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;Anderson&quot;/&gt; İrineyin qeyd etdiyi doğulma hadisəsi indi [[Müjdə]] hadisəsi kimi məşhurdur və yaz ekinoksu ilə əlaqədar olmaqla, Miladı qış gündönümü ilə üst-üstə gətirib çıxarır.&lt;ref name=&quot;Anderson&quot;/&gt; &quot;De Pascha Computus&quot; (243) adlı anonim əsərdə yaradılışın 25 martda baş verdiyi bildirilir, İsanın doğulmasının isə (bu yerdə işlədilən &quot;nascor&quot; sözü başqa mənada da istifadə edilə bilər) Yaradılış kitabında günəşin yaradılmasına uyğun olaraq 28 martda baş verdiyini bildirir. Bibliyanın tərcümələrindən birində oxuyuruq: &quot;O ki, Rəbbin gözəl və ilahi yaratdığıdır, günəşin yaradıldığı 28 mart, Çərşənbə günü, Məsih olaraq doğulmuşdur. Bu səbəbdən də peyğəmbər Malaxay onun haqqında insanlara müjdə verərək demişdir: '''Sizin üçün salehlik günəşi yaradılacaq və şəfa onun qanadlarında sizə təqdim ediləcək.'' '&quot;&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;pg=PA82&amp;dq=Roll+%22appropriate+that+Christ%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-S_LUJ3LFc22hAeluIGADg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Roll%20%22appropriate%20that%20Christ%22&amp;f=false |title=Susan K. Roll, '&amp;#39;Towards the Origin of Christmas'&amp;#39; (Kok Pharos Publishing 1995 ISBN 90-390-0531-1) p. 82, cf. note 115 |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202206/https://books.google.com/books?id=6MXPEMbpjoAC&amp;pg=PA82&amp;dq=Roll+%22appropriate+that+Christ%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-S_LUJ3LFc22hAeluIGADg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Roll%20%22appropriate%20that%20Christ%22&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

IV əsrdə 25 dekabrın qeyd edilməsini təbliğ edən [[Yohannes Xrisostomos]] məsələ ilə bağlı demişdir: &lt;blockquote&gt;''&quot;Lakin bizim Rəbbimiz də dekabr ayında doğulub…Yanvar təqvimindən səkkiz gün əvvəl [25 Dekabr] …, Lakin, onlar həmin günü 'Məğlubedilməzin doğum günü' adlandırırlar. Həqiqətən də, kim bizim Rəbbimiz qədər yenilməzdir?…Yox, əgər onlar həmin günü Günəşin doğum günü adlandırırlarsa, O, Ədalət Günəşidir.&quot;''&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt; Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Tanrı olaraq Günəşin doğum günün qeyd edilməsindən fərqli olaraq, astronomik günəşin doğulmasının qeyd edilməsinin ''&quot;həmin dövrdə 25 dekabr və ya həmin ərəfəyə təsadef etməsini Roma tqviminə salınması, həmçinin dini Sol bayramının Mİladdan əvvəl qeyd edilməsi haqqında heç bir tarixi fakt məlum deyildir.&quot;''&lt;ref&gt;[http://www.scribd.com/doc/33490806/Hijmans-Sol-The-Sun-in-the-Art-and-Religions-of-Rome S. E. Hijmans, ''The Sun in the Art and Religions of Rome'' (ISBN 978-90-367-3931-3)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120718213607/http://www.scribd.com/doc/33490806/Hijmans-Sol-The-Sun-in-the-Art-and-Religions-of-Rome |date=2012-07-18 }}, p. 588&lt;/ref&gt; Tomas Talli qeyd edir ki, &quot;Campus Martius&quot;da (274) imperator Avrelianın 25 dekabrda günəş tanrısına həsr edilmiş &quot;Məğlubedilməz günəşin doğum günü&quot;nü qeyd etməsi haqqında məlumat olmasına baxmayaraq, güman ki, ironik olaraq qış gündönümü heç bir reb günündə qeyd etmirdilər.&lt;ref name=&quot;Anderson&quot;&gt;Michael Alan Anderson, ''Symbols of Saints'' (ProQuest 2008 ISBN 978-0-54956551-2), pp. 42–46&lt;/ref&gt; &quot;Xristian fikri üçün Oksford kompanyonu&quot;nda &quot;Məğlubedilməz Günəşin doğum günü&quot; və &quot;İsanın doğulması&quot; arasındakı münasibətlərdə qeyri-müəyyənliyə münasibət bildirilərək qeyd edilir ki, İsanın doğum gününün 25 dekabrda qeyd edilməsi nəzəriyyəsinin, onun yaradılmasının 25 martda baş verməsi dini inancı əsasında formalaşması fikri 25 dekabrın Avrelianın fərmanından əvvəl xristian bayramı kimi qeyd edilməsini düşünməyə imkan verir.&lt;ref&gt;Adrian Hastings, Alistair Mason, Hugh Pyper (editors), ''The Oxford Companion to Christian Thought'' (Oxford University Press 2000 ISBN 978-0-19860024-4), p. 114&lt;/ref&gt;

=== Bayramın yaranması ===
[[Roma]]da tərtib edilmiş [[354-cü il Xronoqrafiyası]] adlı şəkilli əlyazmada Milad bayramının 25 dekabrda qeyd edilməsi haqqında ilk məlumatlar vardır.&lt;ref&gt;This document was prepared privately for a Roman aristocrat. The reference in question states, &quot;VIII kal. ian. natus Christus in Betleem Iudeæ&quot;.[http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_08_fasti.htm] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180217191823/http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_08_fasti.htm |date=2018-02-17 }} It is in a section copied from an earlier manuscript produced in 336.[http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110221183607/http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm |date=2011-02-21 }} This document also contains the earliest known reference to the feast of Sol Invictus.[http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181229002520/http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm |date=2018-12-29 }}&lt;/ref&gt; Şərqdə erkən xristianlar [[İsanın doğulması]]nı, əslində [[İsanın vəztizi]] ilə əlaqəli olmasına baxmayaraq, [[Epifaniya]]nın tərkibində (6 yanvar) qeyd edirdilər.&lt;ref&gt;Pokhilko, Hieromonk Nicholas, [http://sites.google.com/site/historyofepiphany &quot;History of Epiphany&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160923004605/https://sites.google.com/site/historyofepiphany/ |date=2016-09-23 }}&lt;/ref&gt;

[[Arianizm]] tərəfdarı olan imperator Valensin (328–378) [[Adrianopol savaşı]]nda öldürülməsindən sonra, Milad xristian şərqində dirçəlməkdə olan katolisizmin bir hissəsi kimi təbliğ edilirdi. Bayram [[Konstantinopol]]da 379-cu ildə, [[Antioxiya]]da isə 380-ci ildə təqdim edilmişdir. 381-ci ildə [[Qriqori Nazianzi]]nin yepiskop seçilməsindən sonra bayram bir müddət qeyd edilmir və 400-cü ildə [[Yohannes Xrisostomos]] tərəfindən yenidən xalqa təqdim edilir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot; /&gt;
[[Fayl:Byzantine - Saint Nicholas - Walters 4820861.jpg|right|thumb|250px|[[Bizans]] dövrünə (X əsr) aid keramik lövhə üzərində [[Müqəddəs Nikolay]] təsviri. [[Uolters İncəsənət Muzeyi]]. ]]

=== Orta əsrlər ===
[[Fayl:FatherChristmastrial.jpg|left|thumb|200px|''&quot;Milad atanın imtahanı və məhkəməsi&quot;'', 1686, Miladın İngiltərədə rəsmən bayram kimi bərpa edilməsindən qısa müddət sonra çap edilib.]]
Erkən orta əsrlərdə Milad bayramı, qərb xristianlığında əsasən maqların ziyarəti üzərində qurulmuş Epifaniya bayramının kölgəsində qalırdı. Lakin orta əsrlər təqvimlərində Miladla bağlı bayram günləri üstünlük təşkil edirdi. Miladdan əvvəlki qırx gün &quot;Müqəddəs Martinin qırx günü&quot; adı ilə qeyd edilirdi (bu qırx gün 11 noyabrda &quot;Turslu Müqəddəs Martin günü&quot; ilə başlayır) və bu bayram hazırda [[Advent]] adı ilə məlumdur.&lt;ref name=&quot;Murray&quot; /&gt; [[İtaliya]]da keçmiş [[Saturnalia]] ənənələri Adventə uyğunlaşdırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Murray&quot;/&gt; Təxminən XII əsrdə bu ənənələr Miladın On İki Gününə (25 dekabr-5 yanvar) uyğunlaşdırılmışdır ki, müasir liturgik təqvimdə bu günlər Müqəddəs On İki Gün və ya Kristmastid adlandırılır.&lt;ref name=&quot;Murray&quot;/&gt;

800-cü ildə [[Böyük Karl]]ın tacqoyma mərasiminin Milad günü həyata keçirilməsindən sonra həmin günün dəyəri daha da qabardılmağa başlamışdı. 855-ci ildə Milad günü [[Şəhid Kral Edmund]] məsh edilmiş, 1066-cı ildə isə [[İngiltərə]] kralı [[I Vilyam]]ın tacqoyma mərasimi baş tutmuşdur.

İnkişaf etmiş orta əsrlər dövründə bayram o qədər məşhurlaşmışdır ki, xronikalar müntəzəm olaraq müxtəlif maqnatların bayramı qeyd etməsini xəbər verirdilər. 1377-ci ildə İngiltərə kralı [[II Riçard]]ın ev sahibliyi etdiyi Milad bayramı mərasimində on iki camış və üç yüzdən artıq qoyun yeyilmişdi.&lt;ref name=&quot;Murray&quot;/&gt; Yule qabanı orta əsrlərdə Milad bayramlarının əsas simvollarından biri olmuşdur. Xüsusi rəqqas qrupları tərəfindən ifa edilən Milad tamaşaları da həmin dövrlərdə məşhurlaşamağa başlamışdır. Bu tamaşalar başçı müğənni və onun ətrafında düzülmüş digər ifaçılar tərəfindən xor şəklində ifa olunurdu. Həmin dövrün bir çox yazarları isə bu tamaşaların əxlaqsız məzmun təşkil edərək Saturnalia ənənələrini [[Yule]] ənənələrinə qarışdırması səbəbiylə tənqid edirdilər.&lt;ref name=&quot;Murray&quot;/&gt; &quot;''Qarışıqlıq''&quot; – sərxoşluq, əxlaqsızlıq və qumar da bayram ənənələrinin əsas aspektlərini təşkil edirdilər. İngiltərədə hədiyyə verilməsi adəti Yeni il günü tətbiq edilirdi.&lt;ref name=&quot;Murray&quot;/&gt;

Bütün orta əsrlər dövründə Milad [[daşsarmaşığı]], [[şümşə]] və digər həmişəyaşıl bitkilərlə əlaqələndirilmişdir.&lt;ref name=mcgreevy/&gt; Hədiyyə verilməsi isə, yalnız qanuni əlaqəsi olan şəxslər arasında həyata keçirilirdi.&lt;ref name=mcgreevy&gt;McGreevy, Patrick. &quot;Place in the American Christmas,&quot; ([http://links.jstor.org/sici?sici=0016-7428%28199001%2980%3A1%3C32%3APITAC%3E2.0.CO%3B2-2 JSTOR] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200331204135/https://www.jstor.org/stable/215896 |date=2020-03-31 }}), ''Geographical Review'', Vol. 80, No. 1. January 1990, pp. 32–42. Retrieved 2014–02–13.&lt;/ref&gt; İngiltərədə yemək, rəqs, musiqi ifası, idman oyunları və kart oyunları Miladın əsas ənənələri kimi inkişaf etdirilmiş, XVII əsrdən etibarən isə zəngin naharlar, dəbdəbəli maskalar və tamaşalar daha məşhur olmuşdur. 1607-ci ildə İngiltərə kralı [[I Ceyms]] tamaşanın Milad gecəsi təşkil edilməsi və məhkəmə üzvlərinin də tamaşada iştirakı haqqında qərar vermişdi. Bu hadisə Avropada XVI–XVII əsrlər islahatları zamanı baş vermişdi və bu zaman protestantlar hədiyyə paylayan fiquru [[Körpə İsa]] və ya Kristkindlə dəyişərək tarixi də 6 dekabrdan Milad gecəsinə keçirmişdilər.&lt;ref name=ADS/&gt;

=== XVIII əsr islahatları ===
[[Fayl:Scrooges third visitor-John Leech,1843 edit.jpg|right|thumb|220px|''&quot;Ebenezer Skruc və Milad ruhu&quot;'', [[Çarlz Dikkens]]in &quot;Milad tamaşası&quot; novellasından, 1843.]]
[[Protestantlıq|Protestant]] islahatlarından sonra puritanlar kimi bir neçə kiçik xristian qrupları Milada qarşı çıxaraq onu katolik uydurması kimi dəyərləndirir, ''&quot;papalığın atributu&quot;'' və ''&quot;Apokalipsis heyvanının əskisi&quot;'' adlandırırdılar.&lt;ref name=&quot;Durston&quot; /&gt; [[Katolik kilsəsi]] isə buna bayramın dini yönümünü daha da qabartmaqla cavab verirdi. İngiltərə kralı [[I Karl (İngiltərə kralı)|I Karl]] cəngavərlərini və zadəganları, keçmiş Milad alicənablığını yaşatmaq üçün qış ortasında öz ərazilərinə getməyə yönləndirmişdi.&lt;ref name=BTR/&gt; 1647-ci ildə [[İngiltərə Vətəndaş Müharibəsi]] yekununda [[girdəbaşlar]]ın qalib gəlməsi və I Karlın məğlub edilməsindən sonra puritan hakimiyyəti Miladı qadağan etmişdi.&lt;ref name=&quot;Durston&quot;/&gt;

Miladın qadağan edilməsi bir çox şəhərlərdə üsyanlara səbəb olmuş, üsyançılar bir müddət [[Kenterberi]] şəhərini nəzarət altına ala bilmiş və yolları şümşələr, monarxiya tərəfdarı sloqanlarla bəzəmişdilər.&lt;ref name=&quot;Durston&quot;/&gt; ''&quot;Milada bəraət qazandırılması&quot;'' (London, 1652) kitabında puritanların səsləndirdikləri fikirlərə qarşı çıxılaraq qədim ingilis Milad ənənələri, nahar, alovda alma bişirmə, kart oyunları, &quot;kəndçi-oğlanlar&quot;la və &quot;cariyələr&quot;lə rəqslər, həmçinin Milad tamaşaları təbliğ edilir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://mercuriuspoliticus.wordpress.com/2008/12/21/a-christmassy-post/
 |title=A Christmassy post &amp;#124; Mercurius Politicus
 |publisher=Mercuriuspoliticus.wordpress.com
 |date=2008-12-21
 |accessdate=2014-02-13
 |archive-date=2019-04-29
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429164606/https://mercuriuspoliticus.wordpress.com/2008/12/21/a-christmassy-post/
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; Stüartlar monarxiyasının bərpa edilməsindən sonra İngiltərə kralı [[II Karl (İngiltərə kralı)|II Karl]] Miladın qeyd edilməsinə qoyulmuş qadağanı aradan qaldırdı, lakin bəzi din xadimləri hələ də bayramı qeyd etməkdən imtina edirdi. [[Şotlandiya kilsəsi]] də bayramı qeyd etməkdən boyun qaçırırdı və baxmayaraq ki, 1618-ci ildə [[I Yakov]] bayramın qeyd edilməsi haqqında göstəriş vermişdi, kilsə yenə də cüzi mərasimlə kifayətlənirdi.&lt;ref&gt;Chambers, Robert (1885). ''Domestic Annals of Scotland''. p. 211.&lt;/ref&gt; 1640-cı ildə ''&quot;kilsənin bütün batil ənənələrdən təmizlənməsi&quot;'' adı ilə Şortlandiya Parlamenti rəsmən Milad bayramının qeyd edilməsini qadağan etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fc&amp;fn=charlesi_ms&amp;id=id8564&amp;query=&amp;type=ms&amp;variants=&amp;google=|title=Act dischairging the Yule vacance|work=[[The Records of the Parliaments of Scotland to 1707]]|publisher=University of St Andrews and National Archives of Scotland|language=[[Middle Scots]]|accessdate=2012-02-29|location=St Andrews|archive-date=2012-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519170629/http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fc&amp;fn=charlesi_ms&amp;id=id8564&amp;query=&amp;type=ms&amp;variants=&amp;google=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bu vəziyyət 1958-ci ildə Miladın [[Şotlandiya]]da ictimai bayram elan edilməsinə kimi davam etdi.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Houston|first=Rab|coauthors=Houston, Robert Allan|title=Scotland: a very short introduction|publisher=Oxford University Press|year=2008|series=Very short introductions|volume=197|page=172|isbn=978-0-19-923079-2|url=http://books.google.co.uk/books?id=PP8ahdq40P4C&amp;pg=PT169&amp;lpg=PT169&amp;dq=Christmas+public+holiday+1958+scotland&amp;source=bl&amp;ots=JCXaDYyP-4&amp;sig=TP4-xkRD_jvMFMifck3Iemk1nYI&amp;hl=sv&amp;ei=CBTbTu-aF7P44QT4-dSFDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CGAQ6AEwBzgK#v=onepage&amp;q=Christmas%20public%20holiday%201958%20scotland&amp;f=false|accessdate=2014-02-13|archive-date=2015-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150511063835/http://books.google.co.uk/books?id=PP8ahdq40P4C&amp;pg=PT169&amp;lpg=PT169&amp;dq=Christmas+public+holiday+1958+scotland&amp;source=bl&amp;ots=JCXaDYyP-4&amp;sig=TP4-xkRD_jvMFMifck3Iemk1nYI&amp;hl=sv&amp;ei=CBTbTu-aF7P44QT4-dSFDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CGAQ6AEwBzgK#v=onepage&amp;q=Christmas%20public%20holiday%201958%20scotland&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ABŞ-də koloniyalar dövründə [[Yeni İngiltərə]] puritanları protestantların Milada qarşı sərt tənqidlərini yaymaqla məşğul idilər. Bunun nəticəsi olaraq, [[Boston]]da 1659–1681-ci ildə Milad bayramı mərasimləri qanundan kənar elan edilmişdi. 1681-ci ildə bu qadağa ziyarətçilər üçün ingilis qubernator Ser [[Edmund Endros]] tərəfindən aradan qaldırılmışdı və artıq XIX əsrin ortalarında Bostonda Milad bayramını qeyd etmək dəbdə idi.

Həmin dövrdə [[Virciniya]] və [[Nyu-York]]un xristian mülklərində bayram azad şəkildə qeyd edilirdi. [[Pensilvaniya]]nın alman dilli əhalisi, Pensilvaniyanın [[Betleyem, Pensilvaniya|Betleyem]], [[Nazaret, Pensilvaniya|Nazaret]] və Lititz şəhərlərində, Şimali Karolinanın Vaxoviya qəsəbələrində məskunlaşan [[Moravian kilsəsi]] nümayəndələri də bayramı böyük təntənə ilə qeyd edirdilər. Betleyemdə yaşayan moravianlar ABŞ-də ilk [[Milad ağacı]]nı qurmuş və çox güman ki, ilk Doğulma səhnəsini yaratmışdılar.&lt;ref&gt;Nancy Smith Thomas. Moravian Christmas in the South. p. 20. 2007 ISBN 0-8078-3181-6&lt;/ref&gt; [[ABŞ İstiqlal müharibəsi]]ndən sonra Milad bayramına olan rəğbət bir qədər azalmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last =Andrews
 |first =Peter
 |authorlink =
 |coauthors =
 |title =Christmas in Colonial and Early America
 |url =https://archive.org/details/christmasincolon0000unse
 |publisher =World Book Encyclopedia, Inc.
 |year=1975
 |location =USA
 |pages =
 |isbn = 0-7166-2001-4}}
&lt;/ref&gt; 26 dekabr 1776-cı ildə, Milad bayramının səhəri [[Corc Vaşinqton]] [[Hessen]] (alman) muzdluları üzərinə hücum etmiş və [[Trenton döyüşü]] baş vermişdi. Həmin dövrdə Milad bayramı [[Almaniya]]da ABŞ ilə müqayisədə daha məşhur idi.
[[Fayl:The Christmas Tree - Godey's Lady's Book, 1850.jpg|right|thumb|200px|[[Vindzor sarayı]]nda kraliçanın [[Milad ağacı]], 1848-ci ildə ''&quot;Illustrated London News&quot;'' qəzetində, təkrarən 1850-ci ildə [[Filadelfiya]]da ''&quot;Godey's Lady's Book&quot;'' kitabında nəşr edilib.]]

=== XIX əsr ===
XIX əsrin əvvəllərində yazıçılar [[Tüdorlar]] dövrünün Milad bayramını səmimiyyətlə tərifləyirdilər. 1843-cü ildə [[Çarlz Dikkens]] yazdığı &quot;[[Milad tamaşası (novella)|Milad tamaşası]]&quot; novellası ilə Milad &quot;ruhunu&quot; və Milad mövsümü əfvalını sevdirməkdə yardım etmişdir.&lt;ref name=standiford /&gt;&lt;ref name=AFP /&gt; Bu ani məşhurluq Miladı, ailə, yaxşı niyyətlilik və şəfqət təbliğ edən bayram kimi daha da sevdirmişdir.&lt;ref&gt;Rowell, Geoffrey, ''Dickens and the Construction of Christmas'', [[History Today]], Volume: 43 Issue: 12, December 1993, pp. 17 – 24&lt;/ref&gt;

XVIII əsrin sonları – XIX əsrin əvvəllərində dini qurumların insanlar üzərində təsirlərinin azaldığı bir dövrdə, Dikens, Miladı, kilsə və dini ehkam əsaslı bayram olmaqla yanaşı, həm də ailə birliyini əsas alan bir bayram kimi təbliğ etməyə çalışmışdır.&lt;ref&gt;[[Ronald Hutton]] ''Stations of the Sun: The Ritual Year in England''. 1996. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-285448-8.&lt;/ref&gt; Dikkens, təsvir etdiyi Milad bayarmı ilə bu gün [[Qərb mədəniyyəti]]ndə qeyd edilən, ailənin bir yerə toplanması, mösüm yeməkləri və içkiləri, rəqslər, oyunlar və bayram əfval-ruhiyyəsi kimi Milad bayramı ənənələrinin yaranmasında ciddi təsirə malik olmuşdur.&lt;ref&gt;Richard Michael Kelly (ed.) (2003), A Christmas Carol. pp.9,12 Broadview Literary Texts, New York: Broadview Press ISBN 1-55111-476-3&lt;/ref&gt; Əsərdə istifadə olunmuş &quot;''Şən Miladlar''&quot; (&quot;Merry Christmas&quot;) ifadəsi isə sonradan əsas bayram təbriki kimi məşhurlaşmışdır.&lt;ref&gt;Robertson Cochrane. Wordplay: origins, meanings, and usage of the English language. p.126 University of Toronto Press, 1996 ISBN 0-8020-7752-8&lt;/ref&gt; Bu hadisələr Oksford hərəkatı və Anqlo-Katolisizmin inkişafı, keçmiş dini ənənələrin və mərasimlərin dirçəldilməsi dövrünə təsadüf etmişdir. 1843-cü ildə Ser Henri Kol tərəfindən ilk Milad açıqcası nəşr etdirilmişdir. Milad tamaşaları isə yenidən Vilyam Sendis tərəfindən &quot;İlk Noel&quot;, &quot;Üç gəmi gördüm&quot;, &quot;Müjdəçi mələklərin nəğməsini dinləyin&quot; və &quot;Tanrı Xoş Milad bəxş etsin, Cüntlmen&quot; &quot;Qədim və Müasir Milad Tamaşaları&quot; (1833) ilə başladılmış, Dikensin &quot;Milad tamaşası&quot; ilə isə məşhurlaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;[[Ronald Hutton]] ''Stations of the Sun: The Ritual Year in England''. 1996. Oxford: Oxford University Press. p. 113. ISBN 0-19-285448-8.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Santa Claus and His Reindeer.jpg|left|thumb|220px|Klement Mur (1779–1863) — ''[[Santa Klaus]] və maralları'', 1870.]]
[[Britaniya]]da Milad ağacı XIX əsrin əvvəllərində, kral [[III Georq (İngiltərə kralı)|III Georq]]un xanımı Şarlotta Meklenburq-Strelitz tərəfindən Hanoverin birləşdirilməsindən sonra məşhurlaşmağa başlamışdır. 1832-ci ildə gələcək kraliça olan [[Viktoriya]] işqılarla, naxışlarla bəzədilmiş, ətrafına hədiyyələr yığılmış [[Milad ağacı]] haqqında arzularını qələmə almışdır.&lt;ref&gt;The girlhood of Queen Victoria: a selection from Her Majesty's diaries. p.61. Longmans, Green &amp; co., 1912. University of Wisconsin&lt;/ref&gt; 1841-ci ildə Viktoriyanın kuzeni [[şahzadə Albert]]lə evlənməsindən sonra Britaniyada Milad ağacı bəzəmə ənənəsi daha da yayılmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Lejeune, Marie Claire p.550&quot;/&gt;

1848-ci ildə Britaniya kral ailsəinin [[Vindzor sarayı]]nda [[Milad ağacı]] ətrafında şəklinin &quot;Illustrated London News&quot; qəzetində nəşr edilməsi sensasion xəbər kimi qəbul edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Shoemaker&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''[[Godey's Lady's Book]]'', 1850. ''Godey's'' copied it exactly, except he removed the Queen's crown, and Prince Albert's mustache, to remake the engraving into an American scene.&lt;/ref&gt; Bu şəklin redaktə edilmiş versiyası 1850-ci ildə [[ABŞ]]-də təkrar nəşr edilmişdir. 1870-ci illərdən etibarən isə Milad ağacı ABŞ-də ictimailəşməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Shoemaker&quot;/&gt;

1820-ci illərdə [[Vaşinqton İrvinq]]in &quot;Coffri Krayonun Qaralama Dəftəri&quot; və &quot;Qədim Milad&quot; kitablarında bir neçə qısa Milad hekayəsinin nəşr edilməsi ilə ABŞ-də Milada olan maraq yenidən artmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;Kelly, Richard Michael (ed.) (2003), A Christmas Carol. p.20. Broadview Literary Texts, New York: Broadview Press, ISBN 1-55111-476-3&lt;/ref&gt; İrvinqin hekayələrində ahəngdar, isti-qəlbi ingilis Milad şənlikləri təsvir edirdi.&lt;ref name=BTR&gt;
{{Cite book
 |author=Restad, Penne L.
 |year=1995
 |title=Christmas in America: a History
 |url=https://archive.org/details/christmasinameri0000rest_x9z9
 |location=Oxford
 |publisher=Oxford University Press
 |isbn=0-19-510980-5
 |postscript=&lt;!--None--&gt;}}
&lt;/ref&gt;

1822-ci ildə [[ABŞ]] şairi [[Klement Klark Mur]] &quot;Müqəddəs Nikolayın Səfəri&quot; şeirini yazmışdı (daha çox ilk misrası olan &quot;Miladdan əvvəlki gecə&quot; adı ilə məşhurdur).&lt;ref&gt;Moore's poem transferred the genuine old Dutch traditions celebrated at New Year in New York, including the exchange of gifts, family feasting, and tales of &quot;sinterklass&quot; (a derivation in Dutch from &quot;Saint Nicholas&quot;, from whence comes the modern &quot;Santa Claus&quot;) to Christmas.[http://www.thehistoryofchristmas.com/ch/in_america.htm ''The history of Christmas: Christmas history in America''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180419103042/http://www.thehistoryofchristmas.com/ch/in_america.htm |date=2018-04-19 }}, 2006&lt;/ref&gt; Şeir, hədiyyə dəyişmə və iqtisadiyyata böyük təsiri olan mövsümi Milad alış-verişinin məşhurlaşmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;usinfo.state.gov [http://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Dec/19-344398.html &quot;Americans Celebrate Christmas in Diverse Ways&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061210120636/https://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Dec/19-344398.html |date=2006-12-10 }} November 26, 2006&lt;/ref&gt; Bu, həm də bayramın dini dəyəri və iqtisadi önəmi arasında mübarizənin başlamasına səbəb olmuşdur. Harriyet Biçer-Stounun 1850-ci ildə nəşr edilmiş &quot;Yeni İngiltərədə ilk Milad&quot; kitabında Miladın əsl mahiyyətinin əyləncələr arasında itməsindən bəhs edilir.&lt;ref&gt;First [[Presbyterianism|Presbyterian Church]] of Watertown [http://www.watertownfirstpres.org/sermons/12-11-05.html &quot;Oh … and one more thing&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070225081456/http://www.watertownfirstpres.org/sermons/12-11-05.html |date=2007-02-25 }} December 11, 2005&lt;/ref&gt;

Bayram ənənələrinin bəzi ştatlarda hələ də kifayət qədər yayılmadığı 1856-cı ildə, Henri Uodsvort Longfello qeyd edirdi ki, &quot;Milad ənənələrinin yayıldığı əsas mərkəz Yeni İngiltərədir&quot;. Lakin keşmiş aqressiv puritan əfval-ruhiyyəsi də öz yerini hər il artmaqda olan mehriban və səmimi bayram mühitinə verirdi.&lt;ref name=&quot;APH&quot;&gt;Restad, Penne L. (1995), Christmas in America: a History. p.96. Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-510980-5
&lt;/ref&gt; 1861-ci ildə Ridinq, Pensilvaniyada qəzetdə qeyd edilirdi ki, &quot;Bizim Miladı inkar edən presviterian dostlarımız da öz kilsələrinin qapılarını açaraq birlikdə Xilaskarın növbəti doğum gününü qeyd edirlər.&quot;&lt;ref name=APH/&gt;

1864-cü ildə yayımlanmış xəbərdə bildirilirdi ki, ilk dəfə olaraq İllinois, Rokfold Konqreqasional Kilsəsi &quot;tamamilə puritan mpvqqeyində olmasına baxmayaraq&quot; Milad yubileyini qeyd edir.&lt;ref name=APH/&gt; 1860-cı ildə, Yeni İngiltərə də daxil olmaqla, 40 ştat Miladı rəsmi bayram elan etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.christianchurchofgod.com/httpwww.christianchurchofgod.comhistofchristmas.htm
 |title=Christian church of God – history of Christmas
 |publisher=Christianchurchofgod.com
 |date=
 |accessdate=2011-02-24
 |archive-date=2010-12-19
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219215754/http://www.christianchurchofgod.com/httpwww.christianchurchofgod.comhistofchristmas.htm
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; 1875-ci ildə Lui Pranq Milad açıqcasını amerikanlara təqdim etmişdir. Buna görə də, o, ''&quot;Amerikan Milad açıqcalarının atası&quot;'' adlandırılır.&lt;ref&gt;Meggs, Philip B. A History of Graphic Design. ©1998 John Wiley &amp; Sons, Inc. p 148 ISBN 0-471-29198-6
&lt;/ref&gt; 1885-ci ildə Milad rəsmən ABŞ-də federal bayram elan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41990.pdf
 |title=Federal Holidays: Evolution and Current Practices
 |publisher=Congressional Research Service
 |author=Jacob R. Straus
 |date=2012-11-16
 |accessdate=2014-01-02
 |archive-date=2021-07-16
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716100518/https://fas.org/sgp/crs/misc/R41990.pdf
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Bayram ənənələri ==
[[Fayl:Map of Countries that do not recognize Christmas as Public Holiday.svg|thumbnail|left|300px|24/25 Dekabr və ya 6/7 Yanvarın Milad günü kimi rəsmən qeyri-iş günü olmadığı ölkələrin xəritəsi.]]
Bir çox qeri-xristian ölkəsi də daxil olmaqla, Milad bayramı əksər dünya ölkələrində ictimai bayram şəklində qeyd edilir. Bəzi qeyri-xristian ölkələrində (məs. [[Honkonq]]) Milad bayramı keçmiş koloniya dövründə yayılmış, bəzilərində isə xristian azlıqların mədəni təsiri nəticəsində qeyd edilməyə başlamışdır. [[Yaponiya]] kimi, xristianların azlıq təşkil etdiyi bəzi ölkələrdə isə bayramın hədiyyə paylama, Milad bəzəkləri və [[Milad ağacı]] kimi dünyəvi xüsusiyyətlərinə daha çox diqqət yetirilir.

[[Əfqanıstan]], [[Əlcəzair]], [[Azərbaycan]], [[Bəhreyn]], [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]], [[Butan]], [[Kamboca]], [[Çin]] ([[Makao]] və [[Honkonq]] xaric), [[Komor adaları]], [[İran]], [[İsrail]], [[Yaponiya]], [[Küveyt]], [[Laos]], [[Liviya]], [[Maldiv adaları]], [[Mavritaniya]], [[Monqolustan]], [[Mərakeş]], [[Şimali Koreya]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Qətər]], [[Səhra Ərəb Respublikası]], [[Səudiyyə Ərəbistanı]], [[Somali]], [[Tacikistan]], [[Tayland]], [[Tunis]], [[Türkiyə]], [[Türkmənistan]], [[Özbəkistan]], [[Vyetnam]] və [[Yəmən]]də Milad rəsmi dövlət bayramı deyil. Bütün dünyada dəbdəbəli şəkildə qeyd edilən Milad müxtəlif ölkələrdə yerli ənənələrin təsiri ilə fərqli şəkildə qeyd edilir.

Xristian ənənələrinin güclü olduğu ölkələrdə yerli və regional mədəniyyətlərin təsiri ilə müxtəlif Milad mövsümü bayramları formalaşmışdır. Xristianlar üçün Milad dini mərasimlərində iştirak, mövsümün başlanğıcını simvolizə etdiyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Milad və [[Pasxa]] arasındakı dövr əsas və ən böyük dini mərasimlərin keçirildiyi dövrdür. Katolik ölkələrində Miladdan əvvəl dini ziyafətlərin və paradların təşkil edilməsi ənənəsi vardır. Lakin qeyri-xristian ölkələrində də [[Santa Klaus]] və digər Milad personajlarının iştirakı ilə bayram mərasimləri təşkil olunur. Bütün bayram günləri ərzində ailənin bir yerə toplanması və hədiyyə verməsi icra oluna bilər. Hədiyyə vermə bütün ölkələrdə ən məşhur Milad ənənələrindən biridir. Bundan başqa 6 dekabr [[Müqəddəs Nikolay günü]] və 6 yanvar [[Epifaniya]] günündə də hədiyyə vermə həyata keçirilir.
[[Fayl:Lorenzo Lotto 017.jpg|right|thumb|220px|[[Lorenzo Lotto]] — [[İsanın doğulması]], [[Milli Sənət Qalereyası]].]]

=== İsanın doğulmasının anılması ===
{{Main|Bakirə Məryəmin doğması|İsanın doğulması}}
Xristianlar Milad bayramı ilə [[Əhdi-Ətiq]]dəki [[məsih]] haqqında peyğəmbər xəbərlərinə əsasən [[İsanın doğulması|İsanın Bakirə Məryəmdən doğulmasını]] qeyd edirlər.&lt;ref&gt;Geza Vermes, ''The Nativity: History and Legend'', London, Penguin, 2006, p22.; E. P. Sanders, ''The Historical Figure of Jesus'', 1993, p.85.&lt;/ref&gt; [[Bibliya]]da İsanın doğulmasını təsvir edən iki məlumat vardır. Bu məlumatlara iki cür yanaşma mövcuddur ki, onlardan birinə əsasən bu məlumatlar bir-birindən tamamilə fərqli olub, fərqli informasiyanı çatdırır. Digər bir yanaşmaya əsasən isə bu məlumatlar eyni hadisənin müxtəlif aspektlərini işıqlandırır.&lt;ref&gt;Jesus, Interrupted: Revealing The Hidden Contradictions In The Bible (And Why We Don't Know About Them), Harper Collins, 2009, Bart D. Ehrman, P. 19–60&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |url = http://books.google.com/?id=k32wZRMxltUC&amp;pg=PA327&amp;dq=nativity+accounts#v=onepage&amp;q=nativity%20accounts&amp;f=false
 |title=Lord Jesus Christ: Devotion to Jesus in Earliest Christianity
 |author=Larry W. Hurtado
 |publisher=Wm B. Eerdmans Publishing Co.
 |quote=Yet, as in a number of other matters, in this emphasis Matthew essentially has extended and elaborated an affirmation that is already made in Mark, which opens (1:2–3) with a citation of &quot;Isaiah the prophet&quot; to introduce and frame the ensuing story of Jesus. The Lukan nativity account shows a similar concern and emphasis, even though the author uses different techniques in presenting them.
 |accessdate=2010-12-02
 |isbn = 978-0-8028-3167-5
 |date = 2005-12-15}}&lt;/ref&gt; Bu məlumatlar [[Matfeyin İncili]]ndə 1:18, [[Lukanın İncili]]ndə isə 1:26 və 2:40 hissələrində yerləşir. Bibliya məlumatına görə [[İsa]], [[Məryəm|Bakirə Məryəm]] tərəfindən əri [[İosif]]in köməkliyi ilə [[Betleyem]]də dünyaya gətirilmişdir.
[[Fayl:Nativity (15th c., Annunciation Cathedral in Moscow).jpg|thumb|200px|left|[[Şərq Pravoslav Kilsəsi|Şərq Ortodoks]] [[ikona (din)|ikona]]sında İsanın doğulması, [[Andrey Rublyov]], XV əsr.]]
Qəbul edilmiş məşhur ənənəyə əsasən Doğulma tövlədə, heyvanların arasında baş vermişdir. {{Bibleverse||Luke|2:7|KJV}}-də qeyd edilir ki, ''&quot;içəridə onlar üçün otaq olmadığına görə onu paltara bükərək yemliyin içinə qoydu&quot;'' ([[Kral Yakov Bibliyası|KYV]]) və ''&quot;heç yerdə qonaq otağı tapa bilmədiyinə görə, o, tövlədə doğdu və uşağı paltara bükərək yemliyin içinə qoydu&quot;'' ([[Yeni Beynəlxalq Bibliya|YBV]]). Mələklər [[Betleyem]] ətrafındakı müşədə çobanlara yeni doğulmuş körpə haqqında xəbər verirlər və onlar uşağı görən ilk insanlar olurlar.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%202:1-16;&amp;version=9;
 |title=Luke 2:1–6
 |publisher=Biblegateway.com
 |date=
 |accessdate=2014-17-02
 |archive-date=2009-02-18
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218203300/http://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%202:1-16;&amp;version=9;
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; Doğulma hadisəsinin məşhur versiyasında üç zəngin adam və ya üç kralın (Melçior, Kaspar və Baltazar) da Körpə İsanı tövlədə ziyarət etdikləri bildirilsə də, bu məlumat Bibliya ilə o qədər də üst-üstə düşmür. Matfeyin İncilinə görə kimliyi dəqiqləşdirilməmiş üç [[Maqlar|maq]] və ya astroloq, İsanın doğulmasından sonra ailənin yaşadığı evə gələrək ({{Bibleverse||Matthew|2:11|KJV}}), [[Körpə İsa]]ya qızıl, büxur və başqa hədiyyələr gətirirlər. Bu ziyarətçilər, hazırda daha çox [[Betleyem ulduzu]] adı ilə tanınan mistik bir ulduz gördüklərini və həmin ulduzun [[yəhudilər]]in yeni kralının doğulması haqqında xəbər verdiyini bildirirlər.&lt;ref&gt;{{Bibleverse||Matthew|2:2|131}}.&lt;/ref&gt; Bu ziyarətin qeyd edildiyi və 6 yanvara təsadüf edən Epifaniya bəzi kilsələrdə Milad mövsümünün formal sonu kimi qəbul edilir.

Xristianlar Miladı müxtəlif şəkildə qeyd edirlər. Buna baxmayaraq həmin gün bütün kilsələrdə liturgik ilin əsas dini mərasimlərindən biri həyata keçirilir. Bəzi xristian məzhəblərində dini mərasim çərçivəsində uşaqlar və heyvanların iştirakı ilə kifayət qədər realist &quot;Doğulma&quot; səhnələri və ya Milad tamaşaları da təşkil olunur. İncəsənətdə &quot;Doğulma&quot; səhnələrinin çəkilməsi ilə bağlı qədim və geniş xəttli bir rəssamlıq ənənəsi də formalaşmışdır. Doğulma səhnələri adətən Məryəm, İosif və Körpə isanın iştirakı ilə, tövlədə, üç zəngin adam, çobanlar və onların quzuları, mələklər və Betleyem ulduzunun ətrafında təsvir edilir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew%202:1-11;&amp;version=9;
 |title=Matthew 2:1–11
 |publisher=Biblegateway.com
 |date=
 |accessdate=2014-02-17
 |archive-date=2009-02-18
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218202348/http://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew%202:1-11;&amp;version=9;
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; Bəzi xristian ailələri bu cür təsvirləri kişik fiqurlardan istifadə edərək evlərində də yaradırlar. Şərq Ortodoks Kilsəsində Miladdan əvvəl 40 günlük Doğulma bayramının qeyd edilməsi ənənəsi vardır ki, bu, Qərb kilsəsində dörd həftəlik [[Advent]]ə uyğun gəlir. Milada son hazırlıq işləri Milad ərəfəsi adlandırılan gündə əyata keçirilir ki, bir çox ailələr həmin günü Miladdan əvvəlki son gecədə qeyd edirlər.

[[Fayl:Clifton Mill Christmas 2005.JPG|right|300px|thumb|[[Klifton, Ohayo|Klifton]], [[Ohayo]]da, [[Milad işıqları]] ilə bəzədilmiş yaşayış yeri, 2006]]

=== Bayram bəzəkləri ===
{{Əsas|Milad ağacı}}
Milad üçün xüsusi bəzəklər hazırlanmasının qədim tarixi var. Hələ XV əsrdə [[London]]da Milad ərəfəsində bütün evlərin sahillərin, küçələrin, kilsələrin və həmişəyaşıl ağacların bəzədilməsi ənənəsinin olması haqqında məlumatlar vardır.&lt;ref&gt;Miles, Clement A, ''Christmas customs and traditions'', Courier Dover Publications, 1976, ISBN 0-486-23354-5, p. 272.&lt;/ref&gt; [[Daşsarmaşığı]]nın ürək formalı yarpaqları doğulmaqda olan [[İsa]]nı simvolizə edir, [[şümşə]] isə [[paqanizm]] və [[cadugər]]lərə qarşı müdafiə xüsusiyyəti daşımaqla, onun tikanları [[İsanın çarmıxa çəkilməsi]] zamanı başına qoyulmuş [[tikanlı tac]]ı, qırmızı giləmeyvələri isə İsanın qanını təmsil edir.&lt;ref&gt;Heller, Ruth, ''Christmas: Its Carols, Customs &amp; Legends'', Alfred Publishing (1985), ISBN 0-7692-4399-1, p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ace Collins&quot;&gt;{{cite book
 |url=http://books.google.com/?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT71&amp;dq=christmas+colors#v=onepage&amp;q=christmas%20colors&amp;f=false
 |title=Stories Behind the Great Traditions of Christmas
 |author=Ace Collins
 |publisher=[[Zondervan]]
 |accessdate=2014-02-20
 |isbn=978-0-310-87388-4
 |date=2010-04-01
 |archive-date=2020-03-31
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331203959/https://books.google.com/books?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT71&amp;dq=christmas%2Bcolors&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=christmas%20colors&amp;f=false
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Milad səhnələri X əsr [[Roma]]sından məlumdur. Onlar 1223-cü ildən [[Assizli Fransisko]] tərəfindən məşhurlaşdırılmış və sürətlə bütün Avropada yayılmışdır.&lt;ref&gt;Collins, Ace, ''Stories Behind the Great Traditions of Christmas'', Zondervan, (2003), ISBN 0-310-24880-9 p.47.&lt;/ref&gt; Daha sonrakı dövrdə xristian xalqlar arasında yerli ənənələrə uyğun, [[Polşa]]da&lt;ref&gt;[http://books.google.it/books?id=dArLWAbKEe8C&amp;pg=PA159&amp;dq=Krak%C3%B3w+szopka&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=psO6UoyaIML_ygP-wYGwBA&amp;ved=0CD8Q6AEwAjgK#v=onepage&amp;q=Krak%C3%B3w%20szopka&amp;f=false] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141225104456/http://books.google.it/books?id=dArLWAbKEe8C&amp;pg=PA159&amp;dq=Krak%C3%B3w+szopka&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=psO6UoyaIML_ygP-wYGwBA&amp;ved=0CD8Q6AEwAjgK#v=onepage&amp;q=Krak%C3%B3w%20szopka&amp;f=false |date=2014-12-25 }} Susan Topp Weber, ''Nativities of the World'', Gibbs Smith, 2013&lt;/ref&gt; [[Krakov Milad körpələr evləri]] (Krakovun tarixi-memarlıq binalarının təsvirinə əsaslanır), İtalyan (Neapolitan, Genuya, Bolonese) presepiləri&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nuok.it/bulagna/alla-scoperta-dei-cinque-presepi-piu-belli-di-bologna/ |title=Alla scoperta dei cinque presepi più belli di Bologna &amp;#124; Nuok |publisher=Nuok.it |date=2013-01-24 |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227041612/http://www.nuok.it/bulagna/alla-scoperta-dei-cinque-presepi-piu-belli-di-bologna/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://digilander.libero.it/paolore2/liguria/presepi.html |title=Presepi in Liguria: provincia di Genova, Tigullio -sito di Paolino |publisher=Digilander.libero.it |date= |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227022942/http://digilander.libero.it/paolore2/liguria/presepi.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.carnegiemnh.org/visit/default.aspx?id=21487 |title=Holidays at the Museums : Carnegie Museum of Natural History |publisher=Carnegiemnh.org |date=2013-11-26 |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227022432/http://www.carnegiemnh.org/visit/default.aspx?id=21487 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.it/books?id=llTiET5oCR4C&amp;pg=PA112&amp;dq=neapolitan+nativity+scene&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=QcS6UqS8C-TyyAOSvICQAg&amp;ved=0CHYQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=neapolitan%20nativity%20scene&amp;f=false] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141225104922/http://books.google.it/books?id=llTiET5oCR4C&amp;pg=PA112&amp;dq=neapolitan+nativity+scene&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=QcS6UqS8C-TyyAOSvICQAg&amp;ved=0CHYQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=neapolitan%20nativity%20scene&amp;f=false |date=2014-12-25 }} David Bershad, Carolina Mangone, ''The Christian Travelers Guide to Italy'', Zondervan, 2001&lt;/ref&gt; və ya cənubi Fransada, [[Provans]] ərazisində əldə hazırlanan rəngli santon adlı fiqurlar kimi müxtəlif bəzəklər formalaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.simplytreasures.com/t-about-nativity.aspx |title=The Provençal Nativity Scene |publisher=Simplytreasures.com |date= |accessdate=2014-02-25 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://archive.today/20120914075253/http://www.simplytreasures.com/t-about-nativity.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dünyanın bəzi hissələrində, xüsusilə [[Siciliya]]da, Müqəddəs Frensisin ənənəsinin davamı olaraq canlı doğulma səhnələrinin yaradılması adəti də vardır.&lt;ref&gt;[http://books.google.it/books?id=dLB-UkN5UHYC&amp;pg=PT30&amp;dq=living+nativity+scenes+sicily&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=I8O6UvyrLuSGyQO6ooGoCw&amp;ved=0CEsQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=living%20nativity%20scenes%20sicily&amp;f=false] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141205053452/http://books.google.it/books?id=dLB-UkN5UHYC&amp;pg=PT30&amp;dq=living+nativity+scenes+sicily&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=I8O6UvyrLuSGyQO6ooGoCw&amp;ved=0CEsQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=living%20nativity%20scenes%20sicily&amp;f=false |date=2014-12-05 }} Carl Seaburg, ''Celebrating Christmas: An Anthology'', iUniverse, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.it/books?id=WGaVZ6fEjjsC&amp;pg=PT478&amp;dq=living+nativity+scenes+sicily&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=I8O6UvyrLuSGyQO6ooGoCw&amp;ved=0CGMQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=living%20nativity%20scenes%20sicily&amp;f=false] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141206145758/http://books.google.it/books?id=WGaVZ6fEjjsC&amp;pg=PT478&amp;dq=living+nativity+scenes+sicily&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ei=I8O6UvyrLuSGyQO6ooGoCw&amp;ved=0CGMQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=living%20nativity%20scenes%20sicily&amp;f=false |date=2014-12-06 }} Gerry Bowler, ''The World Encyclopedia of Christmas'', Random House LLC, 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Carol King |url=http://www.italymagazine.com/featured-story/christmas-living-nativity-scene-sicily |title=A Christmas Living Nativity Scene In Sicily |publisher=Italy Magazine |date=2012-12-24 |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2013-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226023729/http://www.italymagazine.com/featured-story/christmas-living-nativity-scene-sicily |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Uşaqların hazırladıqları kağız zəncirlərdən təsirlənərək yaradılmış ilk kommersiya məqsədli Milad bəzəkləri 1860-cı illərdə [[Almaniya]]da istehsal edilmişdir.&lt;ref&gt;Collins p. 83.&lt;/ref&gt; Milad səhnələri qurmağın məşhur olduğu ölkələrdə insanlar Milad bəzəklərini şəxsi istəklərinə uyğun olaraq dəyişdirərək daha maraqlı və realistik [[İsanın doğulması|Doğulma]] səhnələri qurmağa çalışırlar.

Ənənəvi olaraq Milad bəzəklərində istifadə olunan rənglər qırmızı, yaşıl və qızılı rənglərdir. Qırmızı rəng İsanın çarmıxa çəkilməsi zamanı axıdılmış qanını, yaşıl rəng və xüsusilə həmişəyaşıl ağaclar əbədi həyatı, qızılı isə Miladla əlaqələndirilən ilk rəng olmaqla maqların hədiyyələrini və zadəganlığı simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Ace Collins&quot;/&gt;
[[Fayl:12242008 ChristmasEve00028.JPG|left|thumb|200px|[[ABŞ]]-də ev üçün bəzədilmiş ənənəvi Milad ağacı.]]
Milad ağacı, VIII əsr bioqrafı [[Riponlu Stefan]]ın qeyd etdiyi kimi Almaniyada missioner fəaliyyəti göstərərkən [[Müqəddəs Bonifasi]]nin (634–709) [[Tor]]un şərəfinə ağ şama sitayiş edilməsinin (bu ağacın üçbucağı xatırladan forması paqanizmdə cənnətin təsviri hesab olunsa da, xristianlıqda Müqəddəs Üçlüyə uyğunlaşdırılmışdır), Qış Gündönümündə həmişəyaşıl ağacların budaqlarının istifadəsi&lt;ref name=Shaman/&gt; və üç ağaca sitayiş kimi paqan ənənələri və rituallarının xristianlaşdırılması kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Fritz Allhoff, Scott C. Lowe|title=Christmas|publisher=[[John Wiley &amp; Sons]]|year=2010|quote=His biographer, Eddius Stephanus, relates that while Boniface was serving as a missionary near Geismar, Germany, he had enough of the locals' reverence for the old gods. Taking an axe to an oak tree dedicated to Norse god Thor, Boniface chopped the tree down and dared Thor to zap him for it. When nothing happened, Boniface pointed out a young fir tree amid the roots of the oak and explained how this tree was a more fitting object of reverence as it pointed towards the Christian heaven and its triangular shape was reminiscent of the Christian trinity.}}&lt;/ref&gt; İngilis dilli mənbələrdə [[Milad ağacı]] (Christmas tree) ifadəsi ilk dəfə 1835-ci ildə qeyd edilir.&lt;ref&gt;Harper, Douglas, [http://www.etymonline.com/index.php?term=Christ Christ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060509183911/http://www.etymonline.com/index.php?term=Christ |date=2006-05-09 }}, ''Online Etymology Dictionary,'' 2001.&lt;/ref&gt; Müasir Milad ağacı ənənəsinin XVIII əsrdə Almaniyada başladığı güman edilsə də&lt;ref name=&quot;Shaman&quot;&gt;van Renterghem, Tony. ''When Santa was a shaman.'' St. Paul: [[Llewellyn Worldwide|Llewellyn Publications]], 1995. ISBN 1-56718-765-X&lt;/ref&gt;, bunun XVI əsrdə [[Martin Lüter]] tərəfindən yaradıldığını düşünənlər də vardır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url = http://www.christmasarchives.com/trees.html
 |title = The Chronological History of the Christmas Tree
 |publisher = The Christmas Archives
 |accessdate = 2007-12-18
 |archive-date = 2007-12-21
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221113003/http://www.christmasarchives.com/trees.html
 |url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url = http://www.fashion-era.com/Christmas/christmas_customs_tree_history.htm
 |title = Christmas Tradition – The Christmas Tree Custom
 |publisher = Fashion Era
 |accessdate = 2014-02-20
 |archive-date = 2007-12-18
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071218110944/http://www.fashion-era.com/Christmas/christmas_customs_tree_history.htm
 |url-status = live
 }}&lt;/ref&gt;

Bu adət, əvvəlcə [[İngiltərə]] kralı [[III Georq (Böyük Britaniya kralı)|III Georqun]] xanımı kraliça [[Şarlotta Meklenburq-Strelitz|Şarlotta]] tərəfindən, daha geniş şəkildə isə Kraliça [[Viktoriya]]nın hakimiyyəti dövründə [[Şahzadə Albert]] tərəfindən İngiltərədə yayılmışdır. 1841-ci ildən etibarən Milad ağacı bütün [[Britaniya]]da geniş yayılmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Lejeune, Marie Claire p.550&quot;&gt;Lejeune, Marie Claire. ''Compendium of symbolic and ritual plants in Europe'', p.550. University of Michigan ISBN 90-77135-04-9&lt;/ref&gt; [[Milad ağacı]] bəzəmək ənənəsi 1870-ci illərdə [[ABŞ]]-də da yayılmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Shoemaker&quot;&gt;Shoemaker, Alfred Lewis. (1959) ''Christmas in Pennsylvania: a folk-cultural study.'' Edition 40. pp. 52, 53. Stackpole Books 1999. ISBN 0-8117-0328-2.&lt;/ref&gt; Milad ağacları xüsusi olaraq hazırlanmış Milad işıqları və ornamentlərlə bəzədilirdi.

XIX əsrdə [[Meksika]]nın yerli bitkilərindən olan [[puansettiya]] Miladla əlaqələndirilmişdir. Digər məşhur bayram bitkiləri olaraq, [[omela]], qırmızı [[amarillis]], [[şlümbergera]] və milad kaktusunun adını çəkmək olar. Evi Milad ağacı, girlandalar və həmişəyaşıl bitkilərlə yanaşı bu bitkilərlə də bəzəmək mümkündür. Milad bəzəkləri ənənəsinə evlərin xaricinin də bəzədilməsi daxildir ki, bunun üçün Milad işıqlarından, qar adamı və Milad fiqurlarından istifadə edilir.

Digər Milad bəzəkləri zənglər, şəkərlər, şəkər çətirlər, corablar, çələnglər və mələk fiqurlarıdır. Çələng və şəkərlərin eyni pəncərədə asılması daha çox alışılmış mənzərədir. Həmişəyaıl ağacların budaqlarından toxunan çələnglər [[Advent]] ərəfəsində hazırlanır. Hər pəncərə qarşısında yandırılan şamlar, xristianların İsa Məsihin dünyanın əsas işığı olduğuna inamlarını əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.catholicculture.org/culture/liturgicalyear/activities/view.cfm?id=1173
 |title=Liturgical Year : Symbolic Lights and Fires of Christmas (Activity)
 |publisher=Catholic Culture
 |date=
 |accessdate=2011-12-10
 |archive-date=2012-01-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113131615/http://www.catholicculture.org/culture/liturgicalyear/activities/view.cfm?id=1173
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Bundan başqa şəhər küçələri Milad işıqları və rəngarəng bayraqlarla bəzədilər, şəhərin mühüm yerlərində Milad ağacları bəzədilər.&lt;ref&gt;Murray, Brian. [http://www.historymatters.appstate.edu/documents/christmaslights.pdf &quot;Christmas lights and community building in America,&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061026010222/http://www.historymatters.appstate.edu/documents/christmaslights.pdf |date=2006-10-26 }} ''History Matters'', Spring 2006.&lt;/ref&gt; Milad hədiyyələrini bükmək üçün xüsusi Milad motivli kağızlar da istehsal olunur. Bəzi ölkələrdə, Milad bəzəkləri 5 yanvarda keçirilən On ikinci gecə gününə kimi saxlanılır.

=== Mahnı və himnlər ===
{{Dinlə
| faylınadı    = Jingle Bells.ogg
| adı          = Jingle Bells
| izahı        = [[ABŞ]] bəstəkarı [[Ceyms Pyerpont]] tərəfindən 1857-ci ildə bəstələnmiş &quot;''[[Jingle Bells]]''&quot; mahnısı ən məşhur Milad mahnılarından biridir. 
}}
Dövrümüzə çatmış ən erkən Milad himnləri IV əsr Romasına aiddir. [[Milan]] arxiyepiskopu Ambrose tərəfindən yazılmış ''&quot;Veni redemptor gentium&quot;'' kimi latın himnləri ciddi şəkildə [[Arianizm]] dini nəzəriyyəsini əks etdirirdi. İspan şairi [[Prudentius]] (vəf.413) tərəfindən yazılmış ''&quot;Corde natus ex Parentis&quot;'' (&quot;Ata sevgisi doğuldu&quot;) mahnısı indi də bəzi kilsələrdə ifa edilir.&lt;ref&gt;Miles, Clement, ''Christmas customs and traditions'', Courier Dover Publications, 1976, ISBN 0-486-23354-5, p.32&lt;/ref&gt;

IX–X əsrlərdə Şimali Avropa monastırlarında Milad &quot;nəsr&quot;ləri formalaşdırılmış və [[Klervosklu Bernard]]ın rəhbərliyi altında inkişaf etdirilmişdir. XII əsrdə parisli rahib Müqəddəs Viktor məşhur mahnılar əsasında ənənəvi Milad himnlərinə yaxın olan Milad musiqiləri yazmağa başlamışdır.

XIII əsrdə [[Assizli Fransisko]]nun təsiri ilə [[Fransa]], [[Almaniya]] və xüsusən [[İtaliya]]da yerli dillərdə [[Milad musiqisi]] ifa etmənin güclü ənənələri formalaşmışdır.&lt;ref&gt;Miles, pp. 31–37&lt;/ref&gt; [[İngilis dili]]ndə ilk Milad himnləri 1426-cı ildə [[Şorpşir]]dən olan keşiş Con Oudli tərəfindən yazılmışdır ki, onun on iki Milad himni sıraladığı və həmin himnlərin evdən-evə gəzən küçə ifaçıları tərəfindən səsləndirildiyi bəliidir.&lt;ref&gt;Miles, pp. 47–48&lt;/ref&gt;

Bizim xüsusi Milad himnləri kimi tanıdığımız musiqilər Milad bayram tədbirlərində ifa edilmək üçün əsasən yerli xalq musiqisi əsasında yaradılmışdır. Yalnız sonrakı dövrlərdə Milad himnləri həm də kilsələrdə ifa edilmişdir. Ənənəvi olaraq Milad himnlərinin musiqisi orta əsr akkord strukturuna əsaslanır ki, bu da onların unikal musiqi xarakterinin əsasında dayanır. ''&quot;Personent hodie&quot;'', ''&quot;Good King Wenceslas&quot;'' və ''&quot;The Holly and the Ivy&quot;'' kimi bəzi himnlərdə birbaşa orta əsrlər dövrünün izlərini müşahidə eləmək mümkündür. Həmin əsərlər hələ də səslənən ən qədim musiqilər sırasındadır. Məşhur ''&quot;Adeste Fideles&quot;'' (''O Come all ye faithful'') himni indiki halında XVIII əsrdə formalaşsa da, onun sözlərinin XIII əsrdə yarandığı güman edilir.

Şimali Avropada [[Protestantlıq|Protestant]] islahatlarından sonra Milad tamaşaları daha da məşhurlaşmışdır və Martin Lüter kimi bəzi islahatçılar tamaşalar yazaraq onların ifasına marağı daha da artırmışlar. XIX əsrdə tamaşalara qarşı yenidən marağın yaranmasına kimi, onlar daha çox kənd icmaları arasında qorunub saxlanmışdılar. XVIII əsr ingilis islahatçısı Çarlz Uizli musiqinin ibadətdə əhəmiyyətini dərk edirdi. Ən azı üç Milad tamaşasına mətn yazan Çarlz, eyni zamanda xeyli psalm üçün də musiqi bəstələmişdir. Onlardan ən məşhuru əvvəl &quot;Hark! How All the Welkin Rings&quot; adlandırılmış, daha sonra isə &quot;Hark! the Herald Angels Sing&quot; adıyla tanınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Dudley-Smith
 |first=Timothy
 |authorlink=Timothy Dudley-Smith
 |title=A Flame of Love
 |url=https://archive.org/details/flameofloveperso0000dudl
 |publisher=Triangle/SPCK
 |location=London
 |year=1987
 |isbn=0-281-04300-0
}}&lt;/ref&gt;

[[Feliks Mendelson]] Uizlinin sözlərinə musiqi yazmışdır. 1818-ci ildə [[Avstriya]]da Mohr və Qruber Oberndorfdakı Müqəddəs Nikolas kilsəsi üçün ''&quot;Silent Night&quot;'' (Sakit gecə) musiqisini yazmaqla janra əsaslı əlavələr etmişlər. Vilyam Sendinin &quot;Qədim və Müasir Milad Himnləri&quot; (1833) bir çox hazırda klassik hesab edilən ingilis himnlərini özündə əks etdirməklə [[Viktorian dövrü]]nün festival mədəniyyətini təmsil edir.&lt;ref&gt;Richard Michael Kelly. A Christmas carol p.10. Broadview Press, 2003 ISBN 1-55111-476-3&lt;/ref&gt;

XVIII əsrin sonlarından etibarən tamamilə dünyəvi xüsusiyyət daşıyan mövsümi Milad mahnıları meydana çıxmağa başlamışdır. Məşhur &quot;[[Deck the Halls]]&quot; mahnısı 1784-cü ilə aid edilir, Milad mövsümünün ən məşhur musiqisi olan &quot;[[Jingle Bells]]&quot; isə 1857-ci ildə yazılmışdır. XIX–XX əsrlərdə yerli ənənələrə əsaslanan Afro-Amerikan spiritual musiqiləri daha çox məşhurlaşmağa başlamışdır. Bir çox Milad mahnılarının caz və blyuz versiyaları işlənib hazırlanmışdır.

=== Ənənəvi mətbəx ===
[[Fayl:Oven roasted brine-soaked turkey.jpg|right|thumb|250px|Tərəvəzlərlə qızardılmış [[hind quşu]] Milad süfrəsinin əsas nemətlərindən biridir.]]
Ailə ilə birgə yeyilən ənənvi Milad yeməyi bayram ənənələrinin mühüm hissələrindən biri olmaqla ölkədən-ölkəyə dəyişən xüsusiyyətlərə malikdir. Bəzi ölkələrdə Milada xas olan xüsusi yeməklər vardır, məsələn, [[Siciliya]]da bayram masasına 12 növ balığn qoyulması ənənəsi vardır. [[Birləşmiş Krallıq]] və onun ənənələrindən təsirlənmiş ölkələrdə Milad nahar süfrəsində hind quşu və ya qaz, ət, ət suyu, kartof, tərəvəzlər, bəzən isə çörək və şərab olur. Milad naharı üçün xüsusi desertlər də hazırlanır ki, bunlardan da ən əsasları [[Milad pudinqi]], şirin peçenyelər və meyvəli piroqlardır.&lt;ref&gt;Broomfield, Andrea (2007) [http://books.google.com/books?id=fJ_JDp9OgJEC&amp;pg=PA149&amp;dq=christmas+pudding+england&amp;hl=en&amp;ei=xzAVTc3WNoqWhQePsJW3Dg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=christmas%20pudding%20england&amp;f=false Food and cooking in Victorian England: a history] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200729115627/https://books.google.com/books?id=fJ_JDp9OgJEC&amp;pg=PA149&amp;dq=christmas+pudding+england&amp;hl=en&amp;ei=xzAVTc3WNoqWhQePsJW3Dg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=christmas%20pudding%20england&amp;f=false |date=2020-07-29 }} pp.149–150. Greenwood Publishing Group, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Muir, Frank (1977) ''Christmas customs &amp; traditions'' p.58. Taplinger Pub. Co., 1977&lt;/ref&gt;

[[Polşa]]da və digər [[Şərqi Avropa]] ölkələrində, həmçinin [[Skandinaviya]] ölkələrində balıq əsas milad yeməyi olsa da, zəngin ailələr Milad süfrəsinə ət yeməkləri də qoyurlar. [[Almaniya]], [[Fransa]] və [[Avstriya]]da isə qaz və qaban əti sevimli Milad yeməyi hesab olunur. Mal əti, donuz əti və toyuq əti də dünyada Milad süfrəsinin ən məşhur nemətlərindən hesab edilir. [[Malta]] ənənəsində Gecəyarısı ibadəti və Milad mövsümü ərzində şokolad və şabalıdla, yerli içki olan &quot;[[Imbuljuta tal-Qastan]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://schoolnet.gov.mt/HelloEurope/activities/recepies/imbuljuta.html |title=Imbuljuta |publisher=Schoolnet.gov.mt |date= |accessdate=2014-02-23 |archive-date=2012-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222212716/http://schoolnet.gov.mt/helloeurope/activities/recepies/imbuljuta.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; təqdim edilir. [[Slovaklar]] ənənəvi olaraq &quot;potica&quot; , [[fransızlar]] &quot;bûche de Noël&quot;, [[italyanlar]] isə &quot;panettone&quot; adlı Milad şirniyyatı hazırlayırlar. Miladda şəkər və şirniyyatların yeyilməsi bütün dünyada məşhurlaşmış, bu isə alman [[stollen]]inin, [[marzipan]] pirojnasının və [[Yamayka]] rum meyvə piroqlarının yayılmasına gətirib çıxarmışdır. [[Portağal]] şimal ölkələrində nadir tapılan nadir bitkilərdən biridir ki, Milad süfrəsi ilə əlaqələndirilmiş və Milad yeməklərinə əlavə edilmişdir.

=== Açıqcalar ===
[[Fayl:No Known Restrictions Christmas Eve by J. Hoover, no date (LOC) (2122063062).jpg|right|thumb|250px|1880-ci ilə aid ABŞ Milad açıqcası.]]
Milad ənənələrindən biri də bayram günündən əvvəlki həftə ərzində dostlara və ailə üzvlərinə üzərində şəkillər, xoş sözlər və bayram təbrikləri olan Milad açıqcaları verməkdir. [[London]]da 1843-cü ildə Ser [[Henri Kol]] tərəfindən nəşr edilmiş ilk Milad açıqcası&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/1679110.stm Christmas card sold for record price] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060205200933/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/1679110.stm |date=2006-02-05 }} BBC News. Retrieved 2014–02–23&lt;/ref&gt; da daxil olmaqla, Milad açıqcaları üzərində yazılan ən məşhur təbrik ''&quot;Milad bayramınız və Yeni İliniz mübaərk!&quot;''dir (&quot;wishing you a Merry Christmas and a Happy New Year&quot;). Bütün dünyada məşhur olan açıqca göndərmə ənənəsi, müasir dövrdə E-kartlar göndərmə ilə əvəzlənmişdir.

Milad açıqcaları Miladla bağlı sənət əsərlərinin təsviri və ya xüsusi olaraq açıqca üçün dizayn edilmiş təsvirlərin yerləşdirilməsi ilə hazırlanır. Açıqcalar üçün mövzular birbaşa bayramın dini ənənəsi ilə əlaqədar olan [[İsanın doğulması]] təsvirləri və ya [[Betleyem ulduzu]], həm Müqəddəs ruhu, həm də Yer üzündə sülhü təmsil edən ağ [[göyərçin]] kimi xristian simvollarından götürülə bilər. Digər açıqcalar isə daha çox dünyəvi xarakter daşıyır və onlarda Milad ənənələri, [[Santa Klaus]] kimi mifik bayram personajları, bayramla əlaqələndirilən, şam, şəkər, şam ağacı kimi əşyalar, bayram tədbirləri, qar səhnələri və ya şimal ölkələrinin vəhşi həyatı təsvir olunur. Həmçinin yumoristik və nostalji açıqcalar da nəşr olunur.

Bəzi açıqcalarda şeir parçaları, dualar və ya [[Bibliya]]dan hissələr çap edilsə də, bəzi açıqcalar dini məzmundan tamamilə uzaq olduqlarından onlarda yalnız təbrik sözləri yazılır.

=== Xatirə markaları ===
{{Əsas|Milad markaları}}
Bəzi ölkələrdə Miladla bağlı xüsusi xatirə markaları da çap olunur və poçtların Milad açıqcalarını göndərərkən istifadə etdikləri həmin açıqcalar filatelistlər arasında kifayət qədər məşhurdurlar. Milad möhürlərindən fərqli olaraq bu markalar dövrü xarakter daşımaqla, bütün il boyu istifadə olunur.

1898-ci ildə [[Kanada]]da İmperator Penni Poçtunun açlışı münasibətilə xüsusi marka nəşr edilmişdir. Markada yer kürəsinin xəritəsi və &quot;XMAS 1898&quot; yazısı vardı. 1937-ci ildə [[Avstriya]]da iki Milad markası çap edilmişdi ki, onların da üzərində qızıl gül və zodiak işarələri təsvir olunmuşdu. 1939-cu ildə [[Braziliya]]da çap edilmiş xüsusi Milad markalarında üç kral və Betleyem ulduzu, mələk və körpə, Cənub xaçı və körpə, ana və körpə təsvir edilmişdir. Həm [[ABŞ Poçt Xidməti]] həm də [[Kral Poçtu]] hər il dövrü Milad markaları çap edirlər.
&lt;gallery&gt;
Fayl:Timbre penny post Canada 1898.jpg|Kanada, 1898
Fayl:Stamp AU 1957 4p Xmas.jpg|Avstriya, 1957
Fayl:United States Christmas stamp 1982 Madonna of the Goldfinch, Giovanni Battista Tiepolo c. 1760.jpg|ABŞ, 1982
Fayl:1991 CPA 6353.jpg|SSRİ, 1991
&lt;/gallery&gt;

=== Hədiyyə vermə ===
Hədiyyə vermə müasir Milad ənənələri arasında ən geniş yayılanlardan biri olmaqla bütün dünyada məhz bu dövrdə iqtisadiyyatın genişlənməsinə səbəb olur. Hədiyyə vermə adəti dekabr ayının sonlarında keçirilən [[Qədim Roma]] bayramı olan [[Saturnalia]]nın əsas xüsusiyyətlərindən biri olmuş və güman ki həmin dövrdə Milada da təsir etmişdir.&lt;ref name=&quot;OriginMyth&quot;&gt;{{Cite web |title=The Origin of the American Christmas Myth and Customs |url=http://www.bsu.edu/web/01bkswartz/xmaspub.html |access-date=2014-02-23 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430004539/http://www.bsu.edu/web/01bkswartz/xmaspub.html |url-status=unfit }} – ''Ball State University''. Swartz Jr., BK. Archived version retrieved 2014–02–24.&lt;/ref&gt; Miladda insanlar əsasən [[Müqəddəs Nikolay]]la bağlı&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ace Collins|title=Stories Behind the Great Traditions of Christmas|url=http://books.google.com/books?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT88&amp;dq=giving+gifts+wise+men&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=FdGDT_nhC4Orgwfw65XgBw&amp;ved=0CDwQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20wise%20men&amp;f=false|date=10 April 2012|publisher=Zondervan|page=17|quote=The legend of St. Nicholas, who became the bishop of Myra in the beginning of the fourth century, is the next link in the Christmas-gift chain. Legend has it that during his life the priest rode across Asia Minor bestowing gifts upon poor children.|access-date=23 February 2014|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118131053/https://books.google.com/books?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT88&amp;dq=giving+gifts+wise+men&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=FdGDT_nhC4Orgwfw65XgBw&amp;ved=0CDwQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20wise%20men&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ənənəyə əsaslanaraq hədiyyə bağışlayırlar. Hədiyyələr əsasən körpə İsaya [[maqlar]] tərəfindən hədiyyə edilmiş qızıl, zinət əşyalar və digər əşyalar ola bilər.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Trexler|first=Richard|title=The Journey of the Magi: Meanings in History of a Christian Story|url=http://books.google.com/books?id=YLmhCHtydKMC&amp;pg=PA17&amp;dq=giving+gifts+magi&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=v8-DT-C7JofogQfxnO3sBw&amp;ved=0CGkQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20magi&amp;f=false|accessdate=2014-02-24|date=23 May 1997|publisher=[[Princeton University Press]]|page=17|quote=This exchange network of ceremonial welcome was mirrored in a second reciprocity allowing early Christians to imagine their own magi: the phenomenon of giving gifts.|archive-date=2016-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629172642/https://books.google.com/books?id=YLmhCHtydKMC&amp;pg=PA17&amp;dq=giving+gifts+magi&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=v8-DT-C7JofogQfxnO3sBw&amp;ved=0CGkQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20magi&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ace Collins|title=Stories Behind the Great Traditions of Christmas|url=http://books.google.com/books?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT88&amp;dq=giving+gifts+wise+men&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=FdGDT_nhC4Orgwfw65XgBw&amp;ved=0CDwQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20wise%20men&amp;f=false|date=10 April 2012|publisher=Zondervan|page=17|quote=Most people today trace the practice of giving gifts on Christmas Day to the three gifts that the Magi gave to Jesus.|access-date=23 February 2014|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118131053/https://books.google.com/books?id=mo8vgZoROl8C&amp;pg=PT88&amp;dq=giving+gifts+wise+men&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=FdGDT_nhC4Orgwfw65XgBw&amp;ved=0CDwQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=giving%20gifts%20wise%20men&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== Hədiyyə paylayan personajlar ====
{{əsas|Santa Klaus}}
[[Fayl:Sinterklaas 2007.jpg|right|thumb|210px|Sinterklaas, Müqəddəs Nikolay və ya Milad Ata.]]
Bəzi personajlar sırf Milad bayramı və onun hədiyyə vermə adəti ilə əlaqədardır. Onlardan daha çox [[Santa Klaus]] (Müqəddəs Nikolay — Saint Nicholas adının [[niderland dili]]nə uyğunlaşdırılmış versiyası) adıyla məşhur olan [[Milad Ata]], Père Noël, Weihnachtsmann, [[Müqəddəs Nikolay]] və ya Sinterklaas, [[Körpə İsa]] – Christkind, Kris Kringle, Joulupukki, Babbo Natale, [[Müqəddəs Bazil]] və [[Şaxta Baba]]nın adlarını çəkmək olar.

Müasir dövrdə bu personajlar arasında ən məşhuru qırmızı geyimli Santa Klausdur. Santa Klaus adı Müqəddəs Nikolay adının niderland dilinə uyğunlaşdırılmış versiyası olan Sinterklaas sözündən gəlməkdədir. Müqəddəs Nikolay müasir [[Türkiyə]] ərazisində yerləşən qədim [[Mira]] şəhərinin yepiskopu olmuşdur. Müqəddəslərə xas olan digər xüsusiyyətlərlə yanaşı Müqəddəs Nikolay uşaqlara qayğı, alicənablıq və hədiyyə paylaması ilə də yadda qalmışdır. Onun adı ilə bağlı olan və 6 dekabrda geyd edilən bayramda da bir çox ölkələrdə insanlar bir-birinə hədiyyə bağışlayırlar.&lt;ref name=&quot;ADS&quot;&gt;Forbes, Bruce David, ''Christmas: a candid history'', University of California Press, 2007, ISBN 0-520-25104-0, pp. 68–79.&lt;/ref&gt;

Müqəddəs Nikolay adətən yepiskop geyimində və köməkçilərinin müşayətində görünür. Artıq XIII əsrdə Müqəddəs Nikolay [[Niderland]]da məşhur idi, Şimali və Mərkəzi Avropada isə onun adından hədiyyə paylama ənənəsi vardı. XVI–XVII əsrdə [[Protestantlıq|protestant]] islahatları zamanı hədiyyə verən personaj Kiçik İsa ilə əvəz olundu, hədiyyə bağışlama tarixi isə 6 dekabrdan Milad gecəsinə dəyişdirildi.&lt;ref name=&quot;ADS&quot;/&gt;

Santa Klausun müasir obrazı [[ABŞ]]-də, daha dəqiqi [[Nyu-York]]da formalaşmışdır. Obrazın dəyişdirilməsində [[Vaşinqton İrvinq]] və Alman-Amerikan karikaturisti [[Tomas Nast]] (1840–1902) mühüm rol oynamışlar. [[ABŞ İstiqlal müharibəsi]]ndən sonra Nyu-Yorkun bəzi sakinləri şəhər üçün [[ingilislər]]lə əlaqəli keçmişi olmayan simvollar axtarırdılar. Nyu-York şəhərinin isə əsası əslində holland kolonistlər tərəfindən [[Nyu-Amsterdam]] şəhəri olaraq qoyulmuş və [[hollandlar]]ın Sinterklaas ənənəsi buraya da yayılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |author=Jona Lendering
 |url=http://www.livius.org/ne-nn/nicholas/nicholas_of_myra3.html#New
 |title=Saint Nicholas, Sinterklaas, Santa Claus
 |publisher=Livius.org
 |date=2008-11-20
 |accessdate=2014-02-24
 |archive-date=2011-05-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513114942/http://www.livius.org/ne-nn/nicholas/nicholas_of_myra3.html#New
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Jonathan G Meath portrays Santa Claus.jpg|left|thumb|220px|Milad Atanın dəyişdirilmiş obrazı olan [[Santa Klaus]].]]
1809-cu ildə [[Nyu-York Tarix Cəmiyyəti]] toplanaraq &quot;Nieuw Amsterdam&quot; şəhərinin mühafizəkar müqəddəsini &quot;Sancte Claus&quot; adlandırdılar.&lt;ref&gt;John Steele Gordon, ''The Great Game: The Emergence of Wall Street as a World Power: 1653–2000'' (Scribner) 1999.&lt;/ref&gt; 1810-cu ildə Amerikada ilk təsviri zamanı Santa Klaus yepiskop xalatı geyinmişdi. Lakin sonradan onun obrazı inkiaşf etdirilərək daha müasir formaya salınmışdır.&lt;ref&gt;Forbes, Bruce David, ''Christmas: a candid history'', pp. 80–81.&lt;/ref&gt; 1863-cü ildən başlayaraq Nast ənənəvi olaraq Santa Klausun yeni imicini təsvir etməyə başladı. 1880-ci illərdən etibarən Santa Klaus cübbəli və ağır görünüşlü ingilis [[Milad Ata]] obrazından bizim indi tanıdığımız şən obraza çevrilməyə başlamışdır. 1920-ci illərdən başlayaraq&lt;ref&gt;Mikkelson, Barbara and David P., [http://www.snopes.com/cokelore/santa.asp &quot;The Claus That Refreshes&quot;] {{Vebarxiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20051201022555/http://www.snopes.com/cokelore/santa.asp |date=2005-12-01 }}, ''Snopes.com,'' 2006.&lt;/ref&gt; bu təsvir standartlaşdırılmağa başlamışdır və bu günə qədər həmin şəkildə qəbul edilməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite news
 |author= Win Rosenfeld
 |title= America's Next Top Santa
 |newspaper= NPR
 |quote= ...Father Christmas – but this Santa also goes by the name Jonathan Meath....
 |date= December 25, 2007
 |url= http://www.npr.org/blogs/bryantpark/2007/12/americas_next_top_santa_1.html
 |accessdate= 2014-02-24
 |archive-date= 2015-03-31
 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150331163405/http://www.npr.org/blogs/bryantpark/2007/12/americas_next_top_santa_1.html
 |url-status= live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |author= Mary Ann Georgantopoulos
 |title= Miracle on Mass. Ave.: City Santa takes suit seriously
 |newspaper= Boston Globe
 |quote= ...Meath, who is in his first year of being a full-time Santa, makes appearances around Massachusetts at places such as Swing City in Newton....
 |date= December 25, 2007
 |url= http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2007/12/23/miracle_on_mass_ave_city_santa_takes_suit_seriously/
 |accessdate= 2014-02-24
 |archive-date= 2013-12-25
 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131225165438/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2007/12/23/miracle_on_mass_ave_city_santa_takes_suit_seriously/
 |url-status= live
 }}&lt;/ref&gt;

Santa Klaus obrazı, Şən, kök, saqqallı kişi olan və Miladın xeyirxah ruhunu daşıyan Milad Ata obrazının əsasında yaranmışdır. İlk dəfə XVII əsrdə [[İngiltərə]]də qeyd edilən bu obraz hədiyyə paylamaqdan daha çox şənlik və sərxoşluqla əlaqələndirilirdi. Viktorian Britaniyasında onun təsviri bir qədər də inkişaf etdirilmişdi. Fransız &quot;Père Noël&quot;i də oxşar cizgilərə sahib olmaqla Santa imicinə uyğun idi. [[İtaliya]]da Santa Klaus obrazına uyğun personaj Babbo Natale olsa da, hədiyyə paylayan əsas fiqur [[Epifaniya]] gecəsi peyda olan [[La Befana]]dır. La Befana körpə İsaya hədiyyə gətirmək üçün yola çıxsa da azıb yolu itirmişdi. İndi isə, müasir İtaliayada o, bütün körpələrə hədiyyə paylayır. Bəzi mədəniyyətlərdə Santa Klaus Knecht Ruprecht və ya Qara Peter obrazları ilə əvəz edilir. Santa Klausun payladığı hədiyyələrin [[elflər]] tərəfindən hazırlandığına inanılır. Santa Klausun həyat yoldaşı isə [[Mrs. Klaus]] adlandırılır.

Müqəddəs Nikolayın ABŞ-də Santa Klausa çevrilməsi tarixi haqqında bəzi mübahisələr vardır. Bəziləri qeyd edirlər ki, Müqəddəs Nikolay Cəmiyyətinin əsası 1835-ci ilə kimi yox, əsrin ortalarında, [[ABŞ İstiqlal müharibəsi]]ndən xeyli sonra qoyulmudur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |authorlink = 
 |coauthors = 
 |title = History of the Society
 |work = The Saint Nicholas Society of the City of New York
 |url = http://www.saintnicholassociety.org/history.htm
 |doi = 
 |accessdate = 2014-02-24
 |archive-date = 2009-01-06
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090106142124/http://www.saintnicholassociety.org/history.htm
 |url-status = live
 }}&lt;/ref&gt; Lakin Nyu-Amsterdamda nəşr edilmiş &quot;uşaq kitabları, dövrü mətbuat və jurnalları&quot; tədqiq edən Çarlz Cons bildirir ki, həmin nəşrlərdən nə Müqəddəs Nikolay, nə də Sinterklaas haqqında heç bir məlumat yoxdur.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |last = Jones
 |first = Charles W.
 |title = Knickerbocker Santa Claus
 |periodical = The New-York Historical Society Quarterly
 |publisher =
 |volume = XXXVIII
 |issue = 4
 |accessdate =
 |postscript = &lt;!--None--&gt;
}}&lt;/ref&gt; Lakin, heç də bütün tədqiqatçılar Consun 1978-ci ildə kitab kimi nəşr olunmuş bu tədqiqatı ilə razı deyillər. Nyu-Brunsvik Teoloji seminariyasından Hovard G. Heycman qeyd edir ki, Sinterklaasın qeyd edilməsi hələ Hadson vadisində ilk məskublaşma dövründən başlayaraq Nyu-Yorkda məşhur olub.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |last = Hageman
 |first = Howard G.
 |year = 1979
 |title = Review of ''Saint Nicholas of Myra, Bari, and Manhattan: Biography of a Legend''
 |periodical = [[Theology Today]]
 |publication-place = Princeton
 |publisher = Princeton Theological Seminary
 |volume = 36
 |issue = 3
 |url = http://theologytoday.ptsem.edu/oct1979/v36-3-bookreview15.htm
 |accessdate = 2008-12-05
 |postscript = &lt;!--None--&gt;
 |archive-date = 2008-12-07
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081207061529/http://theologytoday.ptsem.edu/oct1979/v36-3-bookreview15.htm
 |url-status = live
 }}&lt;/ref&gt;

Bəzi [[Latın Amerikası]] ölkələrinin ([[Venesuela]] və [[Kolumbiya]] kimi) müasir ənənəsində Santa Klaus hazırladığı hədiyyələri [[Körpə İsa]]ya verir və o da uşaqlara çatdırır ki, bu da dini ənənələr və müasir ABŞ ənənələrinin sintezidir.

Cənubi Tirol ([[İtaliya]]), [[Avstriya]], [[Çexiya]], Cənubi [[Almaniya]], [[Macarıstan]], [[Lixtenşteyn]], [[Slovakiya]] və [[İsveçrə]]də Kristkind ([[Azərbaycan dili]]ndə Körpə İsa, [[çex dili]]ndə Ježíšek, [[macar dili]]ndə Jézuska, [[slovak dili]]ndə Ježiško) uşaqlara hədiyyə paylayır. Yunan körpələr isə öz hədiyyə paylarını Yeni il gecəsi Müqəddəs Bazildən alırlar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skiathosbooks.com/saints_basil.htm |title=St. Basil (330–379) |publisher=Skiathosbooks.com |date= |accessdate=2014-02-24 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112035451/http://www.skiathosbooks.com/saints_basil.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Alman ənənəsində &quot;Weihnachtsmann&quot; müasir Santa Klaus obrazına oxşamır. O, adətən yepiskop xalatı geyinir və kiçik hədiyyələr (şəkər, qoz və meyvə) paylayır.&lt;ref&gt;Matera, Mariane. [http://www.citybeat.com/archives/1996/issue304/cover1.html &quot;Santa: The First Great Lie&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070914195318/http://citybeat.com/archives/1996/issue304/cover1.html |date=2007-09-14 }}, ''Citybeat'', Issue 304&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
[[İriney]]in (130–202) Xrist nəzəriyyəsinə görə 25 mart [[İsanın əziyyətləri]] ilə əlaqələndirilir, doqquz ay sonra [[İsanın doğulması|Doğulmanın]] baş verdiyi nəzərə alındıqda bu hadisə 25 dekabra təsadüf edir.&lt;ref name=&quot;Anderson&quot;/&gt; [[Romalı Hippolit]] də həmçinin İsanın doğulmasını 25 dekabr, əziyyətlərini 25 mart olaraq göstərir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt;&lt;ref&gt;T. C. Schmidt, Hippolytus of Rome: Commentary on Daniel (CreateSpace 2010 ISBN 1453795634) 4 23.3 and [http://www.chronicon.net/chroniconfiles/Hippolytus%20Commentary%20on%20Daniel%20by%20TC%20Schmidt.pdf Hippolytus of Rome: Commentary on Daniel] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101207125246/http://www.chronicon.net/chroniconfiles/Hippolytus%20Commentary%20on%20Daniel%20by%20TC%20Schmidt.pdf|date=2010-12-07}} (Chronicron.net 1st Ed. 2010) 4.23.3.&lt;/ref&gt; [[Sekst Yuli Afrikan]] (160– təxm.240) sonradan İsanın doğum gününün ən yayğın qeyd edildiyi gün olaraq bilinən 25 dekabrı məhz doğum günü kimi təsdiq edir.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115686/Christmas | title=Christmas | publisher=Encyclopædia Britannica | date=December 14, 2012 | accessdate=2012-12-16 | author=Hillerbrand, Hans J. | archive-date=2013-12-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131223044916/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115686/Christmas | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 25 dekabrın İsanın doğum günü olaraq təklif edilməsi məsələsinin köklərində nəyin durması məsələsi qaranlıq olaraq qalmaqdadır.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt; Various dates were speculated: may 20, April 18 or 19, March 25, January 2, November 17 or 20.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt;&lt;ref name=Coffman/&gt; Həmçinin 20 may, 18 və ya 19 aprel, 25 mart, 2 yanvar, 17 və ya 20 noyabrın da İsanın doğum günü olması haqqında müzakirələr mövcuddur. Hazırda 25 dekabr bütün dünyada əsas Milad tarixi kimi qəbul olunur&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=bullard+%226+January+prevailed%22&amp;btnG= |title=Watson E. Mills, Roger Aubrey Bullard (editors), '&amp;#39;Mercer Dictionary of the Bible'&amp;#39; (Mercer University Press 1990 ISBN 978-0-86554-373-7), p. 142 |publisher=Google.com |date= |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205090542/http://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=bullard+%226+January+prevailed%22&amp;btnG= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, [[ermənilər]] ([[Erməni Qriqoryan Kilsəsi]], [[Erməni Katolik Kilsəsi]]) arasında isə Miladın 6 yanvarda qeyd edilməsi qəbul edilmişdir.&lt;ref name=Coffman&gt;{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ch/news/2000/dec08.html |title=Elesha Coffman, &quot;Why December 25?&quot; |publisher=Christianitytoday.com |date=2008-08-08 |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117080116/http://www.christianitytoday.com/ch/news/2000/dec08.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Əhdi-Cədid]] kitablarından [[Lukanın İncili]]ndə İsanın doğum tarixini hesablamağa xidmət edəcək məlumat verilir, bunun üçün, [[Yohannes Xrisostomos]]un şərhinə görə, Yelizavetanın [[Vəftizçi İohann]]a hamiləliyinin altıncı ayını Müjdə tarixi kimi qəbul etmək gərəkir ki, bu halda da, Milad dekabra təsadüf edir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bib-arch.org&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gibson&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chicago&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/eb/article-9082431/Christmas Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080526154115/http://www.britannica.com/eb/article-9082431/Christmas |date=2008-05-26 }}, ''Encyclopædia Britannica'' Chicago: Encyclopædia Britannica, 2006.&lt;/ref&gt; [[Tertullian]] (öl.220) Miladı Roman Afrikası Kilsəsinin əsas bayramı kimi qeyd etmir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt; 221-ci ildə yazılmış &quot;Chronographai&quot; adlı mənbədə Sekst Yuli Afrikan qeyd edir ki, İsa yaz ekinoksu dövründə yaradılmışdı.&lt;ref name=&quot;Chicago&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Roll, p. 79, 80. Only fragments of ''Chronographai'' survive. In one fragment, Africanus referred to &quot;Pege in Bethlehem&quot; and &quot;Lady Pege, Spring-bearer.&quot; See &quot;[[s:Ante-Nicene Fathers/Volume VI/Julius Africanus/Narrative of Events Happening in Persia on the Birth of Christ|Narrative Narrative of Events Happening in Persia on the Birth of Christ Narrative]]&quot;.&lt;/ref&gt; Roma təqviminə görə ekinoks 25 marta təsadüf edirdi və bu halda Milad dekabra təsadüf edir.&lt;ref&gt;Bradt, Hale, ''Astronomy Methods'', (2004), p. 69.&lt;br&gt;Roll p. 87.&lt;/ref&gt;

[[İsanın doğulması]] {{bibleverse||Luke|2:11|KJV}}-də belə təsvir edilir: ''&quot;Dedilər ki, Xilaskar Davudun şəhərində sizlər üçün Məsih olan Rəbb dünyaya gəldi.&quot;'' Bundan başqa, Tanrının, insanlığın günahlarını bağışlamaq üçün insan cildində dünyaya gələməsi də Milad bayramı üçün əsas səbəblərdən biridir.&lt;ref&gt;{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=inhMGc5732kC&amp;pg=PT40&amp;dq=date+of+christmas+important&amp;hl=en&amp;ei=7T3GTOWcKMGp8Abk__XkDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=date%20of%20christmas%20important&amp;f=false|title = The Liturgical Year|publisher = [[Thomas Nelson (publisher)|Thomas Nelson]]|quote = Christmas is not really about the celebration of a birth date at all. It is about the celebration of a birth. The fact of the date and the fact of the birth are two different things. The calendrical verification of the feast itself is not really that important ... What is important to the understanding of a life-changing moment is that it happened, not necessarily where or when it happened. The message is clear: Christmas is not about marking the actual birth date of Jesus. It is about the Incarnation of the One who became like us in all things but sin (Heb. 4:15) and who humbled Himself &quot;to the point of death-even death on a cross&quot; (Phil. 2:8). Christmas is a pinnacle feast, yes, but it is not the beginning of the liturgical year. It is a memorial, a remembrance, of the birth of Jesus, not really a celebration of the day itself. We remember that because the Jesus of history was born, the Resurrection of the Christ of faith could happen.|accessdate = 2009-04-02|archive-date = 2015-04-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20150406141352/http://books.google.com/books?id=inhMGc5732kC&amp;pg=PT40&amp;dq=date+of+christmas+important&amp;hl=en&amp;ei=7T3GTOWcKMGp8Abk__XkDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=date%20of%20christmas%20important&amp;f=false|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.crivoice.org/cyxmas.html|title = The Christmas Season|publisher = CRI / Voice, Institute|accessdate = 2009-04-02|archive-date = 2009-04-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20090407051524/http://www.crivoice.org/cyxmas.html|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=x_kBAAAAYAAJ&amp;pg=PA469&amp;dq=date+of+christmas+unimportant&amp;hl=en&amp;ei=2gTwTPL2EoOnnAfa-pynCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CD0Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=date%20of%20christmas%20unimportant&amp;f=false|title = The School Journal, Volume 49|publisher = [[Harvard University]]|quote = Throughout the Christian world the 25th of December is celebrated as the birthday of Jesus Christ. There was a time when the churches were not united regarding the date of the joyous event. Many Christians kept their Christmas in April, others in May, and still others at the close of September, till finally December 25 was agreed upon as the most appropriate date. The choice of that day was, of course, wholly arbitrary, for neither the exact date not the period of the year at which the birth of Christ occurred is known. For purposes of commemoration, however, it is unimportant whether the celebration shall fall or not a the precise anniversary of the joyous event.|accessdate = 2009-04-02|archive-date = 2015-04-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20150407073233/http://books.google.com/books?id=x_kBAAAAYAAJ&amp;pg=PA469&amp;dq=date+of+christmas+unimportant&amp;hl=en&amp;ei=2gTwTPL2EoOnnAfa-pynCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CD0Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=date%20of%20christmas%20unimportant&amp;f=false|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

IV əsrin əvvəllərində [[Roma]]da tərtib olunmuş kilsə təqvimində Milad bayramı 25 dekabrda göstərilir, digər bayramlar isə günəş təqvimi ilə düzülür. Hicmansa görə&lt;ref name=&quot;Hijmans&quot;&gt;Hijmans, S. E., ''[https://www.scribd.com/doc/33490806/Hijmans-Sol-The-Sun-in-the-Art-and-Religions-of-Rome Sol, the sun in the art and religions of Rome] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120718213607/http://www.scribd.com/doc/33490806/Hijmans-Sol-The-Sun-in-the-Art-and-Religions-of-Rome |date=2012-07-18 }},'' 2009, p. 595. ISBN 978-90-367-3931-3&lt;/ref&gt; ''&quot;Bu, Romada kilsə rəhbərliyini cənub gündönümünü, 25 dekabrı Məsihin miladı təyin etməyə və şimal gündönmünü Vəftizçi İohannın doğum günü kimi qeyd etməyə, bundan əlavə, ekinoksu müvafiq nəzəriyyəni təsdiqlətən amil kimi təqdim etməyə əsas verən…kosmik simvolizmdi.&quot;'' Usener&lt;ref&gt;Hermann Usener, ''Das Weihnachtsfest'' (Part 1 of ''Religionsgeschichtliche Untersuchungen'', Second edition 1911; Verlag von Max Cohen &amp; Sohn, Bonn. (Note that the first edition, 1889, doesn't have the discussion of Natalis Solis Invicti); also ''Sol Invictus'' (1905).)&lt;/ref&gt; və başqaları&lt;ref name=&quot;Christmas&quot;/&gt; qeyd edirlər ki, xristianların bu günü bayram günü kimi seçmələrinin səbəbi qədim Roma bayramı olan Sol Invictusla üst-üstə düşməsidir. Lakin, müasir tədqiqatçı S. E. Hicmans qeyd edir ki, ''&quot;Onlar öyrəndikdə ki, paqanlar həmin günü Sol Invictus doğum günü adlandırırlar, bu onları narahat etmədi və həmin günü Milad günü kimi seçmələrinə təsir etmədi.&quot;''&lt;ref name=&quot;Hijmans&quot; /&gt;

Təxminən 386-cı ildə Yohannes Xrisostomos [[Antioxiya]]da mərasim keçirərək 25 dekabrı Şərq kilsələri təqviminə də uyğunlaşdırır, bundan əlavə, İsa nəzəriyyəsini ({{bibleverse||Luke|1:26|31}}) elan edərək, Zaxarilərin [[Yom-Küpür|Kəffarə günü]] zamanı yerinə yetirdikləri və yəhudi təqvimi ilə Etanim və ya Tişri ({{bibleverse||Leviticus|16:29|31}}, {{bibleverse|1|Kings|8:2|31}}) (sentyabrın sonu, oktyabrın əvvəlləri) dövrünə təsadef edən kəffarələrin tarixini əsas alaraq Yelezavetanın Vəftizçi İohanna hamiləliyinin altı ayının ({{bibleverse||Luke|1:10-13|31}}) [[Müjdə]] tarixi olduğunu bildirir.&lt;ref name=&quot;CathChrit&quot;/&gt; Sürüləri izləyən çobanlar haqqında bəhs edilərkən də &quot;gecənin şaxtasında&quot; ifadəsinin işlədilməsi ({{bibleverse||Genesis|35:19-21|31}}, {{bibleverse||Micah|4:8|31}}8) də, [[Betleyem]] yaxınlığında Qurban məbədində çobanlıq edən bu şəxslərin Doğulma hadisəsinə məhz qışda şahid olduqlarını sübut edir.&lt;ref name=&quot;Gibson&quot;&gt;Gibson, David J. (October–December 1965).[http://nabataea.net/birthdate.html The Date of Christ's Birth] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210503122549/https://nabataea.net/birthdate.html |date=2021-05-03 }}. Bible League Quarterly.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edersheim, Alfred (1883). The Life and Times of Jesus the Messiah. Book II Chapter 6, p. 131.&lt;/ref&gt;

XVIII əsrin əvvəllərində bəzi alimlər fərqli fikirlər səsləndirmişlər. [[İsaak Nyuton]] qeyd edirdi ki, Milad, xristianların {{bibleverse||Malachi|4:2|31}}-yə əsasən&lt;ref name=&quot;Newton&quot;/&gt; &quot;Saleh Günəş&quot; adlandırdıqları şəxsin doğumu və cənub gündönümünə uyğun gələn, romalıların bruma adlandırdıqları və 25 dekabrda qeyd etdikləri bayramdır.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cs.utk.edu/~mclennan/BA/SF/WinSol.html Bruma] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061010145627/http://www.cs.utk.edu/~mclennan/BA/SF/WinSol.html |date=2006-10-10 }}&quot;, ''Seasonal Festivals of the Greeks and Romans''&lt;br&gt;[[Böyük Plini]], [[Təbii Tarix (Plini)|Təbii Tarix]], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.02.0137&amp;query=head%3D%231117 18:59] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220105142940/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&amp;redirect=true |date=2022-01-05 }}&lt;/ref&gt; 1743-cü ildə alman protestant ziyalısı [[Pol Ernst Yablonski]] qeyd edirdi ki, Miladın tarixi, romalıların [[Dies Natalis Solis Invicti]] bayramına uyğunlaşdırılaraq 25 dekabrda təyin edilmişdir və bu əsl kilsənin paqanlaşdırılmasıdır.&lt;ref name=&quot;SolInvictus&quot;/&gt; Həmçinin qeyd edilirdi ki, 274-cü ildə imperator [[Avrelian]] şəxsən Dies Natalis Solis Invicti bayram mərasiminə qatılaraq bu gün də xristianlar üçün əhəmiyyətli olan gündə bayramı təsis etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touchstonemag.com/archives/article.php?id=16-10-012-v |title=William J. Tighe, &quot;Calculating Christmas&quot; |publisher=Touchstonemag.com |date= |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211044524/http://touchstonemag.com/archives/article.php?id=16-10-012-v |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1889-cu ildə [[Lui Düşen]] Milad təqviminin ənənəvi olaraq Müjdə təqvimindən doqquz ay sonra kimi hesablanmasını təklif etmişdir.&lt;ref&gt;Roll, pp. 88–90.&lt;br&gt;Duchesne, Louis, ''Les Origines du Culte Chrétien,'' Paris, 1902, 262 ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bib-arch.org&quot;/&gt;

=== ''Yulian'' təqviminin tətbiqi ===
[[Rus Pravoslav Kilsəsi|Rusiya]], [[Gürcü Ortodoks Kilsəsi|Gürcüstan]], [[Ukrayna Ortodoks Kilsəsi|Ukrayna]], [[Makedoniya Ortodoks Kilsəsi|Makedoniya]], [[Montoneqro]], [[Serbiya Ortodoks Kilsəsi|Serbiya]] və [[Yerusəlim Yunan Ortodoks Patriarxlığı|Yerusəlim Yunan Patriarxlığı]] da daxil olmaqla Şərq Ortodoks milli kilsələri bayramı köhnə Yulian təqviminə əsasən qeyd edirlər. Köhnə [[Yuli təqvimi|Yulian təqviminə]] görə 25 dekabr beynəlxalq istifadədə olan Qriqori təqvimi ilə 7 yanvara təsadüf edir. Lakin, Bolqarıstan, Yunanıstan, Rumınya, [[Antioxiya Yunan Ortodoks Kilsəsi|Antioxiya]], [[İskəndəriyyə kilsəsi|İskəndəriyyə]], [[Albaniya Ortodoks Avtokefal Kilsəsi|Albaniya]], [[Fin Ortodoks Kilsəsi|Finlandiya]] və [[Amerika Ortodoks Kilsəsi]] də daxil olmaqla bir çox ortodoks xristianlar XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq əsasən [[Qriqori təqvimi]] ilə üst-üstə düşən [[Yenilənmiş Yulian təqvimi]]ndən istifadə edirlər.&lt;ref name=4Dates&gt;{{cite web
|url=http://www.sacred-destinations.com/israel/bethlehem-christmas
|title=Christmas in Bethlehem
|access-date=2014-03-01
|archive-date=2010-06-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616161715/http://www.sacred-destinations.com/israel/bethlehem-christmas
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt; Şərq Xristianlığında bayramın qeyd edilmə tarixi 6 yanvar idi və indi də [[Erməni Qriqoryan Kilsəsi]] Miladı bu gündə qeyd edir və 6 yanvar [[Ermənistan]]da ictimai bayram günüdür.

==== Siyahı ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kilsə və ya bölmə
! Tarix
! Təqvim
! Qriqori təqvimi ilə
! Qeyd
|-
| [[Yerusəlim Erməni Patriarxlığı]]
| 6 yanvar
| Yuli təqvimi
| 19 yanvar
| Yulian təqvimi ilə 6 yanvar və Qriqori təqvimi ilə 19 yanvar arasında korrespondensiya 2100-cü ilə kimi davam edəcək; növbəti əsrdə fərq bir gün artıq olacaq.
|-
| [[Erməni Qriqoryan Kilsəsi]] və [[Erməni Katolik Kilsəsi]]
| 6 yanvar
| Qriqori təqvimi
| 6 yanvar
|
|-
| [[Bolqarıstan Ortodoks Kilsəsi|Bolqarıstan]], [[Yunanıstan Ortodoks Kilsəsi|Yunanıstan]], [[Rumınya Ortodoks Kilsəsi|Rumınya]], [[Antioxiya Yunan Ortodoks Kilsəsi|Antioxiya]], [[Konstantinopol Ortodoks Kilsəsi|Konstantinopol]], [[İskəndəriyyə kilsəsi|İskəndəriyyə]], [[Albaniya Ortodoks Avtokefal Kilsəsi|Albaniya]], [[Kipr kilsəsi|Kipr]], [[Fin Ortodoks Kilsəsi|Finlandiya]] və [[Amerika Ortodoks Kilsəsi]] daxil olmaqla [[Şərq Ortodoks Kilsəsi|Şərq Ortodoks Kilsələri]]
| 25 dekabr
| [[Yenilənmiş Yuli təqvimi]]
| 25 dekabr
| Yenilənmiş Yuli Təqviminin tətbiqinə XX əsrin əvvəllərindənm başlanmışdır.
|-
| Digər Ortodoks Kilsələri: [[Rus Pravoslav Kilsəsi|Rusiya]], [[Gürcü Ortodoks Kilsəsi|Gürcüstan]], [[Ukrayna Ortodoks Kilsəsi|Ukrayna]], [[Makedoniya Ortodoks Kilsəsi|Makedoniya]], [[Moldova]], [[Montenegro]], [[Serbiya Ortodoks Kilsəsi|Serbiya]] və [[Yerusəlim Yunan Patriarxlığı]]
| 25 dekabr
| Yulian təqvimi
| 7 yanvar
| Yulian təqvimi ilə 25 dekabr və Qriqori təqvimi ilə 7 yanvar arasında korrespondensiya 2099-cu ilə kimi davam edəcək; 2100–2199-cu illər arasında fərq bir gün artıq olacaq.
|-
| [[Kopt Ortodoks Kilsəsi]]
| 29 [[Koyak]] (Yulian təqviminin 25 və ya 26 dekabr tarixinə uyğun gəlir)
| [[Kopt təqvimi]]
| 7 və ya 8 yanvar
| Kopt təqvimindəki gün sıçramasına görə, 29 Koyak Yulian və Qriqori təqvimlərindən bir gün gec başa çatır.
|-
| [[Efiopiya Ortodoks Kilsəsi]]
| 29 və ya 28 [[Efiopiya təqvimi|Tahsas]] (Yulian təqvimi ilə 25 dekabr)
| [[Efiopiya təqivimi]]
| 7 yanvar
|
|-
| [[Qərb kilsəsi|Qərb Xristian Kilsələri]]
| 25 dekabr
| Qriqori təqvimi
| 25 dekabr
|
|}

== İqtisadiyyat ==
[[Fayl:Frankfurt am Main - Frankfurter Weihnachtsmarkt (2025) 1.jpg|right|thumb|230px|[[Frankfurt-Mayn]], [[Almaniya]]da Milad bazarı, 2025.]]
Milad mövsümü bir çox xalqlar üçün ən çox pərakəndə satışın həyata keçirildiyi dövrdür. İnsanların bayram münasibətilə hədiyyələr, bəzək əşyaları və digər məhsullar alması səbəbiylə həmin dövrdə satış kəskin şəkildə artır. [[ABŞ]]-də &quot;Milad bazarlıq mövsümü&quot; oktyabrın əvvəllərindən başlayır.&lt;ref&gt;Varga, Melody. [http://retailindustry.about.com/od/abouttheretailindustry/g/black_friday.htm &quot;Black Friday] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080517171329/http://retailindustry.about.com/od/abouttheretailindustry/g/black_friday.htm |date=2008-05-17 }}, ''About:Retail Industry''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://womeninbusiness.about.com/od/womeninbusinessanswers/a/Wib-Answers-What-Is-The-Definition-Of-Christmas-Creep.htm
 |title=Definition Christmas Creep – What is Christmas Creep
 |publisher=Womeninbusiness.about.com
 |date=2010-11-02
 |accessdate=2011-02-24
 |archive-date=2010-12-27
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227091731/http://womeninbusiness.about.com/od/womeninbusinessanswers/a/Wib-Answers-What-Is-The-Definition-Of-Christmas-Creep.htm
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; [[Kanada]]da ticarətçilər Milad kompaniyalarına [[Hellouin]] bayramından (31 oktyabr) sonra başlayır və 11 noyabrda qeyd edilən Anım gününə kimi marketinq işləri görülür. [[Birləşmiş Krallıq]] və [[İrlandiya]]da Milad bazarlıq mövsümü noyabr ayının ortalarında, keçədə Milad işıqlarının yandırılmasından sonra başlayır.&lt;ref&gt;[http://www.viewlondon.co.uk/whatson/south-molton-street-christmas-lights-feature-3530.html South Molton and Brook Street Christmas Lights] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101119043958/http://www.viewlondon.co.uk/whatson/south-molton-street-christmas-lights-feature-3530.html |date=2010-11-19 }} (Tuesday November 16, 2010) ''View London.co.uk''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gar&gt;Julia Kollewe Monday (November 29, 2010) [http://www.guardian.co.uk/business/2010/nov/29/christmas-shopping-spree-starts West End spree worth £250m marks start of Christmas shopping season] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130527085819/http://www.guardian.co.uk/business/2010/nov/29/christmas-shopping-spree-starts |date=2013-05-27 }} ''[[The Guardian]]''&lt;/ref&gt; Hesablamalara görə, ABŞ-də bir şəxsin xərclərinin dörddə birini Milad bazarlığı ilə bağlı xərclər təşkil edir.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ECONOMICS REPORT – Holiday Shopping Season in the U.S.|date=2004-12-03|author=Gwen Outen|url=http://voanews.com/specialenglish/archive/2004-12/a-2004-12-03-2-1.cfm|publisher=Voice Of America|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115215853/http://voanews.com/specialenglish/archive/2004-12/a-2004-12-03-2-1.cfm|archivedate=2007-11-15|access-date=2014-03-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Christmas market in Azerbaijan 2.JPG|left|thumb|240px|Bakı, [[Azərbaycan]]da Milad bazarı, 2013.]]
ABŞ Hesablama Bürosunun təqdim etdiyi rəqəmlərə görə 2004-cü ilin noyabrında ölkə üzrə $20.8 milyard olan ticarət dövriyyəsi Milad bazarlığı dövründə 54 faiz artaraq 2004-cü ilin dekabrında $31.9 milyard təşkil etmişdir. Digər ssektorlarda Milad öncəsi artım daha çox olmaqla, kitab mağazalarında 100 faiz, zinyət əşyaları mağazalarında isə 170 faiz təşkil etmişdir. Həmin il ABŞ-nin pərakəndə satış mağazalarında ticarət həcmi Miladdan əvvəlki iki ay ərzində 1,6 milyondan, 1Ş8 milyon dollara kimi yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;US Census Bureau. [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features_special_editions/005870.html &quot;Facts. The Holiday Season&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100507013857/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features_special_editions/005870.html |date=2010-05-07 }} December 19, 2005. (accessed 2009–11–30)&lt;/ref&gt; İqtisadiyyatda artım hər il ABŞ-də 1.9 milyarddan artıq göndərilən Milad açıqcalarından və təkcə 2002-ci ildə ABŞ-də 20.8 milyarddan artıq satılmış təbii Milad ağaclarından da asılıdır.&lt;ref&gt;US Census 2005&lt;/ref&gt; 2010-cu ildə Birləşmiş Krallıqda bayram bazarlığının təqribən dörddə biri onlayn həyata keçirilmiş və bu sahədə £8 milyard xərclənmişdir.&lt;ref name=gar/&gt;

Bir çox qərb xalqlarında Milad günləri ilin digər günləri ilə müqayisədə ən zəif aktivliyə malik günlərdir və həmin günlərdə əksər kommersiya şirkətləri fəaliyyətini ya zəiflədir, ya da tamam dayandırır. [[2004-cü il Milad Günü (Ticarət) Aktı]] İngiltərə və [[Uels]]də bütün böyük ticarət mərkəzlərinin fəaliyyətini məhdudlaşdırır. Həmçinin [[Şotlandiya]]da da belə bir qanunun qəbulu gözlənilir. Film studiyaları Milad mövsümündə, Milad filmləri, fentezi filmləri və yüksək-tonlu dramalar da daxil olmaqla, [[Oskar mükafatı]] nominasiyalarına maksimum təsir gücünə malik yüksək büdcəli filmlər təqdim edirlər.

Bir iqtisadçının təhlili göstərir ki, Milad mövsümündəki yüksək xərclərə baxmayaraq, ortodoks mikroiqtisadiyyat nəzəriyyəsinə görə hədiyyə vermə adəti səbəbiylə bu xərclərin böyük bir hissəsi qayıtmayan xərclərdir. Bu xərclərin məbləği isə hədiyyə verənin verdiyi əşyanın qiymətindən asılı olur. Hesablamalar göstərmişdir ki, təkcə ABŞ-də 2001-ci ildə qayıtmayan xərclərin miqdarı $4 milyarddan artıq olmuşdur.&lt;ref&gt;&quot;The Deadweight Loss of Christmas&quot;, ''American Economic Review'', December 1993, '''83''' (5)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/finance/displayStory.cfm?Story_ID=885748 &quot;Is Santa a deadweight loss?&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051221102605/http://www.economist.com/finance/displayStory.cfm?Story_ID=885748 |date=2005-12-21 }} ''The Economist'' December 20, 2001&lt;/ref&gt; Mürəkkəbləşdirici faktorlar da nəzərə alındıqda bu tədqiqat bəzən mikroiqtisadiyyat nəzəriyyəsinin qüsurlarının müzakirəsinə yola açır.&lt;ref&gt;Reuters. [http://www.enn.com/today.html?id=9475 &quot;Christmas is Damaging the Environment, Report Says&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070312225752/http://www.enn.com/today.html?id=9475 |date=2007-03-12 }} December 16, 2005.&lt;/ref&gt;

== Mübahisələr ==
Milad bayramı bir çox mübahisələr və müzakirələrin mövzusu olmuşdur. [[Puritanlar]]ın rəhbərlik etdiyi müzakirələr [[İngiltərə]]nin [[Puritan]] [[İngiltərə Parlamenti|Parlamenti]] tərəfindən idarə edildiyi dövrdə, [[İngiltərə hökmdarsızlığı]] zamanı başladılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.timetravel-britain.com/articles/christmas/ban.shtml
 |title=Marta Patiño, The Puritan Ban on Christmas
 |publisher=Timetravel-britain.com
 |date=
 |accessdate=2011-02-24
 |archive-date=2011-03-01
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301212323/http://www.timetravel-britain.com/articles/christmas/ban.shtml
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; Puritanlar [[Xristianlıq|xristianlığı]] [[paqanizm]] qalıqlarından təmizləmək istəyirdilər. Bu qısa zaman ərzində Puritan Parlamenti ''&quot;Bibliyada əsası olmayan katolik bayramı&quot;'' adı və israfçı və əxlaqsız adətlər bəhanəsiylə Miladın qeyd edilməsini ümumiyyətlə qadağan etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last = 
 |first = 
 |authorlink = 
 |coauthors = 
 |title = Why did Cromwell abolish Christmas?
 |work = Oliver Cromwell
 |publisher = The Cromwell Association
 |year = 2001
 |url = http://www.olivercromwell.org/faqs4.htm
 |doi = 
 |accessdate = 2006-12-28
 |archive-date = 2018-10-22
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181022155832/http://www.olivercromwell.org/faqs4.htm
 |url-status = live
 }}&lt;/ref&gt; [[Amerika Birləşmiş Ştatlarının koloniyalar tarixi|Koloniyalar Amerikasında]] 1659-cu ildə puritanlar Miladı qanundankənar elan etmişdirlər.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1868506_1868508_1868518,00.html Christmas in the Colonies] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111225064533/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1868506_1868508_1868518,00.html |date=2011-12-25 }} Time. Retrieved 2011–12–25&lt;/ref&gt;

Bəzi xristianlar və [[Pat Robertson]]un [[Qanun və Ədalət üçün Amerika Mərkəzi]] kimi təşkilatlar Milada qarşı hücumlar (&quot;milad uğrunda müharibə&quot; adıyla) baş verdiyini bəyan etmişdilər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://aclj.org/christmas-laws |title=ACLJ, Christmas laws |publisher=Aclj.org |date= |accessdate=2013-12-25 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225163554/http://aclj.org/christmas-laws |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MCC&quot;&gt;[http://www.muslimcanadiancongress.org/20051128.html Christmas controversy article] {{Wayback|url=http://www.muslimcanadiancongress.org/20051128.html |date=20110511095000 }} – Muslim Canadian Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newsmax.com/archives/articles/2004/12/18/145204.shtml &quot;Jews for Christmas&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070228013753/http://www.newsmax.com/archives/articles/2004/12/18/145204.shtml |date=2007-02-28 }}—NewsMax article&lt;/ref&gt; Mübahisələr əsnasında [[Milad ağacı|Milad ağacları]] Bayram ağacları adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;MCC&quot;/&gt; [[ABŞ]]-də ''&quot;Miladınız mübarək&quot;'' (Merry Christmas) məzmunlu bayram təbriklərinin ''&quot;Bayramınız mübarək&quot;'' (Happy Holidays) məzmunlu təbriklə əvəzlənməsi tendensiyası da vardır.&lt;ref&gt;[http://www.jewishworldreview.com/cols/feder121300.asp Don Feder on Christmas] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100412151751/http://www.jewishworldreview.com/cols/feder121300.asp |date=2010-04-12 }} – Jewish World review&lt;/ref&gt; [[Amerika Vətəndaş Azadlıqlarının Müdafiəsi Təşkilatı]] kimi bəzi qruplar, məktəblər və digər ictimai yerlərdə Milad təsvirlərinin yığışdırılması üşün məhkəmə işinin açılmasına nail olmuşdular.&lt;ref&gt;Gibson, John, ''The War on Christmas'', Sentinel Trade, 2006, pp. 1–6&lt;/ref&gt; Bu cür qruplar iddia edirdilər ki, Milad təsvirləri və ənənələrinin bu cür təbliği [[ABŞ Konstitusiyasına İlk Düzəlişi|ABŞ Konstitusiyasına İlk Düzəlişə]] qarşı olmaqla, [[ABŞ Konqresi]] tərəfindən əsası qoyulmuş milli din fikrini də təhdid edir.&lt;ref&gt;Ostling, Richard. &quot;Have Yourself A Merry Little Lawsuit This Season.&quot; ''[[Buffalo Law Journal]] 12/1/2005, Vol. 77 Issue 96, p. 1–4.''&lt;/ref&gt; 1984-cü ildə [[ABŞ Ali Məhkəməsi]], [[Potaket]], [[Rod-Aylend]]də Linç Donelliyə qarşı adlı məhkəmə işinə baxılmış və Milad təsvirlərinin İlk Düzəlişə zidd olmadığı qərarı verilmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.belcherfoundation.org/lynch_v_donnelly.htm ''Lynch vs. Donnelly''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060216143728/http://www.belcherfoundation.org/lynch_v_donnelly.htm |date=2006-02-16 }} (1984)&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə [[Filadelfiya]] Federal Apelyasiya Məhkəməsi rayon məktəblərində Milad himnlərinin oxunmasına qoyulmuş qadağanı təsdiq etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title =Appeals Court: School district can ban Christmas carols
 |work =Philly.com
 |publisher =Philadelphia Inquirer
 |url =http://www.philly.com/philly/news/breaking/20091125_Appeals_Court__School_district_can_ban_Christmas_carols.html
 |date =2009-11-25
 |accessdate =2009-11-28
 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20091126224552/http://www.philly.com/philly/news/breaking/20091125_Appeals_Court__School_district_can_ban_Christmas_carols.html
 |archivedate =2009-11-26
 |url-status =live
 }}&lt;/ref&gt; Lakin ABŞ Ali Məhkəməsi bu qərarı rədd etmişdi.&lt;ref&gt;Jeanette Rundquist: [http://www.huffingtonpost.com/2010/10/06/ban-on-school-christmas-c_n_751839.html Ban On School Christmas Carols Upheld] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170616045015/http://www.huffingtonpost.com/2010/10/06/ban-on-school-christmas-c_n_751839.html |date=2017-06-16 }} Huffington Post, October 6, 2010, Retrieved September, 9 2012&lt;/ref&gt; Milad mövzusu [[Böyük Britaniya]]da da kiçik müzakirələrə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/210672.stm Winterval gets frosty reception] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090217153314/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/210672.stm |date=2009-02-17 }} BBC. Retrieved 2011–12–25&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[İsanın doğulması]]
* [[Bakirə Məryəmin doğması]]
* [[Pasxa]]

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}

== Ədəbiyyat ==
* {{cite book|title=Christmas in America: A History|first=Penne L.|last=Restad|url=http://books.google.ca/books?id=0pnJDKfYi3QC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Christmas%20in%20America%3A%20A%20History&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=0-19-509300-3}}
* ''The Battle for Christmas'', by Stephen Nissenbaum (1996; New York: Vintage Books, 1997). ISBN 0-679-74038-4
* ''[http://books.google.ca/books?id=ERahko4FXJgC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20Origins%20of%20Christmas&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Origins of Christmas]'', by Joseph F. Kelly (August 2004: Liturgical Press) ISBN 978-0-8146-2984-0
* ''[http://books.google.ca/books?id=1XRjAyL8LogC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Christmas%20Customs%20and%20Traditions&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true Christmas Customs and Traditions]'', by Clement A. Miles (1976: Dover Publications) ISBN 978-0-486-23354-3
* ''The World Encyclopedia of Christmas'', by Gerry Bowler (October 2004: McClelland &amp; Stewart) ISBN 978-0-7710-1535-9
* ''Santa Claus: A Biography'', by Gerry Bowler (November 2007: McClelland &amp; Stewart) ISBN 978-0-7710-1668-4
* ''[http://books.google.ca/books?id=NngtujclaxoC&amp;lpg=PP1&amp;dq=There%20Really%20Is%20a%20Santa%20Claus%3A%20The%20History%20of%20St.%20Nicholas%20%26%20Christmas%20Holiday%20Traditions&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true There Really Is a Santa Claus: The History of St. Nicholas &amp; Christmas Holiday Traditions]'', by William J. Federer (December 2002: Amerisearch) ISBN 978-0-9653557-4-2
* ''St. Nicholas: A Closer Look at Christmas'', by Jim Rosenthal (July 2006: Nelson Reference) ISBN 1-4185-0407-6
* ''Just say Noel: A History of Christmas from the Nativity to the Nineties'', by David Comfort (November 1995: Fireside) ISBN 978-0-684-80057-8
* ''4000 Years of Christmas: A Gift from the Ages'', by Earl W. Count (November 1997: Ulysses Press) ISBN 978-1-56975-087-2
* {{cite book|title=The Birth of Christ|first=Peter|last=Sammons|date=May 2006|publisher=Glory to Glory Publications (UK)|isbn=0-9551790-1-7}}

== Xarici keçidlər ==
{{Portal|Xristianlıq}}
* [http://www.christmaspoems.org/2014/12/christmas-cake-decorating-ideas.html Christmas Cake Decorations] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141225232745/http://www.christmaspoems.org/2014/12/christmas-cake-decorating-ideas.html |date=2014-12-25 }}
* [http://www.catholic.az/az/archives/697 Milad bayramı], catholic.az
* [http://www.jw.org/az-latn/müqəddəs-yazıların-təlimləri/suallar/müqəddəs-kitabda-milad-bayramı-haqda/ Müqəddəs Kitabda Milad bayramı haqda nə deyilir?], Yehovanın Şahidləri.
* ''[http://www.gutenberg.org/etext/22042 Christmas: Its Origin and Associations]'', by William Francis Dawson, 1902, from [[Project Gutenberg]]
* [http://www.celebratingholidays.com/?page_id=982 Christmas] by Celebrating Holidays

[[Kateqoriya:Milad| ]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq]]
[[Kateqoriya:Lukanın İncili]]
[[Kateqoriya:Matfeyin İncili]]</text>
      <sha1>qy31nkigi982r1z1xndqay3shc7v8lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neverland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51207</id>
    <revision>
      <id>9015129</id>
      <parentid>7878644</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</comment>
      <origin>9015129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="rxru69ymgrud88hcy5462azgh93sev8" xml:space="preserve">'''Neverland''' Valley Ranch [[Santa-Barbara]] Qraflığında, [[Kaliforniya]]nın inkişaf etmiş mülkiyyətdir, Amerikan pop musiqiçisi [[Maykl Cekson]]a aiddir. 1988-ci ildə açılmışdır. Neverlanddə yeri gəlmişkən, zoopark və istirahət parkı, İcmal çarxıi, karusel, bənd, hörümçək, dəniz əjdahası, dalğa nəhəngi, super eniş (slayd), əjdaha furqonu uşağı örtmə üçün rolik qurğusu və bamper avtomobilləri var. Bu Neverlandın, Piter Qazanın hekayəsində fantastik ada adını dayışır, harada ki uşaqlar heç vaxt böyümür.

&lt;gallery&gt;
Fayl:Aerial-NeverlandZoo.jpg
Fayl:Aerial-NeverlandTrainStation.jpg
Fayl:NeverlandRides.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Maliyyə vəziyyəti ==
Neverland -a qarşı girov prosedurları haqqında hesabatlar 2007-ci ildə dərc edilmişdir. Ceksonun sözçüsü kreditin sadəcə yenidən maliyyələşdirildiyini və Cekson rançonun 87,5%-ni qanuni olaraq saxlayaraq, əsas pay sahibi olaraq qaldığını söyləmişdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2007-11-10 |title=Jackson 'will not lose Neverland' |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7088491.stm |access-date=2007-11-10 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928131533/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7088491.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Maykl Cekson]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>rxru69ymgrud88hcy5462azgh93sev8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molla Nəsrəddin (jurnal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54350</id>
    <revision>
      <id>9015085</id>
      <parentid>8647321</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İrəvani</username>
        <id>348860</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dil məsələsi */</comment>
      <origin>9015085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68392" sha1="omdk5xnxq2o8cfcpn3l61ya6rzpkbfd" xml:space="preserve">{{Jurnal
|adı                     = Molla Nəsrəddin
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   = The first issue of Molla Nasreddin (1906).jpg
|şəkil_ölçüsü           = 250px
|izah                    = 
|baş redaktor            = [[Cəlil Məmmədquluzadə]] (1906–1931)
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          =*[[Məmmədəli Sidqi Səfərov]] (1910–1911)
*[[Əliqulu Qəmküsar|Əliqulu Nəcəfov]] (1913–1914) 
|əməkdaşlar              =Cəlil Məmmədquluzadə&lt;br&gt;[[Ömər Faiq Nemanzadə]]&lt;br&gt;[[Mirzə Ələkbər Sabir]]&lt;br&gt;[[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]]&lt;br&gt;[[Əli Nəzmi]]&lt;br&gt;[[Əliqulu Qəmküsar]] və b. 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = həftəlik [[satira|satirik]]-[[yumor]]istik jurnal
|dövrilik                = 
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = 
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 =Cəlil Məmmədquluzadə&lt;br&gt;Ömər Faiq Nemanzadə&lt;br&gt;Məşədi Ələsgər Bağırzadə
|təsis tarixi            = 
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 1931
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 1906-1917-ci illərdə [[Tiflis]]də&lt;br&gt;1921-ci ildə [[Təbriz]]də&lt;br&gt;1922-1931-ci illərdə [[Bakı]]da
|dil                     = [[Azərbaycan dili]]
|qiymət                  = 12 qəpik
|siyasi mənsubiyyət      = [[Cədidizm]]
|səhifə                  = 
|sayt                    = &lt;!-- {{URL|nümunə.com}} --&gt;
|issn                    = 
|oclc                    = 
|şəkil_izah=&quot;Molla Nəsrəddin&quot; məcmüəsinin 7 aprel 1906-cı il tarixli ilk nömrəsi|orijinal adı={{Dil-az2|ملا نصرالدین}}}}

'''''Molla Nəsrəddin''''' ({{Dil-az2|ملا نصرالدین}}) — [[Azərbaycan türkcəsi]]ndə [[Satira|satirik]]-[[yumor]]istik [[jurnal]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Şahverdiyev A.B. Azərbaycan mətbuatı tarixi. &quot;Təhsil&quot; nəşriyyatı, 2006 – 248 səh. |url=http://anl.az/el/a/238045.pdf |access-date=2018-07-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010104/http://anl.az/el/a/238045.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Nizami Məmmədzadə, Mahmud Kamaloğlu, &quot;Gürcüstanın azərbaycanlı jurnalistləri&quot;, Tiflis, 2015, 124 səh. |url=http://ebooks.azlibnet.az/book/20nat221217.pdf |access-date=2018-07-05 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525232900/http://ebooks.azlibnet.az/book/20nat221217.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Niyaz Niftiyev, &quot;Mətbuatda multikulturalizm&quot;, Bakı, 2017, 247 səh. |url=http://shaki.cls.az/front/files/libraries/2472/books/563619095.pdf |access-date=2018-07-05 |archive-date=2020-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526050921/http://shaki.cls.az/front/files/libraries/2472/books/563619095.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanda ilk şəkilli jurnal &quot;Molla Nəsrəddin&quot; olmuşdur. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in birinci sayı 1906-cı il aprel ayının 7-də (yeni təqvimlə 20-də) Tiflisdə işıq üzü görüb. 1906–1917-ci illərdə Tiflisdə, 1921-ci ildə Təbrizdə, 1922–1931-ci illərdə Bakıda nəşr edilib. Təsisçiləri [[Cəlil Məmmədquluzadə]], [[Ömər Faiq Nemanzadə]] və maarifpərvər tacir Məşədi Ələsgər Bağırzadə, müdiri və baş mühərriri (redaktoru) Cəlil Məmmədquluzadə olub. 25 il ərzində 748 nömrəsi (340-ı Tiflisdə, 8-i Təbrizdə, 400-ü Bakıda) çıxıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Tarixi ==

=== &quot;''Molla Nəsrəddin''&quot;ə qədərki dövr ===
Cəlil Məmmədquluzadə və Ömər Faiq Nemanzadə 1906-cı il fevralın 21-də Tiflis qubernatoruna [[ərizə]] ilə müraciət edərək &quot;''Molla Nəsrəddin''&quot; adlı satirik-yumoristik jurnal çıxarmasına icazə istəmişdi. Bu təşəbbüsü o zaman [[Qafqaz]]da [[Rusiya]]nın digər yerlərində çıxan [[Azərbaycan]], [[Rusiya|rus]] və [[Tatarıstan|tatar]] [[qəzet]]ləri bəyənmiş, bu barədə xəbərlər yaymışdılar. &quot;''[[İrşad (qəzet)|İrşad]]''&quot;, &quot;''[[Həyat (qəzet)|Həyat]]''&quot;, &quot;''[[Tərcüman (qəzet)|Tərcüman]]''&quot;, &quot;''Vozrojdeniye''&quot;, &quot;''[[Kaspi (qəzet)|Kaspi]]''&quot;, &quot;''[[Baku (qəzet, 1902)|Baku]]''&quot;, &quot;''Novoye obozreniye''&quot;, &quot;''Kavkazskoye utro''&quot;, &quot;''Na povorote''&quot; qəzetləri &quot;''Molla Nəsrəddin''&quot;i çıxarmaq təşəbbüsü barədə oxuculara xəbər vermişdilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Jurnalın nəşrinə icazə verilməsi haqqında xəbəri ilk dəfə 1906-cı il fevralın 24-də &quot;''Novoye obozreniye''&quot; qəzeti, fevralın 26-da &quot;''Kavkazskoye utro''&quot; qəzeti, martın 1-də isə &quot;''Kaspi''&quot; qəzeti dərc etmişdir. Martın 4-də jurnalı çıxarmaq üçün Mirzə Cəlilə Tiflis qubernatoru dəftərxanası tərəfindən şəhadətnamə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İlkin nəşri ===
Müəyyən olunmuş bu proqrama uyğun şəkildə Cəlil Məmmədquluzadə və Ömər Faiq Nemanzadə jurnalın ilk sayını çapa hazırladılar. Jurnalın ilk nömrəsi 1906-cı il aprelin 7-də çıxdı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Jurnalın 7 aprel tarixli ilk sayında Mirzə Cəlilin &quot;Molla Nəsrəddin&quot; imzası ilə &quot;Tiflis 7 aprel&quot; sərlövhəli baş məqaləsi,&quot;Məcmuəmizə müştəri olanlara nəsihət&quot;, &quot;Molla Nəsrəddinin teleqramları&quot;, &quot;Bilməli xəbərlər&quot;, &quot;Dəllək&quot;, &quot;Atalar sözü&quot; və digər yazılar, həmçinin 4 müxtəlif karikatura və bir neçə elan dərc olundu.

Həcmi kiçik formatda olan &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in çapı həftədə bir dəfə nəzərdə tutulmuşdur. Proqram səciyyəvi baş məqalədə isə Molla Nəsrəddin üzünü doğma xalqına tutub söyləyirdi:
{{cquote|müəllif=|Sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım o kəsləri deyib gəlmişəm ki, söhbətimi xoşlamayıb bəzi bəhanələr ilə məndən qaçıb gedirlər, məsələn, fala baxdırmaga, it boğuşdurmağa, dərviş nağılına qulaq asmağa, hamamda yatmağa və qeyri bu növ vacib əməllərə. Çünki hükəmalar buyurublar: sözünü o kəslərə de ki, sənə qulaq vermirlər.

Ey mənim müsəlman qardaşlarım. Zəmanə ki, məndən bir gülməli söz eşidib ağzınızı göyə açıb gözlərinizi yumub o qədər xa-xa edib güldünüz ki, az qala bağırsaqlarınız yırtılsın və dəsmal əvəzinə ətəkləriniz ilə üz-gözünüzü silib &quot;lənət şeytana&quot; dediniz, o vaxt elə güman etməyin ki, Molla Nəsrəddinə gülürsünüz. Ey mənim müsəlman qardaşlarım! Əgər bilmək istəsəniz ki, kimin üstünə gülürsünüz, o vaxt qoyunuz qabağınıza aynanı və diqqət ilə baxın camalınıza.}}

Molla Nəsrəddinçilər məqalələrini &quot;türkün ana dilində&quot;, sadə danışıq tərzində, xalqın anlayacağı, başa düşəcəyi dildə yazdılar. C. Məmmədquluzadənin öz dili ilə desək &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i təbiət özü yaratdı, zəmanə özü yaratdı&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

C. Məmmədquluzadə jurnalın ilk nömrəsinin işıq üzü görməsi münasibətilə Rusiyanın bir çox yerlərindən təbrik məktubları, teleqramlar aldı. Redaktor bu təbriklərə aprelin 12-də &quot;Na povorote&quot; qəzeti, aprelin 14də isə &quot;Kaspi&quot; qəzeti vasitəsilə təşəkkürlərini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== 1-ci nömrəsi ===
Jurnalın birinci nömrəsi 1.000 nüsxə tirajla çap olunub yayılandan sonra az müddətdə &quot;Molla Nəsrəddin&quot; populyarlaşdı. &quot;İrşad&quot; qəzetinin 16 aprel 1906-cı il sayında Ə. Ağaoğlu bu barədə yazırdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Baxın &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə. Bu cəridə nə gözəl cəridədir. Nə qədər ağıl, zəka, məharət və zövq göstərir. Nəinki biz müsəlmanlar, bəlkə ən mədəni, ən mütərəqqi tayfalar belə cəridələri ilə fəxr edirlər.}}

Jurnalın ilk sayında dərc olunan yazılar kimi karikaturalar da məzmun etibarilə fərqlənirdi. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i dövrün ən müasir inqilabi məsələləri ilə yanaşı, Azərbaycan xalqının min illərdən bəri davam edib gələn dərdləri də çox düşündürürdü. Bu dərdlər içərisində dini-fanatizm daha dəhşətlisi idi. Bu fikrini xalqa çatdırmaq üçün C. Məmmədquluzadə &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in birinci nömrəsinin üz qabığında öz həmvətənlərinin yatmış vəziyyətdə göstərən bir rəsm çəkdirib dərc etdirmişdir. Şərqin müdrik ağsaqqallarından hesab olunan Molla Nəsrəddin onları oyatmağa çalışır.

Birinci səhifədə məscidi xatırladan otaqda müsəlmanlar sıra ilə yan-yana yatırlar, onlardan yalnız biri otağın kiçik pəncərəsindən düşən günəş şüasının təsirindən oyanıb, gərnəşir. Molla əlində əsası, başında əmmaməsi, çiynində əbası bu mənzərəni seyr edir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== 2-ci nömrəsi ===
&quot;Molla Nəsrəddin&quot;in 2-ci nömrəsi 2.000 nüsxə tirajla çıxdı. &quot;İrşad&quot; və &quot;Baku&quot; qəzetlərinin yazdığına görə jurnalın şəkillərinin qırmızı rəngdə olması Bakı polis idarəsini bərk təşvişə saldı. Bakı polis idarəsi bolşevizmin mahiyyətinin qırmızı rəngdə təcəssüm olunmasını əsas gətirib, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in ikinci sayını bütövlükdə müsadirə etdi. Üzeyir Hacıbəyov &quot;İrşad&quot; qəzetində &quot;Ordan-burdan&quot; başlığı altında bu müsadirənin yığcam şərhini vermiş, axırda yazmışdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|… İndi zavallı &quot;Molla Nəsrəddin&quot; dustaqdır. Həbsxanada oturub, öz-özünə fikir edir: əcəba, ərbabi-hökumət “bu qırmızı şeylərdən&quot; nə üçün belə ürkür?}}

Nəriman Nərimanov isə &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in polislər tərəfindən müsadirəsinə lakonik və konkret qiymət vermişdir:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Afərin belə diqqətçilərə, afərin belə qanun sahiblərinə!}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot; Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında kəskin ideoloji mübarizələr getdiyi dövrdə öz mövqeyi və hadisələrə fərqli yanaşma tərzi ilə seçilir, müxtəlif rubrikalar altında gülməli xəbərlər verirdi. &quot;Bilməli xəbərlər&quot;, &quot;İçəri xəbərlər&quot;, &quot;Məzəli xəbərlər&quot;, &quot;Teleqraf xəbərləri&quot;, &quot;Qafqaz xəbərləri&quot;, &quot;Ticari və ekoloji xəbərlər&quot; başlıqları altında yazılar dərc edilirdi. Məcmuə əməkdaşları bu xəbərləri hazırlayarkən, asan qavranılsın deyə, xalq yaradıcılığının imkanlarından istifadə edirdi. Atalar sözü, tapmaca, bayatı &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in səhifələrində dövrün reallıqlarına uyğun yeni məna kəsb edirdi.

Məcmuədə satirik şeir və hekayə formalarından əlavə, açıq məktub, satirik dialoq, tapmaca, elan, teleqraf və lüğət formalarına da müraciət edilirdi ki, bu da jurnalistikada yeni bir istiqamət kimi qəbul edilir.

=== Müvəqqəti bağlanması ===
&quot;Molla Nəsrəddin&quot;in cəsarətli çıxışları onunla nəticələndi ki, 1907-ci ilin iyunun 8-də Tiflis general-qubernatoru jurnalın bağlanması haqqında əmr verdi və bu xəbər xalq arasında böyük narazılıqlara səbəb oldu. Bakıdan, Şəkidən, Zaqafqaziyanın bir sıra başqa yerlərindən Tiflisə jurnalın nəşrinin bərpasını tələb edən məktublar gəlirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Qəzetlər etiraz bildirən məktublar çap edirdilər. &quot;İrşad&quot; qəzeti &quot;belə düz məsləkli qəzetin meydandan çıxarılmasına&quot; təəssüfləndiyini bildirmişdi. Qəzetdə Ömər Faiq Nemanzadənin &quot;Molla Nəsrəddin&quot; sərlövhəli məqaləsi çap olunmuşdu. Müəllif jurnalın bağlanmasına səbəbkar olan mühafizəkar və cəhalətpərəst ruhaniləri kəskin tənqid edirdi. Hökumət xalqın tələbləri qarşısında jurnalın bərpasına icazə verdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Qısa fasilədən sonra jurnalın 23-cü nömrəsi 1907-ci il iyulun 25-də çıxdı. 1908–1909-cu illərdə bir neçə dəfə &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalını bağlamağa təşəbbüslər edildi. Jurnalın redaktoru və əməkdaşları haqqında irticaçı qüvvələr danoslar yazır, burjua mətbuatında məqalələrlə çıxış edirdilər. Ömər Faiq Nemanzadəni 9 gün həbsdə saxladılar. 1908-ci ilin fevralında Mirzə Cəlilin öldürülməsi haqqında şayiələr yaydılar. Belə şayiələr yayanlara &quot;İrşad&quot; qəzeti çox tutarlı cavab vermişdi:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Bir-iki nəfər Məmmədquluzadələrin, Nemanzadələrin ölümü ilə elə bilirsiniz ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i öldürəcəksiniz?&quot;... Bunu biliniz ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i öldürmək mümkün olsa da, mollanəsrəddinçiliyi öldürmək olmaz.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot;i bağlatdırmağa səy göstərən mürtəce qüvvələrə qarşı &quot;Baku&quot; qəzetində dərc olunmuş 12 nəfərin kollektiv məktubu maraqlıdır. Məktubu imzalayanların arasında Qəzənfər Musabəyovun, Mirhəsən Vəzirovun və b. imzası vardır. Məktubun bir yerində deyilir:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Mollanın işığını söndürmək istəyən düşmənlərə qarşı öz nifrətimizi bildirməklə, &quot;Molla&quot; ilə həmrəy olduğumuzu deyir, müsəlman demokratiyasına vicdanla xidmət edən &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalına uzun ömür arzulayırıq.}}

=== İnqilabi hərəkat ===
1909-cu ilin may ayında Mirzə Cəlilin qardaşı Ələkbər Təbrizdəki inqilabi hərəkatda iştirakına görə həbs edildi. Bir neçə mətbu orqan, o cümlədən &quot;Tərəqqi&quot; qəzeti onun inqilabi fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdi. R. Nəcəfov xatirələrində bu barədə yazır:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|… Mirzə Ələkbər Təbriz inqilabında iştirak etdiyi üçün çar hökuməti tərəfindən tutulub İrəvan həbsxanasına göndərilmişdi. Edam cəzası və ya əbədi katorqa təhdidi altında bulunurdu ki, bu hadisə Mirzəni sarsıtmış və əhval-ruhiyyəsini pərişan etmişdi. O, idarəni buraxıb, maddi vəsait aramaq və gedib qardaşını qurtarmağa çalışmaq məcburiyyətində idi.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot;i idarə etmək üçün onu əvəzləyəcək şəxsin Naxçıvanda [[Məmmədəli Sidqi Səfərov|Məmmədəli Sidqi]] olacağını düşünən C. Məmmədquluzadə 1910-cu il iyunun 9-da M. Sidqiyə belə bir məktub yollayır:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Əzizim Məmmədəli! Mən bu ovqat kəndə getməliyəm və burada bir adam lazımdır ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot; i idarə eləsin. Əgər yay fəsli, yəni iki ay gəlib Tiflisdə qala bilsəniz, tez gəliniz... Əgər mərhum Sidqi bəradərimin oğlu ilə gələcəkdə dostluğum baş tutsa, özümü xoşbəxt hesab edərəm.}}

Mirzə Cəlilin təklifini qəbul edən Sidqi Tiflisə gəldi, iyul ayının əvvəllərindən redaktor vəzifəsini yerinə yetirdi. Jurnalın iyul-avqust nömrələrinin qeyri-rəsmi redaktoru Məmmədəli Sidqi oldu. C. Məmmədquluzadə 1910-cu il sentyabrın 16-da Tiflis qubernatoruna ərizə yazaraq jurnalın redaktorluğunu müvəqqəti olaraq M. Sidqiyə tapşırmağı xahiş etdi. Ərizəyə baxılana qədər jurnalın nəşri müvəqqəti dayandırıldı. Jurnalın həmin ildə çıxan 35-ci nömrəsi ilə 36-cı nömrəsinin arasında təxminən bir ay fasilə oldu. Noyabrın 5-də M. Sidqi müvəqqəti redaktor təsdiq edildi və 1911-ci il martın axırınadək bu vəzifəni yerinə yetirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== 1912–1913-cü illər ===
Daim təhdid və təzyiqlərə məruz qalan &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə qarşı 1911–1912-ci illərdə senzor hücumları yenidən kəskinləşdi. Redaktorlardan kəskin yazılar yazılmayacağı ilə bağlı alınan iltizamlar jurnalın müntəzəm nəşr olunmasına çətinliklər yaradır, mənfi təsir edirdi. 1912-ci ilin martından C. Məmmədquluzadə jurnalın nəşrini uzun müddətə dayandırdı və &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in bərpası 1913-cü il yanvar ayının 13-dən sonra mümkün oldu. Əliqulu Qəmküsar redaktor köməkçisi təsdiq olundu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Birinci Dünya müharibəsi dövründə ===
Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində vəziyyətin kəskinləşməsi &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in nəşrinin müvəqqəti dayanmasına səbəb oldu. Bu barədə C. Məmmədquluzadə 1914-cü il noyabr ayının 17-də Tiflis Mətbuat İşləri Komitəsinə göndərdiyi ərizəsində yazırdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Mənim redaktorluğum altında çıxan &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının nəşrini qeyri-müəyyən vaxta qədər dayandırıram.}}

Həmin dövrdə jurnalın redaktor köməkçisi olan Əliqulu Qəmküsar &quot;[[Bəsirət (qəzet)|Bəsirət]]&quot; qəzetinin müxbiri ilə müsahibəsində bu barədə deyir:
{{cquote|müəllif=|Biz &quot;Molla Nəsrəddin&quot; məcmuəsini qapatmaq fikrində deyilik və bu fikirdə də olmayacağıq və lakin vaxt namünasib olduğu üçün jurnalı qapatmağa məcburuq. Müharibə qurtardıqdan sonra yenə jurnal kəmal əla sabiq nəşr olunacaq, müştərilərə jurnalımız göndəriləcəkdir. Jurnalımızın müvəqqəti dayandırılmasına ancaq indiki namüsaid vaxt baisdir.}}

Bu uzun fasilədən sonra jurnal 1917-ci il fevralın 9-dan çapını yenidən bərpa etdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== 1917-ci il ===
Uzun fasilədən sonra jurnal 1917-ci il fevralın 9-dan çapını yenidən bərpa etdi. Rus imperiyası daxilində baş verən inqilabi proseslər, xalqların öz müqəddəratını təyinetmə arzuları &quot;Molla Nəsrəddin&quot;çiləri, o cümlədən C. Məmmədquluzadəni düşündürməyə bilməzdi. C. Məmmədquluzadənin 1917-ci ilin noyabrında dərc olunan &quot;Azərbaycan&quot; məqaləsi bu istəkdən doğurdu.

&quot;Cümhuriyyət&quot; adlı məqaləsində çarizmin süqutunun obyektiv tarixi proses olduğunu yazan C. Məmmədquluzadə xalq hakimiyyəti və demokratik respublika qurulmasının vacibliyini irəli sürürdü:
{{cquote|müəllif=|Padşahlıq taxtından yıxılan Nikolayın zalım və xain idarəsi dağılandan sonra Rusiya məmləkətində yaşayan millətləri, o cümlədən də biz müsəlmanları məşğul edən tək bir məsələdir: həmin məsələ cümhuriyyət məsələsidir. Cümhuriyyət, yəni latınca &quot;respublika&quot; elə bir hökumətə deyirlər ki, orada məmləkətin idarəsi camaatın öz öhdəsində və ixtiyarındadır, necə ki, məsələn, Firəngistan, İsveçrə və qeyriləri.}}

1918-ci ilin yanvarında ictimai-siyasi vəziyyətlə əlaqədar olaraq jurnal yenidən nəşrini dayandırdı. Həmin ilin sentyabr ayında Tiflisdə Ə. Qarayevin redaktorluğu altında çıxan &quot;Tartan-partan&quot; jurnalı &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in yoxluğuna işarə ilə deyirdi:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Molla Nəsrəddin&quot; gedəndən bəri heç üzümüz gülmür.}}

Mirzə Cəlil 1918–1920-ci illərdə yoldaşı Həmidə xanım Cavanşirlə birlikdə Qarabağa getdi və bir müddət Kəhrizli kəndində yaşadı. Xalq Cümhuriyyəti quruculuğu prosesində bilavasitə iştirak etmədi.

=== Təbriz dövrü ===
1920-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə öz ailəsi ilə köçüb İrana, Cənubi Azərbaycana getdi və o, 1921-ci ilin fevralında &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in nəşrini Təbrizdə yenidən bərpa etdi. Təbrizdə jurnalın 8 nömrəsi işıq üzü gördü.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tədqiqatçı Qulam Məmmədli öz müsahibələrinin birində &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in Təbriz nəşrinə aydınlıq gətirərək yazırdı ki, C. Məmmədquluzadə ailəsi ilə birlikdə Cənubi Azərbaycana köçdükdən sonra jurnalın çapını bərpa etmək istəyir. Onun &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i azərbaycanca nəşr etmək istəyinə İran hökuməti icazə verməmişdi ki, gərək farsca çap olunsun. Mirzə Cəlil isə İran hökumətinin bu tələbi qarşısında söyləmişdi:
{{cquote|müəllif=|Təbrizdə ermənilər ermənicə qəzet çıxarırlar. Siz isə Azərbaycan dilində jurnal nəşr etməyə icazə vermirsiniz. Elə isə icazə verin &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i erməni dilində nəşr edim.}}

C. Məmmədquluzadənin bu sərt münasibəti jurnalın Təbrizdə ana dilində nəşrinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Bakı dövrü ===
Sovet hökumətinin təşəbbüsü ilə 1922-ci ilin iyununda &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in nəşri Bakıya köçürülmüş və jurnal 1931-ci ilə qədər burada çıxmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; C. Məmmədquluzadə ilə danışıqlar aparanlar onu Təbrizdən Bakıya köçüb, jurnalın sərbəst şəkildə çapının həyata keçirilməsinə kömək göstəriləcəyinə inandırdılar. Bakıya gəldikdən sonra isə Mirzə Cəlil vəziyyətin tamamilə dəyişdiyini, verilən vədlərin doğru olmadığını gördü. Qulam Məmmədli &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in sovet dövrünü öz müsahibəsində belə təsvir edir:
{{cquote|müəllif=|Mirzə Cəlillə Mərkəzi Komitə arasında mübahisə başladı: &quot;Jurnal necə çıxacaq və nədən yazacaq?&quot; M.Cəlil deyirdi: &quot;Sizdə mətbuat partiya orqanıdır, şəxsi adamlara qəzet çıxarmağa icazə verilmir. Mən isə &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i özüm yaratmışam, özüm satmışam, özüm də nə istəmişəm, onu yazmışam. Buna icazə verəcəksizmi?}}

Jurnalın Sovet Azərbaycanında ilk nəşri 1922-ci ilin noyabrında həyata keçirildi. Bu nömrədə &quot;Bakı nefti&quot; adlı şeir və karikatura verilmişdi. Əli vedrəli, bankəli, qab-qacaqlı kim varsa, bu neft inəyinə hücum edib, onu sağmaq istəyir. &quot;Hücumçular&quot; qismində isə İngiltərə, Fransa, İtaliya, ABŞ və Rusiya kimi dövlətlər idi. Karikaturanın dərci böyük hay-küyə səbəb oldu. Sorğu-sual başlanılanda Mirzə Cəlil demişdir:
{{cquote|müəllif=|Azərbaycan neftini kəndlilərimiz gedib qonşu respublikalardan birə on qat baha alıb, yandırırlar ki, qaranlıqda qalmasınlar.}}

Jurnalın ideya-siyasi istiqamətləri barəsində Mərkəzi Komitənin səlahiyyət sahibləri ilə Mirzə Cəlil arasında çox dialoqlar, &quot;tərbiyəvi söhbətlər&quot; aparılsa da, o öz fikrindən dönmədi. Belə bir vəziyyətdə məcmuənin nəşrinin M. S. Ordubadinin nəzarəti altında həyata keçirilməsi qərarlaşdırıldı. M. Cəlilin xəbəri olmadan buraxılan saylarda baş redaktor kimi yenə də onun adı yazılırdı. Bunu qəbul etməyən Mirzə Cəlil M. S. Ordubadiyə yazırdı:
{{cquote|müəllif=|Səid, bildiyini etdin, gələn nömrədən mənim adım redaktor kimi o jurnalda yazılsa, mən bilirəm hara şikayət edəcəm.}}

1925-ci ildən sonra C. Məmmədquluzadənin həyatında ciddi sarsıntılar baş verdi. Bu böyük ədibin istəmədiyi, yaxın buraxmadığı məqsədləri, ideyaları &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də həyata keçirməyə başladılar. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i Allahsızlar Cəmiyyətinin orqanına çevirdilər. Beləliklə, 1925-ci ildən jurnalın baş redaktorunun adı əvəzinə, &quot;Heyəti-təhririyyə&quot; yazılırdı. Qulam Məmmədli öz xatirə müsahibəsində qeyd edirdi:
{{cquote|müəllif=|1922-ci ildən sonra &quot;Molla Nəsrəddin&quot; tamamilə simasını itirdi. Mirzə Cəlil ağır-mənəvi və sözün əsl mənasında maddi çətinliklər içərisində qaldı. Nəhayət, 1930-cu ildə xəstələndi. 1931-ci ilin sonunda ağır vəziyyətə düşdü. 1932-ci ilin yanvarın 4-də o, dünyanı tərk etdi.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot;in isə sonuncu nömrəsi 1931-ci ildə buraxılmışdı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Proqramı ==
Tiflis qubernatoru dəftərxanası tərəfindən verilən şəhadətnamədə jurnalın proqramı bu şəkildə müəyyənləşdirilmişdir: 1. Məqalələr. 2. Kəskin tənqidlər. 3. Felyetonlar. 4. Məzhəki şeirlər. 5. Məzəli teleqramlar. 6. Satirik hekayələr. 7. Lətifələr. 8. Poçt qutusu. 9. Məzhəki elanlar. 10. Xüsusi elanlar. 11. Karikturalar və illüstrasiyalar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Heyəti ==

=== Mollanəsrəddinçilər ===
[[Cəlil Məmmədquluzadə]] — Mirzə Cəlil &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də əsas sima, məsləhətçi və böyük yoldaş idi. Ədib özü bu barədə yazır:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|&quot;Molla Nəsrəddin&quot; tək bir nəfər müəllifin əsəri deyil. &quot;Molla Nəsrəddin&quot; bir neçə mənim əziz yoldaşlarımın qələmlərinin əsərinin məcmuəsidir ki, mən də onların ancaq ağsaqqal yoldaşıyam.}}

[[Ömər Faiq Nemanzadə]] — &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in yaradılması və nəşri sahəsində Mirzə Cəlilin ən yaxın köməkçisi Ömər Faiq Nemanzadə idi. Bu barədə Mirzə Cəlil öz xatirələrində yazır:
{{cquote|müəllif=|Yoldaşım Ömər Faiq Nemanzadəni mən birinci dəfə &quot;Şərqi-rus&quot; qəzeti idarəsində gördüm, onunla üns tutdum. &quot;Şərqi-rus&quot; qəzeti mənim üçün iki babətdən xoş, qiymətli yadigar oldu. Birinci tərəfi budur ki, möhtərəm ədibimiz Məhəmməd ağa Şahtaxtlı məni öz qəzetinin idarəsinə cəlb etməklə məni qəzet dünyasına daxil etdi. İkinci tərəfi odur ki, onun varlığı ilə, onun yoldaşlığı ilə &quot;Molla Nəsrəddin&quot; məcmuəsini bina etdim, daha doğrusu, bina etdik&quot;. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in ilk sayı Ömər Faiq Nemanzadənin və rəssam Şmerlinqin birgə əməyinin məhsuludur.}}

Nemanzadə &quot;Şərqi-rus&quot;un nəşrindən sonra Tiflisə gəlir və burada qəzetçilik fəaliyyətinə başlayır. &quot;Şərqi-rus&quot; bağlanandan sonra Mirzə Cəlillə bərabər &quot;Qeyrət&quot; mətbəəsini alıb birgə işlədirlər. &quot;Qeyrət&quot;in rəsmi müdiri Ö. F. Nemanzadə idi ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot; də bu mətbəədə işıq üzü görmüşdü. Ö. F. Nemanzadənin &quot;Molla Nəsrəddin&quot;dəki fəaliyyətini tədqiq edən elmi araşdırmalardan bəlli olur ki, jurnalda dərc olunan karikaturaların, şəkillərin bir çoxunun mövzusunu o verib, lüğətlərin, mətnlərin, tapmacaların xeyli hissəsini Mirzə Cəlillə birlikdə hazırlayıb. Bu iki ədib birlikdə hazırladıqları məqalələrin altında &quot;Molla Nəsrəddin&quot;, &quot;Mozalan&quot;, &quot;Lağlağı&quot; və s. imzalar qoyurdular.

[[Mirzə Ələkbər Sabir]] — satirik şeir cəbhəsinin bayraqdarı Mirzə Ələkbər Sabir Tahirzadə idi. 1906–1911-ci illərdə onun &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalında dərc etdirdiyi satirik şeirləri yeni bir ədəbi məktəbin başlanğıcını qoymuşdu. Sabirin jurnaldakı fəaliyyəti ilə bağlı Mirzə Cəlil xatirələrində yazır:
{{cquote|müəllif=|Sabir mərdi-mərdanə özünü tulladı &quot;Molla Nəsrəddin&quot; meydanına və elə bir nərilti və gurultu ilə dalbadal yazmaqda davam etdi ki, bəlkə özünə bərabər olan Məşədi Sijimqulunu da xeyli vaxt sükutda saxladı və yadıma gəlir ki, Sabirin &quot;Molla&quot;da zühurundan ta il yarıma qədər Məşədi Sijimqulunun mənzum əsərləri idarəmizə gəlib çatmadı.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot;dən əvvəl Sabirin mətbuatda cəmi üç şeiri dərc edilmişdi. Onlardan biri &quot;[[Şərqi-rus (qəzet)|Şərqi-rus]]&quot;un nəşri münasibətilə yazılmış, digərləri isə &quot;Həyat&quot; qəzetində çıxmışdır. Onu bütün Qafqazda, bütün Şərqdə tanıtdıran &quot;Molla Nəsrəddin&quot; olmuşdur. Sabirin &quot;Mola Nəsrəddin&quot;də ilk şeiri 1906-cı il aprelin 28-də, jurnalın 4-cü sayında işıq üzü gördü. &quot;Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var&quot; şeiri idi ki, jurnalda bu, imzasız şəkildə Mirzə Cəlilin &quot;Niyə məni döyürsünüz?&quot; başlıqlı felyetonunun sonunda, felyetonun poetik davamı kimi verilib. Bu jurnalda Sabir 40-dan çox gizli imza ilə şeir dərc etdirmişdir.

Ən çox işlətdiyi imzalar bunlar id: &quot;Hop-hop&quot;, &quot;Əbunəsr Şeybani&quot;, &quot;Güləyən&quot;, &quot;Cingöz bəy&quot; və s. 1906-cı ildə &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də Sabirin dərc olunan 21 satirik şeirinin 14-ü &quot;Hop-hop&quot; imzası ilə getmişdir. Bəllidir ki, şanapipiklər dəstəsinə aid olan hop-hop ağac kollarında yuva qurur, çox vaxt səsi gəlsə də, özü görünmür. İlk vaxtlar Sabirin Şamaxıdan &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə şeirləri gələrdi, özü isə görünmür, kimliyi bilinmirdi. Elə buna görə də şairin şeirləri bu gizli imza ilə dərc olunub. Sabir 5 il &quot;Molla Nəsrəddin&quot;lə əməkdaşlıq etmiş, dövrün digər mətbuat orqanlarında şeirləri dərc olunmuşdu.

Ədəbiyyatşünas-alim [[Məmməd Arif|M. Arif]] Sabirin bu məcmuə ilə yaradıcılıq əlaqəsini belə təqdim edir:
{{cquote|müəllif=|Molla Nəsrəddin&quot;i zamanə özü yaratdığı kimi Sabiri də zəmanə yaradıb &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə yoldaş və silahdaş vermişdir.}}

Sabirlə Mirzə Cəlil arasında dostluq və qardaşlıq əlaqəsi vardı. Sabir ağır xəstələnəndə Mirzə Cəlil və xanımı Həmidə xanım Cavanşir onu Tiflisdə müalicə etdirmişlər. Sabir &quot;Molla Nəsrəddin&quot;lə yanaşı, Bakıda nəşr olunan &quot;Həyat&quot;, &quot;İrşad&quot;, &quot;Təzə həyat&quot; &quot;Rəhbər&quot;, &quot;Dəbistan&quot;, &quot;Fyuzat&quot;, &quot;Bəhlul&quot;, &quot;Zənbur&quot; &quot;Ülfət&quot;, &quot;Günəş&quot;, &quot;Səda&quot; kimi mətbu orqanlarda da çıxışlar edirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Əli Nəzmi]] — Məşədi Sijimqulu imzası ilə yazan Əli Nəzmi &quot;Molla Nəsrəddin&quot; məktəbinin əsas simalarından biri idi. C. Məmmədquluzadə bu barədə yazırdı:
{{cquote|müəllif=|Biz Sabiri və Məşədi Sijimqulunu axtarırdıq.}}

Əli Nəzmi &quot;Molla Nəsrəddin&quot;dən əvvəl &quot;Şərqi-rus&quot; qəzetində iştirak etmiş, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə nəzm və nəsrlə satirik əsərlər göndərmiş, bir müddət jurnalın redaktoru olmuş, Sovet hakimiyyəti illərində də fəal mollanəsrəddinçi kimi şöhrət qazanmışdır. Mirzə Cəlil şairin &quot;Sijimqulunamə&quot; kitabına Ə. Nəzmi ilə bağlı qeyd etmişdir :&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Biz bunu qəti deyə bilərik ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə yaraşan şivənin məzəliliyi və duzluluğunda, məharət və lətafətdə Sabirə yavuq gələn və ona əvəz olan birinci Məşədi Sijimqulu Kefsiz olubdur. Sabirin vəfatından sonra ikinci Sabirimiz birincisinin yerini boş qoymadı. Məşədi Sijimqulu Kefsizin zövq və səfalı, məzə və duzlu şeirinin heç bir vaxt dalı kəsilmədi. O özü cismən qocaldısa da, onun kəlamının lətafəti bir zərrə qədər əsgilmədi.}}

[[Əliqulu Qəmküsar]] — 1908-ci ildən başlayaraq &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də mənzum və mənsur əsərləri ilə çıxış etmişdir. Mirzə Cəlil onun barəsində yazdığı məqalədə məslək dostunu belə qiymətləndirirdi:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Məlum ki, Azərbaycanda müqtədir şairlərimiz yox olmayıbdır, ancaq şair Əliqulu Qəmküsar bizim məxsusi qələm yoldaşımızdır, belə ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in 3-cü ilindən, yəni 1908-ci sənədən başlayaraq Qəmküsarın mənzum və mənsur əsərlərinə, məqalə və şeirlərinə rast gəlmək olar. Şairimizin əvvəl illərdə &quot;Cüvəllağı&quot;, &quot;Cüvəllağı bəy&quot;, &quot;Xadimi millət&quot;, &quot;O taylı&quot;, &quot;Sarsaqqulu bəy&quot; təxəllüsləri məşhurdur. Belə ki, həmin təxəllüslərlə Qəmküsar yoldaşımız məcmuəmizdə iştirak edibdir.}}
[[Fayl:Haqverdiyev Əbdürrəhim bəy, Nəcəfov Rzaqulu, Mümtaz Salman, Məmmədov Zeynal, Qəmküsar Əliqulu.jpg|thumb|349x349px|Soldan: Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, [[Rzaqulu Nəcəfov]], Salman Mümtaz, Zeynal Məmmədov, Əliqulu Qəmküsar (masada &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının 12 iyul 1913-cü il tarixli 19-cu nömrəsi), Tiflis, 1913-cü il]]
[[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]] — &quot;Molla Nəsrəddin&quot; görkəmli yazıçı və dramaturq Ə. Haqverdiyevin də nəzərini cəlb etmişdi. 1907-ci ildə o, &quot;Xortdan&quot; imzası ilə &quot;Cəhənnəm məktubları&quot; başlığı altında məşhur məqalələrini yazmışdır. Sovet hakimiyyəti illərində Ə. Haqverdiyev bu məqalələri bir süjet ətrafında birləşdirmiş, &quot;Odabaşının hekayəsi&quot;ni də əlavə edərək ayrıca kitabça halında buraxdırmışdır.

Ə. Haqverdiyevin &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də seriya ilə buraxılan ikinci əsəri &quot;Mozalan bəyin səyahətnaməsi&quot;dir. Yazıçı bu mövzuda satirik yazıların jurnal səhifəsinə gəlməsinin tarixçəsini belə şərh edir:
{{cquote|müəllif=|Bir dəfə cəm olub &quot;İbrahim bəy səyahətnaməsi&quot;ndən söhbət edirdik. Burada &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in dostlarından Ömər Faiq Nemanzadə, Salman Mümtaz, Qurbanəli Şərifov var idi. Bunu da deməliyəm ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in cəmi Türküstanda şöhrət və nüfuz qazanmasına səbəb Salman Mümtaz olduğu kimi, Naxçıvan tərəfindən də Qurbanəli Şərifov səbəb idi.&quot;İbrahim bəy səyahətnaməsi&quot;ndən söhbət olduqda mən dedim:

&quot;Nə olardı, bu kitaba nəzirə - bir &quot;Səyahətnameyi &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də olaydı. Aya, görəsən &quot;Molla Nəsrəddin&quot; islam aləmini səyahət etsə, onun başına nə müsibətlər gələ bilər? Bu yerdə Mirzə Cəlil üzünü bizə tutub dedi: Gəlin biz Mozalanı gəzdirək. Ancaq bunun səyahətnaməsini öz aramızda bölüşdürək. Hər kəs onu özü görüb bildiyi yerə aparıb səyahət etdirsin; oxuyanlar güman etsinlər ki, həqiqətən bu adam gəlib buraları görüb, bu felyetonları yazmış. Belə də oldu. Birinci felyetonu mən başlayıb Mozalanı Bakıya kimi gətirdim. Bakıdan Məşhədə onu Salman Mümtaz apardı. İrəvan və Naxçıvan tərəflərində Qurbanəli Şərifov gəzdirdi. Beləliklə, &quot;Mozalan bəyin səyahətnaməsi&quot; ortalığa çıxdı.}}

Həmin sərlövhə altında Haqverdiyevin yazıları 1908-ci ildə, &quot;Marallarım&quot; seriyasından hekayələri isə 1910–1913-cü illərdə dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Məmməd Səid Ordubadi|Məhəmməd Səid Ordubadi]] — &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalında &quot;Hərdəmxəyal&quot; təxəllüsü ilə çıxışlar etmişdir. 1905-ci il inqilabının təsiri ilə Şərqdə başlanan azadlıq hərəkatına Ordubadi də qoşulmuşdu. O, inqilabın atəşin tərənnümçülərindən idi. M. S. Ordubadi C. Məmmədquluzadə, Sabir və digər görkəmli sənətkarlarla birlikdə jurnala inqilabi ideyalar gətirmişdi. &quot;Molla Nəsrəddin&quot; ədəbi məktəbinə qoşulduqdan sonra M. S. Ordubadi köhnə şeir formalarından uzaqlaşaraq qəsidə və qəzəllərini satirik üslubla əvəz etdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Əli Razi Şəmçizadə]] — &quot;Dabanıçatdax&quot; gizli imzası ilə çıxış etmişdir. 1906-cı ildə Tiflisdə Mirzə Cəlil, Sabir, Əliqulu Qəmküsar və Q. Şərifzadə ilə yaxından tanış olan Əli Razi bundan sonra &quot;Molla Nəsrəddin&quot; ilə əməkdaşlığa başlayır. Əvvəllər məhəbbət mövzusunda şeirlər yazan ədib satira yolunu seçir və 1908-ci ildən başlayaraq bu üslubda ədəbi nümunələr yaradır. Onun &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə ilk gəlişi 1908-ci ildə jurnalın 4-cü sayında çap etdirdiyi &quot;Arvadlarımız&quot; felyetonu ilə başlayır. Sonra şairin bir-birinin ardınca &quot;Məşruyətçilər&quot;, &quot;İranlılara&quot;, &quot;Dürtmələ&quot;, &quot;Neyləyir iranlılar&quot; kimi satiraları məcmuədə dərc edilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Bayraməli Abbaszadə]] — &quot;Mirzə Gülzar&quot; imzası ilə həcvlər, satirik şeirlər yazmışdır. İrandakı ağır ictimai-siyasi vəziyyət, kəndlilərin qul kimi yaşamasını öz gözləri ilə görən Abbaszadə Məşrutə inqilabı dövründə Səttərxanla birgə mübarizəyə atılmışdı. Təqiblərdən yaxa qurtarmaq üçün Şimali Azərbaycana gələn Abbaszadə heç bir sənəti olmadığından hamballıq etmişdir. Onun &quot;Hammal&quot; imzası ilə yazıb-yaratması da bundan irəli gəlirdi. Millətinin azadlıq istəyini uca tutan &quot;Hammal&quot; bu yolda öz qələmi ilə mübarizə aparır, &quot;Həllac&quot; şeirində vətən və xalq yolunda ölməyə hazır olduğunu söyləyirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bunlardan əlavə, jurnalın mühərrirləri sırasında [[Mirzə Əli Möcüz Şəbüstəri]], [[Cəfər Cabbarlı|C. Cabbarlı]], [[Əli Məhzun İrəvani]], [[Müceyri]], [[Süleyman Məlikov]] və b. da var idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Rəssamlar ===
Jurnalın karikaturaları satirik yazılar qədər qüvvətli təsir bağışlayır və əsas ideyanın həyata keçirməsinə xidmət edirdi.

[[Oskar Şmerlinq]] — &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in ilk sayının bütün karikaturalarını rəssam Oskar İvanoviç Şmerlinq çəkimişdir. Mirzə Cəlil &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i nəşr etməyə başlayanda Tiflisdə yaşayan Şmerlinqi işə dəvət edir. Bu barədə Mirzə Cəlil yazır:
{{cquote|müəllif=|Bizim birinci işimiz, birinci vəzifəmiz gözümün qabağında dərin yuxuda olan islam milləti idi. Və birinci növbədə əziz nadirül vücud olan Şmerlinq nəqqaşımızdan iltimas etdik ki, bizim bəxti qara Şərqin yatmış millətlərinin qəflət yuxusunu öz ustanə fırçası ilə təsvir etsin. Və istəyi tarixini 1906-cı ilində, aprel ayının 7-də səhnəyə intişara qoyulan birinci &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in baş səhifəsində, şirin yuxuda yatan millətlərin təsviri haman təsvirdir ki, vücudu bizim üçün çox qiymətli olan Şmerlinq nəqqaşımız öz məharətli qələmi ilə onu haman tarixdə yaratdı.}}

Şmerlinqə şəkillərin mövzusunu, ideya istiqamətini, hətta süjetini Mirzə Cəlil və Ömər Faiq verir, tiplərin xarakterini, məkan və zamanı, onların mimikasını, cizgilərini rəssama başa salırdılar. Jurnalın ilk sayında Mirzə Cəlilin düşündüyü, təsvir etdiyi Molla Nəsrəddinin surətini də Şmerlinq çəkmişdir. Rəssamın yaradıcılığını yüksək qiymətləndirən Mirzə Cəlil yazır:
{{cquote|müəllif=|Keçən günləri yadıma salıb məcmuənin yolunda mərhəmət göstərənləri bir daha yada saldıqda onların içində ən dəyərli köməkçimiz Oskar İvanoviç Şmerlinqə qəlbimin incə bir guşəsindən intəhasız salamlar göndərirəm.}}

Şmerlinq də &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də fəaliyyət göstərdiyi dönəmi iftixar hissi ilə xatırlayırdı:
{{cquote|müəllif=|Əzizim Mirzə Cəlil” Bu gün bizim &quot;Yeni fikir&quot; qəzetinin müdiri sizin salamınızı mənə yetirdi... Keçmiş günlərin xoş xatirələri, xüsusilə &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də birgə işimizlə olaqədar xatirələr məni fərəhləndirir. O vaxtlardan çox keçmişdir, ətrafımızda çox şey dəyişmişdir, amma bizim satira və yumora olan həvəsimiz əvvəlki kimi güclü qalmışdır. Siz Bakıda mənim üçün əziz olan &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in nəşrini davam etdirirsiniz, mən də Tiflisdə həmin sahədə işləyirəm.}}

[[İosif Rotter]] — məşhur karikatura və illüstrasiya ustası kimi tanınan İosif Rotterin də &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in populyarlıq qazanmasında xidmətləri böyükdür. Şmerlinqin Tiflisdə işlərinin çoxluğu jurnalın tapşırıqlarını vaxtında görməyə imkan vermədiyindən Rotter məcmuənin işinə cəlb edildi. Bu barədə Mirzə Cəlilin həyat yoldaşı Həmidə xanım Cavanşir öz xatirələrində söhbət açır. Rotter &quot;Molla Nəsrəddin&quot;lə 1906–1914-cü illərdə əməkdaşlıq etmişdir.

[[Əzim Əzimzadə]] — &quot;İrşad&quot; qəzetinin müştərisi Hacı Aslan Aşurovun karikaturasını çəkib &quot;Molla Nəsrəddin&quot;ə göndərir. Məcmuənin 1906-cı il tarixli 7-ci sayında karikatura dərc olunur. İlk əl işinin çapı onu hədsiz sevindirir, çəkdiklərini Tiflisə göndərir. Beləliklə, Ə. Əzimzadənin &quot;Molla Nəsrəddin&quot;lə əməkdaşlığı başlayır. Onun &quot;Cənab Vitte&quot;, &quot;Millət dərdi çəkməkdən əriyib çöpə dönən müsəlman dövlətlisi&quot;, &quot;Hambala oxşayan tacir&quot; karikaturaları jurnalın ayrı-ayrı saylarında çap olunur.

Sovet hakimiyyətindən əvvəl Əzimzadənin şəkilləri jurnal səhifələrində az yer tuturdu. Sovet hakimyyəti illərində isə Ə. Əzimzadə jurnalın əsas rəssamı kimi tanındı. 1922-ci ilin payızında Mirzə Cəlil &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in nəşrinin bərpası zamanı Ə. Əzimzadəni məcmuənin işinə cəlb edir. O, jurnalın baş rəssamı kimi fəaliyyət göstərib.

[[Xəlil Musayev]] — Musayevin imzası 1913-cü ildən başlayaraq məcmuənin səhifələrində görünür. Həmin ildəki nömrələrin çoxunda onun şəkilləri və karikaturaları çıxmışdır. Onun çəkdiyi karikaturalardan biri &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalına edilən hücumlara həsr olunmuşdur. Şəkildə göstərilir ki, &quot;Mola Nəsrəddin&quot;in arxasınca böyük bir xalq kütləsi gedir, başqa bir tərəfdə də mürtəce dəstə jurnalı hədələyib deyir:
{{cquote|müəllif=|Dayan, nə qədər ki, canımızda can var, qoymayacağıq sən cəmiyyəti yoldan çıxarasan.}}

Musayev &quot;Molla Nəsrəddin&quot;dən başqa &quot;[[Kəlniyyət (jurnal)|Kəlniyyət]]&quot;, &quot;[[Babayi-Əmir (jurnal)|Babayi-Əmir]]&quot;, &quot;[[Məzəli (jurnal)|Məzəli]]&quot; kimi satirik jurnallarda da iştirak etmişdir.

[[Seyid Əli Behzad]] — jurnalın Təbrizdə çıxan nömrələrinin karikaturalarını çəkmək üçün rəssam Seyid Əli Behzad cəlb olunmuşdu. O &quot;Molla Nəsrəddin&quot; ənənələrini yaxşı mənimsədiyi üçün çəkdiyi karikaturalarla keçmiş karikaturalar arasında məntiqi rabitə var idi.

Adları çəkilən rəssamlardan başqa jurnalda V. Kikadze, Ə. İbrahimzadə və başqaları iştirak etmişlər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Mövzuları ==

=== Tənqid hədəfləri ===
&quot;Molla Nəsrəddin&quot;in tənqid hədəfi çox geniş idi. Amerika-İngiltərə imperialistlərindən, rus çarizmindən, İran və Türkiyə despotlarından tutmuş, adi tüfeyliyə qədər &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in hədəfi olmuşdur. Jurnal sonuncu nömrəsinədək din və mövhumata qarşı ardıcıl mübarizə aparmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Fayl:Members of the 2nd State Duma.jpg|thumb|312x312px|[[Rusiya imperiyası II Dövlət Duması|II Dövlət Dumasının]] deputatı [[Mustafa Mahmudov]] (sağdan 1-ci oturan) əlində &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalını tutarkən, Peterburq, 1907-ci il]]
1905–1907-ci illər inqilabını alqışlayan mətbuat orqanlarından biri &quot;Molla Nəsrəddin&quot; idi. Jurnal inqilabi-demokratik orqan kimi xalq kütlələrində mütləqiyyət hökmranlığına qəzəb və nifrət oyadırdı. &quot;Balaxanıda Talışxanov fəhlənin hər birinə üç yumruq və 17 qəpik muzd verir. Bu hesabla dörd min fəhləyə gündə nə qədər muzdgərək verilə?&quot;. Bu cür yazılar oxcunun nəzərini dərhal cəlb edirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Jurnalın səhifələrində Azərbaycan kəndində gedən inqilabi mübarizə düzgün ifadə edilmişdir. Bir tapmacada jurnal kəndlilərin ağır vəziyyətini belə göstərir:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Əkinçi əkdiyi buğdanın otuzdan on hissəsini verir mülkədara, on hissəsini verir molla və dərvişə, on hissəsini də qlava və pristava rüşvət və divan xərci... Əkinçinin özünə nə qədər buğda qaldı?}}

Jurnal acınacaqlı vəziyyətdən çıxış yolunu belə göstərirdi:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Kəndlininki dəyənəkdir. Hər bir kəndli götürə əlinə və zərurət vaxtında özünü mühafizə edə, başqa çarə yoxdur.}}

Molla Nəsrəddinçilər xalqı öz hüquqları uğrunda mübarizəyə çağırır, bu işdə xalqın haqqını tapdalayanlara, qanunsuz işlərlə məşğul olan məmurlara qarşı birgə mübarizəsinin vacibliyini önə çəkirdi. Jurnalın 1907-ci il tarixdə nəşr olunan 3-cü sayında iranlı fəhlələrin vəziyyətini təsvir edən felyetonunda həmrəyliyə çağırış motivi bu cür təsvir edilir:
{{cquote|müəllif=|Ey həmşərilər, ey mənə kağız göndərən 30 nəfər həmşəri, açın qulağınızı və görün mən sizə nə deyirəm... Əgər istəyirsiniz ki, sizi də adam hesab eləyib məclislərə qoysunlar, gərək mənim bir neçə vəsiyyətimə əməl edəsiniz. Əvvələn gərək bir-birinizlə əl-ələ verəsiniz. Yəni Məhəmmədəli gərək yapışsın Həsənin əlindən, Həsən Kərbalayi Qasımın əlindən... Xülasə, cəmi həmşərilər gərək yapışsınlar bir-birlərinin əlindən və birləşsinlər.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot; nəşri boyunca Yaxın Şərqdəki ictimai-siyasi həyatı da əks etdirmişdir. Jurnalı İran və Türkiyə inqilabları xüsusilə çox maraqlandırırdı. İnqilabi hadisələrin gedişinə dair jurnalda məzmunlu yazılar verilirdi. İnqilab düşmənləri felyetonlarda, satirik şeirlərdə kəskin tənqid edilirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Jurnalda beynəlxalq imperializmi tənqid edən yazılara və karikaturalara geniş yer verilirdi. Birinci rus inqilabı dövründə imperializm müstəmləkə siyasətini daha da gücləndirir, ictimai-siyasi hadisələrdən öz mənafeyi üçün istifadə etməyə çalışırdı. İmperializmin bu sifətini jurnal çox aydın şəkildə oxucu üçün açırdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Əzizim amerikalı, indi buyur görək nə məqsədlə dünyanın o başından bu başına gəlmisən? Mənim yəqinimdir ki, sənin xəyalında bir biclik var. Məsələn, bu məqsədlə gəlibsən ki, biçarə müsəlmanları tovlayıb axırda imtiyaz sahibi olasan və bizi fəhlə kimi işlədib öz əlimiz ilə qazandığımız pulları doldurasan cibinə və axırda da Xorasan xalılarından, Buxara dərilərindən, Naxçıvan cecimlərindən, Şamaxı şallarından, Tehran şiri-xurşidindən bir yük tutub Vətənə sovqat aparasan və gedib Amerikada bir kitab yazasan və həmin kitabda mollalarımızı tərifləyəsən.}}

Jurnal göstərirdi ki, Asiya xalqları oyanmışdır və öz düşmənlərinə qarşı mübarizə aparmağa qadirdir. Bu fikir &quot;İngiltərə və Hindistan&quot; adlı şəkildə əks etdirilmişdir. Bu şəkildə müstəmləkə zülmü altında inləyən hindlinin oyanıb kreslonu müstəmləkəçilərin başına çırpdığı ifadə olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Jurnal dövrünün mənfiliklərini, xalqın ağır istismarını, geriliyi, ətaləti görür və onlara biganə qalmırdı. İfşaedici gülüş &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də o zaman əsas yer tuturdu. Xalqın zəhməti ilə varlanıb xalqa zülm edən sinfə qarşı Mirzə Cəlil yazırdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Hər bir müsəlman qəzetini alırsan əlinə, görürsən ki, yazılıb &quot;maşallah filan milyonçu, maşallah filan millətpərəst, maşallah filan xan, filan bəy, filan hacı, filan kərtənkələ...&quot;. Amma heç biri yazmır ki, bir yandan minlərcə müsəlmanlar acından ağlaşır və bir yandan da min-min manatlar xərclənirlər qonaqlıqlara, şöhrət ehsanlarına, qara neftə, püstə-badama, barişna və madama.}}

=== Mövhumatla mübarizə ===
1906-cı il 21 aprel tarixli nömrədə dərc olunan &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in xəlvəti cavabı&quot; adlı məqalədə jurnal Bakıda başyarma kimi adəti özünəməxsus satirik dillə tənqid etmişdir. Xalqı bu cür adətləri icra etməyə, ətalətə, geriliyə səsləyən mollaların iç üzünü jurnal &quot;Niyə məni döyürsünüz&quot; adlı felyetonda açıb göstərir. Felyetonda deyilir:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Bizim təfavütümüz bir neçə qisimdir... Əvvələn, mən molla ola-ola müsəlman qardaşlarıma vəz edən vaxt deyirəm: bir Allaha sitayiş edin, bir də peyğəmbərə və imamlara itaət edin. Amma siz deyirsiniz: Allaha da sitayiş edin, peyğəmbərə də, imamlara da, mollalara da, dərvişlərə də, ilan oynadanlara da, fala baxan, tas quran, dua yazan, cadukün, həmzad, cinnə, kəlilə, dimnə, şeytan, div, mərrix, sərrix, tərrix, amax, satan, küflə qurdu, mığmığ, mozalan – bunların cümləsinə sitayiş edin.}}

Yağış yağdırmaq məqsədilə müsəllaya çıxanlar (&quot;Bizim işlərimiz&quot; felyetonu), ramazanda oruc tutan mömin bəndələrin hərəkətləri (&quot;Tədarük&quot; felyetonu), aşura günü baş yaranların tərkibi (&quot;Necə qan ağlamasın&quot;), məktəblər əvəzinə məscidlərin sayının artması (&quot;Məscid&quot; felyetonu) barədə onlarca məqalə və felyeton &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının səhifələrində işıq üzü görürdü.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

&quot;Din&quot; adlı felyetonda jurnal din xadimlərinin iç üzünü tamam açıb tökürdü:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Ağsaqqallar 250 manat verib rövzəxan gətiriblər ki, mərsiyə oxusun. 10 günün ərzində onun dediyi bu söz olub ki, Həzrət Abbas təpiyi ilə 180 min qoşun öldürdü.}}

=== Dil məsələsi ===
Mirzə Cəlil öz xatirələrində yazır ki, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;də açıq ana dili ilə yazdığımız mətləbləri hamı açıq başa düşdü, elə asan başa düşdü ki, dəxi bu dildən başqa qeyri bir dil axtarmağa hacət qalmadı. Birinci nömrəmiz türk dünyasına dağılan kimi tək bircə həftənin içində hər bir yerdən, yazdığımız suallara haman aydın &quot;Molla Nəsrəddin&quot; dilində idarəmizə aydın cavablar gəldi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ədib daha sonra incə bir yumorla qeyd edir ki, biz açıq ana dilində yazmaqdan utanmadıq. Birinci nömrənin baş məqaləsində yazdıq ki, açıq ana dilində, açıq türk dilində yazmaq eyibdir: çünki yazanın savadının azlığına dəlalət edir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Azərbaycan burjuaziyasının ideoloqları Azərbaycan xalqının, Füzulinin, Vaqifin, Axundovun, Zakirin dilini inkar edirdilər. Ə. Kamal açıq-açığına deyirdi ki, azərbaycanlıların ayrıca bir dili yoxdur, onun ədəbiyyatı və incəsənəti də müstəqil deyildir. Bu cür fitnəkarlığa &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalı göz yummadı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Jurnal həm ərəbçilik, farsçılıq, osmançılıq həm də dili lüzumsuz yerə rus sözləri ilə korlamağın ziddinə idi. &quot;Osmanlı dili&quot; adlı məqalədə C. Məmmədquluzadə türkçülüyə meyil edən ziyalıları məharətlə lağa qoyur. Jurnal &quot;Dil&quot; adlı felyetonda köhnə əlifbanın yararsızlığını, &quot;Bizim obrazovannılar&quot; felyetonunda varvarizmini kəskin təndiq edirdi. Jurnalda verilən bir şəkildə təsvir olunur ki, bir nəfər azərbaycanlını yıxıb onun ağzına zorla ərəb, fars, rus dillərini soxurlar. Azərbaycanlı isə deyir:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Ay qardaşlar! Mən ki, dilsiz xəlq olunmamışam, dilləri ağzıma soxursunuz.}}

&quot;Molla Nəsrəddin&quot; başqa dilləri öyrənməyin ziddinə deyildi. Jurnal rus dilinin böyük təbliğatçılarından idi. Mollanəsrəddinçilərin hər biri öz ana dillərindən başqa 2–3 dil bilirdilər. Onlar başqa dillərin öyrənilməsini lüzumunu qeyd edir, eyni zamanda, Azərbaycan dilinin saflığı uğrunda da mübarizə aparırdılar. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in dili geniş xalq kütlələrinin başa düşdüyü açıq, aydın Vətən dili idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Qadın azadlığı məsələsi ===
{{Şəkillər albomu|başlıq_arxafon=#DAA520|başlıq_yer=center|istiqamət=üfuqi|yer=right|izah2=Qadın həmrəyliyinə çağırış (№ 28, 21 dekabr 1913-cü il)|şəkil1=Molla Nasreddin, 1911, No. 33, p. 01.jpg|şəkil2=Molla Nasreddin, 1913, No. 28, p. 01.jpg|miqyas=350|izah1=Qadın əsarətinə etiraz (№ 33, 1 sentyabr 1911-ci il)}}
&quot;Molla Nəsrəddin&quot; Azərbaycan qadınlarının azadlığı uğrunda, onların kölə vəziyyətindən qurtarması uğrunda inadla çarpışmışdır. Jurnal qadınların da kişilərlə bərabər hüquqa malik olmasını tələb edirdi. &quot;Xanımlara&quot;, &quot;Zəncir&quot;, &quot;Erməni və müsəlman övrətləri&quot; felyetonlarında cəhalətpərəstlik şiddətlə tənqid atəşinə tutulurdu.

Jurnalın 1907-ci ildə, ən çox tüğyan etdiyi dövrdə çap olunmuş &quot;Zarafat&quot;, &quot;Erməni və müsəlman övrətləri&quot; &quot;Qafqaz Şeyxülislamına iki dənə açıq məktub&quot; və s. kimi çox əhəmiyyətli və XX əsrin əvvəllərində geniş ictimai rəy yaratmış və milli oyanışda böyük rol oynamış yazılar Ömər Faiqindir.&lt;ref&gt;Şamil Qurbanov, Ömər Faiq Nemanzadə, Baki, Gençlik 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Qafqaz Şeyxülislamına iki dənə açıq məktub” və “Erməni və müsəlman övrətləri” felyetonlarının müəlliflik problemi. |url=https://omarfaig.info/omer-faiqin-molla-nasreddin-dunyasi-2/ |access-date=2020-05-21 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401075305/https://omarfaig.info/omer-faiqin-molla-nasreddin-dunyasi-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

C. Məmmədquluzadə &quot;Köhnə dərdim&quot; adlı məqaləsində yazırdı:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Şərq qadını məsələsi mənim köhnə dərdimdir... Nədir onların dərdi?.. Şərq qadınını azad etmək. Nədən?.. Şəriətin kəməndindən, müsəlmançılığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmətindən...}}

&quot;Keçən günlər&quot;, &quot;Mıncıq&quot;, &quot;Məryəm xanım&quot;, &quot;Mırt-mırt&quot;, &quot;Dağarcıq&quot; felyetonlarında və digər satirik yazılarda jurnal qadın azadlığının bir mətləbini, bir incə xüsusiyyətini oxucuların gözü qarşısında canlandırmışdır. Sovet hakimiyyəti illərində &quot;Molla Nəsrəddin&quot; ilk nömrədən başlayaraq qadın azadlığı problemini rişədən həll etməyi irəli sürmüşdü:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Rişədən başlamaq. Hökumət tərəfindən gərək belə bir qanun qoyula ki, on səkkiz yaşa çatmamış heç bir qız ərə gedə bilməz.}}

== Jurnalın əleyhdarı din xadimləri ==
Din xadimləri, ruhanilər də jurnalı böyük qəzəb hissi ilə qarşıladılar. Səlahiyyətlərindən istifadə edərək təzyiq və təhdidlərə keçirdilər. Ə. Haqverdiyev bu barədə öz xatirələrində yazır:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Mollalar jurnalı yazanları və oxuyanları təkfir edib deyirdilər: bu jurnal gərək bir müsəlmanın evinə girməsin, onu nəinki oxumaq, ələ belə almaq haramdır. Onu maşa ilə götürüb ayaqyoluna atmalıdır...}}

Mirzə Cəlil isə öz xatirələrində dini fanatizmi yayıb, insanların tərəqqisinə mane olanların hərəkətlərini bu cür qiymətləndirirdi:
{{cquote|müəllif=|&quot;Molla Nəsrəddin&quot; məcmuəsi birinci nömrədən başlayıb baltanı islam mövhumatının başından elə vurdu ki, adını müsəlman qoyan bəndə, barmaqları ilə qulaqlarını tutub, molladan qaçmağa üz qoydular.}}

Jurnalın nömrələri bir-birinin ardınca çıxıb yayıldıqca redaksiyaya söyüşlər, təhdidlər, həcvlər gəlirdi. &quot;Molla Nəsrəddin&quot; qəzetlərin əsas mövzularından birinə çevrilmişdi. Qəzetlər arasında da onun tərəfdarları və əleyhdarları əmələ gəlmişdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bolşevik mətbuatı &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in cəsarətli və ağıllı fikirlərinə tərəfdar çıxır, onun düşmənlərinə qarşı barışmaz mövqedə dururdu. Batum polis idarəsi tərəfindən &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının təqib olunmasına, onu oxuyanların &quot;bədəfkarlar&quot; siyahısına yazılmasına &quot;Dəvət-Qoç&quot; qəzeti etirazını bildirmişdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

1906-cı il mayın axırlarında Tiflis jandarm idarəsinin soldatları Ömər Faiq Nemanzadənin evini mühasirəyə almış, orada axtarış aparmışdılar. &quot;Dəvət-Qoç&quot; qəzeti dərc etdiyi bir xəbərdə bu hadisəyə mənfi münasibətini bildirmişdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bütün təzyiqlərə baxmayaraq, məcmuə əməkdaşları &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in çapını həyata keçirirdilər. Kəskin və tənqidi çıxışlarına, həqiqətləri söylədiyinə görə daim hücumlara məruz qalan &quot;Molla Nəsrəddin&quot; çar senzurasının da qadağaları ilə üz-üzə dayanmışdı. Bəzi məqalələrin, karikaturaların çapına senzura icazə vermirdi. C. Məmmədquluzadə senzor tərəfindən jurnalda nəşr olunmasına icazə verilməyən şəkillərin və ya materialların yerini ağ saxlayır və yaxud &quot;Bizdən asılı olmayan səbəblərə görə bu yer ağ qaldı&quot; deyə yazırdı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bütün bu qadağalara baxmayaraq, &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in haqq səsi çox keçmədən şimallı-cənublu Azərbaycanın və Qafqazın hüdudlarını aşıb Rusiyada, Yaxın və Orta Şərqdə eşidilirdi. Jurnalın Tiflis, Bakı, İrəvan, Təbriz, Naxçıvan, Gəncə, Şamaxı, Şəki, Dərbəndlə yanaşı, Orta Asiyada, Krımda, Kazanda, Ufa, Həştərxan, Orenburq, Tehran, Ərzurum, İstanbul, Qahirə, Bombey, Kəlküttə kimi bir çox şəhərlərdə oxucusu var idi. Jurnal İran, Türkiyə, Misir, Hindistan, Mərakeş kimi ölkələrə də yayılaraq oradakı xalqların sosial-mədəni tərəqqisinə müsbət təsir gostərmişdir.

Sovet hakimiyyəti illərində &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının səhifələrində dinə qarşı məsxərə ilə dolu məqalələr çap edildiyi üçün Nəcəf üləması bu problemə də biganə qalmamışdır. Azərbaycandan onlara məktub göndərilərək, &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalında dini hökmlərin təhrif edilməsi, ruhanilərin təhqir olunması, insanların [[məscid]]dən uzaqlaşdırılması, [[ibadət]] etmək əvəzinə qəzet oxumağa təşviq edilməsi, qadınların [[hicab]]sızlığa çağırılması, [[talaq]] kimi hökmlərin məsxərəyə tutulması barədə məlumat vermişlər. Belə bir vəziyyətdə hansı mövqedə durmaq lazım olduğu müctəhidlərdən soruşulmuşdu. Axund Xorasani, [[Əbülqasim Ordubadi|Ayətullah Əbülqasim Ordubadi]], Seyyid Əbülhəsən Həsəni və Abdullah Mazandarani kimi məşhur müctəhidlər &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının əleyhinə [[fətva]] vermişdilər. Hər alimin fətvası möhürlə təsdiq edilmişdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|publisher=islam.az|title=Azərbaycanla müqəddəs məkanların əlaqələr tarixinə bir baxış (Birinci hissə)|date=18 may 2021|url=https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/|access-date=15 July 2022|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924222120/https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan ruhanilərinin Nəcəf üləması ilə əlaqələri sovet hakimiyyətinin atezim siyasətinin tüğyan etdiyi 20-ci illərdə də davam etmişdir. &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının 1925–26-cı il tarixli saylarında maştağalı Şeyx Hüseyn, bakılı [[Şeyx Qəni Axund Badkubeyi|Şeyx Qəni ağa]], salyanlı Mir Əşrəf ağanın və başqa alimlərin [[Nəcəf]], [[Kərbəla]] şəhərləri ilə rabitəsi tənqid edilir. Hətta jurnalın 1926-cı il mart tarixli 12-ci sayında Şeyx Qəninin ramazan ayı ilə bağlı Nəcəf alimlərinin rəyini öyrənmək cəhdi karikatura vasitəsilə məsxərəyə qoyulub. Karikaturada radio aparatı vasitəsilə rabitə qurmağa çalışan alim təsvir edilib və bu sözlər yazılıb: &quot;Qubalılar məscidində Şeyx Qəni təzə tikdirdiyi radio ilə ramazan ayında kəmyek olub-olmadığını xəbər alır&quot;.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Təsiri ==
{{Həmçinin bax|Azərbaycan təsiri}}
Jurnal çar Rusiyasının bütün müsəlman bölgələrində, Yaxın və Orta Şərq ölkələrində yayılıb, islam dünyasında demokratik mətbuatın inkişafına təsir göstərib.
[[Fayl:Tuqay fiker (cropped).jpg|thumb|Məşhur tatar şairi [[Abdulla Tuqay]] jurnalı mütaliə edərkən, 1906-cı il]]
&quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının təsiri altında Azərbaycanda &quot;[[Bəhlul (jurnal)|Bəhlul]]&quot; (1907), &quot;[[Zənbur (jurnal, 1909)|Zənbur]]&quot; (1909–1910), &quot;[[Mirat (jurnal)|Mirat]]&quot; (1910), &quot;[[Arı (jurnal)|Arı]]&quot; (1910–1911), &quot;[[Kəlniyyət (jurnal)|Kəlniyyət]]&quot; (1912–1913), &quot;[[Lək-lək (jurnal)|Lək-lək]]&quot; (1914), &quot;[[Tuti (jurnal)|Tuti]]&quot; (1914–1917), &quot;[[Məzəli (jurnal)|Məzəli]]&quot; (1914–1915), &quot;[[Babayi-Əmir (jurnal)|Babayi-Əmir]]&quot; (1915–1916), &quot;[[Tartan-partan (jurnal)|Tartan-Partan]]&quot; (1918), &quot;[[Şeypur (jurnal)|Şeypur]]&quot; (1918–1919), &quot;[[Zənbur (jurnal, 1919)|Zənbur]]&quot; (1919), &quot;[[Məşəl (jurnal)|Məşəl]]&quot; (1919–1920) kimi Azərbaycan dilində nəşr olunan satirik jurnallarla yanaşı, bu dövr Bakıda rus dilində &quot;Cigit&quot; (1907–1918), &quot;Vay-vay&quot; (1908), &quot;Bakinskoe qore&quot; (1908–1909), &quot;Biç&quot; (1909), &quot;Adskaya poçta&quot; (1909–1910), &quot;Bakinskiye strelı&quot; (1910), &quot;Baraban&quot; (1912–1913) kimi satirik jurnallar da dərc olunurdu. Yaxın və Orta Şərqdə &quot;Molla Nəsrəddin məktəbi&quot; adlı qüdrətli [[mətbuat]] və ədəbiyyat məktəbi yaradıldı. &quot;Molla Nəsrəddin&quot; &quot;[[Azərbaycan (jurnal, 1906)|Azərbaycan]]&quot;, &quot;[[Suri-İsrafil]]&quot;, &quot;[[Nəsimi-Şimal]]&quot; ([[İran]]), &quot;[[Cəm (jurnal)|Cəm]]&quot; ([[Türkiyə]]), &quot;Uklar&quot;, &quot;Yəşen&quot; ([[Tatarıstan]]), &quot;Tokmaq&quot; ([[Türkmənistan]]), &quot;Sinək&quot; ([[Krım]]) və s. satirik jurnallar üçün örnək oldu. [[Əbülqasım Lahuti|Ə. Lahuti]], [[Abdulla Tuqay|A. Tuqay]], [[Mirzə Əliəkbər Dehxuda|M. Dehxuda]], [[Əşrəfəddin Gilani|Ə. Gilani]] &quot;Molla əmi&quot;ni özlərinə müəllim və ustad seçmişdilər. [[Jurnal]]ın [[Rusiya]]dan başqa [[Asiya]], [[Avropa]] və [[Amerika]]nın bir sıra ölkəsində də abunəçiləri var idi.

Hətta XXI əsrdə də jurnalın ideyalarının davamçıları var. Müxtəlif veb-saytlarda və sosial şəbəkələrdə &quot;Molla Nəsrəddin&quot; səhifələri yaradılır, jurnalın müxtəlif saylarındakı məqalələr və karikaturalar oxucularla paylaşılır. Bu jurnal istər özünün varlığı ərzində istərsə də sonra dünyanın bir sıra görkəmli şərqşünas alimləri tərəfindən tədqiq və təqdir edilmişdir.

== Qalereya ==
&lt;gallery widths=&quot;120&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Fayl:Milləti-biçarənin dərdini çəkməkdən əriyib çöpə döndüm (Molla Nəsrəddin, 1906, No 11).jpg|&quot;Milləti-biçarənin dərdini çəkməkdən əriyib çöpə döndüm... Ay Allah!&quot; (№ 11, 16 iyun 1906-cı il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla Nasreddin, 1907, No. 24, p. 01.jpg|&quot;Oğlan, apar bu üç şahını, bir Molla Nəsrəddin al gətir, amma bir kəsə demə&quot; (№ 24, 1 iyul 1907-ci il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla Nasreddin 13.jpg|&quot;[[Gürcüstan azərbaycanlıları|Tiflis müsəlmanları]] tərəfindən hökumətə ərizə&quot; (№ 13, 30 mart 1908-ci il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Депутаты Думы в Казани.jpg|&quot;[[Kazan|Kazan şəhərində]] Duma üzvləri&quot; (№ 2, 11 yanvar 1909-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla Nasreddin 2.jpg|&quot;[[Krım Muxtar Respublikası|Qrımda]] Rüşdiyyə məktəbində&quot; (№ 12, 22 mart 1909-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Ужасные газеты.jpg|&quot;Pərvərdigara, görəsən bu qəzetlər mənim barəmdə nə yazırlar...&quot; (№ 16, 19 aprel 1909-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla nasredin (mag).jpg|&quot;[[Din və məişət (jurnal)|Ayının]] yoldaşlığı&quot; (№ 47, 22 noyabr 1909-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla Nasreddin, 1910, No. 08, p. 01.jpg|&quot;Avropa mədəniyyəti. Təzə pilləkən və əski pilləkən&quot; (№ 8, 21 fevral 1910-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Молла Насреддин (№15, 1910 г.).jpg|&quot;Maarif tüfəngi&quot; (№ 15, 18 aprel 1910-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Продавец газет на Бакинском вокзале.jpg|&quot;Bakı vağzalında&quot; (№ 17, 25 aprel 1910-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Mollanas2.JPG|&quot;Yeddi məslək&quot; (№ 22, 6 iyun 1910-cu il). Rəssam: [[Oskar Şmerlinq]]
Fayl:Molla Nasreddin 5.jpg|&quot;Müsəlman intelligenti və xanımı: Qafqazda öz kəndində və Parisdə&quot; (№ 4, 25 yanvar 1909-cu il). Rəssam: [[İosif Rotter]]
Fayl:Molla Nasreddin 6.jpg|&quot;Bu uşkolada oxuyan müsəlman uşaqları qurban olsun sənə, mənim dilbərim&quot; (№ 19, 16 may 1910-cu il). Rəssam: [[İosif Rotter]]
Fayl:Molla Nasreddin 4.jpg|&quot;Müsəlman qəzetçiləri&quot; (№ 34, 8 sentyabr 1910-cu il). Rəssam: [[İosif Rotter]]
Fayl:Molla Nasreddin 1911 No 38.jpg|&quot;Ana, vallah, mənə pul verməsən [[Konfet|qənfet]] alım, dədəm gələndə deyəcəyəcəm ki, anam [[Pəncərə|akuşkadan]] küçəyə baxırdı&quot; (№ 38, 30 oktyabr 1911-ci il). Rəssam: [[İosif Rotter]]
Fayl:Azim Azimzade's first caricature in &quot;Molla Nasreddin&quot; magazine.jpg|&quot;İrşadın müştərisi&quot; (№ 7, 19 may 1906-cı il). Rəssam: [[Əzim Əzimzadə]]
Fayl:Caricature from Molla Nasraddin.jpg|&quot;İyirminci əsrdə yer üzündə olan millətlərin halları&quot; (№ 6, 7 fevral 1910-cu il). Rəssam: [[Əzim Əzimzadə]]
Fayl:Abdurrahim bey Haqverdiyev in Molla Nasreddin.jpg|&quot;Bu komediyanı yazmışam, indi peşman olub qalmışam mat-məəttəl, bilmirəm bunu kim oynuyacaq çünki artistlərimiz hamısı &quot;tragik&quot;dirlər!..&quot; (№ 18, 26 iyun 1913-cu il). Rəssam: [[Xəlil Musayev]]
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Molla Nəsrəddin]]
* [[Azərbaycan karikatura tarixi]]
* [[Kirpi (jurnal)]]
* [[Əkinçi (qəzet)]]

== Ədəbiyyat siyahısı ==
* &quot;İrşad&quot;, 16 aprel 1906-cı il.
* &quot;Baku&quot; və &quot;İrşad&quot; 19 aprel, 1906-cı il
* &quot;İrşad&quot;, 20 aprel 1906-cı il.
* &quot;İrşad&quot;, 21 aprel 1906-cı il.
* &quot;Azərbaycan&quot; jurnalı, 1967, N-5, səh.58.
* &quot;Dəvət-qoç&quot;, 29 may 1906-cı il.
* &quot;İrşad&quot;, 13 iyun 1907-ci il.
* &quot;İrşad&quot;, 21 fevral 1908-ci il.
* &quot;Baku&quot;, 27 fevral 1908-ci il.
* Q. Məmmədli. &quot;Molla Nəsrəddinin həyat və yaradıcılığının salnaməsi&quot;, Bakı, 1966, səh.214.
* Q. Məmmədli. &quot;Molla Nəsrəddinin həyat və yaradıcılığının salnaməsi&quot;, Bakı, 1966, səh.212–213.
* &quot;Tatran-partan&quot;, 1918, N-1.248
* C. Məmmədquluzadə. Əsərləri, III cild, Bakı, 1967, səh.549.
* &quot;Şərq-rus&quot;, 1903, N-37.
* C. Məmmədquluzadə. Əsərləri, III cild, Bakı, 1967, səh.552.
* &quot;Azərbaycan&quot; jurnalı, 1967, N-5, səh.59.
* &quot;Molla Nəsrəddin&quot;, 1906, N-10.
* &quot;Molla Nəsrəddin&quot;, 1907, N-13.
* &quot;Şərq qadını&quot;, 1924, N-10.
* &quot;Molla Nəsrəddin&quot;, 1923, N-12

== Mənbə ==
* İslam Ağayev. &quot;Molla Nəsrəddin&quot;in tarixi hünəri, Bakı-1976, səh. 35.
* N. N. Zeynalov. &quot;Azərbaycan mətbuat tarixi&quot;, I hissə. Bakı &quot;ADU&quot;, 1973.
* Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). &quot;Azərbaycan mətbuatı tarixi&quot; (1875–1920), Bakı: Elm və təhsil, 2009, 172 səh.
* Kamal Camalov. Mollanəsrəddinçilərin maarifçilik ideyaları. Bakı: Elm və təhsil, 2015.

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Molla Nasreddin}}
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/110149/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0 Молла Насреддин] — [[BSE]]-də məqalə
* [http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2012/sep/18/when-satire-conquered-iran-molla-nasreddin/ When Satire Conquered Iran] — nybooks.com{{ref-en}}
* [http://www.newyorker.com/online/blogs/books/2011/05/the-magazine-that-almost-changed-the-world.html#slide_ss_0=1 THE MAGAZINE THAT ALMOST CHANGED THE WORLD] — newyorker.com{{ref-en}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=r0nbauXLRGk Səda — &quot;Molla Nəsrəddin&quot; – 110 (7. aprel 2016)]
* [https://www.azadliq.org/a/molla-nesreddin/28416032.html 'Sizi deyib gəlmişəm'-dedi…] [https://www.azadliq.org/a/28416100.html dinlə]
* [https://www.azadliq.org/a/28230447.html Mirzə Cəlil və onun &quot;Molla Nəsrəddin&quot;i haqda bilinməyənlər (araşdırma)]
* [https://www.azadliq.org/a/molla-nesreddin/27663778.html Çağdaş, yoxsa nimdaş &quot;Molla Nəsrəddin&quot;?] [https://www.azadliq.org/a/27663838.html dinlə]
* [https://www.azadliq.org/a/24945296.html Həmid Herisçi: &quot;Mən &quot;Molla Nəsrəddin&quot;çiləri şarlatan sayıram&quot; (Debat)] [[YouTube]]da [https://www.youtube.com/watch?v=HQHQyJOmfCc izlə]
* [http://modern.az/az/news/14382/#gsc.tab=0 Rəbiyyət Aslanovadan &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalına ittihamlar]
* [https://www.azadliq.org/a/2097588.html &quot;Molla Nəsrəddin təqvimi&quot; Rubrikanın arxivi]
* [https://www.azadliq.org/a/2005641.html Həmən göl, həmən qurbağa…]
* [https://www.azadliq.org/a/1910677.html Ura! &quot;Molla Nəsrəddin&quot; ABŞ kitabxanasından tapıldı!]
* [http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/02/150227_molla_nesreddin_charlie_hebdo Azərbaycanın 100 il əvvəl çap olunan Charlie Hebdosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ebaxluCRJ0I &quot;Molla Nəsrəddin&quot; — 111]
* [https://faridmehrali.wordpress.com/2014/04/28/bizi-deyib-g%C9%99l%C9%99n-molla-n%C9%99sr%C9%99ddin-jurnali-v%C9%99-karikaturalari/ Bizi deyib gələn &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalı və karikaturaları]
* [http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2011/aprel/166419.htm Azərbaycanda karikatura sənəti]
{{Azərbaycan mətbuatı}}
{{Mollanəsrəddinçilər}}
[[Kateqoriya:Molla Nəsrəddin jurnalı| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:7 apreldə yarananlar]]
[[Kateqoriya:1906-cı ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:1931-ci ildə ləğv olunanlar]]
[[Kateqoriya:Satirik jurnallar]]
[[Kateqoriya:Bakı kütləvi informasiya vasitələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]]</text>
      <sha1>omdk5xnxq2o8cfcpn3l61ya6rzpkbfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İspaniya milli futbol komandası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59300</id>
    <revision>
      <id>9015030</id>
      <parentid>9005260</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ImI(x . x)ImI</username>
        <id>333430</id>
      </contributor>
      <origin>9015030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="50u7clgl2yayrk4qd3kx4qauq3lao2w" xml:space="preserve">{{Milli futbol komandası
| Ad                                = İspaniya Milli Futbol Komandası
| Ləqəb                             = La Furia Roja, La Furia, La Roja
| Loqo                              = Fayl:Escudo selección española 2026.png
| Loqo_ölçü                         = 200px
| Assosiasiya                       = İspaniya Kral Futbol Federasiyası
| Sub-konfederasiya                 = 
| Başqa üzvlüklər                   = 
| Konfederasiya                     = [[UEFA]] ([[Avropa]])
| Məşqçi                            = {{bayraq|ESP}} [[Luis de la Fuente]]
| Köməkçi məşqçi                    = 
| Kapitan                           = [[Alvaro Morata]]
| Vitse-kapitan                     = 
| Ən çox oyun keçirənlər            = İker Kasilyas (167)
| Bombardir                         = David Vilya (69)
| Stadion                           = 
| FİFA kodu                         = '''ESP'''
| FİFA reytinqi                     = 8 (iyun 2024)
| FİFA max                          = 1
| FİFA max tarixi                   = İyul 2014
| FİFA min                          = 25 (Mart 1998)
| FİFA min tarixi                   = 
| Elo reytinqi                      = 7 (iyul 2015)
| Elo max                           = 1
| Elo max tarixi                    = Sentyabr 2013
| Elo min                           = 20
| Elo min tarixi                    = Noyabr 1991

|pattern_la1 = _esp24h
|pattern_b1  = _esp24h
|pattern_ra1 = _esp24h
|pattern_sh1 = _esp24h
|pattern_so1 = _esp24h
|leftarm1    = E00000
|body1       = E00000
|rightarm1   = E00000
|shorts1     = 020053
|socks1      = 020053

&lt;!--Away Shirt--&gt;
| pattern_la2 =_esp24a
| pattern_b2 =_esp24A
| pattern_ra2 =_esp24a
| pattern_sh2= _esp24a
| pattern_so2 =_esp24a
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = E6F3FF
| İlk oyun                          = {{Fb|İspaniya}} 1-0 {{Fb|Danimarka}}
| Böyükhesablı qələbə               = {{Fb|İspaniya}} 13-0 {{Fb|Bolqarıstan}}
| Böyükhesablı məğlubiyyət          = {{Fb|İspaniya}} 1-7 {{Fb|İtaliya}}
}}

== Visente del Boske erası (2008-2016) ==

=== FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2009 ===

=== FİFA Dünya Çempionatı 2010 ===

=== UEFA Avropa Çempionatı 2012 ===

=== FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2013 ===

=== UEFA Avropa Çempionatı 2012 ===

=== FİFA Dünya Çempionatı 2014 ===
{{futbol klubu-qaralama}}
[[Kateqoriya:İspaniya milli futbol komandası| ]]
[[Kateqoriya:Avropa milli futbol komandaları]]
[[Kateqoriya:İspaniyada futbol]]</text>
      <sha1>50u7clgl2yayrk4qd3kx4qauq3lao2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015032</id>
      <parentid>9015030</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ImI(x . x)ImI</username>
        <id>333430</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;¡Que si, que somos campeones!&quot; - FİFA Dünya Kuboku 2026</comment>
      <origin>9015032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="gelp9f9kpa0ghc6wkjwi14rqu560kep" xml:space="preserve">{{Milli futbol komandası
| Ad                                = İspaniya Milli Futbol Komandası
| Ləqəb                             = La Furia Roja, La Furia, La Roja
| Loqo                              = Fayl:Escudo selección española 2026.png
| Loqo_ölçü                         = 200px
| Assosiasiya                       = İspaniya Kral Futbol Federasiyası
| Sub-konfederasiya                 = 
| Başqa üzvlüklər                   = 
| Konfederasiya                     = [[UEFA]] ([[Avropa]])
| Məşqçi                            = {{bayraq|ESP}} [[Luis de la Fuente]]
| Köməkçi məşqçi                    = 
| Kapitan                           = [[Alvaro Morata]]
| Vitse-kapitan                     = 
| Ən çox oyun keçirənlər            = İker Kasilyas (167)
| Bombardir                         = David Vilya (69)
| Stadion                           = 
| FİFA kodu                         = '''ESP'''
| FİFA reytinqi                     = 1 (iyul 2026)
| FİFA max                          = 1
| FİFA max tarixi                   = İyul 2026
| FİFA min                          = 25 (Mart 1998)
| FİFA min tarixi                   = 
| Elo reytinqi                      = 7 (iyul 2015)
| Elo max                           = 1
| Elo max tarixi                    = Sentyabr 2013
| Elo min                           = 20
| Elo min tarixi                    = Noyabr 1991

|pattern_la1 = _esp24h
|pattern_b1  = _esp24h
|pattern_ra1 = _esp24h
|pattern_sh1 = _esp24h
|pattern_so1 = _esp24h
|leftarm1    = E00000
|body1       = E00000
|rightarm1   = E00000
|shorts1     = 020053
|socks1      = 020053

&lt;!--Away Shirt--&gt;
| pattern_la2 =_esp24a
| pattern_b2 =_esp24A
| pattern_ra2 =_esp24a
| pattern_sh2= _esp24a
| pattern_so2 =_esp24a
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = E6F3FF
| İlk oyun                          = {{Fb|İspaniya}} 1-0 {{Fb|Danimarka}}
| Böyükhesablı qələbə               = {{Fb|İspaniya}} 13-0 {{Fb|Bolqarıstan}}
| Böyükhesablı məğlubiyyət          = {{Fb|İspaniya}} 1-7 {{Fb|İtaliya}}
}}

== Visente del Boske erası (2008-2016) ==

=== FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2009 ===

=== FİFA Dünya Çempionatı 2010 ===

=== UEFA Avropa Çempionatı 2012 ===

=== FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2013 ===

=== UEFA Avropa Çempionatı 2012 ===

=== FİFA Dünya Çempionatı 2014 ===
{{futbol klubu-qaralama}}
[[Kateqoriya:İspaniya milli futbol komandası| ]]
[[Kateqoriya:Avropa milli futbol komandaları]]
[[Kateqoriya:İspaniyada futbol]]</text>
      <sha1>gelp9f9kpa0ghc6wkjwi14rqu560kep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mir Mövsüm Ağa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62536</id>
    <revision>
      <id>9015408</id>
      <parentid>8771323</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4856" sha1="ttu4vjnr8kd2wrcs0jzgdcwyo3e7z11" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |şəkil            = Mir Mövsüm Ağa.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 200px
 |şəklin izahı     = Mir Mövsüm ağa
 |atası            = Seyid Mir Talıb ağa
 |anası            = Xədicə xanım
}}

'''Mir Mövsüm Ağa''' (Seyidəli Mir Abutalıb oğlu Mirmövsümzadə; {{DVTY}}) — [[Bakı]] və [[Bakı kəndləri|ətraf kəndlərin]] sakinləri tərəfindən möcüzəli qüvvələrə malik olduğuna inanılan fiziki qüsurlu şəxs. Seyidəli Mirmövsümzadənin sümükləri zəif inkişaf etmişdi, özü hərəkət edə, düz otura bilmirdi.

== Həyatı ==
1883-cü ildə dünyaya gələn Seyid Mir Talıb Ağanın oğlu Seyidəli fiziki qüsurlu olsa da, hələ kiçik yaşlarından həm ailə üzvləri, həm də qohumları onda qeyri-adilik olduğunu iddia edirdilər; məsələn, onlar iddia edirdlər ki, Seyidəli başı ağrıyan adama əlini çəkən kimi həmin şəxsin bütün ağrıları keçir. Seyidəlinin bu xüsusiyyətlərinə görə ona Mir Mövsüm Ağa deyə müraciət edirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mir Mövsüm Ağa haqda nadir faktlar |url=http://hafta.az/index2.php?m=yazi&amp;id=138861#prettyPhoto |access-date=2018-06-08 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220113753/http://hafta.az/index2.php?m=yazi&amp;id=138861#prettyPhoto |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

40 yaşına qədər Seyidəli Mirmövsümzadə yeriyə və otura bilirdi, amma [[kalsium]] çatışmazlığına görə çətinlik çəkirdi. Seyid uzun illər [[İçərişəhər|İçərişəhərdə]] Firdovsi küçəsi – 3-dəki mənzildə yaşayıb. Sağlığında bu ünvan Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı kimi tanınıb. 1950-ci ildə Mir Mövsüm ağa vəfat etdi. Hazırda dəfn edildiyi qəbiristanlıq ziyarətgaha çevrilib.

== Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı ==
[[Fayl:Mosque999.jpg|250px|thumbnail|left|Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı]]
Ziyərətgah Bakının [[Şüvəlan]] qəsəbəsindəki &quot;qədim qəbiristanlıq&quot; deyilən ərazidə yerləşir. Ziyarətgah — kompleksin mərkəzində xalq arasında böyük inam sahibi olan Ağa Seyid Əli Mir Abutalıb oğlu Mir Mövsümzadənin türbəsi ucalıb. [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Sovet hakimiyyəti]] illərində onun məzarı üzərində məqbərə tikilməsinə icazə verməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rəhimzadə M. Müqəddəs nurun cazibəsi |url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_iyun2009/83472.htm |access-date=2018-06-08 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920133944/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_iyun2009/83472.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

1992-ci ildə məzarın üzərində əvvəlcə kiçik məqbərə, daha sonra isə qoşa günbəzli və bir minarəli məqbərə-məscid firuzəyi-mavi rəngli kaşılarla bəzədilmiş abidə ucaldılmışdır.

Mir Mövsüm ağanın məzarını [[Pyer Rişar]] və [[Jan-Klod Van Damm|Jan-Klod Vandamm]] kimi tanınmış şəxslər də ziyarət etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=modern.az |date=27 aprel 2015 |title=“Pyer Rişar və Van Dam da Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahına gəlib” - MÜSAHİBƏ |language=az |work=Modern.az |url=https://modern.az/az/medeniyyet/76284/pyer-risar-ve-van-dam-da-mir-mvsum-aa-ziyaretgahina-gelib-msahibe/ |access-date=3 aprel 2026 |archive-date=2026-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260408192842/https://modern.az/az/medeniyyet/76284/pyer-risar-ve-van-dam-da-mir-mvsum-aa-ziyaretgahina-gelib-msahibe/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanın keçmiş prezidenti [[Heydər Əliyev]] isə Mir Mövsüm ağanın məzarını ziyarət etmiş, 1944-cü ildə isə onu şəxsən görmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=aliyev-heritage.org |title=Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Şüvəlanda Mirmövsüm ağanın ziyarətgahında nitqi - 19 dekabr 2000-ci il |language=az |work=&quot;HEYDƏR ƏLİYEV İRSİ&quot; BEYNƏLXALQ ELEKTRON KİTABXANA |url=https://lib.aliyev-heritage.org/az/6414867.html |access-date=3 aprel 2026 |archive-date=2026-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416062648/https://lib.aliyev-heritage.org/az/6414867.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Xarici keçidlər==
* [https://youtu.be/uCtUZRnjeJw Ağa, cəddinə qurban (1993)] – [[Azərbaycanfilm]] istehsalı sənədli film (YouTube)
* [https://youtu.be/0s12VFPw6Hs Mir Mövsüm Ağa] – [[İctimai TV (Azərbaycan)|İTV]] sənədli filmi (YouTube)
* [https://youtu.be/Xbyr9Hjy88w &quot;Mir Mövsüm Ağa&quot; adlı sənədli filmi] — [[AzTV]]-nin televiziya sənədli filmi (YouTube)

[[Kateqoriya:Mir Mövsüm Ağa| ]]
[[Kateqoriya:Seyidlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın əlil şəxsləri]]
[[Kateqoriya:İçərişəhərdə_doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ərəbləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şəxsləri]]</text>
      <sha1>ttu4vjnr8kd2wrcs0jzgdcwyo3e7z11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nasist Almaniyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63916</id>
    <revision>
      <id>9015513</id>
      <parentid>8969177</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ekber Necef N</username>
        <id>320664</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */  hərf səhvi</comment>
      <origin>9015513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74576" sha1="1mjbx7patnjebzmpeyygn2ai1de2ylu" xml:space="preserve">{{istinadsız}}
{{Tarixi dövlət
| adı               = '''Böyük Alman Reyxi'''&lt;br&gt;
&lt;small&gt;'''''Großdeutsches Reich'''''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| orijinal_adı      = 
| statusu           = Keçmiş imperiya
| himni             = ''[[Almaniya himni|Das Lied der Deutschen]]''&lt;br&gt;
(&quot;Almanların mahnısı&quot;)&lt;br&gt;
''[[Horst-Wessel-Lied]]''&lt;br&gt;
(&quot;Horst Wessel mahnısı&quot;)
| bayrağı           = Flag of the German Reich (1935–1945).svg
| gerbi             = Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg
| xəritəsi          = Greater German Reich (1942).svg
| xəritənin_izahı   = &lt;small&gt;[[İkinci Dünya müharibəsi]] zamanı (1942-ci ilin sonu) Almaniyanın nəzarət etdiyi ən böyük ərazi:&lt;/small&gt;{{pb}}&lt;small&gt;{{plainlist|style=padding-left: 0.6em; text-align: left;|
* {{legend2|#008000|Alman Reyxi{{efn|name=annexed|[[Bohemiya və Moraviya protektoratı]] və [[General-Qubernatorluq]] daxil olmaqla.}} }}
* {{legend2|#55c255|[[Reichskommissariat|Mülki idarə]] olunan işğal olunmuş ərazilər}}
* {{legend2|#a5dfa5|[[Hərbi İdarə]] (Üçüncü Reyx)|Hərbi idarə olunan işğal olunmuş ərazilər}}
}}&lt;/small&gt;{{pb}}
| s1                = Veymar Respublikası
| s1_bayrağı        = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg
| quruluş_ili       = 1933
| süqut_ili         = 1945
| x1                = İşğal Almaniyası
| x1_bayrağı        = Merchant Flag of Germany (1946-1949).svg
| şüarı             = {{lang-de|[[Ein Volk, ein Reich, ein Führer]]}}&lt;br&gt;(&quot;Bir millət, bir imperiya, bir lider&quot;)
| paytaxtı          = [[Berlin]]
| rəsmi_dilləri     = [[Alman dili]]
| valyutası         = [[Reyxsmarka]]
| ərazisi           = 696,265 km² (1941-ci ildə)
| təxmini_əhalisi   = 90,030,775 (1941-ci ildə)
| idarəetmə_forması = [[Totalitar]] [[diktatura]] altında [[unitar]] [[nasist]] [[birpartiyalı]] [[faşist]] dövləti
| rəhbərin_titulu1  = [[Kayzer]]
| rəhbərin_adı1     = [[Paul fon Hindenburq]] (1933 — 1934)
| rəhbərin_titulu2  = [[Fürer]]
| rəhbərin_adı2     = [[Adolf Hitler]] (1934 — 1945)
| rəhbərin_titulu3  = [[Prezident]]
| rəhbərin_adı3     = [[Karl Dönits]] (1945)
| demonimi          = [[Almanlar|Alman]]
| area_km2          = 
| area_rank         = 
| GDP_PPP           = 
| GDP_PPP_year      = 
| HDI               = 
| HDI_year          = 
| today             = 
| rəsmi_adı         = Alman Reyxi&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''Deutsches Reich''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| ümumi_adı         = 
| map_width         = 250px
| map_caption       = [[İkinci Dünya nüharibəsi]] zamanı (1942-ci ilin sonu) Almaniyanın nəzarət etdiyi ən böyük ərazi:
}}
{{Nasizm yanqutu}}
'''Üçüncü Reyx''' ({{lang-de|Drittes Reich}}; ''Reich'' — dövlət, imperiya), həmçinin '''Nasist Almaniyası''' və '''Hitler Almaniyası''', rəsmi adı {{endash}} '''Almaniya İmperiyası''' ({{Dil-de|Deutsches Reich}}; 1943-cü ilə qədər) və '''Böyük Almaniya İmperiyası''' ({{Dil-de|Großdeutsches Reich}}; 1943-cü ildən sonra) — [[Almaniya]]nın 1933-cü il yanvarın 30-unda 1945-ci il mayın 23-dək dövrünə verilən ad. Bəzi tarixçilər Almaniyanın kapitulyasiya gününü 8 may günü hesab edirlər. Rəsmi surətdə isə o öz tarixini 23 mayda, [[Karl Dönits]] hökumətinin həbsi ilə bitirmişdir.

Ədəbiyyatda o həmçinin [[Nasional Sosializm|nasional sosialist]] Almaniyası kimi də tanınır. Axırıncı termin ancaq sovet tarix elmində işlədilirdi və dəqiq deyildir. Çünki, [[İtaliya]]dakı [[Benito Mussolini]]nin faşist rejimi arasında siyasi rejimdə, ideologiyada və yəhudilərə münasibətdə müəyyən fərqlər vardır.

[[Nasional sosializm|Nasist]] ədəbiyyatında rejim həmçinin ''&quot;Minillik reyx&quot;'' ({{lang-de|Tausendjähriges Reich}}) adlandırılırdı.

Üçüncü reyx [[Adolf Hitler]]in rəhbərlik etdiyi [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası]]nın hakimiyyəti ilə sıx bağlıdır. [[Adolf Hitler|Hitler]] üçüncü reyxin bütün hakimiyyəti ərzində onun yeganə [[reyxskansler]]i və [[fürer]] olmuşdur.

[[Fayl:Berlin 1937, Berliner Dom.jpg|thumb|250px|[[Berlin kafedralı]] qarşısında [[Beynəlxalq əmək günü|əmək günü]] üçün Üçüncü Reyx bayraqları ilə bəzədilmiş meydan, 1 may 1937.]]

== Terminin yaranması ==
&quot;Üçüncü Reyx&quot; terminin yaradıcısı alman yazıçısı və tərcüməçisi [[Möller van den Bruk]]dur. O, 1923-cü ildə &quot;Üçüncü Reyx&quot; adlı kitab nəşr etdirir.

[[Müqəddəs Roma imperiyası|Birinci Reyx]] — 962-ci ildə kral [[I Otto]] tərəfindən yaranmış [[Müqəddəs Roma imperiyası]] hesab olunur. Bu reyx [[I Napoleon]]un hücumları nəticəsində dağılmışdı.

[[Almaniya imperiyası|İkinci reyx]] — 1871-ci ildə Alman imperatoru [[I Vilhelm]] tərəfindən yaranmış, 1918-ci ildə [[Noyabr inqilabı]] nəticəsində dağılmışdı.

Üçüncü reyx — zəif [[Veymar Respublikası]]nı əvəz etməli idi.

Hitler 1934-cü ilin sentyabrında [[Nürnberq]]də etdiyi çıxışında bu reyxin 1000 il yaşayacağını qeyd etdikdən sonra, bu dövləti &quot;Minillik reyx&quot; adlandırmışlar.

== Nasizm ideologiyası ==
{{Həmçinin bax|Nürnberq qanunları|Nasional Sosializm|Nasist simvolikası}}
* [[rasizm]], [[antisemitizm]], [[Millətçilik|qatı milliyyətçilik]], sosial [[darvinizm]], [[Nasist irqi siyasəti|irqi gigiyena]], [[Hitler salamı]];
* [[antimarksizm]], [[antikommunizm]], demokratiyanı inkar;
* [[totalitarizm]], rəhbərə sevgi;
* [[Şərqdə həyati məkan|yeni ərazilər ələ keçirmə, Şərqə hücum]];
* millətin sağlamlığı ([[Nasist Almaniyasında homoseksuallıq|homoseksualların]], [[T4 əməliyyatı|psixi xəstələrin məhvi]]);
* Almaniyanın işğal olunmuş ərazilərini yenidən almaq.

== Tarixi ==

=== Yaranması və ilk illəri ===
Almaniyada respublikanın qurulması sabitliyi bərqərar etmədi. Nəticədə ölkədə bir sıra qüvvələr hakimiyyəti zorla ələ keçirməyə cəhd etdilər. [[Bavariya]]da [[Kommunizm|kommunistl]]ər inqilab edərək orada hakimiyyəti ələ keçirdilər. Bavariya Sovet Respublikası (1918–1919) cəmi bir il mövcud olduqdan sonra mərkəzi qüvvələrin [[Münhen]]ə hücumu nəticəsində dağıdıldı. Bunun ardından 1919-cu ilin avqust ayında [[Veymar Respublikası]] quruldu. Avqustun 11-də prezident [[Fridrix Ebert]] Veymar Konstitutsiyasını təsdiq etdi. Lakin bunlar ölkədə sabitlik yaranmasına kömək etmədi. İqtisadi kriz, Versal müqaviləsinin ağır şərtləri ölkənin iqtisadiyyının dirçəlməsinə imkan vermirdi. Həmçinin ölkədə kommunistlərlə millətçilər arasında olan düşmənçilik siyasi sabitliyin bərqərar olmasına imkan vermirdi.

Belə bir zamanda Almaniyada iki əsas siyasi qüvvə yüksəlməyə başladı. Bunlar [[Adolf Hitler]]in başçılıq etdiyi [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası]] və Ernst Telmanın başçılıq etdiyi [[Almaniya Kommunist Partiyası]] idi. Hər iki partiya 1932-ci ildə keçirilmiş parlament seçkiləri zamanı böyük səs çoxluğu yığaraq parlamentdə əksər yerləri əldə etsələr də, koalisiya hökuməti qurmaq məsələsində bir razılığa gələ bilmədilər. Bir neçə dəfə onların qurduğu nazirlər kabineti dağıldığına görə nəhayət 30 yanvar 1933-cü ildə prezident [[Paul fon Hindenburq]] [[Adolf Hitler]]i [[reyxskansler]] elan etdi. Bununla da Almaniya və dünya tarixində dərin iz qoymuş Üçüncü Reyx hakimiyyəti başladı.

1934-cü il avqustun 2-də 86 yaşlı prezident [[Paul fon Hindenburq]] vəfat etdi. Bütün hakimiyyəti öz əlində birləşdirən [[Adolf Hitler]] ömürlük [[fürer]]oldu. O, öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün qısa müddət ərzində güclü terror aparatı yaratdı. İctimai həyatın bütün sahələrinə nəzarət etmək məqsəsilə &quot;Gizli polis&quot; ([[Gestapo]]) və onun fəaliyyət mexanizmini formalaşdırdı. Eyni zamanda &quot;Hücumçu dəstələr&quot; (SA), &quot;Müdafiə dəstələri&quot; ([[SS]]), &quot;Təhlükəsizlik xidməti&quot; (SD) faşist diktaturasının əsas dayağına çevrildi.

1933–1934-cü illərdə bütün sənaye sahələri nəqliyyat, ticarət, sənətkarlıq mərkəzləri, həmçinin, banklar və müxtəlif kompaniyalar diktator hakimiyyətinin möhkəmləndirilməinə xidmət etməli idi. 1933-cü ilin əvvəllərində Hitler hökuməti &quot;Milli Əmək haqqında qanun&quot; qəbul etdi. Bununla müəssisə sahiblərinin fəhlələr üzərində hökmranlığına qoyulan məhdudiyyət aradan qaldırıldı. Artıq, bu dövrdə fəhlələrin gündəlik iş rejimi 12–14 saata çatırdı. [[Faşizm|Faşist]] rəhbərliyi işsizliyin &quot;ləğv edilməsi&quot; istiqamətində real addımlar atdı. Belə ki, işsiz fəhlələr ağır işlərə, xüsusilə, strateji yolların tikintisinə, hərbi qüvvələrin möhkəmləndirilməsi üçün xidmətə, habelə, əmək düşərgələrinə göndərildi.

Fürer ölkənin kənd təsərrüfatını da faşist hərbi qaydalarına uyğunlaşdırdı. Kəndlilər üzərində yunkerlərin hökmranlığı möhkəmləndirildi ki, bu, kulak təsərrüfatının inkişafına ciddi təkan verdi. &quot;İrsi həyətlər haqqında qanun&quot; isə iri torpaq sahiblərinə böyük güzəşt demək idi. Nəzərdən keçirilən illərdə Almaniyada 1,5 mln. işsiz olan kəndli böyük şəhərlərə axışırdı. Faşist rəhbərliyinin müharibəyə hazırlıq məqsədilə 1935-ci ildə qəbul etdiyi &quot;Əmək mükəlləfiyyəti haqqında qanun&quot; isə gənclərin daha ağır işlərə səfərbər edilməsinə səbəb oldu. Artiq, bu dövrdən etibarən hitlerçilər [[bolşevizm]] və [[kommunizm]] lə açıq mübarizəyə başlamışdılar.

1933–1939-cu illərdə ölkənin hərbi xərçləri 10 dəfə artmış və 1938–1939-cu illərdə illik büdcənin 58%-i həcmində olmuşdur. Bu illərdə Almaniyada 300 yeni hərbi zavod tikilmişdi ki, onlardan 60-ı aviasiya, 45-i avtomobil və tank, 70-i isə kimya tipli idi. 1935-ci ilin martında faşist hökuməti &quot;Ümumi hərbi mükəlləfiyyət keçirilməsi haqqında&quot; qərar verdi və bununla alman ordusuna qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı. 1935–1939-cu illərdə orduda əsgər və zabitlərin sayı 5 mln. nəfərə çatdırıldı. Bu dövrdə Almaniyada yaşayan yəhudilərə qarşı məhdudiyyət gücləndirildi. 1936-cı ildə qəbul olunmuş qanunla yəhudilərə vətəndaşlıq hüququ verilməsindən imtina olundu. &quot;Büllur gecəsi&quot; adını almış hadisə isə 1938-ci il noyabrın 9-da baş verdi. Kütləvi şəkildə yəhudilərə qarşı qırğınlar törədildi. Üçüncü reyx xarici siyasətdə fəal mövqe tutdu. 1936–1937-ci illərdə [[Berlin-Roma-Tokio oxu]] yaradıldı. 1936-cı ilin iyulunda Almaniya İtaliya ilə birlikdə İspaniya Respublikasına qarşı hərbi əməliyyata başladı. 1938-ci ilin martında Avstriyanı işğal edən faşist Almaniyası 1939-cu ildə [[Çexoslovakiya]]nı ələ keçirdi. Alman qoşunlarının təcavüzkar hərəkətləri [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], İngiltərə və [[Fransa]] dövlətləri tərəfindən müdafiə edilirdi. Həmin dövlətlər faşist Almaniyasını Sovet İttifaqına qarşı açıq şəkildə təhrik etməklə beynəlxalq gərginliyi daha da kəskinləşdirdilər.

Hitlerin hakimiyyətinin ilk illərində Almaniya [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə itirdiyi torpaqları geri əldə etməyə başladı. Belə ki, 1935-ci ildə [[Saarland]], 1936-cı ildə isə [[Reyn|Reyn vilayəti]] Fransadan geri alındı. [[Almaniya iqtisadiyyatı]] sürətlə inkişaf etməyə başladı, ölkədə işsizlik durmadan azalırdı, bununla paralel Almaniya qalib dövlətlərə ödəməli olduğu təzminat ödənilməsini dayandırdı. Eyni zamanda Almaniya öz [[Vermaxt|ordusunu]] sürətlə gücləndirirdi. Bunun ardınca 1938-ci ildə Avstriya, 1939-cu ildə isə Çexoslovakiya könüllü şəkildə Almaniyanın tərkibinə daxil oldu. Almaniya 1936–1939-cu illərdə davam edən İspaniya vətəndaş müharibəsində birbaşa olaraq öz müttəfiqi [[Fransisko Franko]]nun qoşunlarına dəstək verərək orada da faşist hakimiyyətinin qurulmasına yardım etdi. 1936-cı ildə Almaniya və Yaponiya arasında [[Antikomintern paktı]] imzalandı. Bu razılaşmaya 1 ildən sonra İtaliya da qoşuldu. 1939-cu ildə isə Almaniya və SSRİ arasında [[Molotov-Ribbentrop paktı]] imzalandı. Bu müqaviləyə əsasən Polşa və Baltikyanı ölkələr iki imperialist dövlət arasında bölüşdürüldü. Həmçinin Almaniya və SSRİ 10 il ərzində bir-birinə hücum etməmək barədə öhdəlik götürdülər. 1939-cu il sentyabr ayının 1-də Almaniyanın Polşaya hücumu ilə [[İkinci Dünya müharibəsi]] başladı. Ardınca SSRİ də [[Polşa]] və [[Baltikyanı ölkələr]]ə hücum edərək onları işğal etdi.

=== İkinci Dünya müharibəsi ===
Müharibənin ilk günlərindəcə alman ordusu [[Vermaxt]] böyük uğurlar əldə etdi. Vermaxt çox qısa bir müddətdə [[Polşa]]nı (1939), [[Norveç]]i (1940), [[Belçika]] (1940), [[Niderland|Hollandiya]] (1940), [[Fransa]] (1940) işğal etdi. Yalnız Fransanın işğalı zamanı almanlar 30.000 nəfər əsgər itki verdi. Fransa tərəfdən isə ölən əsgərlərin sayı 360.000, əsir düşənlərin sayı isə 2 milyon idi. Xüsusilə Fransanın işğal olunması Almaniyaya çox böyük ərazilər qazandırdı, belə ki Fransanın bütün müstəmləkələri Almaniyanın nəzarəti altına keçdi. Almaniya Böyük Britaniya ilə sülhə girməyə çalışsa da, həmin vaxt almanlara qarşı dərin nifrət bəsləyən Britaniyanın baş naziri [[Vinston Çörçill]]in barışmaz mövqedə durması hər iki ölkəni bir-birinə qarşı müharibəyə sürüklədi. Fransanın tutulmasından az sonra Almaniya Britaniyaya qarşı hava hücumuna keçdi. Almanların planı Britaniya adalarını ağır bombardman etdikdən sonra desant qoşunları vasitəsilə bütün adaları tutmaq idi.

Britaniya səmasında 3 ay davam edən döyüşlərdə alman hərbi hava qüvvələri məğlubiyyətə uğradı, alman quru qoşunları isə heç vaxt Britaniya ərazisinə daxil ola bilmədilər. Bu Almaniyanın müharibədə ilk ciddi məğlubiyyəti oldu. Bu uğursuzluqdan sonra almanlar britaniyalılara qarşı [[Atlantik okean]]ında müharibə etmək taktikasına keçsələr də, burada da ciddi bir uğur əldə etmək mümkün olmadı. 1941-ci ilin başlanğıcında alman ordusu [[Şimali Afrika kampaniyası|Şimali Afrikaya]] yeridildi. Burada almanlar ingilis ordusunu dalbadal bir neçə məğlubiyyətə uğradaraq onları Misirin içərilərinə kimi sıxışdırdı. Həmin ilin aprel ayında isə almanların Balkan yarımadasına hücumu başladı. Burada Bolqarıstan və Rumıniya Almaniyanın müttəfiqləri oldular. Yunanıstan və Yuqoslaviya isə qısa müddət ərzində almanlar tərəfindən tutuldu. Bunun ardınca isə Almaniya Avropadakı bütün müttəfiqləri ilə birlikdə SSRİ-yə hücuma keçdi. Almanlar SSRİ-yə qarşı müharibənin qısa olacağını təxmin edirdi, onlar 1941-ci ilin Dekabr ayına kimi Həştərxan və Arxangelsk şəhərləri arasındakı xəttə qədər olan bütün əraziləri tutmağı planlaşdırırdı. Hitlerin çıxışında dediyi kimi

Bizə yalnız qapını döyməyimiz lazımdı, bunun ardınca isə ev özü dərhal dağılacaq.

Hitler bu sözləri ilə Sovet imperiyasının yüzlərlə xalqı zorla əsarət altında saxlamasını nəzərdə tuturdu. Alman ordusu ilk günlərdəcə böyük uğurlara imza atdı. Sentyabrda Kiyev, Minsk və Baltikyanı ərazilər tutuldu, Leninqrad şəhəri mühasirəyə alındı. Yeni tutulmuş ərazilərdə yaşayan əhali almanları xilaskar kimi qarşıladı. Sovet ordusunda zorla döyüşməyə məcbur edilən və ruslar tərəfindən çox pis rəftara məruz qalan sovet ordusunun qeyri-rus əsgərləri kütləvi şəkildə alman ordusunun tərəfinə keçirdilər. Müxtəlif hesablamalara görə 1–1.5 milyon sovet əsgəri alman ordusunun tərəfinə keçmişdi. Lakin almanların hücumları Moskva ətrafındakı döyüşdə dayandırıldı. Bu döyüşdə almanların məğlubiyyətinin əsas səbəblərindən biri kəskin soyuq hava olsa da, digər bir səbəb ABŞ və Böyük Britaniyanın SSRİ-yə çox böyük miqdarda hərbi-texniki və ərzaq cəhətdən yardım etməsi oldu.

1941-ci ilin sonunda həmin dövrdə dünyada ən güclü iqtisadiyyata malik ölkə olan ABŞ-nin Almaniya və Yaponiyaya qarşı müharibə elan etməsi almanların vəziyyətini bir qədər də çətinləşdirdi. Lakin 1942-ci ilin əvvəlində alman ordusu yenidən rusları bir neçə döyüşdə ağır məğlubiyyətə uğradaraq Rusiyanın cənubuna və Qafqaza doğru irəliləməyə başladı. Lakin həmin dövrdə almanların Şimali Afrikada baş verən [[Əl-Əlameyn döyüşü]]ndə ingilis ordusuna məğlub olmaqları onların vəziyyətini daha da çətinləşdirdi. Bu döyüşün ardınca Rusiyanın cənubunda [[Stalinqrad döyüşü|Stalinqrad]] və [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz uğrunda gedən döyüşlərdə]] məğlub olan almanlar getdikcə qazandıqları əraziləri itirməyə başladılar. 1943-cü ildə Almaniyanın yaxın müttəfiqi İtaliya düşmən tərəflə razılığa gələrək almanlara qarşı müharibə elan etdi. 1945-ci ildə Almaniya qəti olaraq məğlubiyyətə uğradı. İkinci Dünya müharibəsi Almaniyaya baha başa gəldi. 12 milyon nəfər alman bu müharibədə öldürüldü, ölkə iqtisadiyyatı tamamilə dağıdıldı. Xüsusilə Sovet ordusunun əsgərləri işğal etdiyi Şərqi Almaniyada böyük dağıntılar törədir, dinc əhalini qırır, alman qadınlarını kütləvi şəkildə zorlayırdı. Şərqi Almaniya həmin dövrdə məruz qaldığı dağıntılardan indiyə kimi tam özünə gələ bilməmişdir.

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== Mənbə ==
{{refbegin|2}}
* [http://www.germany.az/index.php?newsid=5 Almaniyanın qısa tarixi] — germany.az saytı
* В. И. Дашичев. Банкротство стратегии германского фашизма. Москва, Издательство &quot;Наука&quot;, 1973.
** Том 1 — [http://katynbooks.narod.ru/foreign/dashichev-01.htm Подготовка и развертывание нацистской агрессии в Европе 1933–1941 гг];
** Том 2 — [http://katynbooks.narod.ru/foreign/dashichev-02.htm Агрессия против СССР. Падение &quot;третьей империи&quot;].
* [http://www.lib.ru/POLITOLOG/okkultnac.txt Н. Гудрик-Кларк. Оккультные корни нацизма], Евразия, 1993, ISBN 5-85233-003-18
* [http://www.nazireich.net История Третьего рейха и национал-социализма в Германии в 1933–1945 гг. Военно-познавательный и Исторический портал.]
* [http://tarnowski.ru/ Канал истории: Третий рейх на видео] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200208132110/http://tarnowski.ru/ |date=2020-02-08 }}
* [http://univertv.ru/video/istoriya/istoriya_vtoroj_mirovoj_vojny/tretij_rejh_v_cvete_film_1/?mark=all Третий рейх в цвете] История Второй мировой войны
* [http://www.drittereich.info Материалы о политике, войсках, лидерах, знаках различия, униформе и военных традициях армии Германии времен Третьего рейха] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181116112818/http://drittereich.info/ |date=2018-11-16 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_471.html Марк Уолкер. &quot;Наука при национал-социализме&quot;]
* [http://www.weaponplace.ru/reih.php Оружие Третьего рейха]
* [http://scepsis.ru/library/id_932.html Самсон Мадиевский. &quot;&quot;Народное государство&quot; Гитлера&quot;]
* Русскоязычный сайт [http://nazi-aesthetics.narod.ru/Index.htm#1 &quot;Эстетика нацизма&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100310091526/http://nazi-aesthetics.narod.ru/Index.htm#1 |date=2010-03-10 }}
* [http://www.booknik.ru/reviews/non-fiction/?id=10652 Рецензия на книгу С. А. Мадиевского &quot;Другие немцы. Сопротивление спасателей в Третьем рейхе&quot;]
* [http://liberea.gerodot.ru/a_hist/vatican.htm Ватикан и гитлеровская Германия] — В Либереи &quot;Нового Геродота&quot;
* [http://www.nazireich.net/index.php?option=com_content&amp;task=section&amp;id=49&amp;Itemid=77 Лица третьего РЕЙХА] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091224180956/http://www.nazireich.net/index.php?option=com_content&amp;task=section&amp;id=49&amp;Itemid=77 |date=2009-12-24 }}
* [http://3reyh.clan.su/ Третий рейх]
{{refend}}

== Ədəbiyyat ==
{{refbegin|2}}
* {{cite web |title=Agreement Between the Governments of the United Kingdom, the United States of America, and the Union of Soviet Socialist Republics, and the Provisional Government of the French Republic on Certain Additional Requirements to be Imposed on Germany |url=http://www.dipublico.com.ar/english/agreement-between-the-governments-of-the-united-kingdom-the-united-states-of-america-and-the-union-of-soviet-socialist-republics-and-the-provisional-government-of-the-french-republic-on-certain-add/ |date=20 September 1945 |publisher=dipublico.com |ref={{sfnRef|Allied Agreement|1945}}}}
* {{cite encyclopedia|editor-last1=Bartrop|editor-first1=Paul R.|editor-last2=Jacobs|editor-first2=Leonard|title=|encyclopedia=Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection|volume=1|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|date=2014|isbn=978-1-61069-363-9|ref=harv}}
* {{cite book |last=Beevor |first=Antony |authorlink=Antony Beevor |title=Berlin: The Downfall 1945 |year=2002 |publisher=Viking-Penguin Books |location=London |isbn=978-0-670-03041-5 |ref=harv |title-link=Berlin: The Downfall 1945}}
* {{cite book |last=Beevor |first=Antony |title=The Second World War |year=2012 |publisher=Little, Brown |location=New York, NY |isbn=978-0-316-02374-0 |ref=harv |title-link=The Second World War (book)}}
* {{cite book |last=Bendersky |first=Joseph W. |title=A Concise History of Nazi Germany: 1919–1945 |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0003bend |year=2007 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |location=Lanham, MD |isbn=978-0-7425-5363-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Berben |first=Paul |title=Dachau 1933–1945: The Official History |url=https://archive.org/details/dachau19331945of0000berb |year=1975 |publisher=Norfolk Press |location=London |isbn=978-0-85211-009-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Berghahn |first=Volker R. |authorlink=Volker Berghahn |chapter=Germans and Poles, 1871–1945 |editor1-last=Bullivant |editor1-first=Keith |editor2-last=Giles |editor2-first=Geoffrey |editor3-last=Pape |editor3-first=Walter |title=Germany and Eastern Europe: Cultural Identities and Cultural Differences |url=https://archive.org/details/germanyeasterneu0000unse_t5e4 |series=Yearbook of European Studies |publisher=Rodopi |location=Amsterdam and Atlanta, GA |year=1999 |isbn=978-90-420-0688-1 |ref=harv}}
* {{cite web |last1=Beyer |first1=John C. |last2=Schneider |first2=Stephen A. |title=Forced Labour under the Third Reich&amp;nbsp;– Part 1 |publisher=Nathan Associates |url=http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich,%20Part%20One.pdf |format=PDF |accessdate=12 May 2013 |ref={{sfnRef|Beyer &amp; Schneider}} |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509054212/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich,%20Part%20One.pdf |archivedate=9 May 2013 |df=dmy-all}}
* {{cite journal |last=Biddiscombe |first=Perry |title=Dangerous Liaisons: The Anti-Fraternization Movement in the US Occupation Zones of Germany and Austria, 1945–1948 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-history_spring-2001_34_3/page/611 |journal=Journal of Social History |year=2001 |volume=34 |issue=3 |pages=611–647 |doi=10.1353/jsh.2001.0002 |ref=harv |issn=0022-4529}}
* {{cite book |last=Boczek |first=Bolesław Adam |title=International Law: A Dictionary |url=https://archive.org/details/internationallaw0000bocz |year=2005 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-5078-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Bracher |first=Karl Dietrich |authorlink=Karl Dietrich Bracher |year=1970 |title=The German Dictatorship |translator=Jean Steinberg |location=New York, NY |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14-013724-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Browning |first=Christopher |title=The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942 |year=2005 |publisher=Arrow |isbn=978-0-8032-5979-9 |ref=harv}}
* {{cite web |last1=Busse |first1=Reinhard |last2=Riesberg |first2=Annette |title=Health Care Systems In Transition: Germany |year=2004 |publisher=WHO Regional Office for Europe on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies |location=Copenhagen |format=PDF |url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/80703/E85472.pdf |accessdate=15 May 2013 |ref=harv}}
* {{cite web |last=Bytwerk |first=Randall |title=German Propaganda Archive: Goebbels' 1943 Speech on Total War |year=1998 |publisher=[[Calvin College]] |url=http://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/goeb36.htm |accessdate=3 March 2016 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Childers |first=Thomas |year=2017 |title=The Third Reich: A History of Nazi Germany |url=https://archive.org/details/thirdreichhistor0000chil |place=New York, NY |publisher=Simon &amp; Schuster |isbn=978-1-45165-113-3 |ref=harv}}
* {{cite web |title=Children during the Holocaust |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005142 |accessdate=24 April 2013 |ref={{sfnRef|Holocaust Memorial Museum: Children}}}}
* {{cite book |last=Clark |first=Christopher M. |authorlink=Chris Clark (historian) |title=Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600–1947 |url=https://archive.org/details/ironkingdomrised00chri |year=2006 |publisher=Penguin Group |location=London |isbn=978-0-674-02385-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Closmann |first=Charles |editor1-last=Brüggemeier |editor1-first=Franz-Josef |editor2-last=Cioc |editor2-first=Mark |editor3-last=Zeller |editor3-first=Thomas |title=How Green Were the Nazis?: Nature, Environment, and Nation in the Third Reich |chapter=Legalizing a ''Volksgemeinschaft'': Nazi Germany's Reich Nature Protection Law of 1935 |year=2005 |publisher=Ohio University Press |location=Athens |isbn= |ref=harv}}
* {{cite book |editor1-last=Constable |editor1-first=George |title=Fists of Steel |series=The Third Reich |year=1988 |publisher=Time-Life Books |location=Alexandria, VA |isbn=978-0-8094-6966-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Conway |first=John S |authorlink=John S. Conway (historian) |title=The Nazi Persecution of the Churches, 1933–1945 |year=2001 |publisher=Regent College Publishing |location=Vancouver |isbn=978-1-57383-080-5 |ref=harv}}
* {{Cite book |last=Cox |first=John M. |title=Circles of Resistance: Jewish, Leftist, and Youth Dissidence in Nazi Germany |publisher=Peter Lang |year=2009 |isbn=978-1-4331-0557-9 |location=New York |ref=harv}}
* {{cite book |last=Cuomo |first=Glenn R. |title=National Socialist Cultural Policy |year=1995 |publisher=Palgrave MacMillan |location=New York, NY |isbn=978-0-312-09094-4 |ref=harv}}
* {{cite web |title=Dachau |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005214 |accessdate=14 July 2013 |ref={{sfnRef|Holocaust Memorial Museum: Dachau}}}}
* {{cite book |last=Davies |first=Norman |authorlink=Norman Davies |title=Rising '44: the Battle for Warsaw |url=https://archive.org/details/rising44battlefo00norm |year=2003 |publisher=Viking |location=New York, NY |isbn=978-0-670-03284-6 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Davis |first=Richard G. |title=German Rail Yards and Cities: U.S. Bombing Policy 1944–1945 |url=https://archive.org/details/sim_air-power-history_summer-1995_42_2/page/46 |journal=Air Power History |year=1995 |volume=42 |issue=2 |pages=46–63 |ref=harv}}
* {{cite journal |title=Declaration Regardinig the Defeat of Germany and the Assumption of Supreme Authority with Respect to Germany and Supplementary Statements |journal=American Journal of International Law |volume=39 |issue=3 |date=July 1945 |pages=171–178 |jstor=2213921 |doi=10.2307/2213921 |ref={{sfnRef|Berlin Declaration|1945}}}}
* {{Cite book |last=DeGregori |first=Thomas R. |title=Bountiful Harvest: Technology, Food Safety, and the Environment |publisher=Cato Institute |location=Washington |year=2002 |isbn=978-1-930865-31-0 |ref=harv |title-link=Bountiful Harvest}}
* {{cite web |last=DeLong |first=J. Bradford |authorlink=J. Bradford DeLong |title=Slouching Towards Utopia?: The Economic History of the Twentieth Century. XV. Nazis and Soviets |date=February 1997 |publisher=University of California at Berkeley |work=econ161.berkeley.edu |url=http://econ161.berkeley.edu/TCEH/Slouch_Purge15.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511190923/http://econ161.berkeley.edu/TCEH/Slouch_Purge15.html |accessdate=21 April 2013 |archivedate=11 May 2008 |ref=harv |deadurl=yes |df=dmy-all}}
* {{cite book |last=Dönitz |first=Karl |authorlink=Karl Dönitz |title=Memoirs: Ten Years and Twenty Days |year=2012 |origyear=1958 |publisher=Frontline |location=London |isbn=978-1-84832-644-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Dorland |first=Michael |title=Cadaverland: Inventing a Pathology of Catastrophe for Holocaust Survival: The Limits of Medical Knowledge and Memory in France |publisher=University Press of New England |series=Tauber Institute for the Study of European Jewry series |location=Waltham, Mass |year=2009 |isbn=978-1-58465-784-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Douglas |first=R.M |title=Orderly and Humane: The Expulsion of the Germans after the Second World War |url=https://archive.org/details/orderlyhumaneexp0000doug |year=2012 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-16660-6 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Dussel |first=Konrad |title=Wie erfolgreich war die nationalsozlalistische Presselenkung? |url=https://archive.org/details/vierteljahrshefte-fur-zeitgeschichte_2010-10_58_4/page/543 |trans-title=How Successful was National Socialist Control of the Daily Press? |language=German |journal=Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte |date=2010 |volume=58 |issue=4 |pages=543–561 |doi=10.1524/vfzg.2010.0026 |ref=harv}} {{subscription required}}
* {{cite book |title=Encyklopedia Powszechna PWN |volume=3 |year=2004 |publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |location=Warsaw |language=Polish |isbn=978-83-01-14179-0 |ref={{sfnRef|Powszechna PWN|2004}}}}
* {{cite book |last1=Ericksen |first1=Robert P. |authorlink1=Robert Ericksen |last2=Heschel |first2=Susannah |authorlink2=Susannah Heschel |title=Betrayal: German Churches and the Holocaust |url=https://archive.org/details/betrayalgermanch00eric |year=1999 |publisher=Augsberg Fortress |location=Minneapolis |isbn=978-0-8006-2931-1 |ref=harv}}
* {{cite web |title=&quot;Euthanasie&quot; im Nationalsozialismus |year=2012 |work=Das Bundesarchiv |publisher=Government of Germany |lang=de |url=https://www.bundesarchiv.de/benutzung/zeitbezug/nationalsozialismus/00303/index.html.de |accessdate=19 May 2013 |ref={{sfnRef|Bundesarchiv, &quot;Euthanasie&quot; im Nationalsozialismus}} |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021060807/http://www.bundesarchiv.de/benutzung/zeitbezug/nationalsozialismus/00303/index.html.de |archivedate=21 October 2013 |df=dmy-all}}
* {{cite book |last=Evans |first=Richard J. |authorlink=Richard J. Evans |title=The Coming of the Third Reich |year=2003 |publisher=Penguin |location=New York, NY |isbn=978-0-14-303469-8 |ref=harv |title-link=The Coming of the Third Reich}}
* {{cite book |last=Evans |first=Richard J. |year=2005 |title=The Third Reich in Power |url=https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan |publisher=Penguin |location=New York, NY |isbn=978-0-14-303790-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Evans |first=Richard J. |year=2008 |title=The Third Reich at War |url=https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 |publisher=Penguin |location=New York, NY |isbn=978-0-14-311671-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=Cosmopolitan Islanders: British Historians and the European Continent |url=https://archive.org/details/cosmopolitanisla0000evan |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; New York, NY |isbn=978-0-521-19998-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Farago |first=Ladislas |authorlink=Ladislas Farago |year=1972 |origyear=1942 |title=German Psychological Warfare |publisher=Arno Press |location=New York, NY |series=International Propaganda and Communications |isbn=978-0-405-04747-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Fest |first=Joachim |authorlink=Joachim Fest |title=Plotting Hitler's Death: The German Resistance to Hitler 1933–1945 |url=https://archive.org/details/plottinghitlersd0000fest_n6n7 |year=1996 |publisher=Weidenfeld &amp; Nicolson |location=London |isbn= |ref=harv}}
* {{cite book |last=Fest |first=Joachim |others=translated by Ewald Osers and Alexandra Dring |year=1999 |title=Speer: The Final Verdict |url=https://archive.org/details/speerfinalverdic00fest |publisher=Harcourt |isbn=978-0-15-100556-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Fischer |first=Klaus P. |title=Nazi Germany: A New History |url=https://archive.org/details/nazigermanynewhi0000fisc_z4c7 |location=London |publisher=Constable and Company |year=1995 |isbn=978-0-09-474910-8 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Fleming |first=Michael |authorlink=Michael Fleming (historian) |date=Spring 2014 |title=Allied Knowledge of Auschwitz: A (Further) Challenge to the 'Elusiveness' Narrative |journal=Holocaust and Genocide Studies |volume=28 |issue=1 |pages=31–57 |doi=10.1093/hgs/dcu014 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Freeman |first=Michael J. |title=Atlas of Nazi Germany: A Political, Economic, and Social Anatomy of the Third Reich |year=1995 |publisher=Longman |location=London; New York, NY |isbn=978-0-582-23924-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Friedländer |first=Saul |authorlink=Saul Friedländer |title=Nazi Germany and the Jews, 1933–1945 |url=https://archive.org/details/nazigermanyjews10000frie |year=2009 |publisher=Harper Perennial |location=New York, NY |isbn=978-0-06-135027-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Gellately |first=Robert |title=Social Outsiders in Nazi Germany |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-08684-2 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Gellately |first=Robert |authorlink=Robert Gellately |title=Reviewed work(s): Vom Generalplan Ost zum Generalsiedlungsplan by Czeslaw Madajczyk. Der &quot;Generalplan Ost&quot;. Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik by Mechtild Rössler; Sabine Schleiermacher |journal=Central European History |volume=29 |issue=2 |year=1996 |pages=270–274 |ref=harv |doi=10.1017/S0008938900013170}}
* {{cite web |title=Genocide of European Roma (Gypsies), 1939-1945 |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945 |accessdate=16 September 2018 |ref={{sfnRef|Holocaust Memorial Museum: Genocide of European Roma}}}}
* {{cite web |title=The German Churches and the Nazi State |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005206 |accessdate=25 September 2016 |ref={{sfnRef|Holocaust Memorial Museum: The German Churches and the Nazi State}}}}
* {{cite book |author=Germany (West) Presse- und Informationsamt |title=Germany Reports. With an introduction by Konrad Adenauer |year=1961 |publisher=F. Steiner |location=Wiesbaden |language=German |oclc=5092689 |ref={{sfnRef|''Germany Reports''|1961}}}}
* {{cite book |author=Germany (West). Statistisches Bundesamt |title=Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50 |year=1958 |publisher=Verlag W. Kohlhammer |language=German |location=Wiesbaden |oclc=7363969 |ref={{sfnRef|''Die deutschen Vertreibungsverluste'', 1939/50}}}}
* {{cite book |last=Gill |first=Anton |authorlink=Anton Gill |title=An Honourable Defeat: A History of the German Resistance to Hitler |url=https://archive.org/details/honourabledefeat0000gill_s8m1 |year=1994 |publisher=Heinemann |location=London |isbn= |ref=harv}}
* {{cite book |last=Gill |first=Roger |title=Theory and Practice of Leadership |url=https://archive.org/details/theorypracticeof0000gill |year=2006 |publisher=SAGE Publications |location=London |isbn=978-0-7619-7176-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Glantz |first=David M. |authorlink=David Glantz |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |year=1995 |isbn=978-0-7006-0899-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Goeschel |first=Christian |title=Suicide in Nazi Germany |year=2009 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-0-19-953256-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Goldhagen |first=Daniel |authorlink=Daniel Goldhagen |title=Hitler's Willing Executioners: Ordiniary Germans and the Holocaust |year=1996 |publisher=Knopf |location=New York, NY |isbn=978-0-679-44695-8 |ref=harv |title-link=Hitler's Willing Executioners}}
* {{cite book |last=Grunberger |first=Richard |authorlink=Richard Grunberger |year=1971 |title=The 12-Year Reich: A Social History of Nazi Germany 1933–1945 |url=https://archive.org/details/12yearreichsoc00grun |publisher=Holt Rinehart and Winston |location=New York, NY |isbn=978-0-03-076435-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Haar |first=Ingo |authorlink=Ingo Haar |editor1-last=Ehmer |editor1-first=Josef |title=Die deutschen Vertreibungsverluste:&amp;nbsp;– Forschungsstand, Kontexte und Probleme |work=Ursprünge, Arten und Folgen des Konstrukts &quot;Bevölkerung&quot; vor, im und nach dem &quot;Dritten Reich&quot; : Aspekte und Erkenntnisse zur Geschichte der deutschen Bevölkerungswissenschaft |year=2009 |publisher=Springer |language=German |location= |isbn=978-3-531-16152-5 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Hahn |first1=Hans Henning |last2=Hahnova |first2=Eva |title=Die Vertreibung im deutschen Erinnern. Legenden, Mythos, Geschichte |language=German |year=2010 |publisher=Paderborn |location=Munich; Vienna |isbn=978-3-506-77044-8 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Hamblet |first=Wendy C. |title=Book Review: Götz Aly: Hitler's Beneficiaries: Plunder, Racial War, and the Nazi Welfare State |journal=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |year=2008 |volume=3 |issue=2 |pages=267–268 |doi=10.3138/gsp.3.2.267 |url=http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1175&amp;context=gsp |accessdate=14 April 2017 |ref=harv |doi-broken-date=2018-10-26}}
* {{cite journal |last=Hanauske-Abel |first=Hartmut M. |title=Not a slippery slope or sudden subversion: German medicine and National Socialism in 1933 |journal=BMJ |date=7 December 1996 |volume=313 |issue=7070 |pages=1453–1463 |doi=10.1136/bmj.313.7070.1453 |url=http://www.ippnw.org/pdf/mgs/3-hanauske-abel.pdf |ref=harv |pmid=8973235 |pmc=2352969 |access-date=21 May 2019 |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417021728/https://www.ippnw.org/pdf/mgs/3-hanauske-abel.pdf |url-status=dead}}
* {{Cite news |last1=Hardinig |first1=Thomas |authorlink=Thomas Hardinig (writer) |title=Battle of Britain was won at sea. Discuss |url=https://www.telegraph.co.uk/news/1527068/Battle-of-Britain-was-won-at-sea.-Discuss.html |website=The Telegraph |accessdate=22 December 2017 |date=23 August 2006 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Heinemann |first1=Isabel |last2=Oberkrome |first2=Willi |last3=Schleiermacher |first3=Sabine |last4=Wagner |first4=Patrick |title=Nauka, planowanie, wypędzenia : Generalny Plan Wschodni narodowych socjalistów : katalog wystawy Niemieckiej Współnoty Badawczej |year=2006 |publisher=Deutsche Forschungsgemeinschaft |language=Polish |url=http://www.dfg.de/download/pdf/dfg_magazin/wissenschaft_oeffentlichkeit/ausstellungen/generalplan_ost/generalplan_ost_katalog_pl_120131.pdf |format=PDF |location=Bonn |isbn= |ref={{sfnRef|Heinemann et al.|2006}}}}
* {{Cite book |last=Richter |first=Heinz A. |title=Greece in World War II |others=transl by Kostas Sarropoulos |publisher=Govostis |year=1998 |location=Athens |language=Greek |isbn=978-960-270-789-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hildebrand |first=Klaus |authorlink=Klaus Hildebrand |title=The Third Reich |url=https://archive.org/details/thirdreich0000hild |year=1984 |publisher=George Allen &amp; Unwin |location=Boston |isbn=978-0-04-943032-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hitchcock |first=William I. |title=The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945 to the Present |url=https://archive.org/details/struggleforeurop0000hitc |year=2004 |publisher=Anchor |location=New York, NY |isbn=978-0-385-49799-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hoffmann |first=Peter |title=The History of the German Resistance, 1933–1945 |origyear=1977 |year=1996 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal |isbn=978-0-7735-1531-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hoffmann |first=Peter |authorlink=Peter Hoffmann (historian) |title=German Resistance to Hitler |url=https://archive.org/details/germanresistance00pete |year=1988 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge; London |isbn=978-0-674-35085-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hosking |first=Geoffrey A. |authorlink=Geoffrey Hosking |title=Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union |url=https://archive.org/details/rulersvictimsrus00hosk |year=2006 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-674-02178-5 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Hubert |first=Michael |title=Deutschland im Wandel. Geschichte der deutschen Bevolkerung seit 1815 |year=1998 |publisher=Steiner, Franz Verlag |language=German |location=Stuttgart |isbn=978-3-515-07392-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Kammerer |first1=Willi |last2=Kammerer |first2=Anja |title=Narben bleiben: die Arbeit der Suchdienste&amp;nbsp;– 60 Jahre nach dem Zweiten Weltkrieg |year=2005 |publisher=Dienststelle |location=Berlin |isbn= |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kershaw |authorlink=Ian Kershaw |first=Ian |title=Hitler, 1936–1945: Nemesis |url=https://archive.org/details/hitler193645neme00kers |location=New York, NY; London |publisher=W. W. Norton &amp; Company |year=2000b |isbn=978-0-393-32252-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |year=2000a |edition=4th |title=The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives of Interpretation |url=https://archive.org/details/nazidictatorship00kers |publisher=Arnold |location=London |isbn=978-0-340-76028-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=The &quot;Hitler Myth&quot;: Image and Reality in the Third Reich |url=https://archive.org/details/hitlermythimager0000kers_s7n6 |year=2001 |origyear=1987 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-0-19-280206-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler: A Biography |url=https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers |publisher=W. W. Norton &amp; Company |location=New York, NY |year=2008 |isbn=978-0-393-06757-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=The End: Hitler's Germany, 1944–45 |url=https://archive.org/details/enddefiancedestr00kers_0 |year=2011 |publisher=Penguin |location=London; New York |isbn=978-1-59420-314-5 |ref=harv}}
* {{cite web |title=Khatyn: Genocide Policy |publisher=Khatyn State Memorial Complex |url=http://www.khatyn.by/en/genocide/expeditions/ |accessdate=11 May 2013 |ref={{sfnRef|Khatyn State Memorial Complex}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060712/http://www.khatyn.by/en/genocide/expeditions/%20 |url-status=dead}}
* {{cite web |title=Kinobesuche in Deutschland 1925 bis 2004 |publisher=Spitzenorganisation der Filmwirtschaft e. V |format=PDF |url=http://www.spio.de/media_content/610.pdf |lang=de |accessdate=10 May 2013 |ref={{sfnRef|SPIO, Department of Statistics}} |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204111257/http://www.spio.de/media_content/610.pdf |archivedate=4 February 2012 |df=dmy-all}}
* {{Cite book |last=Kitchen |first=Martin |authorlink=Martin Kitchen |title=A History of Modern Germany, 1800–2000 |url=https://archive.org/details/historyofmoderng0000kitc |year=2006 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-1-4051-0040-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Klemperer |first=Klemens von |authorlink=Klemens von Klemperer |title=German Resistance Against Hitler: The Search for Allies Abroad 1938-1945 |year=1992 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-160679-3 |ref=harv}}
* {{cite web |last=Koldehoff |first=Stefan |title=Keine deutsche Opferarithmetik |date=29 November 2006 |publisher=[[Deutschlandfunk]] |lang=de |url=http://www.dradio.de/dlf/sendungen/kulturheute/569560/ |accessdate=29 May 2013 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Koonz |first=Claudia |title=The Nazi Conscience |url=https://archive.org/details/naziconscience00koon |location=Cambridge, MA |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |year=2003 |isbn=978-0-674-01172-4 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Lakotta |first=Beate |title=Tief vergraben, nicht dran rühren |magazine=[[Der Spiegel]] |date=March 2005 |volume= |issue=2 |pages=218–221 |publisher=Spiegel-Verlag |location=Hamburg |language=German |jstor= |url=http://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-39863564.html |ref=harv |access-date=2019-05-21 |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417021755/https://www.spiegel.de/spiegel/spiegelspecial/d-39863564.html |url-status=dead}}
* {{cite book |last=Lauryssens |first=Stan |authorlink=Stan Lauryssens |title=The Man Who Invented the Third Reich: The Life and Times of Arthur Moeller van den Bruck |url=https://archive.org/details/manwhoinventedth0000laur |year=1999 |publisher=Sutton |location=Stroud |isbn=978-0-7509-1866-4 |ref=harv}}
* {{cite news |title=Leni Riefenstahl |date=10 September 2003 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher=[[Telegraph Media Group|TMG]] |location=[[London]] |issn=0307-1235 |oclc=49632006 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1440991/Leni-Riefenstahl.html?pageNum=3 |accessdate=10 May 2013 |ref={{sfnRef|''The Daily Telegraph'', 2003}}}}
* {{cite book |last=Lewis |first=Brenda Ralph |title=Hitler Youth: the Hitlerjugend in War and Peace 1933–1945 |url=https://archive.org/details/hitleryouthhitle0000lewi |year=2000 |publisher=MBI |location=Osceola, WI |isbn=978-0-7603-0946-9 |ref=harv}}
* {{cite web |last=Libionka |first=Dariusz |title=The Catholic Church in Poland and the Holocaust, 1939–1945 |work=The Reaction of the Churches in Nazi Occupied Europe |publisher=Yad Vashem |format=PDF |url=http://www.yadvashem.org/download/about_holocaust/christian_world/libionka.pdf |accessdate=26 August 2013 |ref={{sfnRef|Libionka, ''The Catholic Church in Poland''}}}}
* {{cite journal |last=Longerich |first=Peter |authorlink=Peter Longerich |title=Hitler's Role in the Persecution of the Jews by the Nazi Regime |at=17. Radicalisation of the Persecution of the Jews by Hitler at the Turn of the Year 1941–1942 |publisher=Emory University |location=Atlanta |year=2003 |url=http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709111759/http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/17 |archivedate=9 July 2009 |accessdate=31 July 2013 |ref={{sfnRef|Longerich, Chapter 17|2003}} |deadurl=unfit}} {{Wayback|url=http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/17|date=20090709111759}}
* {{cite book |last=Longerich |first=Peter |title=Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews |url=https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long |year=2010 |isbn=978-0-19-280436-5 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |ref=harv}}
* {{cite book |last=Longerich |first=Peter |year=2012 |title=Heinrich Himmler: A Life |url=https://archive.org/details/heinrichhimmler0000long |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-0-19-959232-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Lukas |first=Richard C. |authorlink=Richard C. Lukas |title=Did the Children Cry?: Hitler's War Against Jewish and Polish Children, 1939–1945 |origyear=1994 |year=2001 |publisher=Hippocrene |location=New York, NY |isbn=978-0-7818-0870-5 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Majer |first=Diemut |title=&quot;Non-Germans&quot; under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe, with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945 |year=2003 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore; London |isbn=978-0-8018-6493-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Manvell |first1=Roger |author1-link=Roger Manvell |last2=Fraenkel |first2=Heinrich |author2-link=Heinrich Fraenkel |title=Heinrich Himmler: The Sinister Life of the Head of the SS and Gestapo |year=2007 |origyear=1965 |publisher=Greenhill; Skyhorse |location=London; New York, NY |isbn=978-1-60239-178-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Manvell |first=Roger |title=Goering |publisher=Skyhorse |location=London |year=2011 |origyear=1962 |isbn=978-1-61608-109-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Marcuse |first=Harold |authorlink=Harold Marcuse |title=Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933-2001 |url=https://archive.org/details/legaciesofdachau0000unse |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; New York |isbn=978-0-521-55204-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Martin |first=Bernd |title=Japan and Germany in the Modern World |year=2005 |origyear=1995 |publisher=Berghahn Books |location=New York, NY; Oxford |isbn=978-1-84545-047-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Materski |first1=Wojciech |last2=Szarota |first2=Tomasz |title=Polska 1939–1945: straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami |year=2009 |publisher=Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu |language=Polish |isbn=978-83-7629-067-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Mazower |first=Mark |authorlink=Mark Mazower |title=Hitler's Empire: How the Nazis Ruled Europe |url=https://archive.org/details/hitlersempirehow0000mazo |year=2008 |publisher=Penguin |location=New York, NY; Toronto |isbn=978-1-59420-188-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=McElligott |first1=Anthony |last2=Kirk |first2=Tim |last3=Kershaw |first3=Ian |title=Working Towards the Führer: Essays in Honour of Sir Ian Kershaw |year=2003 |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |isbn=978-0-7190-6732-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=McNab |first=Chris |title=The Third Reich |publisher=Amber Books |year=2009 |isbn=978-1-906626-51-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Melvin |first=Mungo |authorlink=Mungo Melvin |title=Manstein: Hitler's Greatest General |url=https://archive.org/details/mansteinhitlersg0000melv_j4h5 |year=2010 |publisher=Weidenfeld &amp; Nicolson |location=London |isbn=978-0-297-84561-4 |ref=harv}}
* {{cite web |title=The Molotov-Ribbentrop Pact, 1939 |work=Modern History Sourcebook |publisher=Fordham University |url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html |accessdate=18 April 2013 |ref={{sfnRef|Molotov-Ribbentrop Pact, 1939, Secret Additional Protocols. Articles I-IV}}}}
* {{cite book |last1=Murray |first1=Williamson |last2=Millett |first2=Allan R. |title=A War to be Won: Fighting the Second World War |year=2001 |origyear=2000 |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-00680-5 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Nakosteen |first=Mehdi Khan |title=The History and Philosophy of Education |url=https://archive.org/details/historyphilosoph0000nako |year=1965 |publisher=Ronald Press |location=New York, NY |oclc=175403 |ref=harv}}
* {{cite web |title=NS-Zwangsarbeit: &quot;Verbotener Umgang&quot; |year=1942 |publisher=Stadtarchiv Göttingen Cordula Tollmien Projekt NS-Zwangsarbeiter |lang=de |url=http://www.zwangsarbeit-in-goettingen.de/texte/verbotenerumgang.htm |ref={{SfnRef|Nazi forced labour|1942}}}}
* {{cite book |last=Nicholas |first=Lynn H. |authorlink=Lynn H. Nicholas |title=Cruel World: The Children of Europe in the Nazi Web |url=https://archive.org/details/cruelworldchildr0000nich_w2v0 |year=2006 |publisher=Vintage |location=New York, NY |isbn=978-0-679-77663-5 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Niewyk |first1=Donald L. |last2=Nicosia |first2=Francis R. |title=The Columbia Guide to the Holocaust |url=https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew |year=2000 |publisher=Columbia University Press |location=New York, NY |isbn=978-0-231-11200-0 |ref=harv}}
* {{cite web |title=''NS-Frauenwarte'': Paper of the National Socialist Women's League |publisher=Heidelberg University Library |url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/helios/digi/nsfrauenwarte.html |accessdate=8 May 2013 |ref={{sfnRef|Heidelberg University Library}}}}
* {{cite book |last=Overmans |first=Rüdiger |authorlink=Rüdiger Overmans |title=Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg |year=2000 |origyear=1999 |publisher=R. Oldenbourg |location=München |language=German |series=Beiträge zur Militärgeschichte |isbn=978-3-486-56531-7 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Overmans |first=Rűdiger |title=Personelle Verluste der deutschen Bevölkerung durch Flucht und Vertreibung |journal=Dzieje Najnowsze Rocznik |year=1994 |volume=16 |issue= |pages=51–63 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Overy |first=Richard |authorlink=Richard Overy |origyear=1995 |year=2006 |title=Why The Allies Won |url=https://archive.org/details/whyallieswon0000over_z0p1 |publisher=Random House |location=London |isbn=978-1-84595-065-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Overy |first=Richard |title=The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0-393-02030-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Overy |first=Richard |title=The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe 1940–1945 |publisher=Viking |location=New York, NY |year=2014 |isbn=978-0-698-15138-3 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Panayi |first=Panikos |title=Exploitation, Criminality, Resistance: The Everyday Life of Foreign Workers and Prisoners of War in the German Town of Osnabruck, 1939–49 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_2005-07_40_3/page/483 |journal=Journal of Contemporary History |year=2005 |volume=40 |issue=3 |pages=483–502 |jstor=30036339 |ref=harv |doi=10.1177/0022009405054568}}
* {{cite book |last=Pauley |first=Bruce F. |title=Hitler, Stalin, and Mussolini: Totalitarianism in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/hitlerstalinmuss02edpaul_m6u1 |year=2003 |origyear=1997 |series=European History Series |publisher=Harlan Davidson |location=Wheeling, IL |isbn=978-0-88295-993-1 |ref=harv}}
* {{cite book |authorlink1=Marc Pilisuk |last1=Pilisuk |first1=Marc |last2=Rountree |first2=Jennifer Achord |title=Who Benefits from Global Violence and War: Uncovering a Destructive System |url=https://archive.org/details/whobenefitsfromg0000pili |year=2008 |publisher=Praeger Security International |location=Westport, CT |isbn=978-0-275-99435-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Pine |first=Lisa |year=2011 |origyear=2010 |title=Education in Nazi Germany |publisher=Berg |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-1-84520-265-1 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Proctor |first=Robert N. |authorlink=Robert N. Proctor |title=The Nazi War on Cancer |url=https://archive.org/details/naziwaroncancer00proc |publisher=Princeton University Press |year=1999 |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-07051-3 |ref=harv}}
* {{cite journal |title=Refugees: Save Us! Save Us! |date=9 July 1979 |journal=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920455-2,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424085534/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920455-2,00.html |accessdate=28 April 2013 |archivedate=24 April 2011 |ref={{sfnRef|''Time'', 9 July 1979}} |deadurl=yes |df=dmy-all}}
* {{cite book |last=Raeder |first=Erich |authorlink=Erich Raeder |title=Grand Admiral: The Personal Memoir of the Commander in Chief of the German Navy From 1935 Until His Final Break With Hitler in 1943 |year=2001 |origyear=1956 |publisher=Da Capo Press |location=New York, NY |isbn=978-0-306-80962-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Rees |first=Laurence |authorlink=Laurence Rees |title=Auschwitz: A New History |url=https://archive.org/details/auschwitznewhist00rees |year=2005 |publisher=Public Affairs, member of Perseus Books Group |location=New York |isbn=978-1-58648-303-6 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |authorlink=Richard Rhodes |title=Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust |location=New York, NY |publisher=Vintage Books |year=2002 |isbn=978-0-375-70822-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Rummel |first=Rudolph |authorlink=Rudolph Rummel |title=Death by Government |url=https://archive.org/details/deathby_rum_1994_00_3431 |year=1994 |publisher=Transaction |location=New Brunswick, NJ |isbn=978-1-56000-145-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Rupp |first=Leila J. |authorlink=Leila J. Rupp |year=1978 |title=Mobilizing Women for War: German and American Propaganda, 1939–1945 |url=https://archive.org/details/mobilizingwomenf00leil |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, N.J. |isbn=978-0-691-04649-5 |oclc=3379930 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Scobie |first=Alexander |title=Hitler's State Architecture: The Impact of Classical Antiquity |url=https://archive.org/details/hitlersstatearch0000scob |year=1990 |publisher=[[Pensilvaniya Ştat Universiteti Nəşriyyatı|Pennsylvania State University Press]] |location=University Park |isbn=978-0-271-00691-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Sereny |first=Gitta |authorlink=Gitta Sereny |year=1996 |origyear=1995 |title=Albert Speer: His Battle With Truth |url=https://archive.org/details/albertspeerhisba00sere |publisher=Random House |location=New York, NY; Toronto |isbn=978-0-679-76812-8 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Sereny |first=Gitta |date=November 1999 |title=Stolen Children |journal=Talk |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/children.html |accessdate=1 July 2012 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Shirer |first=William L. |authorlink=William L. Shirer |title=The Rise and Fall of the Third Reich |publisher=Simon &amp; Schuster |location=New York, NY |year=1960 |isbn=978-0-671-62420-0 |ref=harv |title-link=The Rise and Fall of the Third Reich}}
* {{cite book |last=Smith |first=J. W. |title=The World's Wasted Wealth 2: Save Our Wealth, Save Our Environment |url=https://archive.org/details/worldswastedweal0000smit_l8e5 |year=1994 |publisher=Institute for Economic Democracy |location=Cambria, CA |isbn=978-0-9624423-2-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last1=Smith |first1=Joseph |last2=Davis |first2=Simon |title=The A to Z of the Cold War |url=https://archive.org/details/atozofcoldwar0000smit |year=2005 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-5384-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Snyder |first=Timothy |authorlink=Timothy D. Snyder |title=Bloodlands: Europe between Hitler and Stalin |url=https://archive.org/details/bloodlandseurope0000snyd |year=2010 |publisher=Basic Books |location=New York, NY |isbn=978-0-465-00239-9 |ref=harv}}
* {{cite web |title=Sonderbehandlung erfolgt durch Strang |year=1942 |work=Documents for National Socialism |publisher=NS-Archiv |lang=de |url=http://www.ns-archiv.de/imt/ps3001-ps3200/3040-ps.php |ref={{SfnRef|Special treatment|1942}}}}
* {{Cite news |last=Sontheimer |first=Michael |title=Germany's Nazi Past: Why Germans Can Never Escape Hitler's Shadow |date=10 March 2005 |newspaper=Spiegel Online |publisher= |url=http://www.spiegel.de/international/germany-s-nazi-past-why-germans-can-never-escape-hitler-s-shadow-a-345720.html |accessdate=11 May 2013 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Speer |first=Albert |authorlink=Albert Speer |origyear=1969 |year=1971 |title=Inside the Third Reich |publisher=Avon |location=New York, NY |isbn=978-0-380-00071-5 |ref=harv |title-link=Inside the Third Reich}}
* {{cite book |last1=Spotts |first1=Frederic |title=Hitler and the Power of Aesthetics |url=https://archive.org/details/isbn_2901585675073 |date=2002 |publisher=Overlook Press |location=New York, NY |isbn=978-1-58567-345-2 |ref=harv}}
* {{Cite journal |author=Staff |title=What the Führer means for Germans today |journal=The Economist |date=16 December 2015 |language=en |url=https://www.economist.com/christmas-specials/2015/12/16/what-the-fuhrer-means-for-germans-today |accessdate=24 September 2018 |ref={{sfnRef|''The Economist''|2015}}}}
* {{cite web |title=Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland |year=2006 |publisher=Statistisches Bundesamt |lang=de |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Publikationen/Querschnittsveroeffentlichungen/StatistischesJahrbuch/Downloads/Jahrbuch2006Inland,property=file.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926002255/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Publikationen/Querschnittsveroeffentlichungen/StatistischesJahrbuch/Downloads/Jahrbuch2006Inland,property=file.pdf |archivedate=26 September 2007 |accessdate=17 March 2012 |page=34 |ref={{sfnRef|Statistisches Jahrbuch|2006}} |deadurl=yes |df=dmy-all}}
* {{cite book |last=Stein |first=George |title=The Waffen-SS: Hitler's Elite Guard at War 1939–1945 |publisher=Cerberus Publishing |year=2002 |origyear=1966 |isbn=978-1-84145-100-8 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Steiner |first=Zara |title=The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939 |url=https://archive.org/details/triumphofdarkeur0000stei |year=2011 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-0-19-921200-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Stephenson |first=Jill |title=Women in Nazi Germany |year=2001 |publisher=Longman |location=London |isbn=978-0-582-41836-3 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Stolfi |first=Russel |title=Barbarossa Revisited: A Critical Reappraisal of the Opening Stages of the Russo-German Campaign (June–December 1941) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1982-03_54_1/page/27 |journal=[[Journal of Modern History]] |date=March 1982 |volume=54 |issue=1 |pages=27–46 |doi=10.1086/244076 |ref=harv |hdl=10945/44218}}
* {{cite web |title=Strafgesetzbuch, StGB |date=13 November 1998 |publisher=IUSCOMP Comparative Law Society |url=http://www.iuscomp.org/gla/statutes/StGB.htm#86a |ref={{sfnRef|''Strafgesetzbuch'', section 86a}}}}
* {{cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |year=1975 |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, CA |isbn=978-0-8047-0857-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Tooze |first=Adam |authorlink=Adam Tooze |title=The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy |year=2006 |publisher=Viking |location=New York; Toronto |isbn=978-0-670-03826-8 |ref=harv |title-link=The Wages of Destruction}}
* {{cite book |last=Tümmler |first=Holger |title=Hitlers Deutschland: Die Mächtigen des Dritten Reiches |year=2010 |publisher=Melchior Verlag |location=Wolfenbüttel |language=German |isbn=978-3-941555-88-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Uekötter |first=Frank |title=The Green and the Brown: A History of Conservation in Nazi Germany |year=2006 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; New York, NY |isbn=978-0-521-84819-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Uekötter |first=Frank |editor1-last=Brüggemeier |editor1-first=Franz-Josef |editor2-last=Cioc |editor2-first=Mark |editor3-last=Zeller |editor3-first=Thomas |title=How Green Were the Nazis?: Nature, Environment, and Nation in the Third Reich |chapter=Polycentrism in Full Swing: Air Pollution Control in Nazi Germany |year=2005 |publisher=Ohio University Press |location=Athens |isbn= |ref=harv}}
* {{cite book |last=Umbreit |first=Hans |editor1-last=Kroener |editor1-first=Bernhard |editor2-last=Müller |editor2-first=Rolf-Dieter |editor3-last=Umbreit |editor3-first=Hans |title=Germany and the Second World War, Vol. 5. Organization and Mobilization in the German Sphere of Power. Part 2: Wartime Administration, Economy, and Manpower Resources, 1942–1944/5 |chapter=Hitler's Europe: The German Sphere of Power |year=2003 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York, NY |isbn=978-0-19-820873-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Walk |first=Joseph |title=Das Sonderrecht für die Juden im NS-Staat: Eine Sammlung der gesetzlichen Maßnahmen und Rechtlinien, Inhalt und Bedeutung |edition=2nd |year=1996 |publisher=Müller Verlag |location=Heidelberg |language=German |ref=harv}}
* {{cite book |last=Weale |first=Adrian |authorlink=Adrian Weale |title=Army of Evil: A History of the SS |url=https://archive.org/details/armyofevilhistor0000weal |year=2012 |origyear=2010 |publisher=NAL Caliber (Penguin Group) |location=New York, NY; Toronto |isbn=978-0-451-23791-0 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Wegner |first=Bernd |authorlink=Bernd Wegner |title=The Waffen-SS: Organization, Ideology and Function |url=https://archive.org/details/waffenssorganiza0000wegn |publisher=Blackwell |year=1990 |isbn=978-0-631-14073-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Wedekind |first=Michael |editor1-last=Haar |editor1-first=Ingo |editor2-last=Fahlbusch |editor2-first=Michael |title=German Scholars and Ethnic Cleansing (1920–1945) |chapter=The Sword of Science: German Scholars and National Socialist Annexation Policies in Slovenia and Northern Italy |year=2005 |publisher=Berghahn |location=New York, NY |isbn=978-1-57181-435-7 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |authorlink=Gerhard Weinberg |title=Hitler's Foreign Policy 1933–1939: The Road to World War II |url=https://archive.org/details/hitlersforeignpo0000wein |year=2010 |origyear=1970 |publisher=Enigma Books |location=New York, NY |isbn=978-1-929631-91-9 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |title=A World at Arms: A Global History of World War II |year=2005 |origyear=1994 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; Oxford |isbn=978-0-521-85316-3 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Welch |first=David |title=Hitler: Profile of a Dictator |url=https://archive.org/details/hitlerprofileofd0000welc |year=2001 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-25075-7 |ref=harv}}
* {{cite web |title=Women in the Third Reich |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/women-in-the-third-reich |accessdate=16 September 2018 |ref={{sfnRef|Holocaust Memorial Museum: Women in the Third Reich}}}}
* {{cite web |last=Wiederschein |first=Harald |url=https://www.focus.de/wissen/mensch/geschichte/zweiter-weltkrieg/militaerisch-unbedeutend-brutal-verbrecherisch-mythos-waffen-ss-hitlers-ueberschaetzte-elitetruppen_id_4826676.html |title=Mythos Waffen-SS |work=[[Focus (German magazine)|Focus]] |date=21 July 2015 |access-date=3 October 2018 |lang=de |ref=harv}}
* {{cite web |last=Wrobel |first=Peter |title=The Devil's Playground: Poland in World War II |year=1999 |publisher=The Canadian Foundation for Polish Studies of the Polish Institute of Arts &amp; Sciences Price-Patterson Ltd |url=http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel1.htm |ref=harv}}
* ''[[Галкин, Александр Абрамович|Галкин А. А.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_2735.html Германский фашизм] / Отв. ред. [[Коваль, Борис Иосифович|Б. И. Коваль]]; АН СССР. — 2-е изд., доп. и перераб. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1989. — 352 с. — ISBN 5-02-008986-9.
* [[Гудрик-Кларк, Николас|Гудрик-Кларк Н.]] [http://www.lib.ru/POLITOLOG/okkultnac.txt Оккультные корни нацизма]. М.: Евразия, 1993. — {{ISBN с опечаткой|номер_с_опечаткой=5-85233-003-18}}&lt;!-- Количество цифр в номере не соответствует стандарту ISBN --&gt;
* [[Дашичев, Вячеслав Иванович|Дашичев В. И.]] Банкротство стратегии германского фашизма. Исторические очерки, документы и материалы / Отв. ред. чл.-кор. АН СССР [[Самсонов, Александр Михайлович|А. М. Самсонов]]. Т. 1–2. — М.: Наука, 1973. ([Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах]).
** Том 1 — [http://www.katyn-books.ru/foreign/dashichev-01.htm Подготовка и развертывание нацистской агрессии в Европе 1933–1941 гг.] — М.: Наука, 1973. — 766 с. Тираж 25 000 экз.
** Том 2 — [http://www.katyn-books.ru/foreign/dashichev-02.htm Агрессия против СССР. Падение &quot;третьей империи&quot;]. — М.: Наука, 1973. — 664 с. Тираж 25 000 экз.
* Зинченко В. П. Drittes Reich. — К.: Издательский дом &quot;Нева&quot;, 2004. — 480 с. — (Секретные материалы). — 3500 экз. — ISBN 5-7654-3707-9.
* ''Комптон Д.'' Свастика и орёл. Гитлер, Рузвельт и причины Второй мировой войны, 1933–1941 / Джеймс Комптон; пер. с англ. Е. В. Ламановой. — М.: [[Центрполиграф]], 2007. — 256 с., илл. — ISBN 978-5-9524-3326-7.
* [[Мадиевский, Самсон Абрамович|Мадиевский С. А.]] [http://scepsis.ru/library/id_932.html &quot;Народное государство&quot; Гитлера] // [[Скепсис (журнал)|Скепис]]
* ''Мосякин А. Г.'' Ограбленная Европа. Сокровища и Вторая мировая война. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2018. — 317 с., илл. — ISBN 978-5-604-07490-9 (1-е изд.: Ограбленная Европа. Вселенский круговорот сокровищ. — СПб.: &quot;[[Амфора (издательство)|Амфора]]&quot;, 2014. — 414 c. — ISBN 978-5-367-03200-0).
* [http://anenerebe.w.pw/ Аненербе: рассекреченные файлы] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140108225824/http://anenerebe.w.pw/ |date=2014-01-08 }} / В. В. Цибулькин, И. П. Лысюк. — М.: [б. в.], 2010. — 288 с. — ISBN 2000070166833.
* Полякова А. А. [http://www.polyakova-arina.com/#!-/cnm7 Пропаганда войны в кинематографе Третьего Рейха] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140304223352/http://www.polyakova-arina.com/#!-/cnm7 |date=2014-03-04 }}. — М., 2013–2-ое изд. — 204 с. — ISBN 978-5-91146-829-3
* Уолкер М. [http://scepsis.ru/library/id_471.html Наука при национал-социализме] (Пер. с англ. И. А. Белозеровой) // Наука и кризисы. Историко-сравнительные очерки. / Санкт-Петербургский филиал Института истории естествознания и техники РАН; ред.-сост. [[Колчинский, Эдуард Израилевич|Э. И. Колчинский]]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003. — С. 701–727
* [http://www.katyn-books.ru/library/istoriya-fashizma-v-zapadnoy-evrope.html &quot;История фашизма в Западной Европе&quot;]. / Отв. ред. [[Филатов, Георгий Семёнович|Г. С. Филатов]]. — М.: Наука, 1978. — 616 с.
* ''[[Ширер, Уильям|Ширер У.]] Взлет и падение Третьего рейха. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;, 1991. — ISBN 5-203-00475-7. (The Rise and Fall of the Third Reich'' (1960))
* [[Шваниц, Вольфганг Г.|Schwanitz W. G.]] [http://www.trafoberlin.de/pdf-dateien/2010_06_16/Richard%20Breitman%20McDonald%20Papers.pdf America and the Third Reich] // [[Jewish Political Studies Review]]. — 2010. — 22 (1–2). — P. 92–95{{ref-en}}
{{refend}}
{{NSAFP}}

[[Kateqoriya:Nasist Almaniyası]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi]]
[[Kateqoriya:Adolf Hitler]]
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi respublikalar]]
[[Kateqoriya:Holokost]]
[[Kateqoriya:Nasizm]]
[[Kateqoriya:Keçmiş imperiyalar]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə Almaniya]]
[[Kateqoriya:1933-cü ildə yaranan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:1934]]
[[Kateqoriya:1935]]
[[Kateqoriya:1936]]
[[Kateqoriya:1937]]
[[Kateqoriya:1938]]
[[Kateqoriya:1939-cu ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1940]]
[[Kateqoriya:1940-cı illərdə Almaniya]]
[[Kateqoriya:1941]]
[[Kateqoriya:1942]]
[[Kateqoriya:1943]]
[[Kateqoriya:1944]]
[[Kateqoriya:Adolf Hitler]]
[[Kateqoriya:Almaniya İkinci Dünya müharibəsində]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın keçmiş inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Avstriya tarixi]]
[[Kateqoriya:Belçika İkinci Dünya müharibəsində]]
[[Kateqoriya:Fransa İkinci Dünya müharibəsində]]
[[Kateqoriya:Hərbi diktaturalar]]
[[Kateqoriya:Holokost]]
[[Kateqoriya:Xristian teologiyası]]
[[Kateqoriya:Müstəmləkə imperiyaları]]
[[Kateqoriya:Nasistlər]]
[[Kateqoriya:Natalizm]]
[[Kateqoriya:Polşa İkinci Dünya müharibəsində]]
[[Kateqoriya:Rusiya tarixi]]
[[Kateqoriya:Tarixi krallıqlar]]
[[Kateqoriya:Tarixi respublikalar]]
[[Kateqoriya:Totalitar dövlətlər]]</text>
      <sha1>1mjbx7patnjebzmpeyygn2ai1de2ylu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atabəylər məscidi (Naxçıvan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64765</id>
    <revision>
      <id>9015352</id>
      <parentid>9012417</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar]]</comment>
      <origin>9015352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7335" sha1="lnc0xf50kypyj8o726p2pxse8qknuk8" xml:space="preserve">{{Digər məna|Cümə məscidi}}
{{Tarixi abidə
|adı                  = Atabəylər məscidi
|orijinal adı         = 
|şəkil                = [[Fayl:Cümə məscidi (Naxçıvan).jpg|270px]]
|şəkil_izah           = 
|ölkə                 = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                = [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]]
|yerləşir             = 
|aidiyyatı            = [[Atabəylər Memarlıq Kompleksi]]
|memar                = [[Əcəmi Naxçıvani]]
|tikilmə_tarixi       = 1187-ci il (XII əsr)
|üslubu               = [[Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
|vəziyyəti            = dövrümüzə çatmayıb
|Commons kateqoriyası = 
|Xəritəsi             = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Atabəylər məscidi|label_size=100 |lat=39.2048987
  |long=45.4040009
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=270 |float=center |caption= 
  }}
}}
'''Atabəylər məscidi ('''''Naxçıvan'' ''Cümə məscidi)'' – Naxçıvan Cümə məscidi kimi tanınan [[Naxçıvan]]dakı [[Atabəylər Memarlıq Kompleksi|Atabəylər memarlıq ansamblının]] ən monumental tikililərindən biri; XX əsrin əvvəllərində uçurularaq məhv edilmiş bu nadir memarlıq abidəsinin plan-məkan quruluşu haqqında XIX əsrdə çəkilmiş rəsmlər və foto təsvirlər aydın təsəvvür yaradır.

== Tarixi ==
XII əsrə aid olan və Memar Əcəmi tərəfindən inşa edilmiş Atabəylər Məscidi XVIII əsrin sonlarında ruslar tərəfindən dağıdılmış və bu məsciddən 300 metr şimali-qərbdə yenidən çoxda böyük olmayan cümə məscidi tikilmişdir. Cümə məscidi yararsız hala düşdüyündən 1894-cü ildə naxçıvanlı Hacı Məhəmməd Cəfər oğlu tərəfindən, 2007-ci ildə isə Naxçıvan MR Nazirlər kabineti yanında Elmi-bərpa istehsalat idarəsi tərəfindən yenidən bərpa olunmuşdu. Ümumi sahəsi 390 kvm. olan məscidin həyətyanı sahəsinə son bərpa işlərindən sonra köməkçi otaqlar-qaraj, meyit yumaq üçün otaq və yas mərasimlərinin keçirilməsi üçün yardımçı binalar tikilərək baş planına əlavə edilmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/378077247_XII-XX_srlr_Naxcivan_shrinin_dini_memarliq_abidlri-mscidlr&amp;#x20;&amp;#x5B;accessed&amp;#x20;Jan&amp;#x20;13&amp;#x20;2025&amp;#x5D;. Gülnarə Qənbərova. XII–XX əsrlər Naxçıvan şəhərinin dini memarlıq abidələri-məscidlər.] {{Wayback|url=https://www.researchgate.net/publication/378077247_XII-XX_srlr_Naxcivan_shrinin_dini_memarliq_abidlri-mscidlr |date=20250113183702 }} — [https://www.researchgate.net/ ResearchGate] {{Wayback|url=https://www.researchgate.net/ |date=20150710130755 }}&lt;/ref&gt;

== Memarlıq xüsusiyyətləri ==
[[Cümə məscidi (Mərənd)|Mərənd]] və [[Cümə məscidi (Urmiya)|Urmiya]] məscidləri kimi Naxçıvan cümə məscidinin də günbəzlə örtülən kubvari gövdəsinin güney üzündən başqa, qalan üzlərinin hər birində iki sivri açırım olmuşdur. Bu fakt göstərir ki, Mərkəzi Azərbaycanda XII əsrdə yerli monumental cümə məscidi tipi işlənib hazırlanmışdı. Foto sənədlərə əsasən Naxçıvan cümə məscidinin məqsurəsinin üç yandan yerləşgələrlə dövrələndiyi bəlli olur. Ancaq bu yerləşgələrin necəliyini aydınlaşdıran dəlillər yox dərəcəsindədir. Bu baxımdan V. A. Engelqardın XIX yüzildəki məlumatı maraq doğurur. Onun yazdığına görə
{{sitatın əvvəli}}&quot;''Bu türk məscidi yonulmuş daşdan qurulmuş tağları olan iri tikilidir və onun içərisində yüksək işləməli müxtəlif yapma (gəctəraşlıq) naxışlar görünür. Binanın bir bölümü artıq uçmuşdur, qalanı sə uçmaq təhlükəsindədir. Ondan 50 sajen (təqribən 107 m) aralıda vaxtilə bu məscidə aid olan və yanlarında hər biri 10 sajen (təqribən 42 m) ucalıqda qoşa minarəli qapı var. Məscidlə qapı arasındakı məkanı əvvəllər məscidə aid olan yardımçı tikililər tutrmuş, indi isə bu tikililər artıq olmayanda elə təsəvvür yaranır ki, qapı ona çox yaxın olan xüsusi qülləyə (Mömünəxatun türbəsi) məxsusdur.&quot;''&lt;ref&gt;C. Qiyasi – Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 48&lt;/ref&gt;{{sitatın sonu}}

Bu yazılı təsvirə əsasən qoşa minarəli baştağın müxtəlif tikililərlə, yəqin ki, mədrəsə hücrələri və sütunlu qalereyalarla, cümə məscidinə birləşdiyini və bu baştağın məscid həyətinə açıldığını güman etmək olar.&lt;ref name=&quot;Bakı 1991&quot;&gt;[https://ek.anl.az/search/query?term_1=Nizami+d%C3%B6vr%C3%BCn%C3%BCn+memarl%C4%B1q+abid%C9%99l%C9%99ri&amp;theme=e-kataloq C. Qiyasi – Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakıː İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 48]&lt;/ref&gt;

Tarixi mənbələrdən [[Atabəylər Memarlıq Kompleksi]]nə [[mədrəsə]]nin daxil olması bəllidir. Şübhəsiz ki, həmin mədrəsə cümə məscidi ilə birbaşa bağlı imiş.&lt;ref name=&quot;Bakı 1991&quot;/&gt; Qoşa minarəli baştağın Atabəylər kompleksi tərkibindəki dini-xatirə tikililərinin (məscid, türbə, mədrəsə) toplandığı iri həyətin alaqapısı olması ehtimal edilir.

Atabəylər memarlıq kompleksinin ilk tikililəri saray binası və dövlətxana olmuşsa, son tikilisi dövrümüzə ancaq təsvirləri çatmış giriş baştağı olmuşdur. Şərqşünas N. Xanıkov XIX yüzildə bu baştağı görmüş və qapısı üstündəki kitabədən onun ''&quot;1187-ci ildə [[Atabəylər dövləti|Azərbaycan Atabəylər dövləti]]nin atlı qoşununun başçısı və vergi yığanı əmir Nurəddin&quot;'' tərəfindən tikdirildiyini oxumuşdur. Həmin kitabə ''&quot;memar [[Əcəmi Naxçıvani|Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvaninin]] əməli&quot;'' ifadəsi ilə bitirmiş. İri giriş tağı yanlardan dayaz və uca tağçalarla, yuxarıdan yazı qurşağı ilə qapanan mütənasib biçimli baştağın künclərindən silindrik gövdəli minarələr ucalırmış. İslam memarlığı tarixində belə quruluşlu ilk baştağlardan biri olan bu Naxçıvan abidəsi Azərbaycan dini memarlığının orta XI–XII əsrlərdə necə yüksək mərhələyə çatdığının göstəricisi idi. Belə baştağ kompozisiyası sonrakı yüzillərdə İslam ölkələrinin çoxunda aparıcı bədii memarlıq fəndinə çevrildi.&lt;ref name=&quot;Bakı 1991&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Atabəylər Memarlıq Kompleksi]]
* [[Mömünə Xatun türbəsi]]
* [[Came məscidi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

{{Əcəmi Naxçıvani}}

[[Kateqoriya:Naxçıvan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Eldənizlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan abidələri]]
[[Kateqoriya:XII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Əcəmi Naxçıvaninin əsərləri]]
[[Kateqoriya:Dağıdılmış məscidlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda dağıdılmış binalar və tikililər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar]]</text>
      <sha1>lnc0xf50kypyj8o726p2pxse8qknuk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Topoqrafiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69792</id>
    <revision>
      <id>9015104</id>
      <parentid>8355256</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="c2mn1ln29p54deipa3q1pq0l1lbxvb3" xml:space="preserve">'''Topoqrafiya''' ({{Dil-grc|Τοπογραφία}}) — ərazinin səthinin quruluşunu, yüksəkliklərini və relyef xüsusiyyətlərini öyrənən elm sahəsi. [[Geodeziya]] elminin bir hissəsidir.[[Fayl:Topographic map example.png|thumb|right|300px|Bir kəndin xəritəsi]]

== Topoqrafiya və xəritə ==
Topoqrafiya əməli riyaziyyatı ölçüm texniklər və rəssamlıq elementləri ilə birləşdirir və yer sahəsinin bir qismini cizgi şəklində səhifə üzərində çəkir.

Bundan irəli gələrək xəritə bir səhifənin üzərində yerin bir sahəsinin üfüqi və kiçilmiş şəkildir.

== Geomorfoloji termin ==
'''Topoqrafiya''' – ({{Dil-ru|топография}}, {{Dil-en|topography}}) /yun.topos-yer, məhəl və grapho- yazıram/- topoqrafik xəritədə məhəlli göstərmək üçün onun xəritələşdirmə üsulunu işləyən və hazırlayan elmdr. Aerofotoplanalma, eləcə də kosmik planalma müasir topoqrafiyanın əsas üsullarıdır.&lt;ref&gt;{{GTİL|177}}&lt;/ref&gt;

== Topoqrafiya iş bölmələri ==
Bir sahənin alçaq-ucasını səhifə üzərində çəkilməsinə bir neçə işlər görülür və bu işlər üç yerə bölünür:

1 — Çöl işləri:
* Sahəni ayarlamqa, dayanacaqların yerini seçmək və ölçüm işlərini görmək.
2 — Mühasibat

3 — Xəritənləri yaratmaq:
* İstənilmiş [[Miqyas (xəritə)|miqyas]] ilə çöldə görülmüş işlər dəqiq surətdə mühasibat işlərindən sonra bir səhifə üzərində çəkilir.

== Topoqrafiyanın bütün bölmələri ==
Topoqrafiya elmi iki əsas bölməyə bölünür:

1 — Topolojiya - yerın necə düzəlməsini ayarlayır.

2-Topometriya - ölçüm sənəti və yerın zahiri şəklini ayarlayır.

== Topoqrafiyanin önəmi və işlənən sahələri ==
Topoqrafiya qədim texniklərindən biridir ki yerlərin bölməsində istifadə edilirdi.
İndilikdə Topoqrafiya [[Mühəndislik]] sahəsində böyük bir rolu var.
O rollardan neçəsin aşağıda ad aparırıq:
* [[Tikinti]] işləri
* Yol və [[dəmir yol]] işləri
* [[Körpü]] işləri
* Tunellər
* Sədd işləri
* [[Su]] qaynaqları
* Gəmiçilik işələri
* Əkinçilik
* mədən mühəndislik işləri
və daha ayrıları…

== Topoqrafik planalama ==
Topoqrafik xəritələrin orijinalını yaratmaq üçün aparılan kompleks işlər. Topoqrafik planalma yerüstü və aerofototopoqrafik üsullarla aparılır. Yerüstü Topoqrafik planalma menzula, taxeometrik və fototeodalit planlama üsullarına bölünür. Bu üsullar çox vaxt və xərc tələb etdiyindən, hazırda topoqrafik xəritələr, əsasən aerofototopoqrafik planalma ilə yaradılır.&lt;ref&gt;Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008&lt;/ref&gt;

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.ggi.az/qrk.az.htm/ Kompleks Geoloji Kəşfiyyat və Topoqrafiya İdarəsi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071027142615/http://www.ggi.az/qrk.az.htm |date=2007-10-27 }}
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Topography/ Topography--enviki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150208154615/http://en.wikipedia.org/wiki/Topography |date=2015-02-08 }}
* [http://www.intute.ac.uk/sciences/worldguide/topography.html/ World Guide--en]

== Həmçinin bax ==
* [[Yer ölçmə işləri]]
* [[Autodesk]]
* [[Miqyas (xəritə)]]
* [[Bucaq ölçümü standartları]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Mühəndislik]]
[[Kateqoriya:Topoqrafiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>c2mn1ln29p54deipa3q1pq0l1lbxvb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sevr müqaviləsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71567</id>
    <revision>
      <id>9015172</id>
      <parentid>8982434</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21033" sha1="n1mtsje0p2qd2vayvgk5zn680jvogqj" xml:space="preserve">{{Müqavilə
| adı                 =
| tam_adı             = '''Sevr müqaviləsi'''
| köhnə_adı           = Müttəfiq Dövlətlər və Osmanlı İmperiyası arasında Barışıq Müqaviləsi
| şəkil               = Sevr müqaviləsi - 1920.png
| miqyas              = 300px
| izah                = {{small|Sevr müqaviləsinə Osmanlı imperiyasının paylaşılması:silahsız və beynəlxalq bölgə; Ermənistan, Yunanıstan,Fransa və Britaniyaya verilən ərazilər; ola biləcək Kürd torpaqları;qalan Türk torpaqları}} 
| sərhəd              = &lt;!--Bu parametr şəkilə aiddir--&gt;
| təmsilçi            =
| başlıq              = 
| tip                 = sülh müqaviləsi
| kontekst            = 
| hazırlanma_tarixi   =
| imzalanma_tarixi    = 10 avqust 1920-ci il
| imzalanma_yeri      = Sevr, [[Fransa]]
| möhürlənməsi        =
| qüvvəyə_minməsi     = 24 iyul 1923-cü il
| şərtləri            =
| düzəliş             = 
| qüvvədən_düşməsi    =
| müddətinin_bitməsi  =
| müvəqqəti_tətbiqetmə=
| imzalayanlar        = 1.Müttəfiq Dövlətləri&lt;br&gt;
[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px]] [[Osmanlı imperiyası]]&lt;hr&gt;
2.Əsas [[Antanta dövlətləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 Antlaşmanın girişinde] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 |date=2018-09-01 }} Fransa, Britanya İmparatorluğu, İtalya ve Japonya &quot;başlıca düvel-i müttefika&quot; olarak zikredilmektedir. Diğer düvel-i müttefika devletleri ise Ermenistan, Belçika, Yunanistan, Hicaz, Lehistan, Portekiz, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven ve Çekoslovakya olarak sıralanmıştır.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Flaqifikasiya|Fransa}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|İtaliya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Yaponiya}}&lt;br&gt;
{{collapsible list | title = Digər Antanta dövlətləri 
 |{{bayraq|Ermənistan|1918}}[[İlk Ermənistan Respublikası (1918-1920)|I Ermənistan Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Belçika}}
 |{{bayraq|Çexoslovakiya}}[[Çexoslovakiya Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Yunanıstan}}
 |{{Flaqifikasiya|Portuqaliya}}
 |{{bayraq|Rumıniya}}Rumıniya krallığı
 |{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}                 
 |{{Flaqifikasiya|Yuqoslaviya}}
 |{{bayraq|Polşa}}[[Polşa Respublikası (1918-1939)]]                
 |[[Fayl:Flag of Hejaz (1917).svg|25px]] [[Hicaz]]
 | vikianbar      = Sevr müqaviləsi
}}
----
| original_imzalayanlar =
| vasitəçilər         =
| müzakirəçilər       = 
| tərəflər            =
| təsdiq_edənlər      = 
| əmanətdar           = 
| əmanətdarlar        =
| sitatlar            =
| statusu             =
| dili                = 
| dillər              = [[fransız]], [[ingilis]], [[İtalyan dili|italyan dilləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antlaşması#On_Üçüncü_Bâb Antlaşmanın On Üçüncü Bâb'ının 433. maddesi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1#On_Üçüncü_Bâb |date=2018-09-01 }}: &quot;Fransızca, İngilizce ve İtalyanca tesvit edilmiş olan işbu muahedename tasdik edilecektir, ihtilâf zuhurunda Fransızca ve İngilizce metinlerin müsavi addedildiği birinci kısım (Cemiyet-i Akvam ahitnamesi) ve on ikinci kısım (Say) müstesna olmak üzere Fransızca metin muteber olacaktır.&quot;&lt;/ref&gt;
|vikimənbə            =
}}
'''Sevr müqaviləsi''' ({{dil-fr|Le Traité de Sèvres}}) — 1920-ci il avqustun 10-da 14 dövlətin səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən Sevrdə ([[Fransa]]) &quot;Müttəfiq Dövlətlər və [[Türkiyə]] arasında sülh müqaviləsi&quot;.

Müqavilə 10 avqust 1920-ci ildə [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Paris]]in 3&amp;nbsp;km qərbində, Sevr şəhərinin ətrafındakı Keramika Muzeyində ({{dil-fr|Musée National de Céramique}}) imzalanmışdır. Müqavilənin imzalandığı dövrdə davam edən Türk İstiqlal Müharibəsi nəticəsində türklərin qələbəsi ilə bu müqavilənin əvəzinə 24 iyul 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] imzalanaraq həyata keçirildiyi üçün Sevr müqaviləsi qüvvəsini itirmişdir. Sevr müqaviləsi 433 maddədən ibarət idi.

== Hazırlıq müddəti ==
=== Mundros sülh müqaviləsi və sonra yaşananlar ===
[[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Antanta]] [[Dövlət]]ləri və [[Avstriya]] arasında [[Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1919)]], [[Macarıstan]] arasında [[Trianon sülh müqaviləsi]] və Bolqarıstan arasındakı Neyr Sazişinin imzalanmasına baxmayaraq, 1919-cu ilin mayında [[Osmanlı İmperiyası]] ilə sülh müqaviləsi imzalanmadı və danışıqlar qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı. Bunun əsas səbəbi Antanta Dövlətlərinin Osmanlı İmperiyasını bölüşdürmə istəyi idi.

Antanta dövlətləri Ali Məclisinin 7 may tarixli qərarına əsasən [[İzmir]] 15 mayda yunanlar tərəfindən tutuldu. Bu hadisə bütün [[Türkiyə]]də güclü bir milli narazılığa səbəb oldu. [[Sivas]] [[Konqres]]i 4 sentyabrda toplanandan sonra İstanbuldakı Osmanlı hökuməti ölkəyə inzibati və hərbi nəzarəti itirdi. [[Sivas]]da və daha sonra [[Ankara]]da [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Paşanın]] rəhbərliyi altında milli müqavimət hökuməti quruldu. Anadolu hökuməti olaraq da adlandırılan təşkilat mənfi şərtlərdə sülh sazişini qəbul etməyəcəyini bəyan etdi və müqavimət üçün hazırlıqlara başladı.

=== Hazırlıq Konfransları ===
[[Fayl:SevresSignatories.jpg|thumb|250px|Müttəfiq bir hərbi gəminin [[göyərtə]]sində Sevr müqaviləsini imzalamaq üçün [[Paris Sülh Konfransı]]na gedən [[Osmanlı]] heyətinin fotosu. Soldan sağa: Rza Tofiq, [[Kürəkən Fərid Paşa]], Mehmet Tofiq bəy və səfir Rəşad Xalis bəy]]
18 aprel 1920-ci il tarixində San Remo konfransında Antanta dövlətləri Osmanlı İmperiyasına tətbiq ediləcək sülh müqaviləsinin şərtlərini hazırladılar. 22 apreldə Osmanlı hökumətini Parisə sülh konfransına dəvət etdilər. Sultan keçmiş [[Sədrəzəm|sədrəzam]] [[Əhməd Tofiq Paşa]]nın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini [[Paris]]ə göndərdi. Ertəsi gün [[Ankara]]da toplanan Böyük Millət Məclisi 30 apreldə razılığa gələn dövlətlərin xarici işlər nazirliklərinə [[İstanbul]]dan ayrı bir hökumətin qurulduğunu bildirərək məktub göndərdi.

Parisdəki sülh şərtlərini öyrənən [[Əhməd Tofiq Paşa]] [[İstanbul]]a bir [[teleqram]] göndərdi və [[sülh]] şərtlərinin &quot;dövlət anlayışı ilə qonorar&quot; olmadığını (dövlət anlayışına zidd) və danışıqlardan geri çəkildiyini bildirdi. İyunun 21-də Müttəfiq dövlətlər [[türk milləti]]nin [[müqavimət]]ini qırmaq üçün [[yunan]] qüvvələrini [[İzmir]]ə göndərmək qərarına gəldilər. Balıkesir, [[Bursa]], [[Uşak]] və [[Trakya]] [[Yunan]] [[ordu]]su tərəfindən tez bir zamanda [[işğal]] edildi.

=== Səltənət Şurası ===
Səltənət Şurası Egeydəki işğalların ardınca 22 iyulda [[İstanbul]]a toplandı, [[sədrəzam]] Damat Ferit Paşanın başçılığı ilə [[Paris]]ə ikinci bir heyət göndərmək qərarına gəldi. Şuradakı hadisələr hal-hazırda da müzakirə olunur. Bu görüşdə Nutuk Vahdettin haqqında: &quot;Sevr İmtahanını ayağa qalxaraq qəbul etdi&quot; dedi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160626135556/http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archivedate=2016-06-26 |title=Kültür Bakanlığı 1920 Kronolojisi |author= |date= |publisher= |accessdate=2019-10-28 |language= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sarayın Baş Qərargah rəisi Lütfi Siməvinin verdiyi məlumata görə, [[VI Mehmed Vahidəddin]]in açılış nitqini oxuduqdan sonra prezidentliyi Damat Fərid Paşaya təhvil verdi və salonda dayanmadı, sonra çölə çıxdı. Sonuncu [[sədrəzam]] Tofiq Paşanın oğlu İsmail Hakkı Okdayın ifadəsi belə idi:

''&quot;Nəhayət, Sevri qəbul edənlərin ayağa qalxması lazım olduğu söyləndi. Damat Fərid Paşa [[Sultan]]ın zalı tərk etməsi lazım olduğuna işarə etdi. Vahdəttin çölə çıxdı, başqa otağa keçdi. Sultan ayağa qalxanda zaldakılarda insanlar Hünkara hörmət əlaməti olaraq ayağa qalxdılar. Onu salamladılar. Belə ki, bu ayağa qalxmanın Sevri qəbul etmək demək olduğu, yoxsa Sultana hörmətdən olunduğu bilinmir. Hətta Ayandan olan topçu Feriki Rıza Paşa &quot;Biz Sultana hörmətən ayağa qalxdıq, Sevri qəbul etdiyimizdən deyil&quot; deyə qışqıraraq Damad Fəridin oyununu açıqca protesto etdi.&quot;''

== Müqaviləni imzalayanlar ==
[[Müqavilə]] 10 avqust 1920-ci ildə [[Böyük Britaniya]] İmperiyası, [[Antanta dövlətləri]], [[Fransa]], [[İtaliya]], [[Yaponiya]], [[Belçika]], [[Yunanıstan]], [[Hicaz]] Krallığı, [[Polşa]], [[Portuqaliya]], [[Rumıniya]], [[Serblər]], [[Xorvatlar]] və [[Sloveniya]] Krallığı, [[Çexoslovakiya]] və məğlub olan [[Osmanlı İmperiyası]] arasında imzalanmışdır. [[ABŞ]] [[Osmanlı İmperiyası]]na qarşı vuruşmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Şimşir Bilal N.|başlıq= Atatürk ve Cumhuriyet|il =2006|nəşriyyat=İleri Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9789944109161|səhifə= 55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Hür Ayşe |başlıq= Öteki Tarih (2) Mondoros'tan İzmir Suikastı Davasına.|il= 2012|nəşriyyat= Propil|yer=Istanbul|isbn=9789759963866|səhifə= 88}}&lt;/ref&gt; və [[SSRİ]] hələ [[Millətlər Cəmiyyəti]]nin [[üzv]]ü olmadığına görə [[imza]] atmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Prof. Dr. Nihat Erim |başlıq= Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri|il=1953|nəşriyyat=Türk Tarih Kurumu Basımevi|yer= Ankara|səhifə= 525-527}}&lt;/ref&gt;.

[[Osmanlı]] heyətinə bu adlar daxil idi: [[sədrəzəm]] Damat Fərid paşa, keçmiş Maaarif naziri (milli təhsil naziri) [[Bağdad]]lı Mehmet Hadi paşa, Dövlət Şurasının (Dövlət Şurası) keçmiş başçısı Rıza Tefik bəy və [[Bern]] [[səfir]]i Rəşad Halis bəy.
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Ottoman delegation.jpg|Rıza Tevfik Bey, Reşat Halis Bey və [[Bağdad]]lı Mehmed Hâdî Paşa
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Sevres signing.jpg|[[Osmanlı]] təmsilçisi Mehmet Hadi paşa, müqaviləni  imzalayır.
Venizelos signing the Treaty of Sevres.jpeg|[[Yunanıstan]] təmsilçisi, Elefterios Venizelos, [[müqavilə]]ni imzalayır.
1920- Γιορτή στο Παναθηναϊκο Στάδιο με τον Ελ. Βενιζέλο και βασιλιά Αλέξανδρο και τον Θεμιστοκλή Σοφούλη.jpg|Sevr Müqaviləsinin imzalanmasını təqibən [[Afina]]daki [[Panatinaikos (stadion)]]da Venizelos, [[Kral]] Aleksandros ([[Yunanıstan]] [[kral]]ı) ve Temistoklis Sofulisin de qatıldığı yığıncaq.
&lt;/gallery&gt;

== Nəticələr ==
Müqavilənin qüvvəyə minməsi üçün [[Parlament]] [[müqavilə]]ni müzakirə edib qəbul etməli və sonra onu imzalamaq üçün [[VI Mehmed Vahidəddin]]ə göndərməli idi. Lakin [[müqavilə]] imzalanan zaman Məclis bağlı olduğundan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218121030/http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archivedate=2015-02-18 |title=Atatürk Kronolojisi |author= |date= |publisher=ataturk.net |accessdate=2019-10-28 |language=Türk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;(fəaliyyət 1920-ci ilin martında başa çatdı və 1920-ci ilin aprelində bağlandı) [[müqavilə]] [[parlament]]də müzakirə oluna bilmədiyi üçün sultanın qarşısına çıxmadı.

[[Ankara]]dakı Böyük Millət Məclisi müqaviləni qəti bir bəyanatla pislədi və 19 avqust 1920-ci ildə [[müqavilə]]ni imzalayanlara və Sultənət Şurası Məclisində müsbət səs verənləri xain elan etdi. Müqaviləni imzalayan nümayəndə heyətinin üzvləri 23 aprel 1924-cü ildə [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] tərəfindən 150 [[üzv]] siyahısına əlavə edildi. 28 may 1927-ci ildə [[vətəndaşlıq]]dan çıxarıldılar&lt;ref&gt;{{cite web | title = 150’liklerin tam listesi | url = http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | date = 10 Avqust 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304192958/http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | archivedate = 2016-03-04 | access-date = 2019-10-28 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Tərəflərdən [[Yunanıstan]] müqaviləni [[ratifikasiya]] edib, qüvvəyə minməsini istədi. Bəzi dairələr [[müqavilə]]nin heç vaxt qüvvəyə minmədiyini [[iddia]] edirlər&lt;ref name=&quot;cahit&quot;&gt;Cahit Kayra, ''Sevr Dosyası Nasıl yapıldı, Nasıl Yırtıldı''. Büke Yayıncılık, 2004, ISBN 9789758454525, sayfa 21&lt;/ref&gt;. Ancaq digər fikirlərə görə [[müqavilə]]nin bir çox müddəaları o dövrdə tətbiq edildi və XX əsrin beynəlxalq siyasi [[döyüş]]lərinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;cahit&quot;/&gt;.

[[Müqavilə]]də maraq doğuran məsələlərdən biri də Ermənistana geniş ərazilərin verilməsi idi. Belə ki, [[ABŞ Prezidenti]] [[Vudro Vilson]]un təklifinə əsasən, regionda Ermənistana aid olmayan, hətta erməni əhalisinin üstünlük təşkil etmədiyi bir sıra ərazilər, məsələn [[Qara dəniz]] limanı olan [[Trabzon]] onlara verilirdi. Buna görə də, bu ölkəni &quot;[[Vilson Ermənistanı]]&quot; adlandırırdılar.

Sultan [[VI Məhəmməd]] müqavilənin şərtlərini qəbul etsə{{mənbə göstər}} də, [[Ankara]]da yaranmış [[Atatürk]] [[hökumət]]i onu qəbul etməkdən imtina etdi. Türk millətçi hökuməti bu əraziləri [[Yunanıstan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]]a verməkdən boyun qaçırdı. [[Atatürk]] hətta bəyan etdi ki, Türkiyə zərurət yaranarsa, bütün [[Cənubi Qafqaz]] üzərində nəzarəti ələ keçirmək iqtidarındadır. Lakin [[Qərb]]i [[Anadolu]]nu işğal etmiş [[Yunanıstan]]dan fərqli olaraq, [[Ermənistan]] müqavilədə ona verilmiş ərazilərə nəzarət etmək iqtidarında deyildi. Öz [[ingilis]] himayədarlarının göstərdikləri böyük dəstəyə baxmayaraq, [[ermənilər]] Nizam Qarabəkir Paşanın 50 000 nəfərlik ordusu qarşısında aciz qalmışdılar. [[Mustafa Kamal Atatürk]]ün banisi olduğu Türk Milli Azadlıq Hərəkatı müttəfiqləri yenidən danışıqlar masasına əyləşməyə məcbur etdi. Habelə ərəblər [[Suriya]]da [[Fransa]]nın, [[Bağdad]]da [[Britaniya]]nın hakimiyyətini qəbul etmək istəmirdilər. Məhz Azadlıq Mübarizəsinin gedişində türklər [[yunan]], [[erməni]] və [[fransız]] qüvvələrinə [[müqavimət]] göstərərək, 16 mart 1921-ci ildə Sovet Rusiyası ilə [[Moskva müqaviləsi (1921)|Moskva müqaviləsi]], [[Fransa]] ilə [[Ankara]] anlaşması imzalayaraq öz beynəlxalq əlaqələrini möhkəmləndirdilər. [[Ədirnə müqaviləsi]] və [[Qars müqaviləsi]]ni bağlamaqla isə [[Türkiyə]] öz şərq sərhədlərini möhkəmləndirdi. Bütün bu hadisələr türklərə [[Antanta]] ölkələri ilə yenidən danışıqlara başlamağa və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsini]] imzalamağa imkan verdi.

&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Greekhistory.GIF|[[Yunanıstan]]ın 1832-ci və 1947-ci il arasındakı müddətdə genişlənməsi. (Sevr müqaviləsi ilə vəd edilmiş və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi]] ilə geri alınan [[bölgə]]lər daxildir.)
Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|Sevr müqaviləsinə görə &quot;Böyük [[Yunanıstan]]&quot;. (Yuxarı solda Elefterios Venizelos) 
&lt;/gallery&gt;

== Sevr xəritələrdə ==
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Sfera italiana Turchia 1917.jpg|Sevrdən bir neçə il öncə 1917-ci ildə imzalanmış Sen Jen de Marin Sazişinə görə [[Türkiyə]]də [[İtalyan]] nüfuzu. Balfor tərəfindən imzalanan [[sənəd]].
SevresOttoman1927.JPG|Sevr müqaviləsinin imzalandığı zamanlarda [[Osmanlı]] Türkçesinde hazırlanmış bir [[xəritə]]nin 1927-ci ildə bərpa edilmiş variantı (Bu xəritədə bir çox səhv var. Çanaqqala və İzmit boyunca olan bölgə Türk hökumətinin ixtiyarına verildi. Ayrıca İzmir Türkiyədən asılı olsa da muxtar olardı. Sevrdə də təsir dairəsinin olacağını düşünən müddəalar yoxdur. Fransa və İtaliyanın lehinə. Ayrıca, İstanbul Yunanistana verilməyəcəkdi. Müqaviləyə görə, Osmanlı İmperiyasının paytaxtı olmağa davam edəcəkdir. Bu xəritə Sevrın əsl xəritəsi deyil.).
WholeRegionSevres.gif|1920-ci ilde hazırlanmış, bir [[xəritə]]də [[Osmanlı]] İmparatorluğunun sərhədləri. [[Şərq]]dəki karartılı alanın [[Kürdüstan]] olduğu görülmekdədir.
StraitsSevres.gif|Sevr müqaviləsində Boğazlar Bölgəsini göstərən, 1920-ci ildə yaradılmış bir [[xəritə]].
ArmeniaSevres.gif|Sevr müqaviləsi ile qurulması nəzərdə tutulmuş böyük [[Erməni]] dövləti üçün [[Amerika]] prezidenti [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi [[qərb]] sərhədi, 1920-ci il.
Boundary between Turkey and Armenia as determined by Woodrow Wilson.jpg|Bir başqa [[xəritə]]də [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi eyni sərhəd.
&lt;/gallery&gt;

== Maraqlı faktlar ==
* 1920-ci ilin avqustunda bağlanmış Sevr müqaviləsi özündə uydurma [[Erməni soyqırımı]] ilə bağlı bir neçə maddə ehtiva edirdi. Hətta müqavilənin 230-cu maddəsi [[Osmanlı]] hökumətindən bir sıra yüksək rütbəli [[general]]ın, siyasətçi və ziyalıların müttəfiq dövlətlərin yaratdıqları [[Malta]] Tribunalına təhvil verilməsini tələb edirdi. Həmin şəxslər [[İstanbul]], [[London]], [[Paris]] və Vaşinqtondakı arxiv materialları araşdırılan müddətdə üç il [[Malta]] adasında saxlanıldı. Lakin [[Atatürk]]ün səyləri nəticəsində Osmanlı dövlətində 1915-ci ildə yüksək mövqe tutmuş türk tarixinin bu şanlı sərkərdələri [[Türkiyə]]də saxlanılan [[Britaniya]] vətəndaşları ilə dəyişdirilərək vətənə qaytarıldılar.
* Sevr müqaviləsinin şərtlərinə görə, [[Türkiyə]] ordusunu buraxır, yalnız 15 minlik silahlı qüvvə saxlayır, hərbi dəniz donanmasını ləğv edir, [[Suriya]], [[Fələstin]], [[Ərəbistan yarımadası]], [[İordaniya]], [[Mesopotamiya|Mesopatamiyadan]] imtina edirdi. [[İzmir]] [[Yunanıstan]]a verilirdi. [[Ermənistan]]ın müstəqilliyi nəzərdə tutulur, [[Ərzurum]], [[Bitlis]], [[Van]], [[Trabzon]] ona verilirdi, [[Kürdüstan]] dövləti də yaratmaq nəzərdə tutulurdu.
* [[Azərbaycan Cümhuriyyəti]]nin banisi [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] Sevr müqaviləsinin ləğv olunub [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsinin]] imzalanması hadisəsini obrazlı şəkildə belə ifadə edirdi: &quot;Mənhus Sevr müahidəsi yırtıldı, məsud Lozan müahidəsi yazıldı!… Birincisi, çökən imperatorluğun ölüm baratı idi; ikincisi isə yüksələn [[cümhuriyyət]]in doğum vəsiqəsi oldu&quot;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://www.kaspi.az/mart/7/analitika.htm Vilson Ermənistanı, Sovet Ermənistanı və forpost Ermənistan]

== Həmçinin bax ==
{{Portal sətir|Türkiyə|Avropa}}

* [[Mudros müqaviləsi]]
* [[Lozanna müqaviləsi (1923)]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20150218121442/http://www.ttk.gov.tr/templates/resimler/File/ktpbelge/antlasmalar/sevr.pdf Türk Tarixi Qurumu internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-tr}}
* [https://web.archive.org/web/20150218122439/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf İngiltərə Xarici İşlər Nazirliyi internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-en}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Osmanlı imperiyasının müqavilələri}}
{{Birinci Dünya müharibəsi}}

[[Kateqoriya:Birinci Dünya müharibəsi]]
[[Kateqoriya:Sülh müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]
[[Kateqoriya:10 avqustdakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]]
[[Kateqoriya:Fələstin tarixi]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Avropa]]
[[Kateqoriya:Adana vilayəti]]
[[Kateqoriya:Xudavəndigar vilayəti]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ilin beynəlxalq müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Belçikanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Ermənistanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Polşanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Portuqaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yunanıstanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Tarixi sənədlər]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Osmanlı imperiyası]]</text>
      <sha1>n1mtsje0p2qd2vayvgk5zn680jvogqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015452</id>
      <parentid>9015172</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21160" sha1="1ywc7g6c7mgntn6tnzzl75z2xc3ax1r" xml:space="preserve">{{Müqavilə
| adı                 =
| tam_adı             = '''Sevr müqaviləsi'''
| köhnə_adı           = Müttəfiq Dövlətlər və Osmanlı İmperiyası arasında Barışıq Müqaviləsi
| şəkil               = Sevr müqaviləsi - 1920.png
| miqyas              = 300px
| izah                = {{small|Sevr müqaviləsinə Osmanlı imperiyasının paylaşılması:silahsız və beynəlxalq bölgə; Ermənistan, Yunanıstan,Fransa və Britaniyaya verilən ərazilər; ola biləcək Kürd torpaqları;qalan Türk torpaqları}} 
| sərhəd              = &lt;!--Bu parametr şəkilə aiddir--&gt;
| təmsilçi            =
| başlıq              = 
| tip                 = sülh müqaviləsi
| kontekst            = 
| hazırlanma_tarixi   =
| imzalanma_tarixi    = 10 avqust 1920-ci il
| imzalanma_yeri      = Sevr, [[Fransa]]
| möhürlənməsi        =
| qüvvəyə_minməsi     = 24 iyul 1923-cü il
| şərtləri            =
| düzəliş             = 
| qüvvədən_düşməsi    =
| müddətinin_bitməsi  =
| müvəqqəti_tətbiqetmə=
| imzalayanlar        = 1.Müttəfiq Dövlətləri&lt;br&gt;
[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px]] [[Osmanlı imperiyası]]&lt;hr&gt;
2.Əsas [[Antanta dövlətləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 Antlaşmanın girişinde] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 |date=2018-09-01 }} Fransa, Britanya İmparatorluğu, İtalya ve Japonya &quot;başlıca düvel-i müttefika&quot; olarak zikredilmektedir. Diğer düvel-i müttefika devletleri ise Ermenistan, Belçika, Yunanistan, Hicaz, Lehistan, Portekiz, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven ve Çekoslovakya olarak sıralanmıştır.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Flaqifikasiya|Fransa}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|İtaliya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Yaponiya}}&lt;br&gt;
{{collapsible list | title = Digər Antanta dövlətləri 
 |{{bayraq|Ermənistan|1918}}[[İlk Ermənistan Respublikası (1918-1920)|I Ermənistan Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Belçika}}
 |{{bayraq|Çexoslovakiya}}[[Çexoslovakiya Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Yunanıstan}}
 |{{Flaqifikasiya|Portuqaliya}}
 |{{bayraq|Rumıniya}}Rumıniya krallığı
 |{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}                 
 |{{Flaqifikasiya|Yuqoslaviya}}
 |{{bayraq|Polşa}}[[Polşa Respublikası (1918-1939)]]                
 |[[Fayl:Flag of Hejaz (1917).svg|25px]] [[Hicaz]]
 | vikianbar      = Sevr müqaviləsi
}}
----
| original_imzalayanlar =
| vasitəçilər         =
| müzakirəçilər       = 
| tərəflər            =
| təsdiq_edənlər      = 
| əmanətdar           = 
| əmanətdarlar        =
| sitatlar            =
| statusu             =
| dili                = 
| dillər              = [[fransız]], [[ingilis]], [[İtalyan dili|italyan dilləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antlaşması#On_Üçüncü_Bâb Antlaşmanın On Üçüncü Bâb'ının 433. maddesi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1#On_Üçüncü_Bâb |date=2018-09-01 }}: &quot;Fransızca, İngilizce ve İtalyanca tesvit edilmiş olan işbu muahedename tasdik edilecektir, ihtilâf zuhurunda Fransızca ve İngilizce metinlerin müsavi addedildiği birinci kısım (Cemiyet-i Akvam ahitnamesi) ve on ikinci kısım (Say) müstesna olmak üzere Fransızca metin muteber olacaktır.&quot;&lt;/ref&gt;
|vikimənbə            =
}}
'''Sevr müqaviləsi''' ({{dil-fr|Le Traité de Sèvres}}) — 1920-ci il avqustun 10-da 14 dövlətin səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən Sevrdə ([[Fransa]]) &quot;Müttəfiq Dövlətlər və [[Türkiyə]] arasında sülh müqaviləsi&quot;.

Müqavilə 10 avqust 1920-ci ildə [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Paris]]in 3&amp;nbsp;km qərbində, Sevr şəhərinin ətrafındakı Keramika Muzeyində ({{dil-fr|Musée National de Céramique}}) imzalanmışdır. Müqavilənin imzalandığı dövrdə davam edən Türk İstiqlal Müharibəsi nəticəsində türklərin qələbəsi ilə bu müqavilənin əvəzinə 24 iyul 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] imzalanaraq həyata keçirildiyi üçün Sevr müqaviləsi qüvvəsini itirmişdir. Sevr müqaviləsi 433 maddədən ibarət idi.

== Hazırlıq müddəti ==
=== Mundros sülh müqaviləsi və sonra yaşananlar ===
[[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Antanta]] [[Dövlət]]ləri və [[Avstriya]] arasında [[Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1919)]], [[Macarıstan]] arasında [[Trianon sülh müqaviləsi]] və Bolqarıstan arasındakı Neyr Sazişinin imzalanmasına baxmayaraq, 1919-cu ilin mayında [[Osmanlı İmperiyası]] ilə sülh müqaviləsi imzalanmadı və danışıqlar qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı. Bunun əsas səbəbi Antanta Dövlətlərinin Osmanlı İmperiyasını bölüşdürmə istəyi idi.

Antanta dövlətləri Ali Məclisinin 7 may tarixli qərarına əsasən [[İzmir]] 15 mayda yunanlar tərəfindən tutuldu. Bu hadisə bütün [[Türkiyə]]də güclü bir milli narazılığa səbəb oldu. [[Sivas]] [[Konqres]]i 4 sentyabrda toplanandan sonra İstanbuldakı Osmanlı hökuməti ölkəyə inzibati və hərbi nəzarəti itirdi. [[Sivas]]da və daha sonra [[Ankara]]da [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Paşanın]] rəhbərliyi altında milli müqavimət hökuməti quruldu. Anadolu hökuməti olaraq da adlandırılan təşkilat mənfi şərtlərdə sülh sazişini qəbul etməyəcəyini bəyan etdi və müqavimət üçün hazırlıqlara başladı.

=== Hazırlıq Konfransları ===
[[Fayl:SevresSignatories.jpg|thumb|250px|Müttəfiq bir hərbi gəminin [[göyərtə]]sində Sevr müqaviləsini imzalamaq üçün [[Paris Sülh Konfransı]]na gedən [[Osmanlı]] heyətinin fotosu. Soldan sağa: Rza Tofiq, [[Kürəkən Fərid Paşa]], Mehmet Tofiq bəy və səfir Rəşad Xalis bəy]]
18 aprel 1920-ci il tarixində San Remo konfransında Antanta dövlətləri Osmanlı İmperiyasına tətbiq ediləcək sülh müqaviləsinin şərtlərini hazırladılar. 22 apreldə Osmanlı hökumətini Parisə sülh konfransına dəvət etdilər. Sultan keçmiş [[Sədrəzəm|sədrəzam]] [[Əhməd Tofiq Paşa]]nın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini [[Paris]]ə göndərdi. Ertəsi gün [[Ankara]]da toplanan Böyük Millət Məclisi 30 apreldə razılığa gələn dövlətlərin xarici işlər nazirliklərinə [[İstanbul]]dan ayrı bir hökumətin qurulduğunu bildirərək məktub göndərdi.

Parisdəki sülh şərtlərini öyrənən [[Əhməd Tofiq Paşa]] [[İstanbul]]a bir [[teleqram]] göndərdi və [[sülh]] şərtlərinin &quot;dövlət anlayışı ilə qonorar&quot; olmadığını (dövlət anlayışına zidd) və danışıqlardan geri çəkildiyini bildirdi. İyunun 21-də Müttəfiq dövlətlər [[türk milləti]]nin [[müqavimət]]ini qırmaq üçün [[yunan]] qüvvələrini [[İzmir]]ə göndərmək qərarına gəldilər. Balıkesir, [[Bursa]], [[Uşak]] və [[Trakya]] [[Yunan]] [[ordu]]su tərəfindən tez bir zamanda [[işğal]] edildi.

=== Səltənət Şurası ===
Səltənət Şurası Egeydəki işğalların ardınca 22 iyulda [[İstanbul]]a toplandı, [[sədrəzam]] Damat Ferit Paşanın başçılığı ilə [[Paris]]ə ikinci bir heyət göndərmək qərarına gəldi. Şuradakı hadisələr hal-hazırda da müzakirə olunur. Bu görüşdə Nutuk Vahdettin haqqında: &quot;Sevr İmtahanını ayağa qalxaraq qəbul etdi&quot; dedi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160626135556/http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archivedate=2016-06-26 |title=Kültür Bakanlığı 1920 Kronolojisi |author= |date= |publisher= |accessdate=2019-10-28 |language= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sarayın Baş Qərargah rəisi Lütfi Siməvinin verdiyi məlumata görə, [[VI Mehmed Vahidəddin]]in açılış nitqini oxuduqdan sonra prezidentliyi Damat Fərid Paşaya təhvil verdi və salonda dayanmadı, sonra çölə çıxdı. Sonuncu [[sədrəzam]] Tofiq Paşanın oğlu İsmail Hakkı Okdayın ifadəsi belə idi:

''&quot;Nəhayət, Sevri qəbul edənlərin ayağa qalxması lazım olduğu söyləndi. Damat Fərid Paşa [[Sultan]]ın zalı tərk etməsi lazım olduğuna işarə etdi. Vahdəttin çölə çıxdı, başqa otağa keçdi. Sultan ayağa qalxanda zaldakılarda insanlar Hünkara hörmət əlaməti olaraq ayağa qalxdılar. Onu salamladılar. Belə ki, bu ayağa qalxmanın Sevri qəbul etmək demək olduğu, yoxsa Sultana hörmətdən olunduğu bilinmir. Hətta Ayandan olan topçu Feriki Rıza Paşa &quot;Biz Sultana hörmətən ayağa qalxdıq, Sevri qəbul etdiyimizdən deyil&quot; deyə qışqıraraq Damad Fəridin oyununu açıqca protesto etdi.&quot;''

== Müqaviləni imzalayanlar ==
[[Müqavilə]] 10 avqust 1920-ci ildə [[Böyük Britaniya]] İmperiyası, [[Antanta dövlətləri]], [[Fransa]], [[İtaliya]], [[Yaponiya]], [[Belçika]], [[Yunanıstan]], [[Hicaz]] Krallığı, [[Polşa]], [[Portuqaliya]], [[Rumıniya]], [[Serblər]], [[Xorvatlar]] və [[Sloveniya]] Krallığı, [[Çexoslovakiya]] və məğlub olan [[Osmanlı İmperiyası]] arasında imzalanmışdır. [[ABŞ]] [[Osmanlı İmperiyası]]na qarşı vuruşmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Şimşir Bilal N.|başlıq= Atatürk ve Cumhuriyet|il =2006|nəşriyyat=İleri Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9789944109161|səhifə= 55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Hür Ayşe |başlıq= Öteki Tarih (2) Mondoros'tan İzmir Suikastı Davasına.|il= 2012|nəşriyyat= Propil|yer=Istanbul|isbn=9789759963866|səhifə= 88}}&lt;/ref&gt; və [[SSRİ]] hələ [[Millətlər Cəmiyyəti]]nin [[üzv]]ü olmadığına görə [[imza]] atmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Prof. Dr. Nihat Erim |başlıq= Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri|il=1953|nəşriyyat=Türk Tarih Kurumu Basımevi|yer= Ankara|səhifə= 525-527}}&lt;/ref&gt;.

[[Osmanlı]] heyətinə bu adlar daxil idi: [[sədrəzəm]] Damat Fərid paşa, keçmiş Maaarif naziri (milli təhsil naziri) [[Bağdad]]lı Mehmet Hadi paşa, Dövlət Şurasının (Dövlət Şurası) keçmiş başçısı Rıza Tefik bəy və [[Bern]] [[səfir]]i Rəşad Halis bəy.
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Ottoman delegation.jpg|Rıza Tevfik Bey, Reşat Halis Bey və [[Bağdad]]lı Mehmed Hâdî Paşa
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Signature du parti turc à Sèvres - le général turc Hali Pacha signe le traité - btv1b9034014d.jpg|[[Osmanlı]] təmsilçisi Mehmet Hadi paşa, müqaviləni  imzalayır.
Signature du parti turc à Sèvres - M. Venizelos signe le traité - btv1b90340130.jpg|[[Yunanıstan]] təmsilçisi, Elefterios Venizelos, [[müqavilə]]ni imzalayır.
1920- Γιορτή στο Παναθηναϊκο Στάδιο με τον Ελ. Βενιζέλο και βασιλιά Αλέξανδρο και τον Θεμιστοκλή Σοφούλη.jpg|Sevr Müqaviləsinin imzalanmasını təqibən [[Afina]]daki [[Panatinaikos (stadion)]]da Venizelos, [[Kral]] Aleksandros ([[Yunanıstan]] [[kral]]ı) ve Temistoklis Sofulisin de qatıldığı yığıncaq.
&lt;/gallery&gt;

== Nəticələr ==
Müqavilənin qüvvəyə minməsi üçün [[Parlament]] [[müqavilə]]ni müzakirə edib qəbul etməli və sonra onu imzalamaq üçün [[VI Mehmed Vahidəddin]]ə göndərməli idi. Lakin [[müqavilə]] imzalanan zaman Məclis bağlı olduğundan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218121030/http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archivedate=2015-02-18 |title=Atatürk Kronolojisi |author= |date= |publisher=ataturk.net |accessdate=2019-10-28 |language=Türk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;(fəaliyyət 1920-ci ilin martında başa çatdı və 1920-ci ilin aprelində bağlandı) [[müqavilə]] [[parlament]]də müzakirə oluna bilmədiyi üçün sultanın qarşısına çıxmadı.

[[Ankara]]dakı Böyük Millət Məclisi müqaviləni qəti bir bəyanatla pislədi və 19 avqust 1920-ci ildə [[müqavilə]]ni imzalayanlara və Sultənət Şurası Məclisində müsbət səs verənləri xain elan etdi. Müqaviləni imzalayan nümayəndə heyətinin üzvləri 23 aprel 1924-cü ildə [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] tərəfindən 150 [[üzv]] siyahısına əlavə edildi. 28 may 1927-ci ildə [[vətəndaşlıq]]dan çıxarıldılar&lt;ref&gt;{{cite web | title = 150’liklerin tam listesi | url = http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | date = 10 Avqust 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304192958/http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | archivedate = 2016-03-04 | access-date = 2019-10-28 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Tərəflərdən [[Yunanıstan]] müqaviləni [[ratifikasiya]] edib, qüvvəyə minməsini istədi. Bəzi dairələr [[müqavilə]]nin heç vaxt qüvvəyə minmədiyini [[iddia]] edirlər&lt;ref name=&quot;cahit&quot;&gt;Cahit Kayra, ''Sevr Dosyası Nasıl yapıldı, Nasıl Yırtıldı''. Büke Yayıncılık, 2004, ISBN 9789758454525, sayfa 21&lt;/ref&gt;. Ancaq digər fikirlərə görə [[müqavilə]]nin bir çox müddəaları o dövrdə tətbiq edildi və XX əsrin beynəlxalq siyasi [[döyüş]]lərinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;cahit&quot;/&gt;.

[[Müqavilə]]də maraq doğuran məsələlərdən biri də Ermənistana geniş ərazilərin verilməsi idi. Belə ki, [[ABŞ Prezidenti]] [[Vudro Vilson]]un təklifinə əsasən, regionda Ermənistana aid olmayan, hətta erməni əhalisinin üstünlük təşkil etmədiyi bir sıra ərazilər, məsələn [[Qara dəniz]] limanı olan [[Trabzon]] onlara verilirdi. Buna görə də, bu ölkəni &quot;[[Vilson Ermənistanı]]&quot; adlandırırdılar.

Sultan [[VI Məhəmməd]] müqavilənin şərtlərini qəbul etsə{{mənbə göstər}} də, [[Ankara]]da yaranmış [[Atatürk]] [[hökumət]]i onu qəbul etməkdən imtina etdi. Türk millətçi hökuməti bu əraziləri [[Yunanıstan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]]a verməkdən boyun qaçırdı. [[Atatürk]] hətta bəyan etdi ki, Türkiyə zərurət yaranarsa, bütün [[Cənubi Qafqaz]] üzərində nəzarəti ələ keçirmək iqtidarındadır. Lakin [[Qərb]]i [[Anadolu]]nu işğal etmiş [[Yunanıstan]]dan fərqli olaraq, [[Ermənistan]] müqavilədə ona verilmiş ərazilərə nəzarət etmək iqtidarında deyildi. Öz [[ingilis]] himayədarlarının göstərdikləri böyük dəstəyə baxmayaraq, [[ermənilər]] Nizam Qarabəkir Paşanın 50 000 nəfərlik ordusu qarşısında aciz qalmışdılar. [[Mustafa Kamal Atatürk]]ün banisi olduğu Türk Milli Azadlıq Hərəkatı müttəfiqləri yenidən danışıqlar masasına əyləşməyə məcbur etdi. Habelə ərəblər [[Suriya]]da [[Fransa]]nın, [[Bağdad]]da [[Britaniya]]nın hakimiyyətini qəbul etmək istəmirdilər. Məhz Azadlıq Mübarizəsinin gedişində türklər [[yunan]], [[erməni]] və [[fransız]] qüvvələrinə [[müqavimət]] göstərərək, 16 mart 1921-ci ildə Sovet Rusiyası ilə [[Moskva müqaviləsi (1921)|Moskva müqaviləsi]], [[Fransa]] ilə [[Ankara]] anlaşması imzalayaraq öz beynəlxalq əlaqələrini möhkəmləndirdilər. [[Ədirnə müqaviləsi]] və [[Qars müqaviləsi]]ni bağlamaqla isə [[Türkiyə]] öz şərq sərhədlərini möhkəmləndirdi. Bütün bu hadisələr türklərə [[Antanta]] ölkələri ilə yenidən danışıqlara başlamağa və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsini]] imzalamağa imkan verdi.

&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Greekhistory.GIF|[[Yunanıstan]]ın 1832-ci və 1947-ci il arasındakı müddətdə genişlənməsi. (Sevr müqaviləsi ilə vəd edilmiş və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi]] ilə geri alınan [[bölgə]]lər daxildir.)
Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|Sevr müqaviləsinə görə &quot;Böyük [[Yunanıstan]]&quot;. (Yuxarı solda Elefterios Venizelos) 
&lt;/gallery&gt;

== Sevr xəritələrdə ==
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Sfera italiana Turchia 1917.jpg|Sevrdən bir neçə il öncə 1917-ci ildə imzalanmış Sen Jen de Marin Sazişinə görə [[Türkiyə]]də [[İtalyan]] nüfuzu. Balfor tərəfindən imzalanan [[sənəd]].
SevresOttoman1927.JPG|Sevr müqaviləsinin imzalandığı zamanlarda [[Osmanlı]] Türkçesinde hazırlanmış bir [[xəritə]]nin 1927-ci ildə bərpa edilmiş variantı (Bu xəritədə bir çox səhv var. Çanaqqala və İzmit boyunca olan bölgə Türk hökumətinin ixtiyarına verildi. Ayrıca İzmir Türkiyədən asılı olsa da muxtar olardı. Sevrdə də təsir dairəsinin olacağını düşünən müddəalar yoxdur. Fransa və İtaliyanın lehinə. Ayrıca, İstanbul Yunanistana verilməyəcəkdi. Müqaviləyə görə, Osmanlı İmperiyasının paytaxtı olmağa davam edəcəkdir. Bu xəritə Sevrın əsl xəritəsi deyil.).
WholeRegionSevres.gif|1920-ci ilde hazırlanmış, bir [[xəritə]]də [[Osmanlı]] İmparatorluğunun sərhədləri. [[Şərq]]dəki karartılı alanın [[Kürdüstan]] olduğu görülmekdədir.
StraitsSevres.gif|Sevr müqaviləsində Boğazlar Bölgəsini göstərən, 1920-ci ildə yaradılmış bir [[xəritə]].
ArmeniaSevres.gif|Sevr müqaviləsi ile qurulması nəzərdə tutulmuş böyük [[Erməni]] dövləti üçün [[Amerika]] prezidenti [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi [[qərb]] sərhədi, 1920-ci il.
Boundary between Turkey and Armenia as determined by Woodrow Wilson.jpg|Bir başqa [[xəritə]]də [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi eyni sərhəd.
&lt;/gallery&gt;

== Maraqlı faktlar ==
* 1920-ci ilin avqustunda bağlanmış Sevr müqaviləsi özündə uydurma [[Erməni soyqırımı]] ilə bağlı bir neçə maddə ehtiva edirdi. Hətta müqavilənin 230-cu maddəsi [[Osmanlı]] hökumətindən bir sıra yüksək rütbəli [[general]]ın, siyasətçi və ziyalıların müttəfiq dövlətlərin yaratdıqları [[Malta]] Tribunalına təhvil verilməsini tələb edirdi. Həmin şəxslər [[İstanbul]], [[London]], [[Paris]] və Vaşinqtondakı arxiv materialları araşdırılan müddətdə üç il [[Malta]] adasında saxlanıldı. Lakin [[Atatürk]]ün səyləri nəticəsində Osmanlı dövlətində 1915-ci ildə yüksək mövqe tutmuş türk tarixinin bu şanlı sərkərdələri [[Türkiyə]]də saxlanılan [[Britaniya]] vətəndaşları ilə dəyişdirilərək vətənə qaytarıldılar.
* Sevr müqaviləsinin şərtlərinə görə, [[Türkiyə]] ordusunu buraxır, yalnız 15 minlik silahlı qüvvə saxlayır, hərbi dəniz donanmasını ləğv edir, [[Suriya]], [[Fələstin]], [[Ərəbistan yarımadası]], [[İordaniya]], [[Mesopotamiya|Mesopatamiyadan]] imtina edirdi. [[İzmir]] [[Yunanıstan]]a verilirdi. [[Ermənistan]]ın müstəqilliyi nəzərdə tutulur, [[Ərzurum]], [[Bitlis]], [[Van]], [[Trabzon]] ona verilirdi, [[Kürdüstan]] dövləti də yaratmaq nəzərdə tutulurdu.
* [[Azərbaycan Cümhuriyyəti]]nin banisi [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] Sevr müqaviləsinin ləğv olunub [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsinin]] imzalanması hadisəsini obrazlı şəkildə belə ifadə edirdi: &quot;Mənhus Sevr müahidəsi yırtıldı, məsud Lozan müahidəsi yazıldı!… Birincisi, çökən imperatorluğun ölüm baratı idi; ikincisi isə yüksələn [[cümhuriyyət]]in doğum vəsiqəsi oldu&quot;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://www.kaspi.az/mart/7/analitika.htm Vilson Ermənistanı, Sovet Ermənistanı və forpost Ermənistan]

== Həmçinin bax ==
{{Portal sətir|Türkiyə|Avropa}}

* [[Mudros müqaviləsi]]
* [[Lozanna müqaviləsi (1923)]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20150218121442/http://www.ttk.gov.tr/templates/resimler/File/ktpbelge/antlasmalar/sevr.pdf Türk Tarixi Qurumu internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-tr}}
* [https://web.archive.org/web/20150218122439/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf İngiltərə Xarici İşlər Nazirliyi internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-en}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Osmanlı imperiyasının müqavilələri}}
{{Birinci Dünya müharibəsi}}

[[Kateqoriya:Birinci Dünya müharibəsi]]
[[Kateqoriya:Sülh müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]
[[Kateqoriya:10 avqustdakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]]
[[Kateqoriya:Fələstin tarixi]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Avropa]]
[[Kateqoriya:Adana vilayəti]]
[[Kateqoriya:Xudavəndigar vilayəti]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ilin beynəlxalq müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Belçikanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Ermənistanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Polşanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Portuqaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yunanıstanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Tarixi sənədlər]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Osmanlı imperiyası]]</text>
      <sha1>1ywc7g6c7mgntn6tnzzl75z2xc3ax1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015455</id>
      <parentid>9015452</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21141" sha1="54xx6x4ozia4o9dmzkqiive3x3xikly" xml:space="preserve">{{Müqavilə
| adı                 =
| köhnə_adı           = Müttəfiq Dövlətlər və Osmanlı İmperiyası arasında Barışıq Müqaviləsi
| şəkil               = Sevr müqaviləsi - 1920.png
| miqyas              = 300px
| izah                = {{small|Sevr müqaviləsinə Osmanlı imperiyasının paylaşılması:silahsız və beynəlxalq bölgə; Ermənistan, Yunanıstan,Fransa və Britaniyaya verilən ərazilər; ola biləcək Kürd torpaqları;qalan Türk torpaqları}} 
| sərhəd              = &lt;!--Bu parametr şəkilə aiddir--&gt;
| təmsilçi            =
| başlıq              = 
| tip                 = sülh müqaviləsi
| kontekst            = 
| hazırlanma_tarixi   =
| imzalanma_tarixi    = 10 avqust 1920-ci il
| imzalanma_yeri      = Sevr, [[Fransa]]
| möhürlənməsi        =
| qüvvəyə_minməsi     = 24 iyul 1923-cü il
| şərtləri            =
| düzəliş             = 
| qüvvədən_düşməsi    =
| müddətinin_bitməsi  =
| müvəqqəti_tətbiqetmə=
| imzalayanlar        = 1.Müttəfiq Dövlətləri&lt;br&gt;
[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px]] [[Osmanlı imperiyası]]&lt;hr&gt;
2.Əsas [[Antanta dövlətləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 Antlaşmanın girişinde] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 |date=2018-09-01 }} Fransa, Britanya İmparatorluğu, İtalya ve Japonya &quot;başlıca düvel-i müttefika&quot; olarak zikredilmektedir. Diğer düvel-i müttefika devletleri ise Ermenistan, Belçika, Yunanistan, Hicaz, Lehistan, Portekiz, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven ve Çekoslovakya olarak sıralanmıştır.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Flaqifikasiya|Fransa}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|İtaliya}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Yaponiya}}&lt;br&gt;
{{collapsible list | title = Digər Antanta dövlətləri 
 |{{bayraq|Ermənistan|1918}}[[İlk Ermənistan Respublikası (1918-1920)|I Ermənistan Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Belçika}}
 |{{bayraq|Çexoslovakiya}}[[Çexoslovakiya Respublikası]]
 |{{Flaqifikasiya|Yunanıstan}}
 |{{Flaqifikasiya|Portuqaliya}}
 |{{bayraq|Rumıniya}}Rumıniya krallığı
 |{{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}                 
 |{{Flaqifikasiya|Yuqoslaviya}}
 |{{bayraq|Polşa}}[[Polşa Respublikası (1918-1939)]]                
 |[[Fayl:Flag of Hejaz (1917).svg|25px]] [[Hicaz]]
 | vikianbar      = Sevr müqaviləsi
}}
----
| original_imzalayanlar =
| vasitəçilər         =
| müzakirəçilər       = 
| tərəflər            =
| təsdiq_edənlər      = 
| əmanətdar           = 
| əmanətdarlar        =
| sitatlar            =
| statusu             =
| dili                = 
| dillər              = [[fransız]], [[ingilis]], [[İtalyan dili|italyan dilləri]]&lt;ref&gt;[http://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antlaşması#On_Üçüncü_Bâb Antlaşmanın On Üçüncü Bâb'ının 433. maddesi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180901110302/https://tr.wikisource.org/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1#On_Üçüncü_Bâb |date=2018-09-01 }}: &quot;Fransızca, İngilizce ve İtalyanca tesvit edilmiş olan işbu muahedename tasdik edilecektir, ihtilâf zuhurunda Fransızca ve İngilizce metinlerin müsavi addedildiği birinci kısım (Cemiyet-i Akvam ahitnamesi) ve on ikinci kısım (Say) müstesna olmak üzere Fransızca metin muteber olacaktır.&quot;&lt;/ref&gt;
|vikimənbə            =
}}
'''Sevr müqaviləsi''' ({{dil-fr|Le Traité de Sèvres}}, {{Dil-tr|Sevr Antlaşması}}) — 1920-ci il avqustun 10-da 14 dövlətin səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən Sevrdə ([[Fransa]]) &quot;Müttəfiq Dövlətlər və [[Türkiyə]] arasında sülh müqaviləsi&quot;.

Müqavilə 10 avqust 1920-ci ildə [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Paris]]in 3&amp;nbsp;km qərbində, Sevr şəhərinin ətrafındakı Keramika Muzeyində ({{dil-fr|Musée National de Céramique}}) imzalanmışdır. Müqavilənin imzalandığı dövrdə davam edən Türk İstiqlal Müharibəsi nəticəsində türklərin qələbəsi ilə bu müqavilənin əvəzinə 24 iyul 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] imzalanaraq həyata keçirildiyi üçün Sevr müqaviləsi qüvvəsini itirmişdir. Sevr müqaviləsi 433 maddədən ibarət idi.

== Hazırlıq müddəti ==
=== Mundros sülh müqaviləsi və sonra yaşananlar ===
[[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[Antanta]] [[Dövlət]]ləri və [[Avstriya]] arasında [[Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1919)]], [[Macarıstan]] arasında [[Trianon sülh müqaviləsi]] və Bolqarıstan arasındakı Neyr Sazişinin imzalanmasına baxmayaraq, 1919-cu ilin mayında [[Osmanlı İmperiyası]] ilə sülh müqaviləsi imzalanmadı və danışıqlar qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı. Bunun əsas səbəbi Antanta Dövlətlərinin Osmanlı İmperiyasını bölüşdürmə istəyi idi.

Antanta dövlətləri Ali Məclisinin 7 may tarixli qərarına əsasən [[İzmir]] 15 mayda yunanlar tərəfindən tutuldu. Bu hadisə bütün [[Türkiyə]]də güclü bir milli narazılığa səbəb oldu. [[Sivas]] [[Konqres]]i 4 sentyabrda toplanandan sonra İstanbuldakı Osmanlı hökuməti ölkəyə inzibati və hərbi nəzarəti itirdi. [[Sivas]]da və daha sonra [[Ankara]]da [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Paşanın]] rəhbərliyi altında milli müqavimət hökuməti quruldu. Anadolu hökuməti olaraq da adlandırılan təşkilat mənfi şərtlərdə sülh sazişini qəbul etməyəcəyini bəyan etdi və müqavimət üçün hazırlıqlara başladı.

=== Hazırlıq Konfransları ===
[[Fayl:SevresSignatories.jpg|thumb|250px|Müttəfiq bir hərbi gəminin [[göyərtə]]sində Sevr müqaviləsini imzalamaq üçün [[Paris Sülh Konfransı]]na gedən [[Osmanlı]] heyətinin fotosu. Soldan sağa: Rza Tofiq, [[Kürəkən Fərid Paşa]], Mehmet Tofiq bəy və səfir Rəşad Xalis bəy]]
18 aprel 1920-ci il tarixində San Remo konfransında Antanta dövlətləri Osmanlı İmperiyasına tətbiq ediləcək sülh müqaviləsinin şərtlərini hazırladılar. 22 apreldə Osmanlı hökumətini Parisə sülh konfransına dəvət etdilər. Sultan keçmiş [[Sədrəzəm|sədrəzam]] [[Əhməd Tofiq Paşa]]nın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini [[Paris]]ə göndərdi. Ertəsi gün [[Ankara]]da toplanan Böyük Millət Məclisi 30 apreldə razılığa gələn dövlətlərin xarici işlər nazirliklərinə [[İstanbul]]dan ayrı bir hökumətin qurulduğunu bildirərək məktub göndərdi.

Parisdəki sülh şərtlərini öyrənən [[Əhməd Tofiq Paşa]] [[İstanbul]]a bir [[teleqram]] göndərdi və [[sülh]] şərtlərinin &quot;dövlət anlayışı ilə qonorar&quot; olmadığını (dövlət anlayışına zidd) və danışıqlardan geri çəkildiyini bildirdi. İyunun 21-də Müttəfiq dövlətlər [[türk milləti]]nin [[müqavimət]]ini qırmaq üçün [[yunan]] qüvvələrini [[İzmir]]ə göndərmək qərarına gəldilər. Balıkesir, [[Bursa]], [[Uşak]] və [[Trakya]] [[Yunan]] [[ordu]]su tərəfindən tez bir zamanda [[işğal]] edildi.

=== Səltənət Şurası ===
Səltənət Şurası Egeydəki işğalların ardınca 22 iyulda [[İstanbul]]a toplandı, [[sədrəzam]] Damat Ferit Paşanın başçılığı ilə [[Paris]]ə ikinci bir heyət göndərmək qərarına gəldi. Şuradakı hadisələr hal-hazırda da müzakirə olunur. Bu görüşdə Nutuk Vahdettin haqqında: &quot;Sevr İmtahanını ayağa qalxaraq qəbul etdi&quot; dedi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160626135556/http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html |archivedate=2016-06-26 |title=Kültür Bakanlığı 1920 Kronolojisi |author= |date= |publisher= |accessdate=2019-10-28 |language= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sarayın Baş Qərargah rəisi Lütfi Siməvinin verdiyi məlumata görə, [[VI Mehmed Vahidəddin]]in açılış nitqini oxuduqdan sonra prezidentliyi Damat Fərid Paşaya təhvil verdi və salonda dayanmadı, sonra çölə çıxdı. Sonuncu [[sədrəzam]] Tofiq Paşanın oğlu İsmail Hakkı Okdayın ifadəsi belə idi:

''&quot;Nəhayət, Sevri qəbul edənlərin ayağa qalxması lazım olduğu söyləndi. Damat Fərid Paşa [[Sultan]]ın zalı tərk etməsi lazım olduğuna işarə etdi. Vahdəttin çölə çıxdı, başqa otağa keçdi. Sultan ayağa qalxanda zaldakılarda insanlar Hünkara hörmət əlaməti olaraq ayağa qalxdılar. Onu salamladılar. Belə ki, bu ayağa qalxmanın Sevri qəbul etmək demək olduğu, yoxsa Sultana hörmətdən olunduğu bilinmir. Hətta Ayandan olan topçu Feriki Rıza Paşa &quot;Biz Sultana hörmətən ayağa qalxdıq, Sevri qəbul etdiyimizdən deyil&quot; deyə qışqıraraq Damad Fəridin oyununu açıqca protesto etdi.&quot;''

== Müqaviləni imzalayanlar ==
[[Müqavilə]] 10 avqust 1920-ci ildə [[Böyük Britaniya]] İmperiyası, [[Antanta dövlətləri]], [[Fransa]], [[İtaliya]], [[Yaponiya]], [[Belçika]], [[Yunanıstan]], [[Hicaz]] Krallığı, [[Polşa]], [[Portuqaliya]], [[Rumıniya]], [[Serblər]], [[Xorvatlar]] və [[Sloveniya]] Krallığı, [[Çexoslovakiya]] və məğlub olan [[Osmanlı İmperiyası]] arasında imzalanmışdır. [[ABŞ]] [[Osmanlı İmperiyası]]na qarşı vuruşmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Şimşir Bilal N.|başlıq= Atatürk ve Cumhuriyet|il =2006|nəşriyyat=İleri Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9789944109161|səhifə= 55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Hür Ayşe |başlıq= Öteki Tarih (2) Mondoros'tan İzmir Suikastı Davasına.|il= 2012|nəşriyyat= Propil|yer=Istanbul|isbn=9789759963866|səhifə= 88}}&lt;/ref&gt; və [[SSRİ]] hələ [[Millətlər Cəmiyyəti]]nin [[üzv]]ü olmadığına görə [[imza]] atmadı&lt;ref&gt;{{Kitab3 |müəllif= Prof. Dr. Nihat Erim |başlıq= Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri|il=1953|nəşriyyat=Türk Tarih Kurumu Basımevi|yer= Ankara|səhifə= 525-527}}&lt;/ref&gt;.

[[Osmanlı]] heyətinə bu adlar daxil idi: [[sədrəzəm]] Damat Fərid paşa, keçmiş Maaarif naziri (milli təhsil naziri) [[Bağdad]]lı Mehmet Hadi paşa, Dövlət Şurasının (Dövlət Şurası) keçmiş başçısı Rıza Tefik bəy və [[Bern]] [[səfir]]i Rəşad Halis bəy.
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Ottoman delegation.jpg|Rıza Tevfik Bey, Reşat Halis Bey və [[Bağdad]]lı Mehmed Hâdî Paşa
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Signature du parti turc à Sèvres - le général turc Hali Pacha signe le traité - btv1b9034014d.jpg|[[Osmanlı]] təmsilçisi Mehmet Hadi paşa, müqaviləni  imzalayır.
Signature du parti turc à Sèvres - M. Venizelos signe le traité - btv1b90340130.jpg|[[Yunanıstan]] təmsilçisi, Elefterios Venizelos, [[müqavilə]]ni imzalayır.
1920- Γιορτή στο Παναθηναϊκο Στάδιο με τον Ελ. Βενιζέλο και βασιλιά Αλέξανδρο και τον Θεμιστοκλή Σοφούλη.jpg|Sevr Müqaviləsinin imzalanmasını təqibən [[Afina]]daki [[Panatinaikos (stadion)]]da Venizelos, [[Kral]] Aleksandros ([[Yunanıstan]] [[kral]]ı) ve Temistoklis Sofulisin de qatıldığı yığıncaq.
&lt;/gallery&gt;

== Nəticələr ==
Müqavilənin qüvvəyə minməsi üçün [[Parlament]] [[müqavilə]]ni müzakirə edib qəbul etməli və sonra onu imzalamaq üçün [[VI Mehmed Vahidəddin]]ə göndərməli idi. Lakin [[müqavilə]] imzalanan zaman Məclis bağlı olduğundan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218121030/http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archivedate=2015-02-18 |title=Atatürk Kronolojisi |author= |date= |publisher=ataturk.net |accessdate=2019-10-28 |language=Türk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;(fəaliyyət 1920-ci ilin martında başa çatdı və 1920-ci ilin aprelində bağlandı) [[müqavilə]] [[parlament]]də müzakirə oluna bilmədiyi üçün sultanın qarşısına çıxmadı.

[[Ankara]]dakı Böyük Millət Məclisi müqaviləni qəti bir bəyanatla pislədi və 19 avqust 1920-ci ildə [[müqavilə]]ni imzalayanlara və Sultənət Şurası Məclisində müsbət səs verənləri xain elan etdi. Müqaviləni imzalayan nümayəndə heyətinin üzvləri 23 aprel 1924-cü ildə [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] tərəfindən 150 [[üzv]] siyahısına əlavə edildi. 28 may 1927-ci ildə [[vətəndaşlıq]]dan çıxarıldılar&lt;ref&gt;{{cite web | title = 150’liklerin tam listesi | url = http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | date = 10 Avqust 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304192958/http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | archivedate = 2016-03-04 | access-date = 2019-10-28 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Tərəflərdən [[Yunanıstan]] müqaviləni [[ratifikasiya]] edib, qüvvəyə minməsini istədi. Bəzi dairələr [[müqavilə]]nin heç vaxt qüvvəyə minmədiyini [[iddia]] edirlər&lt;ref name=&quot;cahit&quot;&gt;Cahit Kayra, ''Sevr Dosyası Nasıl yapıldı, Nasıl Yırtıldı''. Büke Yayıncılık, 2004, ISBN 9789758454525, sayfa 21&lt;/ref&gt;. Ancaq digər fikirlərə görə [[müqavilə]]nin bir çox müddəaları o dövrdə tətbiq edildi və XX əsrin beynəlxalq siyasi [[döyüş]]lərinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;cahit&quot;/&gt;.

[[Müqavilə]]də maraq doğuran məsələlərdən biri də Ermənistana geniş ərazilərin verilməsi idi. Belə ki, [[ABŞ Prezidenti]] [[Vudro Vilson]]un təklifinə əsasən, regionda Ermənistana aid olmayan, hətta erməni əhalisinin üstünlük təşkil etmədiyi bir sıra ərazilər, məsələn [[Qara dəniz]] limanı olan [[Trabzon]] onlara verilirdi. Buna görə də, bu ölkəni &quot;[[Vilson Ermənistanı]]&quot; adlandırırdılar.

Sultan [[VI Məhəmməd]] müqavilənin şərtlərini qəbul etsə{{mənbə göstər}} də, [[Ankara]]da yaranmış [[Atatürk]] [[hökumət]]i onu qəbul etməkdən imtina etdi. Türk millətçi hökuməti bu əraziləri [[Yunanıstan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]]a verməkdən boyun qaçırdı. [[Atatürk]] hətta bəyan etdi ki, Türkiyə zərurət yaranarsa, bütün [[Cənubi Qafqaz]] üzərində nəzarəti ələ keçirmək iqtidarındadır. Lakin [[Qərb]]i [[Anadolu]]nu işğal etmiş [[Yunanıstan]]dan fərqli olaraq, [[Ermənistan]] müqavilədə ona verilmiş ərazilərə nəzarət etmək iqtidarında deyildi. Öz [[ingilis]] himayədarlarının göstərdikləri böyük dəstəyə baxmayaraq, [[ermənilər]] Nizam Qarabəkir Paşanın 50 000 nəfərlik ordusu qarşısında aciz qalmışdılar. [[Mustafa Kamal Atatürk]]ün banisi olduğu Türk Milli Azadlıq Hərəkatı müttəfiqləri yenidən danışıqlar masasına əyləşməyə məcbur etdi. Habelə ərəblər [[Suriya]]da [[Fransa]]nın, [[Bağdad]]da [[Britaniya]]nın hakimiyyətini qəbul etmək istəmirdilər. Məhz Azadlıq Mübarizəsinin gedişində türklər [[yunan]], [[erməni]] və [[fransız]] qüvvələrinə [[müqavimət]] göstərərək, 16 mart 1921-ci ildə Sovet Rusiyası ilə [[Moskva müqaviləsi (1921)|Moskva müqaviləsi]], [[Fransa]] ilə [[Ankara]] anlaşması imzalayaraq öz beynəlxalq əlaqələrini möhkəmləndirdilər. [[Ədirnə müqaviləsi]] və [[Qars müqaviləsi]]ni bağlamaqla isə [[Türkiyə]] öz şərq sərhədlərini möhkəmləndirdi. Bütün bu hadisələr türklərə [[Antanta]] ölkələri ilə yenidən danışıqlara başlamağa və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsini]] imzalamağa imkan verdi.

&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Greekhistory.GIF|[[Yunanıstan]]ın 1832-ci və 1947-ci il arasındakı müddətdə genişlənməsi. (Sevr müqaviləsi ilə vəd edilmiş və 1923-cü ildə [[Lozanna müqaviləsi]] ilə geri alınan [[bölgə]]lər daxildir.)
Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|Sevr müqaviləsinə görə &quot;Böyük [[Yunanıstan]]&quot;. (Yuxarı solda Elefterios Venizelos) 
&lt;/gallery&gt;

== Sevr xəritələrdə ==
&lt;gallery widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Sfera italiana Turchia 1917.jpg|Sevrdən bir neçə il öncə 1917-ci ildə imzalanmış Sen Jen de Marin Sazişinə görə [[Türkiyə]]də [[İtalyan]] nüfuzu. Balfor tərəfindən imzalanan [[sənəd]].
SevresOttoman1927.JPG|Sevr müqaviləsinin imzalandığı zamanlarda [[Osmanlı]] Türkçesinde hazırlanmış bir [[xəritə]]nin 1927-ci ildə bərpa edilmiş variantı (Bu xəritədə bir çox səhv var. Çanaqqala və İzmit boyunca olan bölgə Türk hökumətinin ixtiyarına verildi. Ayrıca İzmir Türkiyədən asılı olsa da muxtar olardı. Sevrdə də təsir dairəsinin olacağını düşünən müddəalar yoxdur. Fransa və İtaliyanın lehinə. Ayrıca, İstanbul Yunanistana verilməyəcəkdi. Müqaviləyə görə, Osmanlı İmperiyasının paytaxtı olmağa davam edəcəkdir. Bu xəritə Sevrın əsl xəritəsi deyil.).
WholeRegionSevres.gif|1920-ci ilde hazırlanmış, bir [[xəritə]]də [[Osmanlı]] İmparatorluğunun sərhədləri. [[Şərq]]dəki karartılı alanın [[Kürdüstan]] olduğu görülmekdədir.
StraitsSevres.gif|Sevr müqaviləsində Boğazlar Bölgəsini göstərən, 1920-ci ildə yaradılmış bir [[xəritə]].
ArmeniaSevres.gif|Sevr müqaviləsi ile qurulması nəzərdə tutulmuş böyük [[Erməni]] dövləti üçün [[Amerika]] prezidenti [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi [[qərb]] sərhədi, 1920-ci il.
Boundary between Turkey and Armenia as determined by Woodrow Wilson.jpg|Bir başqa [[xəritə]]də [[Vudro Vilson]]un müəyyən etdiyi eyni sərhəd.
&lt;/gallery&gt;

== Maraqlı faktlar ==
* 1920-ci ilin avqustunda bağlanmış Sevr müqaviləsi özündə uydurma [[Erməni soyqırımı]] ilə bağlı bir neçə maddə ehtiva edirdi. Hətta müqavilənin 230-cu maddəsi [[Osmanlı]] hökumətindən bir sıra yüksək rütbəli [[general]]ın, siyasətçi və ziyalıların müttəfiq dövlətlərin yaratdıqları [[Malta]] Tribunalına təhvil verilməsini tələb edirdi. Həmin şəxslər [[İstanbul]], [[London]], [[Paris]] və Vaşinqtondakı arxiv materialları araşdırılan müddətdə üç il [[Malta]] adasında saxlanıldı. Lakin [[Atatürk]]ün səyləri nəticəsində Osmanlı dövlətində 1915-ci ildə yüksək mövqe tutmuş türk tarixinin bu şanlı sərkərdələri [[Türkiyə]]də saxlanılan [[Britaniya]] vətəndaşları ilə dəyişdirilərək vətənə qaytarıldılar.
* Sevr müqaviləsinin şərtlərinə görə, [[Türkiyə]] ordusunu buraxır, yalnız 15 minlik silahlı qüvvə saxlayır, hərbi dəniz donanmasını ləğv edir, [[Suriya]], [[Fələstin]], [[Ərəbistan yarımadası]], [[İordaniya]], [[Mesopotamiya|Mesopatamiyadan]] imtina edirdi. [[İzmir]] [[Yunanıstan]]a verilirdi. [[Ermənistan]]ın müstəqilliyi nəzərdə tutulur, [[Ərzurum]], [[Bitlis]], [[Van]], [[Trabzon]] ona verilirdi, [[Kürdüstan]] dövləti də yaratmaq nəzərdə tutulurdu.
* [[Azərbaycan Cümhuriyyəti]]nin banisi [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] Sevr müqaviləsinin ləğv olunub [[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna müqaviləsinin]] imzalanması hadisəsini obrazlı şəkildə belə ifadə edirdi: &quot;Mənhus Sevr müahidəsi yırtıldı, məsud Lozan müahidəsi yazıldı!… Birincisi, çökən imperatorluğun ölüm baratı idi; ikincisi isə yüksələn [[cümhuriyyət]]in doğum vəsiqəsi oldu&quot;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://www.kaspi.az/mart/7/analitika.htm Vilson Ermənistanı, Sovet Ermənistanı və forpost Ermənistan]

== Həmçinin bax ==
{{Portal sətir|Türkiyə|Avropa}}

* [[Mudros müqaviləsi]]
* [[Lozanna müqaviləsi (1923)]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20150218121442/http://www.ttk.gov.tr/templates/resimler/File/ktpbelge/antlasmalar/sevr.pdf Türk Tarixi Qurumu internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-tr}}
* [https://web.archive.org/web/20150218122439/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf İngiltərə Xarici İşlər Nazirliyi internet saytında andlaşmanın tam mətni] {{ref-en}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Osmanlı imperiyasının müqavilələri}}
{{Birinci Dünya müharibəsi}}

[[Kateqoriya:Birinci Dünya müharibəsi]]
[[Kateqoriya:Sülh müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]
[[Kateqoriya:10 avqustdakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]]
[[Kateqoriya:Fələstin tarixi]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Avropa]]
[[Kateqoriya:Adana vilayəti]]
[[Kateqoriya:Xudavəndigar vilayəti]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının müqavilələri]]
[[Kateqoriya:1920-ci ilin beynəlxalq müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Belçikanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Ermənistanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Polşanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Portuqaliyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yunanıstanın müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Tarixi sənədlər]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Osmanlı imperiyası]]</text>
      <sha1>54xx6x4ozia4o9dmzkqiive3x3xikly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Kənd meydanı</title>
    <ns>4</ns>
    <id>73763</id>
    <revision>
      <id>9015247</id>
      <parentid>9007564</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>En Merker</username>
        <id>184342</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kənd meydanının sol menyudan çıxarılması */</comment>
      <origin>9015247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45038" sha1="q8idzzas4n291752xrdjwppwbbg2222" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--Şərhlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--&gt;

== [[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]]nin məqalələri ==

@[[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]] tərəfindən yaradılmış əksəriyyəti İran azərbaycanlısı olan xadimlər məqalələri çox problemlidir. Məqalələrin adı Azərbaycan dilində deyil: [[Yashar Hakak Pour]] ('''Yaşar Hakakpur'''), [[Alireza Asgharzadeh]] ('''Əlirza Əsgərzadə'''), [[Fakhteh Luna Zamani]] ('''Faxtə''' '''Luna Zamani'''), [[Sevil Suleymani]] ('''Sevil Süleymani'''), [[Shervin Shadpour]] ('''Şervin Şadpur'''), [[Said Mughanli]] ('''Səid Muğanlı'''), [[Roghaiye Kabiri]] ([[Rüqəyyə Kəbiri]] məqaləsi ola-ola), [[Rahim Baqqal-Asghari]] (Rəhim Baqqal Əsgəri), [[Mohammad Alimoradi]] ('''Məhəmməd Əlimuradi'''). Mötərizədəki adla axtarış verəndə Azərbaycandilli mənbələrdə bu cür yazıldıqlarını görmək mümkündür. [[VP:ADM]] tək-tək müraciət etmək istəmirəm, çünki həmin səhifəyə 3-4 şəxsdən başqa heç kim baxmır, baxanlar da bürokratiya yaradaraq &quot;burada müzakirə yeri deyil&quot; yazıb, addəyişməni icra etmirlər.

Əlavə olaraq məqalələrdə yazı və üslub səhvləri var, ensiklopediyaya uyğun yazılmayıb, mənbələr də problemlidir. İnzibatçıları məqalələri təftiş etmələrinə, addəyişdiriciləri isə bu şəxslərin adlarını Azərbaycan dilinə uyğun şəkildə dəyişdirmələrinə çağırış edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:20, 14 iyun 2026 (UTC)

:O dəfə bu məqalələri @[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ilə müzakirə etmişdik. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 06:56, 15 iyun 2026 (UTC)
:: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], başlığı arxivləşdirmək istəyirəm. Necə edirik? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:06, 13 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], əminsizsə, məqalələrə birbaşa &quot;sil&quot; şablonu qoyun ki, sürətli silinsin. İstifadəçiyə də əvvəlcə xəbərdarlıq edin, məhəl qoymasa, növbəti dəfə bloklanması üçün müraciət edin. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 05:49, 18 iyun 2026 (UTC)
: {{reply to|White Demon|Sura Shukurlu}} bəzi əməliyyatlar icra etmisiniz, şərh də əlavə etsəniz yaxşı olar. Mövzu ilə bağlı fikirlərinizi də qeyd edə bilərsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:13, 13 iyul 2026 (UTC)

== vikilayihələrlə bağlı ==

salammm!! [[:kat:vikilayihələr|vikilayihələr]] ilə bağlı 2 məsələ ilə bağlı konsensus əldə etmək məqsədilə müzakirəni başladıram:
# &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yoxsa &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt;? hal-hazırda iki variant yanaşı istifadə edilir; mənə elə gəlir, bunu standartlaşdırsaq, yaxşı olar;
# [[Xüsusi:GoToComment/c-Sortilegus-2016-02-11T11:15:00.000Z-Serkanland-2016-02-11T10:50:00.000Z|10 ildən bir az artıq əvvəl müxtəsər müzakirə edildiyi kimi]], [[xüsusi:bütünsəhifələr/portal:|portallar]] və [[xüsusi:bütünsəhifələr/kömək:|kömək səhifələri]] kimi vikilayihələr üçün də ayrıca ad fəzası (&lt;code&gt;vikilayihə:&lt;/code&gt;, yaxud sadəcə &lt;code&gt;layihə:&lt;/code&gt;) yaradılsın?
aşağıda fikrinizi bölüşsəniz, şad olaram! çox sağ olun ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], @[[İstifadəçi:Samral|Samral]], @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], @[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]], @[[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] və adını ötürdüyüm digər redaktorlar, mövzulardan, heç olmasa, birində fikrinizi bildirməyinizə şad olaram ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 10:32, 24 iyun 2026 (UTC)
:Salam, orfoqrafiya baxınımdan &quot;VikiLayihə&quot; səhv variant kimi görünür,&quot;Vikilayihə&quot; daha doğru olar. Sadəcə &quot;layihə&quot; isə spesifikanı nəzərə almır. Təklif edrədim &quot;Vikilayihə&quot; kimi yazılsın.  [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:04, 7 iyul 2026 (UTC)

=== orfoqrafiya ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt; ====

* {{lehinə|lehinə}} başlıqlarda rəsmi orfoqrafiya qaydalarına riayyət etmək mütləq deyil. Məsələn, məncə, [[Qayınana (film)|bu]] məqalənin başlığında orfoqrafik səhv olmalıdır, amma yoxdur. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 08:32, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)

==== variant 2) &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; ====
* {{lehinə|lehinə}}, digər &lt;code&gt;viki-&lt;/code&gt; tipli birləşmələrdəki (baxın: [[ş:digər layihələr|vmf layihələrinin]] adları) qanunauyğunluğa əsasən :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:05, 7 iyul 2026 (UTC)

=== ad fəzası ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yaxud &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; (digər müzakirənin nəticəsinə əsasən) ====
* {{lehinə|lehinə}}, ümumiyyətlə, punktdakı «portallar və kömək səhifələri» nümunəsindəki qanunauyğunluğa əsasən; məhz bu variant isə, &lt;code&gt;layihə&lt;/code&gt; sözünün yarada biləcəyi potensial çaşbaşlığı aradan qaldırmaq (bir sözlə, dəqiqləşdirməni təmin etmək) üçün :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:15, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:09, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 2) sadəcə &lt;code&gt;Layihə&lt;/code&gt; ====
* {{Lehinə}} Sadəcə &quot;Layihə&quot; kifayət edir. Onsuz da söhbətin getdiyi bilinir. Həmçinin rus və fransız dillərində də sadəcə &quot;Proyekt&quot; olaraq verilib. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 05:55, 21 iyun 2026 (UTC)
*:@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], @[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]], ümumiyyətlə, biz niyə ayrıca ad fazası açırıq ki? ''Vikipediya:'' ad fazası elə layihələr üçün də nəzərdə tutulmayıb ki? Məsələn, Kateqoriya: ad fazası var, çünki onun özünə aid texniki xüsusiyyəti var. Şablon, MediaViki və s. onlar üçün də eyni məsələdir. Amma ''Vikipediya:VikiLayihə Anime və manqa'' ilə ''VikiLayihə:Anime və manqa'' arasında hansı texniki fərq var ki? Yəni bunu etməklə bizə hansı fayda gəlir ki, biz edirik, əvvəl bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Bu, əlavə iş yükünü də özü ilə birlikdə gətirir. Nə qədər səhifədə redaktə, düzəliş edilməlidir. Buna dəyər həqiqətən? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:07, 21 iyun 2026 (UTC)
*::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], mən təklifi ona görə vermişdim ki, 1) &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; fəzası çox ''cluttered'' olmasın; 2) hal-hazırkı formada 3 kilometr səhifə adı yazmaq lazım gəlir. «portal &amp; kömək səhifələri» nümunəsini də elə ona görə vermişdim ki, ''technically'' onlar da saytın özü ilə bağlıdır &amp; əlavə texniki xüsusiyyətləri də yoxdur, ona görə də polno &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; ad fəzasında yerləşə bilərlər, amma hal-hazırda vəziyyət belə deyil &amp; belə olmamağını da, şəxsən, mən rahatlıqverən hesab eləyirəm, elə həmin o qeyd etdiyim 2 punkta əsasən. fikirləşirdim ki, layihələri də bu cür eləyə bilərik :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:44, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::redaktə məsələsi də ki, addəyişdirməni (hətta elə keçidlərin düzəldilməsini də) avtomatlaşdırmaq, hal-hazırda mövcud olan səhifələrdən də istiqamətləndirmə vermək olar, ''backwards compatibility'' üçün. üstəlik elə də çox sayda vikilayihə səhifəsi yoxdur hələ ki. müxtəsəri, elə də bir katastrof olan deyil, dw :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:45, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::Portal: ad fazası fərqli məsələdir. Portallar sırf vikipediyaçılar üçün deyil, oxuculara təqdim olunmaq üçün nəzərdə tutulub, məzmun səhifəsidir. Vikilayihələr isə o vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub, onlar məzmun deyil, vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub. Kömək ad fazasını isə mən əhəmiyyətli hesab etmirəm, mənə qalsa Kömək üçün də Vikipediya: ad fazası bəs edərdi. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:23, 22 iyun 2026 (UTC)
*:::: yenə axırda gəlib çıxır hansını üstün tutmaq məsələsinə də; elə də bir obyektiv tərəfi, görünür, yoxdur :P [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 00:55, 22 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:07, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 3) yaradılmasın (status-kvo saxlansın) ====
* {{lehinə}} yuxarıda da dediyim kimi.--'''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:08, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} Ad fəzasına ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} Unifikasiya daha doğru yol olar. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:08, 7 iyul 2026 (UTC)

== Krımın yaşayış məntəqələri ==

Salam. Sualım Krımın yaşayış məntəqələrinə aiddir. Bəzən onların iki adı olur: krımtatarca və rusca/ukraynaca (hətda orada da bir az fərqli ola bilər). Bəzən ru-Vikidə və uk-Vikidə bir ad istifadə olunur, krım-tatar adı isə orada köhnə ad kimi qeyd olunur. Krım-tatar-dilli Vikidə isə bəzən köhnə ad istifadə olunur. Məsələn, [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_(%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) ru-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодовое&quot; - yəni Plodovoye, köhnə adı &quot;Челебилер&quot; - yəni Çelebiler; [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5_(%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) uk-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодове&quot; - yəni Plodove, keçmiş adı Челебілер - yəni Çelebiler; [https://crh.wikipedia.org/wiki/%C3%87elebiler Krım-tatar-dilli Vikidə] isə məqalənin adı &quot;Çelebiler&quot;dir. Hansını əsas tutaq? Mənim fikrimcə, Krım-tatar dilindəki versiyanı əsas tuta bilərik. Hər necə də, Azərbaycan dilinə daha yaxındır. Belə hallar normaldır ki, bir yaşayış məntəqəsi fərqli dillərdə fərqli adlandırılsın. Adi misal [[Həştərxan]] (hərçənd ki &quot;Həştərxan&quot; və &quot;Astraxan&quot; o dərəcədə fərqli ad deyillər, daha çox eyni adın fərqli formalarıdır). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:30, 22 iyun 2026 (UTC)

:Kənd Ukraynada yerləşir, Ukraynada hansı rəsmi adla adlandırılıbsa, o addan istifadə etmək daha məntiqlidir. Təbii ki, bizim mənbələrdə hansı adlandırmaya üstünlük verilibsə, o variant daha üstündür, o məsələ də var. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:54, 23 iyun 2026 (UTC)
::Ümumiyyətlə, bu məsələ sadəcə Krımın yaşayış məntəqələri ilə bağlı deyil ki. Milyon dənə yaşayış məntəqəsi var ki, yerli dildə adı başqadır. Bavariyanın paytaxtı Münxen şəhərinin bavariya dilindəki adı Minqadır, amma təbii ki, adlandırmanı alman dilinə görə və mənbələrə görə aparırıq. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:57, 23 iyun 2026 (UTC)
::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], Münxen böyük şəhərdir, çox guman azərbaycanca çoxsaylı mənbələr var ki “Münxen” yazılır. Yuxarıda adı çəkilən isə kənddir. Sıravi kənd olsaydı başqa, amma Krımda yerləşir - həm Ukraynada, həm Rusiyada Krımın statusu var, və mən biləni hər iki hüquqi müstəvidə Krımda Krım-tatar dilinin rəsmi statusu var. Bavariya dili və ya dialekti zatən alman dilinə bağlıdır və Azərbaycan dili üçün ikisi də yaxın deyil. Krım-tatar dili isə rus və Ukrayna dillərindən fərqlidir və Azərbaycan dilinə daha yaxındır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:06, 23 iyun 2026 (UTC)
:::Krım tatarcasının bizim dilə yaxın olub olmamasının adlandırma üçün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu bilirsiniz nəyə oxşayır, təsəvvür edin ki, EnVikidə deyirlər ki, Xocalı haqqında məqalə Xocalı yox, Stepanakert olmalıdır, çünki ingilis dili ermənicəyə daha yaxındır (ikisi də Hind-Avropa dilidir), nəinki Azərbaycan dilinə. Sizcə bu tutarlı səbəb olardı? Yox, təbii ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:15, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] En-Viki zatən Xankəndini Stepanakert adlandırır… [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:25, 23 iyun 2026 (UTC)
:::::Bilirəm, sadəcə səbəb kimi bu göstərilsə, düzgün deyil, onu demək istəyirəm. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:42, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::Ev-Vikidə ümumiyyətlə ciddi səbəb göstərmədən səs verirlər, yəni en-Viki Qarabağ mövzusu üçün obyektivlik nümunəsi ola bilməz. İngilis dili erməni dilinə (və əlifbaları) o qədər yaxın deyil, nə qədər ki Azərbaycan və Krım-tatar dilləri və əlifbaları. Amma olmasın dil yaxınlığı, olsun oradakı icmanın fəal və qərarvermək hüququ olanların simpatiyası. Başqaları o mövzuda nəinki redəktə etməyə yaxın buraxmırlar, hətda müzakirədə şərh edəndə də xoşlarına gəlmir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:35, 24 iyun 2026 (UTC)

Qazaxıstan şəhərləri ilə oxşar məsələ var. Məsələn, Qarağandı şəhərinin adını rusca [[Karaqanda]] kimi yazırıq (və s.), baxmayaraq ki hətta rus dilindəki rəsmi adı çoxdan dəyişdirilib (Almatı kimi).--[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 16:17, 22 iyun 2026 (UTC)

:Bəzi məsələlər əslində Vikipediya iştirakçılarından o qədər də asılı deyil. Məndən olsa, Azərbaycan dili üçün &quot;Qırım&quot; daha uyğundur, nəinki &quot;Krım&quot;, amma buna mənbə lazımdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:15, 22 iyun 2026 (UTC)
::Mənbələrdə hansı addan istifadə edilibsə onu yazmaq məqsədəuyğun olar. [[User:Moses|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:#CC4E5C; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;&quot;&gt;Moses&lt;/span&gt;]] [[User talk:Moses|&lt;span style=&quot;color:#228B22&quot;&gt;'':)''&lt;/span&gt;]] 20:25, 22 iyun 2026 (UTC)
::: Deyək ki, Qarağandı üçün etibarlı bir mənbəni [https://diaspor.gov.az/upload/20220624025122_2015.pdf tapdım]. Hər bir kənd üçün belə bir mənbəyi tapmaq mümkün deyil, axı (amma, kəndlər ensiklopedikdir və onlar haqqında məqalələr olmalıdır, əslində). Bu halda bir standart olmalıdır, qarmaqarışıqlıq olmasın, deyə. Və bu standart nə olacaq, artıq bizdən aslıdır. Əslində, bu yaxınlarda həmin məsələni Koreya adlarla əlaqədar müzakirə edirdik, onu da KM-də müzakirə etmək istəyirim. Fikrimcə, Stil Kitabçasına bir neçə əlavələr yazmaq lazımdır bunnan bağlı. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 07:46, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], məncə bu mənbə ilə addəyişməyə müzakirə aça bilərsiniz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:37, 24 iyun 2026 (UTC)
::::: {{u|Zohrab Javad}}, Qazaxıstanın 31 şəhəri, saysız-hesabsız kəndi, çayı, dağı var. Onların bir çoxunun adlandırması ya son illər ərzində dəyişilib, ya da dəyişmə prosesindədir (bundan əlavə burda müzakirə olunan Krım və s. ərazilər də var). Hər biri üçün müzakirə açmaq vaxt itkisidir. Təklifim elə odur ki, biz bir dəfəlik stil kitabçasında adlandırma prinsipini izah edək ki, bu prosses avtomatikləşsin. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 06:03, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::Fikrimcə, stil kitabçası daha çox o adlara aiddir ki, onlara mənbə məhdud olsun. O adlar ki məşhurdur (məsələn böyük şəhərlər) adətən mənbələr olur. Bəzən eyni məntəqəyə fərqli dillərdə fərqli adlara (və ya eyni adın fərqli variantlarına) üstünlük verirlər (məsələn Qüds - Yerüsəlim, Hələb - Aleppo). Məsələn ru-Vkkidə Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adları üçün çox vaxt belə təcrübə var: əgər Roskartoqrafiyada o məntəqənin adı rus dilində keçirsə, həmin ad istifadə olunur; əgər Roskartoqrafiyada adı keçmirsə, onda [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyadan] istifadə olunur - mən biləni o səhifə də Buşuyevaya istinad edir.
::::::Qazaxıstana gəlincə, fikrimcə bu təcrübədən (və ya buna bənzər təcrübədən, çünki əmin deyiləm ki Roskartoqrafiyanın atlasları kimi Azərbaycanda da elə rəsmi etibarlı mənbələr olsun) istifadə edə bilərik: böyük məşhur şəhərlər və digər məntəqələr üçün etibarlı azərbaycanca mənbə, digərləri üçün isə orijinal dildə necədirsə azərbaycancaya transkripsiya edilsin. İkincilər üçün ola bilər ki az-Vikidə xüsusi transkripsiya kitabçasına ehtiyyac olmasın. Çünki rus dilindən fərqli olaraq Azərbaycan dili çevikdir (bəzi istisnalar ola bilər). Rus dilində çox vaxt problem nədir - ə, ö, ü, ğ, c hərfləri. Azərbaycan dili bu cəhətdən rahatdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:16, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::: Təklifim elə ''təxminən'' siz yazdığınızı stil kitabçasına əlavə etməkdir. Və bundan əlavə, koreyalıların adları ilə bağlı ayrı normanı özüm yaza bilərəm. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:07, 26 iyun 2026 (UTC)
:::@[[İstifadəçi:Moses|Moses]] Tutaq ki, böyük şəhərlər barədə mənbə tapmaq olur. Bəs məsələn kəndlər barəsində mənbə tapılmayanda necə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:50, 23 iyun 2026 (UTC)

== Müxtəlif detallar istinadların təkrar istifadəsi – Altistinadları təqdim edirik ==

[[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Altistinad nümunəsi]]
Salam, mən Vikimedia Almaniyanın [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Texniki İstəklər komandası]]ndanam və adım Cohannesdir.

Biz müxtəlif detalalra istinadların təkrar istifadəsini yaxşılaşdırmaq üçün yeni bir funksiya üzərində işləyirik: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]]'''. Bu funksiyanı 2026-cı ilin iyun ayına etibarən çex, alman, fransız, italyan, polyak və isveçcə Vikipediyalarda, bir neçə kiçik vikidə və əksər qardaş layihələrdə tətbiq etmişik. İndi isə bütün Vikipediya dil versiyalarında qlobal tətbiq mərhələsinə başlayırıq.

'''Nə gözləmək olar?'''

Əgər mənbələr altistinadlardan istifadə edilməklə müxtəlif detallarla (məsələn, fərqli səhifə nömrələri ilə) göstərilibsə, Vikipediya məqalələrində [1.1] kimi keçidlər görəcəksiniz. Biz [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|icmanın uzun müddətdir mövcud olan istəyini]] həyata keçiririk: Hazırda bir çox Vikipediya məqaləsində demək olar ki, eyni olan, lakin səhifə nömrəsi kimi detallarda fərqlənən istinadlar mövcuddur. Bu, istinad siyahılarının həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur və oxucuların neçə müxtəlif mənbədən istifadə edildiyini tez qiymətləndirməsini çətinləşdirir. Bundan əlavə, [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|tam eyni təkrar istifadədən]] fərqli olaraq, müxtəlif detallarla istinadların təkrar istifadəsi [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|əvvəllər istinadın dublikatının yaradılmasını tələb edirdi]], bu da daha uzun vikimətnə və [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|xüsusilə VizualRedaktorda]] daha çox vaxt sərf olunmasına gətirib çıxarırdı. {{tl|sfn}} kimi icma tərəfindən yaradılmış mövcud həll yollarının isə VizualRedaktor istifadəçiləri və istinad popapları üçün (xüsusilə mobil oxucular üçün – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|problem haqqında daha ətraflı]]) müəyyən çatışmazlıqları var.

[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]] bu problemləri həll edir: Biz yeni bir [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|vikimətn atributu]] əlavə edirik: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;details=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; – bu atribut mövcud &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ref name=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; atributuna bənzəyir. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VizualRedaktor istifadəçiləri]] altistinad əlavə etmək üçün &quot;detal əlavə et&quot; düyməsindən istifadə edə bilərlər. Ətraflı təlimatları [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|layihə səhifəmizdə]] tapa bilərsiniz. Həmçinin Almanca Vikipediyada altistinadların istifadəsinin ilk ayları ilə bağlı əldə etdiyimiz təcrübələri əks etdirən [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|hesabat da dərc etmişik]], bu sizin üçün maraqlı ola bilər. Nəzərə alın ki, altistinadlar ''məcburi deyil''; istəsəniz digər istinad üslublarından istifadə etməyə davam edə bilərsiniz.

'''Aktivləşdirmə'''

Altistinadları 23 iyun tarixində Azərbaycanca Vikipediyada aktivləşdirəcəyik ([[:phab:T414094]]). Buna hazırlıq üçün aşağıdakı addımları atmağınızı xahiş edirik:
* Yeni funksiyada yarana biləcək problemləri tez müəyyən etmək üçün altistinadlardan istifadə edən səhifələr üçün bir [[Special:TrackingCategories|izləmə kateqoriyası]] mövcuddur. Kateqoriyanın adını [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]] vasitəsilə dəyişə bilərsiniz. Kateqoriya səhifəsini (hal-hazırda [[:Kateqoriya:Alt istinad istifadə edən səhifələr]]) standart oxuculardan gizlətmək üçün &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (və ya eyni məqsədə xidmət edən şablon) ilə yarada və onu [[:d:Q129764848]] elementinə əlavə edə bilərsiniz.
* Görülə biləcək mümkün tədbirlər və müxtəlif vikilərdən nümunələr barədə daha ətraflı məlumatı [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|TVS bölməmizdə]] toplamışıq.
* Nəzərə alın ki, VizualRedaktor bu hallarla işləməkdə çətinlik çəkdiyi üçün {{tl|İstinad siyahısı}} ilə istinad bölməsində müəyyən edilmiş (alt) istinadların (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{İstinad siyahısı|refs=...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) birlikdə istifadəsini tövsiyə etmirik. Bu problem &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references&gt;...&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; istifadəsinə aid deyil. İngiliscə Vikipediya da oxşar səbəblərə görə siyahı şəklində müəyyən edilmiş istinadlarla birlikdə {{tl|Reflist}} istifadəsini məhdudlaşdırıb [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:List-defined_references&amp;diff=next&amp;oldid=1293112943].

Hər hansı sualınız olarsa, mənə bildirə bilərsiniz. Yeni funksiya ilə bağlı rəylərinizi [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|müzakirə səhifəmizdə]], mənim [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|istifadəçi müzakirə səhifəmdə]] və ya bu paylaşımın altında görməkdən məmnun olarıq. Rəyləriniz əsasında altistinadları daha da təkmilləşdirməyə davam edəcəyik!

Texniki İstəklər komandası adından ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Johannes Richter (WMDE)|müzakirə]]) 07:16, 23 iyun 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], çoxdandır istədiyin funksiya :). [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 09:44, 23 iyun 2026 (UTC)

== Koreyalıların adları. Stil kitabçasına əlavənin qaralaması ==

Salam. [[Qaralama:Vikipediya:Stil kitabçası/Koreyalıların adları|Stil kitabçasına Koreyalıların adları ilə bağlı yeni qayda toplusunun təklifini]] Vikicəmiyyətə təqdim edirəm. Həmin səhifədə təkliflərimi detallı şəkildə izah etməyə çalımışam. Ümumən vurğulamaq istərdim ki, hazırkı vəziyyət xaosdur. Buna görə bu qaydaları yazmağa qərar vermişəm. Xahiş olunur, bu qaralama ilə bağlı fikirlərinizi bölüşərsiniz. [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 12:45, 1 iyul 2026 (UTC)

:Bu mətni koreya dili müəllimi olan bir dostuma da göstərmişəm. Deyir ki, &quot;ng&quot; məsələsi ilə razı deyiləm, çünki boğuq da olsa deyilir. Mən də defissiz olan variantı dəstəkləyirəm, Li San Hyok kimi. Amma transliterasiya məsələsi sadəcə Pak soyadı ilə məhdudlaşmır. Yəni konkret bir cədvəl lazımdır ki, filan şey necə yazılmalıdır. [[Vikipediya:Transliterasiya|Transliterasiya]] səhifəsindəki cədvəllər kimi. Həm də ki, transliterasiya məsələsini stil kitabçası kimi yaratmaq lazım deyil. Stil kitabçası sadəcə bir mövzuda məqaləni yazmaq üçün təyin olunan göstərişlərdir. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 20:35, 3 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], Defisi yığışdırmağın və sonrakı kiçik hərfi böyük hərflə yazmağın səbəbi nədir? Bu məsələ üçün rəsmi (və ya sadəcə dərc olunmuş) mənbə var? Məsələn ru-Vikidəki [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F   Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyası] Buşuyevaya istinad edir. Əgər belə vahid mənbə yoxdursa, hər məqam üçün ayrı-ayrı mənbələrə baxmaq olar. Məsələn, adlarda defis və ardınca kiçik hərf olanda adətən azərbaycanca mənbərdə necə yazırlar? Yəni, vacib deyil ki həm “Pak Hyon-şik”i, həm “Lim O-Kyon”u axtaraq - hansısa biri (hətda onlar olmasa da, buna bənzər digər ad) azərbaycandilli mənbədə adı keçirsə, buna istinad etmək olar. Və ya digər məsələ, hansısa məhşur koreyalı adda “ng” olanda, azərbaycanca mənbədə baxmaq olar ki necə yazırlar - sonra da başqa sözlərə də tədbiq etmək olar. Əlbətdə ki, deyilən misallar ümumidir, istisnalar ola bilər - məsələn hansısa məşhur ad azərbaycanca mənbədə başqa formada yazıla bilər - bunu da nəzərə almaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:57, 3 iyul 2026 (UTC)
::Koreya dilində defis yoxdur axı. Koreya dilində defis yoxdursa, biz niyə defis yazırıq ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:14, 3 iyul 2026 (UTC)
:::Koreya dilini bilmirəm, ona görə dəqiqləşdirim. “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyada var? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:24, 4 iyul 2026 (UTC)

{{u|White Demon}}, onu hecanın sonunda boşluq kimi yazmaq təklif etmirəm, ng əvəzinə n kimi yazmaq təklif edirəm. Necə ki, biz başqa dillərdə olan ng hərfləri artıq n kimi yazırıq. Deyəsən, siz həmin Koreya dili müəllimi düzgün başa düşmədiniz. Koreya dilində ㅇ hərfi iki cür tələffüz olunur. Hecanın '''başlanğıcında''' boşluq kimi oxunur (məsələn, Seul sözündə var və heç cür tələffüz olunmur), hecanın başqa yerlərində isə [ŋ] səsi kimi, hansı ki adətən Azərbaycan dilində n kimi yazılır. Cədvəl məsələsi ilə razıyam. Əlavə edəcəm.

{{u|Zohrab Javad}} Koreya dilində bildiyimiz defis ümumiyyətlə yoxdur. Bunu görmək üçün hər hansı Koreya adına baxmaq kifayətdir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:32, 4 iyul 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyadandır? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:21, 4 iyul 2026 (UTC)
:: {{u|Zohrab Javad}} bəli. İngilis transliterasiyanın bir standartı yoxdur. Buna görə bəzi yerlərdə tireli variant işlənilir, bəzi yerlərdə isə tiresiz ([https://en.wikipedia.org/wiki/Kim_Jong_Un#cite_note-7 burda həmin problem ilə bağlı bir qeyd görə bilərsiniz]). Azərbaycan dilində isə artıq tiresiz variant rəsmi və akademik mənbələrdə daha çox istifadə olunur. Məsələn, [https://www.qanun.az/koreyanin-yeni-ve-en-yeni-tarixine-birge-nezer-2081 bu akademik kitabın tərcüməsində] ancaq tiresiz və böyük hərfli variant işlənilir. Eyni yerdə (məsələn AzVikidə) iki variantı işlətmək ciddi stilistik səhvədir. Ya bir variant olmalıdır, ya da başqa variant. Bizdə isə hazırda 4-5 variant işlənilir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 18:35, 4 iyul 2026 (UTC)
:::Defisin yığışdırılması məsələsi ilə bağlı sizinlə razıyam. Digər məsələlərlə bağlı dərin məlumatım olmasa da, transliterasiya məsələsinə [[Kim Çen İn]] adı əsasında baxmaq istəyirəm.
:::Məncə, qeyd etdiyiniz &quot;ng = n&quot; prinsipi düzgün deyil. Qeyd etdiyiniz kimi, bu səs [ŋ] səsinə yaxındır və Azərbaycan dilində bunu &quot;nq&quot; ilə vermək daha məntiqlidir. Əgər biz bunu hər yerdə &quot;n&quot; kimi versək, koreya dilində fərqli olan iki səsi (ㄴ və ㅇ səsləri) Azərbaycan yazısında eyniləşdirmiş oluruq. &quot;Nq&quot; isə Azərbaycan yazısı üçün yad forma deyil və koreya adlarında bu fərqi qorumağa imkan verir.
:::Məsələn, 김정은 adında 정 hecasının sonunda ㅇ var. Ona görə həmin hissəni &quot;Çon&quot; kimi yox, &quot;Çonq&quot; kimi vermək daha uyğun görünür. &quot;Kim Çen İn&quot; isə Koreya tələffüzündən çox rus dilindən götürülmüş formaya əsaslanır və orijinal səslənmədən uzaqdır, aidiyyətsiz və məntiqsiz görünür. Xüsusilə də &quot;Çonq&quot; əvəzinə &quot;Çen&quot; formasındakı &quot;e&quot; səsinin haradan gəldiyi aydın deyil.
:::Son heca məsələsində isə ayrıca yanaşma ola bilər. Hazırda həmin səsin &quot;ı&quot;ya yaxın səsləndiyi hallarda onu &quot;i&quot; ilə əvəz edib orijinal tələffüzdən çox uzaqlaşırıq. Azərbaycan dilində söz əvvəlində &quot;ı&quot; işlənmədiyinə görə onu praktik olaraq &quot;u&quot; ilə vermək olar. Məsələn, serb dilində bu ad &quot;Ким Џонг Ун&quot; (Kim Çonq Un) kimi verilir və məncə, bu forma qeyd etdiyim hər iki məsələni özündə birləşdirir. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 14:29, 9 iyul 2026 (UTC)
::::&quot;Nq&quot; məsələsində mən də razıyam. Amma &quot;I&quot; niyə başlaya bilməz ki? &quot;ı&quot; ilə başlaya bilməz məsələsi sadəcə Azərbaycan dilindəki sözlərə aid deyil deyil ki? Ümumiyyətlə, elə bir qayda var ki, xüsusi isimlər &quot;I&quot; ilə başlaya bilməz? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:46, 9 iyul 2026 (UTC)
:::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] maraqlı sualdı. Bu yaxınlarda president.az saytında &quot;In&quot; kimi verilmişdi: [https://president.az/az/articles/view/72499]. Ruscadan birbaşa transliterasiyadır. Amma başqa analoji halla rastlaşmamışam. &quot;I&quot; ilə başlaya bilmərik, məncə. Məsələn, Iğdır → İğdır. Məntiqlə fransız dilində Ğ ilə başlayan adları da Ğ ilə verməliyik, amma R ilə əvəz edirik – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 18:03, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::{{u|Toghrul R}} serblər çox şeyi düzgün transliterasiya etmirlər onsuz da. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 19:34, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::Əslində In söz deyil, hecadır. Kim soyaddır, Çen In isə iki hecalı addır (Çon In daha düzgün olardı, amma bu forma konret bu şəxsin adı üçün hər yerdə istifadə olunur). Bir də, &quot;nq&quot; Azərbaycan dilində heç cür [ŋ] səsini vermir, iki [ng] səsini verir (manqo sözündə kimi). N hərfi [ŋ] səsinə daha yaxındır və onun üçün artıq istifadə olunur ([[Kensay qəbiristanlığı|nümunə]]). --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 11:31, 14 iyul 2026 (UTC)
:::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ingilis dilində də [ŋ] səsini vermir, amma onlar &quot;ng&quot; kimi verirlər – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 07:37, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::: [[:en:Pronunciation of English ⟨ng⟩|Verir]]. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 10:00, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] bu məqalə ingilis dilinin sonundakı hərf birləşmələrinin tələffüzü haqqındadır. Koreya adlarının transliterasiyalarında həmin birləşmələr verilir, onu nəzərdə tuturdum. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 11:28, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::: İngilis dilli transliterasiyada verilir. Amma Azərbaycab dilində nə nq nə də ng heç cür [ŋ] səsini və ya ona yaxın səsini vermir. Bəzən İspan dilindən transliterasiyalarda El Niño → El Ninyo (ny) formasında verilir. Amma, bu da istisnadır. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 14:23, 16 iyul 2026 (UTC)

== Dinlə şablonu ilə problem ==

Hər kəsə salam. İndi fikir verdim ki, dinlə şablonu ilə hansısa problem var: belə ki, məqalədə istifadə zamanı şablon mətni aşağı salır. Halbuki, əvvəllər istifadədə mətn şablonun yanında qalırdı. Nümunə üçün [https://az.wikipedia.org/wiki/Sevil_(opera)#Musiqil%C9%99r bu linkə]  baxa bilərsiz. Mümkünsə, bu problemin aradan qaldırılmasına kömək edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer azeri]] 07:59, 3 iyul 2026 (UTC)
: Salam. Bir daha nəzərdən keçirin, mövqe parametri standartda left olur? — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 08:05, 3 iyul 2026 (UTC)

== Məsləhət ==

salam dostlar, son müddət ərzində bir neçə məqaləni yenidən işləmişəm. Bunlardan hansı sizcə status üçün namizəd göstərilə bilər? [[Gürcüstan azərbaycanlıları]], [[Qafan hadisələri]], [[Əsli və Kərəm]], [[Azərbaycan–erməni mədəni münasibətləri]], [[tat dili]]. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:59, 9 iyul 2026 (UTC)

== Kənd meydanının sol menyudan çıxarılması ==

Təklif edirəm ki, kənd meydanını sol menyudan çıxaraq. Beləcə o, hamıya görünməyəcək, indi göründüyü üçün hamı hər şeyi ora yazır, yardım masasına yazılası müraciətlər də ora yazılır. (Başqa həll yolları təklif edə bilərsiniz.) Bir müddət əvvəl [[MediaWiki:Editnotice-4-Kənd meydanı|giriş bildirişi]] əlavə etsəm də, yenə davam edir. Səbəbi açıqda səhifə olmasıdır. Kənd meydanı icma üzvləri üçündür. Digərləri icma portalına daxil olduqlarında oradan müvafiq sorğular üçün səhifələrə istiqamətlənəcəklər. Həmçinin ana səhifədən yardım masasına olan düymədən daha aktiv istifadə etməyə başlayacaqlarına inanıram. Bunu təklif kimi verirəm, lütfən aşağıda mövqeyinizi bildirin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:47, 16 iyul 2026 (UTC)
: {{əleyhinə}} Bu, çıxış yolu deyil. Bəs həqiqətən müzakirələrdə iştirak etmək istəyən, təkliflər vermək istəyən hardan xəbər tutsun bu səhifədən? Ondansa oradakı İcma portalı keçidini Yardım masası ilə əvəzləmək olar. İcma portalının məqsədi nədir bilinmir onsuz da. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 18:47, 16 iyul 2026 (UTC)
:&quot;İcma üzvü&quot; nisbi anlayışdı. Hesab yaradıb vikipediyaya qoşulan bir istifadəçi artıq icma üzvü sayıla bilməz? Neçə redaktədən sonra icma üzvü olursan? Və ya qədər aktivlikdən sonra? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:40, 16 iyul 2026 (UTC)
::Dediyim o deyil, yanlış anlaşılmasın. Yəni KM istifadəçilərin Vikipediya ilə bağlı sual və müraciətləri üçün uyğun məkan deyil. Bilirəm, əvvəldən bunun üçün ayrıca səhifə olmayıb və hər şey KM və İM üzərində olub. Amma artıq xeyli müraciət səhifələrimiz var və aidiyyəti üzrə istifadə edilməlidir, bir səhifəni belə yükləmək düzgün deyil (SNS və İHM kimi mövzuları necə ki, burada açmadığımız kimi). Üzdə olduğu və aktiv olduğunu bildikləri üçün gəlib hər mövzunu bura yazırlar. Onsuz da təcrübəli töhfə verən üzvlər KM kimi səhifədən bir müddət sonra xəbərdar olurlar (eynən, məsələn, SNS kimi). Yeni gələnlərin təklif verməsi nadirdir, müraciətləri elə Vikipediya ilə bağlı olur. Nemoralis deyəni də sınamaq olar, amma hələ də bura yaza bilərlər, həmişə özüm köçürürəm, artıq iş yükü yaranır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:48, 16 iyul 2026 (UTC)
* {{u|Qədir}}, bu yaratdığınız səhifə bildirişi açılan və ekranı tutan kiçik pəncərə üslubundadır? Məncə, həmin bildirişin məzmununa bir qədər dəyişiklik lazımdır ki, ciddiyə alsınlar (və ya ciddi qəbul etsinlər). Yoxsa hazırkı &quot;yaxşı, bildik&quot; üslubundadır. Həmin o bildiriş, bildiriş yox, xəbərdarlıq mesajı kimi olmalıdır. Məsələn, &quot;Qaralama səhifələri ilə bağlı müraciətiniz silinə və köçürülə bilər, ona görə də etməyin&quot; kimi. Onda bəlkə əlaqəsiz müraciət yazanlar bir az çəkinərlər. [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sofia|müzakirə]]) 21:25, 16 iyul 2026 (UTC)
*:İlk baxışdan zəif və sadə qəbul edilə bilər, çünki sadəcə &quot;bir bildiriş olsun&quot; deyə yaratmışdım, təkmilləşdirilə bilər. Və lakin mümkün qədər yığcam olması yaxşı olar. Yenə də bildiriş mesajı açıq-aydın verir. Daha effektiv olmasını düşünərək təklif etdiyiniz kimi versiyanı qaralama olaraq hazırlaya bilərsiniz, qiymətləndirilərək əlavə edilə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:54, 16 iyul 2026 (UTC)
*::məncə, yeri yoxdur. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 20:39, 21 iyul 2026 (UTC)
== Adlandırma ==
Bir məsələyə diqqət çəkmək istəmirəm. Osetin və ya Oset dili, Osetinlər və Osetlər adlanması. Osetin sözündə &quot;in&quot; əlavəsi Rus dilindən keçmədir. İngilis və Türk dilində bu əlavə yoxdur. Təklif edirəm Osetin yox, Oset yazılsın. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 03:50, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q8idzzas4n291752xrdjwppwbbg2222</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015248</id>
      <parentid>9015247</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>En Merker</username>
        <id>184342</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adlandırma */</comment>
      <origin>9015248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45051" sha1="17awlk7z9itotsynwejr0td1ex4glf7" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--Şərhlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--&gt;

== [[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]]nin məqalələri ==

@[[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]] tərəfindən yaradılmış əksəriyyəti İran azərbaycanlısı olan xadimlər məqalələri çox problemlidir. Məqalələrin adı Azərbaycan dilində deyil: [[Yashar Hakak Pour]] ('''Yaşar Hakakpur'''), [[Alireza Asgharzadeh]] ('''Əlirza Əsgərzadə'''), [[Fakhteh Luna Zamani]] ('''Faxtə''' '''Luna Zamani'''), [[Sevil Suleymani]] ('''Sevil Süleymani'''), [[Shervin Shadpour]] ('''Şervin Şadpur'''), [[Said Mughanli]] ('''Səid Muğanlı'''), [[Roghaiye Kabiri]] ([[Rüqəyyə Kəbiri]] məqaləsi ola-ola), [[Rahim Baqqal-Asghari]] (Rəhim Baqqal Əsgəri), [[Mohammad Alimoradi]] ('''Məhəmməd Əlimuradi'''). Mötərizədəki adla axtarış verəndə Azərbaycandilli mənbələrdə bu cür yazıldıqlarını görmək mümkündür. [[VP:ADM]] tək-tək müraciət etmək istəmirəm, çünki həmin səhifəyə 3-4 şəxsdən başqa heç kim baxmır, baxanlar da bürokratiya yaradaraq &quot;burada müzakirə yeri deyil&quot; yazıb, addəyişməni icra etmirlər.

Əlavə olaraq məqalələrdə yazı və üslub səhvləri var, ensiklopediyaya uyğun yazılmayıb, mənbələr də problemlidir. İnzibatçıları məqalələri təftiş etmələrinə, addəyişdiriciləri isə bu şəxslərin adlarını Azərbaycan dilinə uyğun şəkildə dəyişdirmələrinə çağırış edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:20, 14 iyun 2026 (UTC)

:O dəfə bu məqalələri @[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ilə müzakirə etmişdik. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 06:56, 15 iyun 2026 (UTC)
:: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], başlığı arxivləşdirmək istəyirəm. Necə edirik? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:06, 13 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], əminsizsə, məqalələrə birbaşa &quot;sil&quot; şablonu qoyun ki, sürətli silinsin. İstifadəçiyə də əvvəlcə xəbərdarlıq edin, məhəl qoymasa, növbəti dəfə bloklanması üçün müraciət edin. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 05:49, 18 iyun 2026 (UTC)
: {{reply to|White Demon|Sura Shukurlu}} bəzi əməliyyatlar icra etmisiniz, şərh də əlavə etsəniz yaxşı olar. Mövzu ilə bağlı fikirlərinizi də qeyd edə bilərsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:13, 13 iyul 2026 (UTC)

== vikilayihələrlə bağlı ==

salammm!! [[:kat:vikilayihələr|vikilayihələr]] ilə bağlı 2 məsələ ilə bağlı konsensus əldə etmək məqsədilə müzakirəni başladıram:
# &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yoxsa &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt;? hal-hazırda iki variant yanaşı istifadə edilir; mənə elə gəlir, bunu standartlaşdırsaq, yaxşı olar;
# [[Xüsusi:GoToComment/c-Sortilegus-2016-02-11T11:15:00.000Z-Serkanland-2016-02-11T10:50:00.000Z|10 ildən bir az artıq əvvəl müxtəsər müzakirə edildiyi kimi]], [[xüsusi:bütünsəhifələr/portal:|portallar]] və [[xüsusi:bütünsəhifələr/kömək:|kömək səhifələri]] kimi vikilayihələr üçün də ayrıca ad fəzası (&lt;code&gt;vikilayihə:&lt;/code&gt;, yaxud sadəcə &lt;code&gt;layihə:&lt;/code&gt;) yaradılsın?
aşağıda fikrinizi bölüşsəniz, şad olaram! çox sağ olun ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], @[[İstifadəçi:Samral|Samral]], @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], @[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]], @[[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] və adını ötürdüyüm digər redaktorlar, mövzulardan, heç olmasa, birində fikrinizi bildirməyinizə şad olaram ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 10:32, 24 iyun 2026 (UTC)
:Salam, orfoqrafiya baxınımdan &quot;VikiLayihə&quot; səhv variant kimi görünür,&quot;Vikilayihə&quot; daha doğru olar. Sadəcə &quot;layihə&quot; isə spesifikanı nəzərə almır. Təklif edrədim &quot;Vikilayihə&quot; kimi yazılsın.  [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:04, 7 iyul 2026 (UTC)

=== orfoqrafiya ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt; ====

* {{lehinə|lehinə}} başlıqlarda rəsmi orfoqrafiya qaydalarına riayyət etmək mütləq deyil. Məsələn, məncə, [[Qayınana (film)|bu]] məqalənin başlığında orfoqrafik səhv olmalıdır, amma yoxdur. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 08:32, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)

==== variant 2) &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; ====
* {{lehinə|lehinə}}, digər &lt;code&gt;viki-&lt;/code&gt; tipli birləşmələrdəki (baxın: [[ş:digər layihələr|vmf layihələrinin]] adları) qanunauyğunluğa əsasən :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:05, 7 iyul 2026 (UTC)

=== ad fəzası ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yaxud &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; (digər müzakirənin nəticəsinə əsasən) ====
* {{lehinə|lehinə}}, ümumiyyətlə, punktdakı «portallar və kömək səhifələri» nümunəsindəki qanunauyğunluğa əsasən; məhz bu variant isə, &lt;code&gt;layihə&lt;/code&gt; sözünün yarada biləcəyi potensial çaşbaşlığı aradan qaldırmaq (bir sözlə, dəqiqləşdirməni təmin etmək) üçün :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:15, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:09, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 2) sadəcə &lt;code&gt;Layihə&lt;/code&gt; ====
* {{Lehinə}} Sadəcə &quot;Layihə&quot; kifayət edir. Onsuz da söhbətin getdiyi bilinir. Həmçinin rus və fransız dillərində də sadəcə &quot;Proyekt&quot; olaraq verilib. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 05:55, 21 iyun 2026 (UTC)
*:@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], @[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]], ümumiyyətlə, biz niyə ayrıca ad fazası açırıq ki? ''Vikipediya:'' ad fazası elə layihələr üçün də nəzərdə tutulmayıb ki? Məsələn, Kateqoriya: ad fazası var, çünki onun özünə aid texniki xüsusiyyəti var. Şablon, MediaViki və s. onlar üçün də eyni məsələdir. Amma ''Vikipediya:VikiLayihə Anime və manqa'' ilə ''VikiLayihə:Anime və manqa'' arasında hansı texniki fərq var ki? Yəni bunu etməklə bizə hansı fayda gəlir ki, biz edirik, əvvəl bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Bu, əlavə iş yükünü də özü ilə birlikdə gətirir. Nə qədər səhifədə redaktə, düzəliş edilməlidir. Buna dəyər həqiqətən? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:07, 21 iyun 2026 (UTC)
*::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], mən təklifi ona görə vermişdim ki, 1) &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; fəzası çox ''cluttered'' olmasın; 2) hal-hazırkı formada 3 kilometr səhifə adı yazmaq lazım gəlir. «portal &amp; kömək səhifələri» nümunəsini də elə ona görə vermişdim ki, ''technically'' onlar da saytın özü ilə bağlıdır &amp; əlavə texniki xüsusiyyətləri də yoxdur, ona görə də polno &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; ad fəzasında yerləşə bilərlər, amma hal-hazırda vəziyyət belə deyil &amp; belə olmamağını da, şəxsən, mən rahatlıqverən hesab eləyirəm, elə həmin o qeyd etdiyim 2 punkta əsasən. fikirləşirdim ki, layihələri də bu cür eləyə bilərik :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:44, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::redaktə məsələsi də ki, addəyişdirməni (hətta elə keçidlərin düzəldilməsini də) avtomatlaşdırmaq, hal-hazırda mövcud olan səhifələrdən də istiqamətləndirmə vermək olar, ''backwards compatibility'' üçün. üstəlik elə də çox sayda vikilayihə səhifəsi yoxdur hələ ki. müxtəsəri, elə də bir katastrof olan deyil, dw :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:45, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::Portal: ad fazası fərqli məsələdir. Portallar sırf vikipediyaçılar üçün deyil, oxuculara təqdim olunmaq üçün nəzərdə tutulub, məzmun səhifəsidir. Vikilayihələr isə o vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub, onlar məzmun deyil, vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub. Kömək ad fazasını isə mən əhəmiyyətli hesab etmirəm, mənə qalsa Kömək üçün də Vikipediya: ad fazası bəs edərdi. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:23, 22 iyun 2026 (UTC)
*:::: yenə axırda gəlib çıxır hansını üstün tutmaq məsələsinə də; elə də bir obyektiv tərəfi, görünür, yoxdur :P [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 00:55, 22 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:07, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 3) yaradılmasın (status-kvo saxlansın) ====
* {{lehinə}} yuxarıda da dediyim kimi.--'''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:08, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} Ad fəzasına ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} Unifikasiya daha doğru yol olar. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:08, 7 iyul 2026 (UTC)

== Krımın yaşayış məntəqələri ==

Salam. Sualım Krımın yaşayış məntəqələrinə aiddir. Bəzən onların iki adı olur: krımtatarca və rusca/ukraynaca (hətda orada da bir az fərqli ola bilər). Bəzən ru-Vikidə və uk-Vikidə bir ad istifadə olunur, krım-tatar adı isə orada köhnə ad kimi qeyd olunur. Krım-tatar-dilli Vikidə isə bəzən köhnə ad istifadə olunur. Məsələn, [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_(%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) ru-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодовое&quot; - yəni Plodovoye, köhnə adı &quot;Челебилер&quot; - yəni Çelebiler; [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5_(%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) uk-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодове&quot; - yəni Plodove, keçmiş adı Челебілер - yəni Çelebiler; [https://crh.wikipedia.org/wiki/%C3%87elebiler Krım-tatar-dilli Vikidə] isə məqalənin adı &quot;Çelebiler&quot;dir. Hansını əsas tutaq? Mənim fikrimcə, Krım-tatar dilindəki versiyanı əsas tuta bilərik. Hər necə də, Azərbaycan dilinə daha yaxındır. Belə hallar normaldır ki, bir yaşayış məntəqəsi fərqli dillərdə fərqli adlandırılsın. Adi misal [[Həştərxan]] (hərçənd ki &quot;Həştərxan&quot; və &quot;Astraxan&quot; o dərəcədə fərqli ad deyillər, daha çox eyni adın fərqli formalarıdır). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:30, 22 iyun 2026 (UTC)

:Kənd Ukraynada yerləşir, Ukraynada hansı rəsmi adla adlandırılıbsa, o addan istifadə etmək daha məntiqlidir. Təbii ki, bizim mənbələrdə hansı adlandırmaya üstünlük verilibsə, o variant daha üstündür, o məsələ də var. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:54, 23 iyun 2026 (UTC)
::Ümumiyyətlə, bu məsələ sadəcə Krımın yaşayış məntəqələri ilə bağlı deyil ki. Milyon dənə yaşayış məntəqəsi var ki, yerli dildə adı başqadır. Bavariyanın paytaxtı Münxen şəhərinin bavariya dilindəki adı Minqadır, amma təbii ki, adlandırmanı alman dilinə görə və mənbələrə görə aparırıq. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:57, 23 iyun 2026 (UTC)
::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], Münxen böyük şəhərdir, çox guman azərbaycanca çoxsaylı mənbələr var ki “Münxen” yazılır. Yuxarıda adı çəkilən isə kənddir. Sıravi kənd olsaydı başqa, amma Krımda yerləşir - həm Ukraynada, həm Rusiyada Krımın statusu var, və mən biləni hər iki hüquqi müstəvidə Krımda Krım-tatar dilinin rəsmi statusu var. Bavariya dili və ya dialekti zatən alman dilinə bağlıdır və Azərbaycan dili üçün ikisi də yaxın deyil. Krım-tatar dili isə rus və Ukrayna dillərindən fərqlidir və Azərbaycan dilinə daha yaxındır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:06, 23 iyun 2026 (UTC)
:::Krım tatarcasının bizim dilə yaxın olub olmamasının adlandırma üçün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu bilirsiniz nəyə oxşayır, təsəvvür edin ki, EnVikidə deyirlər ki, Xocalı haqqında məqalə Xocalı yox, Stepanakert olmalıdır, çünki ingilis dili ermənicəyə daha yaxındır (ikisi də Hind-Avropa dilidir), nəinki Azərbaycan dilinə. Sizcə bu tutarlı səbəb olardı? Yox, təbii ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:15, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] En-Viki zatən Xankəndini Stepanakert adlandırır… [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:25, 23 iyun 2026 (UTC)
:::::Bilirəm, sadəcə səbəb kimi bu göstərilsə, düzgün deyil, onu demək istəyirəm. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:42, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::Ev-Vikidə ümumiyyətlə ciddi səbəb göstərmədən səs verirlər, yəni en-Viki Qarabağ mövzusu üçün obyektivlik nümunəsi ola bilməz. İngilis dili erməni dilinə (və əlifbaları) o qədər yaxın deyil, nə qədər ki Azərbaycan və Krım-tatar dilləri və əlifbaları. Amma olmasın dil yaxınlığı, olsun oradakı icmanın fəal və qərarvermək hüququ olanların simpatiyası. Başqaları o mövzuda nəinki redəktə etməyə yaxın buraxmırlar, hətda müzakirədə şərh edəndə də xoşlarına gəlmir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:35, 24 iyun 2026 (UTC)

Qazaxıstan şəhərləri ilə oxşar məsələ var. Məsələn, Qarağandı şəhərinin adını rusca [[Karaqanda]] kimi yazırıq (və s.), baxmayaraq ki hətta rus dilindəki rəsmi adı çoxdan dəyişdirilib (Almatı kimi).--[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 16:17, 22 iyun 2026 (UTC)

:Bəzi məsələlər əslində Vikipediya iştirakçılarından o qədər də asılı deyil. Məndən olsa, Azərbaycan dili üçün &quot;Qırım&quot; daha uyğundur, nəinki &quot;Krım&quot;, amma buna mənbə lazımdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:15, 22 iyun 2026 (UTC)
::Mənbələrdə hansı addan istifadə edilibsə onu yazmaq məqsədəuyğun olar. [[User:Moses|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:#CC4E5C; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;&quot;&gt;Moses&lt;/span&gt;]] [[User talk:Moses|&lt;span style=&quot;color:#228B22&quot;&gt;'':)''&lt;/span&gt;]] 20:25, 22 iyun 2026 (UTC)
::: Deyək ki, Qarağandı üçün etibarlı bir mənbəni [https://diaspor.gov.az/upload/20220624025122_2015.pdf tapdım]. Hər bir kənd üçün belə bir mənbəyi tapmaq mümkün deyil, axı (amma, kəndlər ensiklopedikdir və onlar haqqında məqalələr olmalıdır, əslində). Bu halda bir standart olmalıdır, qarmaqarışıqlıq olmasın, deyə. Və bu standart nə olacaq, artıq bizdən aslıdır. Əslində, bu yaxınlarda həmin məsələni Koreya adlarla əlaqədar müzakirə edirdik, onu da KM-də müzakirə etmək istəyirim. Fikrimcə, Stil Kitabçasına bir neçə əlavələr yazmaq lazımdır bunnan bağlı. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 07:46, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], məncə bu mənbə ilə addəyişməyə müzakirə aça bilərsiniz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:37, 24 iyun 2026 (UTC)
::::: {{u|Zohrab Javad}}, Qazaxıstanın 31 şəhəri, saysız-hesabsız kəndi, çayı, dağı var. Onların bir çoxunun adlandırması ya son illər ərzində dəyişilib, ya da dəyişmə prosesindədir (bundan əlavə burda müzakirə olunan Krım və s. ərazilər də var). Hər biri üçün müzakirə açmaq vaxt itkisidir. Təklifim elə odur ki, biz bir dəfəlik stil kitabçasında adlandırma prinsipini izah edək ki, bu prosses avtomatikləşsin. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 06:03, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::Fikrimcə, stil kitabçası daha çox o adlara aiddir ki, onlara mənbə məhdud olsun. O adlar ki məşhurdur (məsələn böyük şəhərlər) adətən mənbələr olur. Bəzən eyni məntəqəyə fərqli dillərdə fərqli adlara (və ya eyni adın fərqli variantlarına) üstünlük verirlər (məsələn Qüds - Yerüsəlim, Hələb - Aleppo). Məsələn ru-Vkkidə Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adları üçün çox vaxt belə təcrübə var: əgər Roskartoqrafiyada o məntəqənin adı rus dilində keçirsə, həmin ad istifadə olunur; əgər Roskartoqrafiyada adı keçmirsə, onda [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyadan] istifadə olunur - mən biləni o səhifə də Buşuyevaya istinad edir.
::::::Qazaxıstana gəlincə, fikrimcə bu təcrübədən (və ya buna bənzər təcrübədən, çünki əmin deyiləm ki Roskartoqrafiyanın atlasları kimi Azərbaycanda da elə rəsmi etibarlı mənbələr olsun) istifadə edə bilərik: böyük məşhur şəhərlər və digər məntəqələr üçün etibarlı azərbaycanca mənbə, digərləri üçün isə orijinal dildə necədirsə azərbaycancaya transkripsiya edilsin. İkincilər üçün ola bilər ki az-Vikidə xüsusi transkripsiya kitabçasına ehtiyyac olmasın. Çünki rus dilindən fərqli olaraq Azərbaycan dili çevikdir (bəzi istisnalar ola bilər). Rus dilində çox vaxt problem nədir - ə, ö, ü, ğ, c hərfləri. Azərbaycan dili bu cəhətdən rahatdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:16, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::: Təklifim elə ''təxminən'' siz yazdığınızı stil kitabçasına əlavə etməkdir. Və bundan əlavə, koreyalıların adları ilə bağlı ayrı normanı özüm yaza bilərəm. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:07, 26 iyun 2026 (UTC)
:::@[[İstifadəçi:Moses|Moses]] Tutaq ki, böyük şəhərlər barədə mənbə tapmaq olur. Bəs məsələn kəndlər barəsində mənbə tapılmayanda necə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:50, 23 iyun 2026 (UTC)

== Müxtəlif detallar istinadların təkrar istifadəsi – Altistinadları təqdim edirik ==

[[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Altistinad nümunəsi]]
Salam, mən Vikimedia Almaniyanın [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Texniki İstəklər komandası]]ndanam və adım Cohannesdir.

Biz müxtəlif detalalra istinadların təkrar istifadəsini yaxşılaşdırmaq üçün yeni bir funksiya üzərində işləyirik: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]]'''. Bu funksiyanı 2026-cı ilin iyun ayına etibarən çex, alman, fransız, italyan, polyak və isveçcə Vikipediyalarda, bir neçə kiçik vikidə və əksər qardaş layihələrdə tətbiq etmişik. İndi isə bütün Vikipediya dil versiyalarında qlobal tətbiq mərhələsinə başlayırıq.

'''Nə gözləmək olar?'''

Əgər mənbələr altistinadlardan istifadə edilməklə müxtəlif detallarla (məsələn, fərqli səhifə nömrələri ilə) göstərilibsə, Vikipediya məqalələrində [1.1] kimi keçidlər görəcəksiniz. Biz [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|icmanın uzun müddətdir mövcud olan istəyini]] həyata keçiririk: Hazırda bir çox Vikipediya məqaləsində demək olar ki, eyni olan, lakin səhifə nömrəsi kimi detallarda fərqlənən istinadlar mövcuddur. Bu, istinad siyahılarının həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur və oxucuların neçə müxtəlif mənbədən istifadə edildiyini tez qiymətləndirməsini çətinləşdirir. Bundan əlavə, [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|tam eyni təkrar istifadədən]] fərqli olaraq, müxtəlif detallarla istinadların təkrar istifadəsi [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|əvvəllər istinadın dublikatının yaradılmasını tələb edirdi]], bu da daha uzun vikimətnə və [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|xüsusilə VizualRedaktorda]] daha çox vaxt sərf olunmasına gətirib çıxarırdı. {{tl|sfn}} kimi icma tərəfindən yaradılmış mövcud həll yollarının isə VizualRedaktor istifadəçiləri və istinad popapları üçün (xüsusilə mobil oxucular üçün – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|problem haqqında daha ətraflı]]) müəyyən çatışmazlıqları var.

[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]] bu problemləri həll edir: Biz yeni bir [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|vikimətn atributu]] əlavə edirik: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;details=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; – bu atribut mövcud &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ref name=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; atributuna bənzəyir. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VizualRedaktor istifadəçiləri]] altistinad əlavə etmək üçün &quot;detal əlavə et&quot; düyməsindən istifadə edə bilərlər. Ətraflı təlimatları [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|layihə səhifəmizdə]] tapa bilərsiniz. Həmçinin Almanca Vikipediyada altistinadların istifadəsinin ilk ayları ilə bağlı əldə etdiyimiz təcrübələri əks etdirən [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|hesabat da dərc etmişik]], bu sizin üçün maraqlı ola bilər. Nəzərə alın ki, altistinadlar ''məcburi deyil''; istəsəniz digər istinad üslublarından istifadə etməyə davam edə bilərsiniz.

'''Aktivləşdirmə'''

Altistinadları 23 iyun tarixində Azərbaycanca Vikipediyada aktivləşdirəcəyik ([[:phab:T414094]]). Buna hazırlıq üçün aşağıdakı addımları atmağınızı xahiş edirik:
* Yeni funksiyada yarana biləcək problemləri tez müəyyən etmək üçün altistinadlardan istifadə edən səhifələr üçün bir [[Special:TrackingCategories|izləmə kateqoriyası]] mövcuddur. Kateqoriyanın adını [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]] vasitəsilə dəyişə bilərsiniz. Kateqoriya səhifəsini (hal-hazırda [[:Kateqoriya:Alt istinad istifadə edən səhifələr]]) standart oxuculardan gizlətmək üçün &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (və ya eyni məqsədə xidmət edən şablon) ilə yarada və onu [[:d:Q129764848]] elementinə əlavə edə bilərsiniz.
* Görülə biləcək mümkün tədbirlər və müxtəlif vikilərdən nümunələr barədə daha ətraflı məlumatı [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|TVS bölməmizdə]] toplamışıq.
* Nəzərə alın ki, VizualRedaktor bu hallarla işləməkdə çətinlik çəkdiyi üçün {{tl|İstinad siyahısı}} ilə istinad bölməsində müəyyən edilmiş (alt) istinadların (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{İstinad siyahısı|refs=...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) birlikdə istifadəsini tövsiyə etmirik. Bu problem &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references&gt;...&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; istifadəsinə aid deyil. İngiliscə Vikipediya da oxşar səbəblərə görə siyahı şəklində müəyyən edilmiş istinadlarla birlikdə {{tl|Reflist}} istifadəsini məhdudlaşdırıb [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:List-defined_references&amp;diff=next&amp;oldid=1293112943].

Hər hansı sualınız olarsa, mənə bildirə bilərsiniz. Yeni funksiya ilə bağlı rəylərinizi [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|müzakirə səhifəmizdə]], mənim [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|istifadəçi müzakirə səhifəmdə]] və ya bu paylaşımın altında görməkdən məmnun olarıq. Rəyləriniz əsasında altistinadları daha da təkmilləşdirməyə davam edəcəyik!

Texniki İstəklər komandası adından ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Johannes Richter (WMDE)|müzakirə]]) 07:16, 23 iyun 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], çoxdandır istədiyin funksiya :). [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 09:44, 23 iyun 2026 (UTC)

== Koreyalıların adları. Stil kitabçasına əlavənin qaralaması ==

Salam. [[Qaralama:Vikipediya:Stil kitabçası/Koreyalıların adları|Stil kitabçasına Koreyalıların adları ilə bağlı yeni qayda toplusunun təklifini]] Vikicəmiyyətə təqdim edirəm. Həmin səhifədə təkliflərimi detallı şəkildə izah etməyə çalımışam. Ümumən vurğulamaq istərdim ki, hazırkı vəziyyət xaosdur. Buna görə bu qaydaları yazmağa qərar vermişəm. Xahiş olunur, bu qaralama ilə bağlı fikirlərinizi bölüşərsiniz. [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 12:45, 1 iyul 2026 (UTC)

:Bu mətni koreya dili müəllimi olan bir dostuma da göstərmişəm. Deyir ki, &quot;ng&quot; məsələsi ilə razı deyiləm, çünki boğuq da olsa deyilir. Mən də defissiz olan variantı dəstəkləyirəm, Li San Hyok kimi. Amma transliterasiya məsələsi sadəcə Pak soyadı ilə məhdudlaşmır. Yəni konkret bir cədvəl lazımdır ki, filan şey necə yazılmalıdır. [[Vikipediya:Transliterasiya|Transliterasiya]] səhifəsindəki cədvəllər kimi. Həm də ki, transliterasiya məsələsini stil kitabçası kimi yaratmaq lazım deyil. Stil kitabçası sadəcə bir mövzuda məqaləni yazmaq üçün təyin olunan göstərişlərdir. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 20:35, 3 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], Defisi yığışdırmağın və sonrakı kiçik hərfi böyük hərflə yazmağın səbəbi nədir? Bu məsələ üçün rəsmi (və ya sadəcə dərc olunmuş) mənbə var? Məsələn ru-Vikidəki [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F   Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyası] Buşuyevaya istinad edir. Əgər belə vahid mənbə yoxdursa, hər məqam üçün ayrı-ayrı mənbələrə baxmaq olar. Məsələn, adlarda defis və ardınca kiçik hərf olanda adətən azərbaycanca mənbərdə necə yazırlar? Yəni, vacib deyil ki həm “Pak Hyon-şik”i, həm “Lim O-Kyon”u axtaraq - hansısa biri (hətda onlar olmasa da, buna bənzər digər ad) azərbaycandilli mənbədə adı keçirsə, buna istinad etmək olar. Və ya digər məsələ, hansısa məhşur koreyalı adda “ng” olanda, azərbaycanca mənbədə baxmaq olar ki necə yazırlar - sonra da başqa sözlərə də tədbiq etmək olar. Əlbətdə ki, deyilən misallar ümumidir, istisnalar ola bilər - məsələn hansısa məşhur ad azərbaycanca mənbədə başqa formada yazıla bilər - bunu da nəzərə almaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:57, 3 iyul 2026 (UTC)
::Koreya dilində defis yoxdur axı. Koreya dilində defis yoxdursa, biz niyə defis yazırıq ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:14, 3 iyul 2026 (UTC)
:::Koreya dilini bilmirəm, ona görə dəqiqləşdirim. “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyada var? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:24, 4 iyul 2026 (UTC)

{{u|White Demon}}, onu hecanın sonunda boşluq kimi yazmaq təklif etmirəm, ng əvəzinə n kimi yazmaq təklif edirəm. Necə ki, biz başqa dillərdə olan ng hərfləri artıq n kimi yazırıq. Deyəsən, siz həmin Koreya dili müəllimi düzgün başa düşmədiniz. Koreya dilində ㅇ hərfi iki cür tələffüz olunur. Hecanın '''başlanğıcında''' boşluq kimi oxunur (məsələn, Seul sözündə var və heç cür tələffüz olunmur), hecanın başqa yerlərində isə [ŋ] səsi kimi, hansı ki adətən Azərbaycan dilində n kimi yazılır. Cədvəl məsələsi ilə razıyam. Əlavə edəcəm.

{{u|Zohrab Javad}} Koreya dilində bildiyimiz defis ümumiyyətlə yoxdur. Bunu görmək üçün hər hansı Koreya adına baxmaq kifayətdir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:32, 4 iyul 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyadandır? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:21, 4 iyul 2026 (UTC)
:: {{u|Zohrab Javad}} bəli. İngilis transliterasiyanın bir standartı yoxdur. Buna görə bəzi yerlərdə tireli variant işlənilir, bəzi yerlərdə isə tiresiz ([https://en.wikipedia.org/wiki/Kim_Jong_Un#cite_note-7 burda həmin problem ilə bağlı bir qeyd görə bilərsiniz]). Azərbaycan dilində isə artıq tiresiz variant rəsmi və akademik mənbələrdə daha çox istifadə olunur. Məsələn, [https://www.qanun.az/koreyanin-yeni-ve-en-yeni-tarixine-birge-nezer-2081 bu akademik kitabın tərcüməsində] ancaq tiresiz və böyük hərfli variant işlənilir. Eyni yerdə (məsələn AzVikidə) iki variantı işlətmək ciddi stilistik səhvədir. Ya bir variant olmalıdır, ya da başqa variant. Bizdə isə hazırda 4-5 variant işlənilir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 18:35, 4 iyul 2026 (UTC)
:::Defisin yığışdırılması məsələsi ilə bağlı sizinlə razıyam. Digər məsələlərlə bağlı dərin məlumatım olmasa da, transliterasiya məsələsinə [[Kim Çen İn]] adı əsasında baxmaq istəyirəm.
:::Məncə, qeyd etdiyiniz &quot;ng = n&quot; prinsipi düzgün deyil. Qeyd etdiyiniz kimi, bu səs [ŋ] səsinə yaxındır və Azərbaycan dilində bunu &quot;nq&quot; ilə vermək daha məntiqlidir. Əgər biz bunu hər yerdə &quot;n&quot; kimi versək, koreya dilində fərqli olan iki səsi (ㄴ və ㅇ səsləri) Azərbaycan yazısında eyniləşdirmiş oluruq. &quot;Nq&quot; isə Azərbaycan yazısı üçün yad forma deyil və koreya adlarında bu fərqi qorumağa imkan verir.
:::Məsələn, 김정은 adında 정 hecasının sonunda ㅇ var. Ona görə həmin hissəni &quot;Çon&quot; kimi yox, &quot;Çonq&quot; kimi vermək daha uyğun görünür. &quot;Kim Çen İn&quot; isə Koreya tələffüzündən çox rus dilindən götürülmüş formaya əsaslanır və orijinal səslənmədən uzaqdır, aidiyyətsiz və məntiqsiz görünür. Xüsusilə də &quot;Çonq&quot; əvəzinə &quot;Çen&quot; formasındakı &quot;e&quot; səsinin haradan gəldiyi aydın deyil.
:::Son heca məsələsində isə ayrıca yanaşma ola bilər. Hazırda həmin səsin &quot;ı&quot;ya yaxın səsləndiyi hallarda onu &quot;i&quot; ilə əvəz edib orijinal tələffüzdən çox uzaqlaşırıq. Azərbaycan dilində söz əvvəlində &quot;ı&quot; işlənmədiyinə görə onu praktik olaraq &quot;u&quot; ilə vermək olar. Məsələn, serb dilində bu ad &quot;Ким Џонг Ун&quot; (Kim Çonq Un) kimi verilir və məncə, bu forma qeyd etdiyim hər iki məsələni özündə birləşdirir. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 14:29, 9 iyul 2026 (UTC)
::::&quot;Nq&quot; məsələsində mən də razıyam. Amma &quot;I&quot; niyə başlaya bilməz ki? &quot;ı&quot; ilə başlaya bilməz məsələsi sadəcə Azərbaycan dilindəki sözlərə aid deyil deyil ki? Ümumiyyətlə, elə bir qayda var ki, xüsusi isimlər &quot;I&quot; ilə başlaya bilməz? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:46, 9 iyul 2026 (UTC)
:::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] maraqlı sualdı. Bu yaxınlarda president.az saytında &quot;In&quot; kimi verilmişdi: [https://president.az/az/articles/view/72499]. Ruscadan birbaşa transliterasiyadır. Amma başqa analoji halla rastlaşmamışam. &quot;I&quot; ilə başlaya bilmərik, məncə. Məsələn, Iğdır → İğdır. Məntiqlə fransız dilində Ğ ilə başlayan adları da Ğ ilə verməliyik, amma R ilə əvəz edirik – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 18:03, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::{{u|Toghrul R}} serblər çox şeyi düzgün transliterasiya etmirlər onsuz da. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 19:34, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::Əslində In söz deyil, hecadır. Kim soyaddır, Çen In isə iki hecalı addır (Çon In daha düzgün olardı, amma bu forma konret bu şəxsin adı üçün hər yerdə istifadə olunur). Bir də, &quot;nq&quot; Azərbaycan dilində heç cür [ŋ] səsini vermir, iki [ng] səsini verir (manqo sözündə kimi). N hərfi [ŋ] səsinə daha yaxındır və onun üçün artıq istifadə olunur ([[Kensay qəbiristanlığı|nümunə]]). --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 11:31, 14 iyul 2026 (UTC)
:::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ingilis dilində də [ŋ] səsini vermir, amma onlar &quot;ng&quot; kimi verirlər – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 07:37, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::: [[:en:Pronunciation of English ⟨ng⟩|Verir]]. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 10:00, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] bu məqalə ingilis dilinin sonundakı hərf birləşmələrinin tələffüzü haqqındadır. Koreya adlarının transliterasiyalarında həmin birləşmələr verilir, onu nəzərdə tuturdum. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 11:28, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::: İngilis dilli transliterasiyada verilir. Amma Azərbaycab dilində nə nq nə də ng heç cür [ŋ] səsini və ya ona yaxın səsini vermir. Bəzən İspan dilindən transliterasiyalarda El Niño → El Ninyo (ny) formasında verilir. Amma, bu da istisnadır. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 14:23, 16 iyul 2026 (UTC)

== Dinlə şablonu ilə problem ==

Hər kəsə salam. İndi fikir verdim ki, dinlə şablonu ilə hansısa problem var: belə ki, məqalədə istifadə zamanı şablon mətni aşağı salır. Halbuki, əvvəllər istifadədə mətn şablonun yanında qalırdı. Nümunə üçün [https://az.wikipedia.org/wiki/Sevil_(opera)#Musiqil%C9%99r bu linkə]  baxa bilərsiz. Mümkünsə, bu problemin aradan qaldırılmasına kömək edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer azeri]] 07:59, 3 iyul 2026 (UTC)
: Salam. Bir daha nəzərdən keçirin, mövqe parametri standartda left olur? — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 08:05, 3 iyul 2026 (UTC)

== Məsləhət ==

salam dostlar, son müddət ərzində bir neçə məqaləni yenidən işləmişəm. Bunlardan hansı sizcə status üçün namizəd göstərilə bilər? [[Gürcüstan azərbaycanlıları]], [[Qafan hadisələri]], [[Əsli və Kərəm]], [[Azərbaycan–erməni mədəni münasibətləri]], [[tat dili]]. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:59, 9 iyul 2026 (UTC)

== Kənd meydanının sol menyudan çıxarılması ==

Təklif edirəm ki, kənd meydanını sol menyudan çıxaraq. Beləcə o, hamıya görünməyəcək, indi göründüyü üçün hamı hər şeyi ora yazır, yardım masasına yazılası müraciətlər də ora yazılır. (Başqa həll yolları təklif edə bilərsiniz.) Bir müddət əvvəl [[MediaWiki:Editnotice-4-Kənd meydanı|giriş bildirişi]] əlavə etsəm də, yenə davam edir. Səbəbi açıqda səhifə olmasıdır. Kənd meydanı icma üzvləri üçündür. Digərləri icma portalına daxil olduqlarında oradan müvafiq sorğular üçün səhifələrə istiqamətlənəcəklər. Həmçinin ana səhifədən yardım masasına olan düymədən daha aktiv istifadə etməyə başlayacaqlarına inanıram. Bunu təklif kimi verirəm, lütfən aşağıda mövqeyinizi bildirin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:47, 16 iyul 2026 (UTC)
: {{əleyhinə}} Bu, çıxış yolu deyil. Bəs həqiqətən müzakirələrdə iştirak etmək istəyən, təkliflər vermək istəyən hardan xəbər tutsun bu səhifədən? Ondansa oradakı İcma portalı keçidini Yardım masası ilə əvəzləmək olar. İcma portalının məqsədi nədir bilinmir onsuz da. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 18:47, 16 iyul 2026 (UTC)
:&quot;İcma üzvü&quot; nisbi anlayışdı. Hesab yaradıb vikipediyaya qoşulan bir istifadəçi artıq icma üzvü sayıla bilməz? Neçə redaktədən sonra icma üzvü olursan? Və ya qədər aktivlikdən sonra? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:40, 16 iyul 2026 (UTC)
::Dediyim o deyil, yanlış anlaşılmasın. Yəni KM istifadəçilərin Vikipediya ilə bağlı sual və müraciətləri üçün uyğun məkan deyil. Bilirəm, əvvəldən bunun üçün ayrıca səhifə olmayıb və hər şey KM və İM üzərində olub. Amma artıq xeyli müraciət səhifələrimiz var və aidiyyəti üzrə istifadə edilməlidir, bir səhifəni belə yükləmək düzgün deyil (SNS və İHM kimi mövzuları necə ki, burada açmadığımız kimi). Üzdə olduğu və aktiv olduğunu bildikləri üçün gəlib hər mövzunu bura yazırlar. Onsuz da təcrübəli töhfə verən üzvlər KM kimi səhifədən bir müddət sonra xəbərdar olurlar (eynən, məsələn, SNS kimi). Yeni gələnlərin təklif verməsi nadirdir, müraciətləri elə Vikipediya ilə bağlı olur. Nemoralis deyəni də sınamaq olar, amma hələ də bura yaza bilərlər, həmişə özüm köçürürəm, artıq iş yükü yaranır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:48, 16 iyul 2026 (UTC)
* {{u|Qədir}}, bu yaratdığınız səhifə bildirişi açılan və ekranı tutan kiçik pəncərə üslubundadır? Məncə, həmin bildirişin məzmununa bir qədər dəyişiklik lazımdır ki, ciddiyə alsınlar (və ya ciddi qəbul etsinlər). Yoxsa hazırkı &quot;yaxşı, bildik&quot; üslubundadır. Həmin o bildiriş, bildiriş yox, xəbərdarlıq mesajı kimi olmalıdır. Məsələn, &quot;Qaralama səhifələri ilə bağlı müraciətiniz silinə və köçürülə bilər, ona görə də etməyin&quot; kimi. Onda bəlkə əlaqəsiz müraciət yazanlar bir az çəkinərlər. [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sofia|müzakirə]]) 21:25, 16 iyul 2026 (UTC)
*:İlk baxışdan zəif və sadə qəbul edilə bilər, çünki sadəcə &quot;bir bildiriş olsun&quot; deyə yaratmışdım, təkmilləşdirilə bilər. Və lakin mümkün qədər yığcam olması yaxşı olar. Yenə də bildiriş mesajı açıq-aydın verir. Daha effektiv olmasını düşünərək təklif etdiyiniz kimi versiyanı qaralama olaraq hazırlaya bilərsiniz, qiymətləndirilərək əlavə edilə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:54, 16 iyul 2026 (UTC)
*::məncə, yeri yoxdur. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 20:39, 21 iyul 2026 (UTC)
== Adlandırma ==
Bir məsələyə diqqət çəkmək istəmirəm. [[Osetin dili]] və ya Oset dili, [[Osetinlər]] və Osetlər adlanması. Osetin sözündə &quot;in&quot; əlavəsi Rus dilindən keçmədir. İngilis və Türk dilində bu əlavə yoxdur. Təklif edirəm Osetin yox, Oset yazılsın. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 03:50, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>17awlk7z9itotsynwejr0td1ex4glf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015251</id>
      <parentid>9015248</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adlandırma */ Cavab</comment>
      <origin>9015251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45265" sha1="2hkd414dj4u0q6ozqoh6dkmbvb1lxgm" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--Şərhlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--&gt;

== [[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]]nin məqalələri ==

@[[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]] tərəfindən yaradılmış əksəriyyəti İran azərbaycanlısı olan xadimlər məqalələri çox problemlidir. Məqalələrin adı Azərbaycan dilində deyil: [[Yashar Hakak Pour]] ('''Yaşar Hakakpur'''), [[Alireza Asgharzadeh]] ('''Əlirza Əsgərzadə'''), [[Fakhteh Luna Zamani]] ('''Faxtə''' '''Luna Zamani'''), [[Sevil Suleymani]] ('''Sevil Süleymani'''), [[Shervin Shadpour]] ('''Şervin Şadpur'''), [[Said Mughanli]] ('''Səid Muğanlı'''), [[Roghaiye Kabiri]] ([[Rüqəyyə Kəbiri]] məqaləsi ola-ola), [[Rahim Baqqal-Asghari]] (Rəhim Baqqal Əsgəri), [[Mohammad Alimoradi]] ('''Məhəmməd Əlimuradi'''). Mötərizədəki adla axtarış verəndə Azərbaycandilli mənbələrdə bu cür yazıldıqlarını görmək mümkündür. [[VP:ADM]] tək-tək müraciət etmək istəmirəm, çünki həmin səhifəyə 3-4 şəxsdən başqa heç kim baxmır, baxanlar da bürokratiya yaradaraq &quot;burada müzakirə yeri deyil&quot; yazıb, addəyişməni icra etmirlər.

Əlavə olaraq məqalələrdə yazı və üslub səhvləri var, ensiklopediyaya uyğun yazılmayıb, mənbələr də problemlidir. İnzibatçıları məqalələri təftiş etmələrinə, addəyişdiriciləri isə bu şəxslərin adlarını Azərbaycan dilinə uyğun şəkildə dəyişdirmələrinə çağırış edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:20, 14 iyun 2026 (UTC)

:O dəfə bu məqalələri @[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ilə müzakirə etmişdik. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 06:56, 15 iyun 2026 (UTC)
:: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], başlığı arxivləşdirmək istəyirəm. Necə edirik? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:06, 13 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], əminsizsə, məqalələrə birbaşa &quot;sil&quot; şablonu qoyun ki, sürətli silinsin. İstifadəçiyə də əvvəlcə xəbərdarlıq edin, məhəl qoymasa, növbəti dəfə bloklanması üçün müraciət edin. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 05:49, 18 iyun 2026 (UTC)
: {{reply to|White Demon|Sura Shukurlu}} bəzi əməliyyatlar icra etmisiniz, şərh də əlavə etsəniz yaxşı olar. Mövzu ilə bağlı fikirlərinizi də qeyd edə bilərsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:13, 13 iyul 2026 (UTC)

== vikilayihələrlə bağlı ==

salammm!! [[:kat:vikilayihələr|vikilayihələr]] ilə bağlı 2 məsələ ilə bağlı konsensus əldə etmək məqsədilə müzakirəni başladıram:
# &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yoxsa &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt;? hal-hazırda iki variant yanaşı istifadə edilir; mənə elə gəlir, bunu standartlaşdırsaq, yaxşı olar;
# [[Xüsusi:GoToComment/c-Sortilegus-2016-02-11T11:15:00.000Z-Serkanland-2016-02-11T10:50:00.000Z|10 ildən bir az artıq əvvəl müxtəsər müzakirə edildiyi kimi]], [[xüsusi:bütünsəhifələr/portal:|portallar]] və [[xüsusi:bütünsəhifələr/kömək:|kömək səhifələri]] kimi vikilayihələr üçün də ayrıca ad fəzası (&lt;code&gt;vikilayihə:&lt;/code&gt;, yaxud sadəcə &lt;code&gt;layihə:&lt;/code&gt;) yaradılsın?
aşağıda fikrinizi bölüşsəniz, şad olaram! çox sağ olun ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
: @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], @[[İstifadəçi:Samral|Samral]], @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], @[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]], @[[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] və adını ötürdüyüm digər redaktorlar, mövzulardan, heç olmasa, birində fikrinizi bildirməyinizə şad olaram ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 10:32, 24 iyun 2026 (UTC)
:Salam, orfoqrafiya baxınımdan &quot;VikiLayihə&quot; səhv variant kimi görünür,&quot;Vikilayihə&quot; daha doğru olar. Sadəcə &quot;layihə&quot; isə spesifikanı nəzərə almır. Təklif edrədim &quot;Vikilayihə&quot; kimi yazılsın.  [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:04, 7 iyul 2026 (UTC)

=== orfoqrafiya ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt; ====

* {{lehinə|lehinə}} başlıqlarda rəsmi orfoqrafiya qaydalarına riayyət etmək mütləq deyil. Məsələn, məncə, [[Qayınana (film)|bu]] məqalənin başlığında orfoqrafik səhv olmalıdır, amma yoxdur. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 08:32, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)

==== variant 2) &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; ====
* {{lehinə|lehinə}}, digər &lt;code&gt;viki-&lt;/code&gt; tipli birləşmələrdəki (baxın: [[ş:digər layihələr|vmf layihələrinin]] adları) qanunauyğunluğa əsasən :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:05, 7 iyul 2026 (UTC)

=== ad fəzası ===
==== variant 1) &lt;code&gt;VikiLayihə&lt;/code&gt;, yaxud &lt;code&gt;Vikilayihə&lt;/code&gt; (digər müzakirənin nəticəsinə əsasən) ====
* {{lehinə|lehinə}}, ümumiyyətlə, punktdakı «portallar və kömək səhifələri» nümunəsindəki qanunauyğunluğa əsasən; məhz bu variant isə, &lt;code&gt;layihə&lt;/code&gt; sözünün yarada biləcəyi potensial çaşbaşlığı aradan qaldırmaq (bir sözlə, dəqiqləşdirməni təmin etmək) üçün :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:15, 20 iyun 2026 (UTC)
* {{lehinə|lehinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:09, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 2) sadəcə &lt;code&gt;Layihə&lt;/code&gt; ====
* {{Lehinə}} Sadəcə &quot;Layihə&quot; kifayət edir. Onsuz da söhbətin getdiyi bilinir. Həmçinin rus və fransız dillərində də sadəcə &quot;Proyekt&quot; olaraq verilib. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 05:55, 21 iyun 2026 (UTC)
*:@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], @[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]], ümumiyyətlə, biz niyə ayrıca ad fazası açırıq ki? ''Vikipediya:'' ad fazası elə layihələr üçün də nəzərdə tutulmayıb ki? Məsələn, Kateqoriya: ad fazası var, çünki onun özünə aid texniki xüsusiyyəti var. Şablon, MediaViki və s. onlar üçün də eyni məsələdir. Amma ''Vikipediya:VikiLayihə Anime və manqa'' ilə ''VikiLayihə:Anime və manqa'' arasında hansı texniki fərq var ki? Yəni bunu etməklə bizə hansı fayda gəlir ki, biz edirik, əvvəl bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Bu, əlavə iş yükünü də özü ilə birlikdə gətirir. Nə qədər səhifədə redaktə, düzəliş edilməlidir. Buna dəyər həqiqətən? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:07, 21 iyun 2026 (UTC)
*::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], mən təklifi ona görə vermişdim ki, 1) &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; fəzası çox ''cluttered'' olmasın; 2) hal-hazırkı formada 3 kilometr səhifə adı yazmaq lazım gəlir. «portal &amp; kömək səhifələri» nümunəsini də elə ona görə vermişdim ki, ''technically'' onlar da saytın özü ilə bağlıdır &amp; əlavə texniki xüsusiyyətləri də yoxdur, ona görə də polno &lt;code&gt;vikipediya:&lt;/code&gt; ad fəzasında yerləşə bilərlər, amma hal-hazırda vəziyyət belə deyil &amp; belə olmamağını da, şəxsən, mən rahatlıqverən hesab eləyirəm, elə həmin o qeyd etdiyim 2 punkta əsasən. fikirləşirdim ki, layihələri də bu cür eləyə bilərik :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:44, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::redaktə məsələsi də ki, addəyişdirməni (hətta elə keçidlərin düzəldilməsini də) avtomatlaşdırmaq, hal-hazırda mövcud olan səhifələrdən də istiqamətləndirmə vermək olar, ''backwards compatibility'' üçün. üstəlik elə də çox sayda vikilayihə səhifəsi yoxdur hələ ki. müxtəsəri, elə də bir katastrof olan deyil, dw :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 23:45, 21 iyun 2026 (UTC)
*:::Portal: ad fazası fərqli məsələdir. Portallar sırf vikipediyaçılar üçün deyil, oxuculara təqdim olunmaq üçün nəzərdə tutulub, məzmun səhifəsidir. Vikilayihələr isə o vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub, onlar məzmun deyil, vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub. Kömək ad fazasını isə mən əhəmiyyətli hesab etmirəm, mənə qalsa Kömək üçün də Vikipediya: ad fazası bəs edərdi. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:23, 22 iyun 2026 (UTC)
*:::: yenə axırda gəlib çıxır hansını üstün tutmaq məsələsinə də; elə də bir obyektiv tərəfi, görünür, yoxdur :P [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 00:55, 22 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:07, 7 iyul 2026 (UTC)

==== variant 3) yaradılmasın (status-kvo saxlansın) ====
* {{lehinə}} yuxarıda da dediyim kimi.--'''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:08, 21 iyun 2026 (UTC)
* {{dəstək}} Ad fəzasına ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC)
* {{Əleyhinə}} Unifikasiya daha doğru yol olar. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 08:08, 7 iyul 2026 (UTC)

== Krımın yaşayış məntəqələri ==

Salam. Sualım Krımın yaşayış məntəqələrinə aiddir. Bəzən onların iki adı olur: krımtatarca və rusca/ukraynaca (hətda orada da bir az fərqli ola bilər). Bəzən ru-Vikidə və uk-Vikidə bir ad istifadə olunur, krım-tatar adı isə orada köhnə ad kimi qeyd olunur. Krım-tatar-dilli Vikidə isə bəzən köhnə ad istifadə olunur. Məsələn, [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_(%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) ru-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодовое&quot; - yəni Plodovoye, köhnə adı &quot;Челебилер&quot; - yəni Çelebiler; [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5_(%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) uk-Vikidə] kəndin müasir adı &quot;Плодове&quot; - yəni Plodove, keçmiş adı Челебілер - yəni Çelebiler; [https://crh.wikipedia.org/wiki/%C3%87elebiler Krım-tatar-dilli Vikidə] isə məqalənin adı &quot;Çelebiler&quot;dir. Hansını əsas tutaq? Mənim fikrimcə, Krım-tatar dilindəki versiyanı əsas tuta bilərik. Hər necə də, Azərbaycan dilinə daha yaxındır. Belə hallar normaldır ki, bir yaşayış məntəqəsi fərqli dillərdə fərqli adlandırılsın. Adi misal [[Həştərxan]] (hərçənd ki &quot;Həştərxan&quot; və &quot;Astraxan&quot; o dərəcədə fərqli ad deyillər, daha çox eyni adın fərqli formalarıdır). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:30, 22 iyun 2026 (UTC)

:Kənd Ukraynada yerləşir, Ukraynada hansı rəsmi adla adlandırılıbsa, o addan istifadə etmək daha məntiqlidir. Təbii ki, bizim mənbələrdə hansı adlandırmaya üstünlük verilibsə, o variant daha üstündür, o məsələ də var. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:54, 23 iyun 2026 (UTC)
::Ümumiyyətlə, bu məsələ sadəcə Krımın yaşayış məntəqələri ilə bağlı deyil ki. Milyon dənə yaşayış məntəqəsi var ki, yerli dildə adı başqadır. Bavariyanın paytaxtı Münxen şəhərinin bavariya dilindəki adı Minqadır, amma təbii ki, adlandırmanı alman dilinə görə və mənbələrə görə aparırıq. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 00:57, 23 iyun 2026 (UTC)
::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], Münxen böyük şəhərdir, çox guman azərbaycanca çoxsaylı mənbələr var ki “Münxen” yazılır. Yuxarıda adı çəkilən isə kənddir. Sıravi kənd olsaydı başqa, amma Krımda yerləşir - həm Ukraynada, həm Rusiyada Krımın statusu var, və mən biləni hər iki hüquqi müstəvidə Krımda Krım-tatar dilinin rəsmi statusu var. Bavariya dili və ya dialekti zatən alman dilinə bağlıdır və Azərbaycan dili üçün ikisi də yaxın deyil. Krım-tatar dili isə rus və Ukrayna dillərindən fərqlidir və Azərbaycan dilinə daha yaxındır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:06, 23 iyun 2026 (UTC)
:::Krım tatarcasının bizim dilə yaxın olub olmamasının adlandırma üçün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu bilirsiniz nəyə oxşayır, təsəvvür edin ki, EnVikidə deyirlər ki, Xocalı haqqında məqalə Xocalı yox, Stepanakert olmalıdır, çünki ingilis dili ermənicəyə daha yaxındır (ikisi də Hind-Avropa dilidir), nəinki Azərbaycan dilinə. Sizcə bu tutarlı səbəb olardı? Yox, təbii ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:15, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] En-Viki zatən Xankəndini Stepanakert adlandırır… [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:25, 23 iyun 2026 (UTC)
:::::Bilirəm, sadəcə səbəb kimi bu göstərilsə, düzgün deyil, onu demək istəyirəm. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:42, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::Ev-Vikidə ümumiyyətlə ciddi səbəb göstərmədən səs verirlər, yəni en-Viki Qarabağ mövzusu üçün obyektivlik nümunəsi ola bilməz. İngilis dili erməni dilinə (və əlifbaları) o qədər yaxın deyil, nə qədər ki Azərbaycan və Krım-tatar dilləri və əlifbaları. Amma olmasın dil yaxınlığı, olsun oradakı icmanın fəal və qərarvermək hüququ olanların simpatiyası. Başqaları o mövzuda nəinki redəktə etməyə yaxın buraxmırlar, hətda müzakirədə şərh edəndə də xoşlarına gəlmir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:35, 24 iyun 2026 (UTC)

Qazaxıstan şəhərləri ilə oxşar məsələ var. Məsələn, Qarağandı şəhərinin adını rusca [[Karaqanda]] kimi yazırıq (və s.), baxmayaraq ki hətta rus dilindəki rəsmi adı çoxdan dəyişdirilib (Almatı kimi).--[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 16:17, 22 iyun 2026 (UTC)

:Bəzi məsələlər əslində Vikipediya iştirakçılarından o qədər də asılı deyil. Məndən olsa, Azərbaycan dili üçün &quot;Qırım&quot; daha uyğundur, nəinki &quot;Krım&quot;, amma buna mənbə lazımdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:15, 22 iyun 2026 (UTC)
::Mənbələrdə hansı addan istifadə edilibsə onu yazmaq məqsədəuyğun olar. [[User:Moses|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:#CC4E5C; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;&quot;&gt;Moses&lt;/span&gt;]] [[User talk:Moses|&lt;span style=&quot;color:#228B22&quot;&gt;'':)''&lt;/span&gt;]] 20:25, 22 iyun 2026 (UTC)
::: Deyək ki, Qarağandı üçün etibarlı bir mənbəni [https://diaspor.gov.az/upload/20220624025122_2015.pdf tapdım]. Hər bir kənd üçün belə bir mənbəyi tapmaq mümkün deyil, axı (amma, kəndlər ensiklopedikdir və onlar haqqında məqalələr olmalıdır, əslində). Bu halda bir standart olmalıdır, qarmaqarışıqlıq olmasın, deyə. Və bu standart nə olacaq, artıq bizdən aslıdır. Əslində, bu yaxınlarda həmin məsələni Koreya adlarla əlaqədar müzakirə edirdik, onu da KM-də müzakirə etmək istəyirim. Fikrimcə, Stil Kitabçasına bir neçə əlavələr yazmaq lazımdır bunnan bağlı. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 07:46, 23 iyun 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], məncə bu mənbə ilə addəyişməyə müzakirə aça bilərsiniz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:37, 24 iyun 2026 (UTC)
::::: {{u|Zohrab Javad}}, Qazaxıstanın 31 şəhəri, saysız-hesabsız kəndi, çayı, dağı var. Onların bir çoxunun adlandırması ya son illər ərzində dəyişilib, ya da dəyişmə prosesindədir (bundan əlavə burda müzakirə olunan Krım və s. ərazilər də var). Hər biri üçün müzakirə açmaq vaxt itkisidir. Təklifim elə odur ki, biz bir dəfəlik stil kitabçasında adlandırma prinsipini izah edək ki, bu prosses avtomatikləşsin. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 06:03, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::Fikrimcə, stil kitabçası daha çox o adlara aiddir ki, onlara mənbə məhdud olsun. O adlar ki məşhurdur (məsələn böyük şəhərlər) adətən mənbələr olur. Bəzən eyni məntəqəyə fərqli dillərdə fərqli adlara (və ya eyni adın fərqli variantlarına) üstünlük verirlər (məsələn Qüds - Yerüsəlim, Hələb - Aleppo). Məsələn ru-Vkkidə Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adları üçün çox vaxt belə təcrübə var: əgər Roskartoqrafiyada o məntəqənin adı rus dilində keçirsə, həmin ad istifadə olunur; əgər Roskartoqrafiyada adı keçmirsə, onda [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyadan] istifadə olunur - mən biləni o səhifə də Buşuyevaya istinad edir.
::::::Qazaxıstana gəlincə, fikrimcə bu təcrübədən (və ya buna bənzər təcrübədən, çünki əmin deyiləm ki Roskartoqrafiyanın atlasları kimi Azərbaycanda da elə rəsmi etibarlı mənbələr olsun) istifadə edə bilərik: böyük məşhur şəhərlər və digər məntəqələr üçün etibarlı azərbaycanca mənbə, digərləri üçün isə orijinal dildə necədirsə azərbaycancaya transkripsiya edilsin. İkincilər üçün ola bilər ki az-Vikidə xüsusi transkripsiya kitabçasına ehtiyyac olmasın. Çünki rus dilindən fərqli olaraq Azərbaycan dili çevikdir (bəzi istisnalar ola bilər). Rus dilində çox vaxt problem nədir - ə, ö, ü, ğ, c hərfləri. Azərbaycan dili bu cəhətdən rahatdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:16, 24 iyun 2026 (UTC)
::::::: Təklifim elə ''təxminən'' siz yazdığınızı stil kitabçasına əlavə etməkdir. Və bundan əlavə, koreyalıların adları ilə bağlı ayrı normanı özüm yaza bilərəm. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:07, 26 iyun 2026 (UTC)
:::@[[İstifadəçi:Moses|Moses]] Tutaq ki, böyük şəhərlər barədə mənbə tapmaq olur. Bəs məsələn kəndlər barəsində mənbə tapılmayanda necə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:50, 23 iyun 2026 (UTC)

== Müxtəlif detallar istinadların təkrar istifadəsi – Altistinadları təqdim edirik ==

[[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Altistinad nümunəsi]]
Salam, mən Vikimedia Almaniyanın [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Texniki İstəklər komandası]]ndanam və adım Cohannesdir.

Biz müxtəlif detalalra istinadların təkrar istifadəsini yaxşılaşdırmaq üçün yeni bir funksiya üzərində işləyirik: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]]'''. Bu funksiyanı 2026-cı ilin iyun ayına etibarən çex, alman, fransız, italyan, polyak və isveçcə Vikipediyalarda, bir neçə kiçik vikidə və əksər qardaş layihələrdə tətbiq etmişik. İndi isə bütün Vikipediya dil versiyalarında qlobal tətbiq mərhələsinə başlayırıq.

'''Nə gözləmək olar?'''

Əgər mənbələr altistinadlardan istifadə edilməklə müxtəlif detallarla (məsələn, fərqli səhifə nömrələri ilə) göstərilibsə, Vikipediya məqalələrində [1.1] kimi keçidlər görəcəksiniz. Biz [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|icmanın uzun müddətdir mövcud olan istəyini]] həyata keçiririk: Hazırda bir çox Vikipediya məqaləsində demək olar ki, eyni olan, lakin səhifə nömrəsi kimi detallarda fərqlənən istinadlar mövcuddur. Bu, istinad siyahılarının həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur və oxucuların neçə müxtəlif mənbədən istifadə edildiyini tez qiymətləndirməsini çətinləşdirir. Bundan əlavə, [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|tam eyni təkrar istifadədən]] fərqli olaraq, müxtəlif detallarla istinadların təkrar istifadəsi [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|əvvəllər istinadın dublikatının yaradılmasını tələb edirdi]], bu da daha uzun vikimətnə və [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|xüsusilə VizualRedaktorda]] daha çox vaxt sərf olunmasına gətirib çıxarırdı. {{tl|sfn}} kimi icma tərəfindən yaradılmış mövcud həll yollarının isə VizualRedaktor istifadəçiləri və istinad popapları üçün (xüsusilə mobil oxucular üçün – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|problem haqqında daha ətraflı]]) müəyyən çatışmazlıqları var.

[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]] bu problemləri həll edir: Biz yeni bir [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|vikimətn atributu]] əlavə edirik: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;details=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; – bu atribut mövcud &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ref name=&quot;...&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; atributuna bənzəyir. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VizualRedaktor istifadəçiləri]] altistinad əlavə etmək üçün &quot;detal əlavə et&quot; düyməsindən istifadə edə bilərlər. Ətraflı təlimatları [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|layihə səhifəmizdə]] tapa bilərsiniz. Həmçinin Almanca Vikipediyada altistinadların istifadəsinin ilk ayları ilə bağlı əldə etdiyimiz təcrübələri əks etdirən [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|hesabat da dərc etmişik]], bu sizin üçün maraqlı ola bilər. Nəzərə alın ki, altistinadlar ''məcburi deyil''; istəsəniz digər istinad üslublarından istifadə etməyə davam edə bilərsiniz.

'''Aktivləşdirmə'''

Altistinadları 23 iyun tarixində Azərbaycanca Vikipediyada aktivləşdirəcəyik ([[:phab:T414094]]). Buna hazırlıq üçün aşağıdakı addımları atmağınızı xahiş edirik:
* Yeni funksiyada yarana biləcək problemləri tez müəyyən etmək üçün altistinadlardan istifadə edən səhifələr üçün bir [[Special:TrackingCategories|izləmə kateqoriyası]] mövcuddur. Kateqoriyanın adını [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]] vasitəsilə dəyişə bilərsiniz. Kateqoriya səhifəsini (hal-hazırda [[:Kateqoriya:Alt istinad istifadə edən səhifələr]]) standart oxuculardan gizlətmək üçün &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (və ya eyni məqsədə xidmət edən şablon) ilə yarada və onu [[:d:Q129764848]] elementinə əlavə edə bilərsiniz.
* Görülə biləcək mümkün tədbirlər və müxtəlif vikilərdən nümunələr barədə daha ətraflı məlumatı [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|TVS bölməmizdə]] toplamışıq.
* Nəzərə alın ki, VizualRedaktor bu hallarla işləməkdə çətinlik çəkdiyi üçün {{tl|İstinad siyahısı}} ilə istinad bölməsində müəyyən edilmiş (alt) istinadların (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{İstinad siyahısı|refs=...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) birlikdə istifadəsini tövsiyə etmirik. Bu problem &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references&gt;...&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; istifadəsinə aid deyil. İngiliscə Vikipediya da oxşar səbəblərə görə siyahı şəklində müəyyən edilmiş istinadlarla birlikdə {{tl|Reflist}} istifadəsini məhdudlaşdırıb [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:List-defined_references&amp;diff=next&amp;oldid=1293112943].

Hər hansı sualınız olarsa, mənə bildirə bilərsiniz. Yeni funksiya ilə bağlı rəylərinizi [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|müzakirə səhifəmizdə]], mənim [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|istifadəçi müzakirə səhifəmdə]] və ya bu paylaşımın altında görməkdən məmnun olarıq. Rəyləriniz əsasında altistinadları daha da təkmilləşdirməyə davam edəcəyik!

Texniki İstəklər komandası adından ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Johannes Richter (WMDE)|müzakirə]]) 07:16, 23 iyun 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], çoxdandır istədiyin funksiya :). [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 09:44, 23 iyun 2026 (UTC)

== Koreyalıların adları. Stil kitabçasına əlavənin qaralaması ==

Salam. [[Qaralama:Vikipediya:Stil kitabçası/Koreyalıların adları|Stil kitabçasına Koreyalıların adları ilə bağlı yeni qayda toplusunun təklifini]] Vikicəmiyyətə təqdim edirəm. Həmin səhifədə təkliflərimi detallı şəkildə izah etməyə çalımışam. Ümumən vurğulamaq istərdim ki, hazırkı vəziyyət xaosdur. Buna görə bu qaydaları yazmağa qərar vermişəm. Xahiş olunur, bu qaralama ilə bağlı fikirlərinizi bölüşərsiniz. [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 12:45, 1 iyul 2026 (UTC)

:Bu mətni koreya dili müəllimi olan bir dostuma da göstərmişəm. Deyir ki, &quot;ng&quot; məsələsi ilə razı deyiləm, çünki boğuq da olsa deyilir. Mən də defissiz olan variantı dəstəkləyirəm, Li San Hyok kimi. Amma transliterasiya məsələsi sadəcə Pak soyadı ilə məhdudlaşmır. Yəni konkret bir cədvəl lazımdır ki, filan şey necə yazılmalıdır. [[Vikipediya:Transliterasiya|Transliterasiya]] səhifəsindəki cədvəllər kimi. Həm də ki, transliterasiya məsələsini stil kitabçası kimi yaratmaq lazım deyil. Stil kitabçası sadəcə bir mövzuda məqaləni yazmaq üçün təyin olunan göstərişlərdir. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 20:35, 3 iyul 2026 (UTC)
:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], Defisi yığışdırmağın və sonrakı kiçik hərfi böyük hərflə yazmağın səbəbi nədir? Bu məsələ üçün rəsmi (və ya sadəcə dərc olunmuş) mənbə var? Məsələn ru-Vikidəki [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F   Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyası] Buşuyevaya istinad edir. Əgər belə vahid mənbə yoxdursa, hər məqam üçün ayrı-ayrı mənbələrə baxmaq olar. Məsələn, adlarda defis və ardınca kiçik hərf olanda adətən azərbaycanca mənbərdə necə yazırlar? Yəni, vacib deyil ki həm “Pak Hyon-şik”i, həm “Lim O-Kyon”u axtaraq - hansısa biri (hətda onlar olmasa da, buna bənzər digər ad) azərbaycandilli mənbədə adı keçirsə, buna istinad etmək olar. Və ya digər məsələ, hansısa məhşur koreyalı adda “ng” olanda, azərbaycanca mənbədə baxmaq olar ki necə yazırlar - sonra da başqa sözlərə də tədbiq etmək olar. Əlbətdə ki, deyilən misallar ümumidir, istisnalar ola bilər - məsələn hansısa məşhur ad azərbaycanca mənbədə başqa formada yazıla bilər - bunu da nəzərə almaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:57, 3 iyul 2026 (UTC)
::Koreya dilində defis yoxdur axı. Koreya dilində defis yoxdursa, biz niyə defis yazırıq ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 21:14, 3 iyul 2026 (UTC)
:::Koreya dilini bilmirəm, ona görə dəqiqləşdirim. “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyada var? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:24, 4 iyul 2026 (UTC)

{{u|White Demon}}, onu hecanın sonunda boşluq kimi yazmaq təklif etmirəm, ng əvəzinə n kimi yazmaq təklif edirəm. Necə ki, biz başqa dillərdə olan ng hərfləri artıq n kimi yazırıq. Deyəsən, siz həmin Koreya dili müəllimi düzgün başa düşmədiniz. Koreya dilində ㅇ hərfi iki cür tələffüz olunur. Hecanın '''başlanğıcında''' boşluq kimi oxunur (məsələn, Seul sözündə var və heç cür tələffüz olunmur), hecanın başqa yerlərində isə [ŋ] səsi kimi, hansı ki adətən Azərbaycan dilində n kimi yazılır. Cədvəl məsələsi ilə razıyam. Əlavə edəcəm.

{{u|Zohrab Javad}} Koreya dilində bildiyimiz defis ümumiyyətlə yoxdur. Bunu görmək üçün hər hansı Koreya adına baxmaq kifayətdir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:32, 4 iyul 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], “Pak Hyon-şik” kimi adlarda onda defis haradandır? İngilis dilindəki transliterasiyadandır? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:21, 4 iyul 2026 (UTC)
:: {{u|Zohrab Javad}} bəli. İngilis transliterasiyanın bir standartı yoxdur. Buna görə bəzi yerlərdə tireli variant işlənilir, bəzi yerlərdə isə tiresiz ([https://en.wikipedia.org/wiki/Kim_Jong_Un#cite_note-7 burda həmin problem ilə bağlı bir qeyd görə bilərsiniz]). Azərbaycan dilində isə artıq tiresiz variant rəsmi və akademik mənbələrdə daha çox istifadə olunur. Məsələn, [https://www.qanun.az/koreyanin-yeni-ve-en-yeni-tarixine-birge-nezer-2081 bu akademik kitabın tərcüməsində] ancaq tiresiz və böyük hərfli variant işlənilir. Eyni yerdə (məsələn AzVikidə) iki variantı işlətmək ciddi stilistik səhvədir. Ya bir variant olmalıdır, ya da başqa variant. Bizdə isə hazırda 4-5 variant işlənilir. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 18:35, 4 iyul 2026 (UTC)
:::Defisin yığışdırılması məsələsi ilə bağlı sizinlə razıyam. Digər məsələlərlə bağlı dərin məlumatım olmasa da, transliterasiya məsələsinə [[Kim Çen İn]] adı əsasında baxmaq istəyirəm.
:::Məncə, qeyd etdiyiniz &quot;ng = n&quot; prinsipi düzgün deyil. Qeyd etdiyiniz kimi, bu səs [ŋ] səsinə yaxındır və Azərbaycan dilində bunu &quot;nq&quot; ilə vermək daha məntiqlidir. Əgər biz bunu hər yerdə &quot;n&quot; kimi versək, koreya dilində fərqli olan iki səsi (ㄴ və ㅇ səsləri) Azərbaycan yazısında eyniləşdirmiş oluruq. &quot;Nq&quot; isə Azərbaycan yazısı üçün yad forma deyil və koreya adlarında bu fərqi qorumağa imkan verir.
:::Məsələn, 김정은 adında 정 hecasının sonunda ㅇ var. Ona görə həmin hissəni &quot;Çon&quot; kimi yox, &quot;Çonq&quot; kimi vermək daha uyğun görünür. &quot;Kim Çen İn&quot; isə Koreya tələffüzündən çox rus dilindən götürülmüş formaya əsaslanır və orijinal səslənmədən uzaqdır, aidiyyətsiz və məntiqsiz görünür. Xüsusilə də &quot;Çonq&quot; əvəzinə &quot;Çen&quot; formasındakı &quot;e&quot; səsinin haradan gəldiyi aydın deyil.
:::Son heca məsələsində isə ayrıca yanaşma ola bilər. Hazırda həmin səsin &quot;ı&quot;ya yaxın səsləndiyi hallarda onu &quot;i&quot; ilə əvəz edib orijinal tələffüzdən çox uzaqlaşırıq. Azərbaycan dilində söz əvvəlində &quot;ı&quot; işlənmədiyinə görə onu praktik olaraq &quot;u&quot; ilə vermək olar. Məsələn, serb dilində bu ad &quot;Ким Џонг Ун&quot; (Kim Çonq Un) kimi verilir və məncə, bu forma qeyd etdiyim hər iki məsələni özündə birləşdirir. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 14:29, 9 iyul 2026 (UTC)
::::&quot;Nq&quot; məsələsində mən də razıyam. Amma &quot;I&quot; niyə başlaya bilməz ki? &quot;ı&quot; ilə başlaya bilməz məsələsi sadəcə Azərbaycan dilindəki sözlərə aid deyil deyil ki? Ümumiyyətlə, elə bir qayda var ki, xüsusi isimlər &quot;I&quot; ilə başlaya bilməz? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 14:46, 9 iyul 2026 (UTC)
:::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] maraqlı sualdı. Bu yaxınlarda president.az saytında &quot;In&quot; kimi verilmişdi: [https://president.az/az/articles/view/72499]. Ruscadan birbaşa transliterasiyadır. Amma başqa analoji halla rastlaşmamışam. &quot;I&quot; ilə başlaya bilmərik, məncə. Məsələn, Iğdır → İğdır. Məntiqlə fransız dilində Ğ ilə başlayan adları da Ğ ilə verməliyik, amma R ilə əvəz edirik – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 18:03, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::{{u|Toghrul R}} serblər çox şeyi düzgün transliterasiya etmirlər onsuz da. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 19:34, 9 iyul 2026 (UTC)
::::::Əslində In söz deyil, hecadır. Kim soyaddır, Çen In isə iki hecalı addır (Çon In daha düzgün olardı, amma bu forma konret bu şəxsin adı üçün hər yerdə istifadə olunur). Bir də, &quot;nq&quot; Azərbaycan dilində heç cür [ŋ] səsini vermir, iki [ng] səsini verir (manqo sözündə kimi). N hərfi [ŋ] səsinə daha yaxındır və onun üçün artıq istifadə olunur ([[Kensay qəbiristanlığı|nümunə]]). --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 11:31, 14 iyul 2026 (UTC)
:::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ingilis dilində də [ŋ] səsini vermir, amma onlar &quot;ng&quot; kimi verirlər – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 07:37, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::: [[:en:Pronunciation of English ⟨ng⟩|Verir]]. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 10:00, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] bu məqalə ingilis dilinin sonundakı hərf birləşmələrinin tələffüzü haqqındadır. Koreya adlarının transliterasiyalarında həmin birləşmələr verilir, onu nəzərdə tuturdum. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 11:28, 15 iyul 2026 (UTC)
:::::::::: İngilis dilli transliterasiyada verilir. Amma Azərbaycab dilində nə nq nə də ng heç cür [ŋ] səsini və ya ona yaxın səsini vermir. Bəzən İspan dilindən transliterasiyalarda El Niño → El Ninyo (ny) formasında verilir. Amma, bu da istisnadır. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 14:23, 16 iyul 2026 (UTC)

== Dinlə şablonu ilə problem ==

Hər kəsə salam. İndi fikir verdim ki, dinlə şablonu ilə hansısa problem var: belə ki, məqalədə istifadə zamanı şablon mətni aşağı salır. Halbuki, əvvəllər istifadədə mətn şablonun yanında qalırdı. Nümunə üçün [https://az.wikipedia.org/wiki/Sevil_(opera)#Musiqil%C9%99r bu linkə]  baxa bilərsiz. Mümkünsə, bu problemin aradan qaldırılmasına kömək edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer azeri]] 07:59, 3 iyul 2026 (UTC)
: Salam. Bir daha nəzərdən keçirin, mövqe parametri standartda left olur? — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 08:05, 3 iyul 2026 (UTC)

== Məsləhət ==

salam dostlar, son müddət ərzində bir neçə məqaləni yenidən işləmişəm. Bunlardan hansı sizcə status üçün namizəd göstərilə bilər? [[Gürcüstan azərbaycanlıları]], [[Qafan hadisələri]], [[Əsli və Kərəm]], [[Azərbaycan–erməni mədəni münasibətləri]], [[tat dili]]. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:59, 9 iyul 2026 (UTC)

== Kənd meydanının sol menyudan çıxarılması ==

Təklif edirəm ki, kənd meydanını sol menyudan çıxaraq. Beləcə o, hamıya görünməyəcək, indi göründüyü üçün hamı hər şeyi ora yazır, yardım masasına yazılası müraciətlər də ora yazılır. (Başqa həll yolları təklif edə bilərsiniz.) Bir müddət əvvəl [[MediaWiki:Editnotice-4-Kənd meydanı|giriş bildirişi]] əlavə etsəm də, yenə davam edir. Səbəbi açıqda səhifə olmasıdır. Kənd meydanı icma üzvləri üçündür. Digərləri icma portalına daxil olduqlarında oradan müvafiq sorğular üçün səhifələrə istiqamətlənəcəklər. Həmçinin ana səhifədən yardım masasına olan düymədən daha aktiv istifadə etməyə başlayacaqlarına inanıram. Bunu təklif kimi verirəm, lütfən aşağıda mövqeyinizi bildirin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:47, 16 iyul 2026 (UTC)
: {{əleyhinə}} Bu, çıxış yolu deyil. Bəs həqiqətən müzakirələrdə iştirak etmək istəyən, təkliflər vermək istəyən hardan xəbər tutsun bu səhifədən? Ondansa oradakı İcma portalı keçidini Yardım masası ilə əvəzləmək olar. İcma portalının məqsədi nədir bilinmir onsuz da. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 18:47, 16 iyul 2026 (UTC)
:&quot;İcma üzvü&quot; nisbi anlayışdı. Hesab yaradıb vikipediyaya qoşulan bir istifadəçi artıq icma üzvü sayıla bilməz? Neçə redaktədən sonra icma üzvü olursan? Və ya qədər aktivlikdən sonra? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:40, 16 iyul 2026 (UTC)
::Dediyim o deyil, yanlış anlaşılmasın. Yəni KM istifadəçilərin Vikipediya ilə bağlı sual və müraciətləri üçün uyğun məkan deyil. Bilirəm, əvvəldən bunun üçün ayrıca səhifə olmayıb və hər şey KM və İM üzərində olub. Amma artıq xeyli müraciət səhifələrimiz var və aidiyyəti üzrə istifadə edilməlidir, bir səhifəni belə yükləmək düzgün deyil (SNS və İHM kimi mövzuları necə ki, burada açmadığımız kimi). Üzdə olduğu və aktiv olduğunu bildikləri üçün gəlib hər mövzunu bura yazırlar. Onsuz da təcrübəli töhfə verən üzvlər KM kimi səhifədən bir müddət sonra xəbərdar olurlar (eynən, məsələn, SNS kimi). Yeni gələnlərin təklif verməsi nadirdir, müraciətləri elə Vikipediya ilə bağlı olur. Nemoralis deyəni də sınamaq olar, amma hələ də bura yaza bilərlər, həmişə özüm köçürürəm, artıq iş yükü yaranır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:48, 16 iyul 2026 (UTC)
* {{u|Qədir}}, bu yaratdığınız səhifə bildirişi açılan və ekranı tutan kiçik pəncərə üslubundadır? Məncə, həmin bildirişin məzmununa bir qədər dəyişiklik lazımdır ki, ciddiyə alsınlar (və ya ciddi qəbul etsinlər). Yoxsa hazırkı &quot;yaxşı, bildik&quot; üslubundadır. Həmin o bildiriş, bildiriş yox, xəbərdarlıq mesajı kimi olmalıdır. Məsələn, &quot;Qaralama səhifələri ilə bağlı müraciətiniz silinə və köçürülə bilər, ona görə də etməyin&quot; kimi. Onda bəlkə əlaqəsiz müraciət yazanlar bir az çəkinərlər. [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sofia|müzakirə]]) 21:25, 16 iyul 2026 (UTC)
*:İlk baxışdan zəif və sadə qəbul edilə bilər, çünki sadəcə &quot;bir bildiriş olsun&quot; deyə yaratmışdım, təkmilləşdirilə bilər. Və lakin mümkün qədər yığcam olması yaxşı olar. Yenə də bildiriş mesajı açıq-aydın verir. Daha effektiv olmasını düşünərək təklif etdiyiniz kimi versiyanı qaralama olaraq hazırlaya bilərsiniz, qiymətləndirilərək əlavə edilə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:54, 16 iyul 2026 (UTC)
*::məncə, yeri yoxdur. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 20:39, 21 iyul 2026 (UTC)
== Adlandırma ==
Bir məsələyə diqqət çəkmək istəmirəm. [[Osetin dili]] və ya Oset dili, [[Osetinlər]] və Osetlər adlanması. Osetin sözündə &quot;in&quot; əlavəsi Rus dilindən keçmədir. İngilis və Türk dilində bu əlavə yoxdur. Təklif edirəm Osetin yox, Oset yazılsın. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 03:50, 30 iyul 2026 (UTC)

:[[VP:TANINMIŞAD]] [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 04:40, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2hkd414dj4u0q6ozqoh6dkmbvb1lxgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azadlıq Radiosu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74354</id>
    <revision>
      <id>9014879</id>
      <parentid>8928293</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9770" sha1="6ywhvq5hstvotzm6q6sm50w0ax84q0x" xml:space="preserve">{{Üçün|Azərbaycan bürosu|Azadlıq radiosu}}
{{Radio}}
'''Azadlıq Radiosu''' ({{dil-en|Radio Free Europe/Radio Liberty}}; RFE/RL) — ABŞ hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilən, &quot;məlumatların sərbəst yayımı ya hökumət orqanları tərəfindən qadağan edilən, ya da tam inkişaf etməmiş ölkələr&quot; dediyi [[Şərqi Avropa]], [[Mərkəzi Asiya]], [[Qafqaz]] və [[Yaxın Şərq]] ölkələrində xəbərlər, məlumatlar və təhlillər yayımlayan və hesabat verən media təşkilatı.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robinson|first=James|title=Hoover to house Radio Free Europe/Radio Liberty archives|url=https://news.stanford.edu/pr/99/991006HooverRFE.html|access-date=7 December 2020|website=[[Stanford University]]|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006050441/https://news.stanford.edu/pr/99/991006HooverRFE.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Radio Free Europe / Radio Liberty|url=https://www.usagm.gov/networks/rferl/|access-date=7 December 2020|website=U.S. Agency for Global Media|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114095826/https://www.usagm.gov/networks/rferl|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azadlıq Radiosu ABŞ federal hökumətinin bütün beynəlxalq yayım xidmətlərinə nəzarət edən müstəqil dövlət agentliyi olan Qlobal Media Agentliyi tərəfindən idarə olunan özəl, qeyri–kommersiya 501(c) (3) korporasiyasıdır.&lt;ref&gt;* {{cite web|title=About Us|url=https://pressroom.rferl.org/about-us|access-date=7 December 2020|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|archive-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104084054/https://pressroom.rferl.org/about-us|url-status=live}}
* {{cite web|title=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.refworld.org/publisher/RFERL.html|access-date=7 December 2020|website=[[United Nations High Commissioner for Refugees]]|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100653/https://www.refworld.org/publisher/RFERL.html|url-status=}}
* {{cite web|last=Duke|first=Katy|date=14 December 2005|title=Uzbekistan pulls plug on Radio Free Europe|url=http://www.theguardian.com/media/2005/dec/14/radio1|access-date=7 December 2020|website=[[The Guardian]]|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100651/https://www.theguardian.com/media/2005/dec/14/radio1|url-status=live}}
* {{cite news|last=Novak|first=Benjamin|date=6 September 2019|title=Radio Free Europe Is Poised to Return to a Less Free Hungary|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/09/06/world/europe/radio-free-europe-hungary-orban.html|access-date=2020-12-07|issn=0362-4331|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207215858/https://www.nytimes.com/2019/09/06/world/europe/radio-free-europe-hungary-orban.html|url-status=live}}
* {{cite book|last1=Golubiewski|first1=Mikolaj|url=https://www.academia.edu/6768621|title=A Handbook of Dialogue: Trust and Identity|last2=Kulas|first2=Joanna|last3=Czyżewski|first3=Krzysztof|publisher=Fundacja Pogranicze|others=Proofreading: Mayhill Fowler|year=2011|location=[[Sejny]]|pages=297|access-date=2024-03-19|archive-date=2023-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812144525/https://www.academia.edu/6768621|url-status=live}}
* {{cite web|date=1 December 2020|title=LibGuides: Czech Language: Music, Television, &amp; Radio|url=https://guides.library.illinois.edu/c.php?g=347504&amp;p=2343915|access-date=7 December 2020|website=[[Main Library (University of Illinois at Urbana–Champaign)]]|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030105258/https://guides.library.illinois.edu/c.php?g=347504&amp;p=2343915|url-status=live}}
* {{cite web|last=Storz|first=Karen|date=30 October 2020|title=Library Research Guides: Russian: News|url=https://libguides.wellesley.edu/russian/news|accessdate=7 December 2020|publisher=[[Wellesley College]]|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100743/https://libguides.wellesley.edu/russian/news|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ceremi Bransten RFE-nin baş redaktoru vəzifəsini icra edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RFE/RL Vice President and Editor in Chief Daisy Sindelar to Depart |url=https://pressroom.rferl.org/a/rferl-vice-president-editor-in-chief-daisy-sindelar-to-depart/32057611.html |access-date=2023-01-20 |website=RFE/RL |date=29 September 2022 |language=en |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120153208/https://pressroom.rferl.org/a/rferl-vice-president-editor-in-chief-daisy-sindelar-to-depart/32057611.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Azadlıq Radiosu 27 dildə 23 ölkədə yayımlanır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=RFE/RL Language Services|url=https://pressroom.rferl.org/p/6087.html|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2024-03-19|archive-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211085134/https://pressroom.rferl.org/p/6087.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təşkilatın baş ofisi 1995-ci ildən [[Praqa]]da yerləşir və bütün yayım bölgələrindəki ölkələrdə 500-dən çox əsas işçi və 1300 strinqer və frilanserdən ibarət 21 yerli büroya malikdir. Bundan əlavə, Vaşinqtondakı baş qərargahında və korporativ ofisində 680 işçisi var.

[[Soyuq müharibə]] dövründə Azad Avropa Radiosu sovet peyk dövlətlərinə, o cümlədən [[Baltikyanı]] dövlətlərə yayımlanırdı. Azad Avropa Radiosu 1949-cu ildə Azad Avropa Uğrunda Milli Komitə tərəfindən [[antikommunist]] təbliğat mənbəyi kimi,&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3648&amp;context=lcp#page=3 |last=Uttaro |first=Ralph A. |title=The voices of America in international radio propaganda |journal=Law and Contemporary Problems |volume=45 |number=4 |year=1982 |pages=103–122 |doi=10.2307/1191297 |jstor=1191297 |access-date=2024-03-19 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609122109/https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3648&amp;context=lcp#page=3 |url-status=live  | issn=0023-9186 }}&lt;/ref&gt; Azadlıq Radiosu isə iki il sonra təsis edilib. İki təşkilat 1976-cı ildə birləşdi. Kommunist hökumətləri tez–tez Azadlıq Radiosunun qərargahına soxulmaq üçün agentlər göndərir, KQB isə mütəmadi olaraq onun siqnallarını bloklayırdı.

Azadlıq Radiosunun baş ofisi 1949–1995-ci illərdə Qərbi Almaniyanın [[Münxen]] şəhərində yerləşən İngilis bağında yerləşib. Digər yayım mərkəzi 1951–1996-cı illərdə Portuqaliyanın Lissabonun şərqində yerləşən [[Qloriya-du-Ribateju]] kəndində fəaliyyət göstərirdi. Soyuq müharibə bitdikdən sonra Avropadakı fəaliyyət əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.

Azadlıq Radiosunun həm ingilis, həm azərbaycanca saytı [[Azərbaycan]]da blokdadır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Azadlıq radiosu &quot;bloklanma&quot; haqqında: Bizim işimiz mübarizə deyil |url=https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-38251663 |accessdate=19 mart 2024 |work=BBC News Azərbaycanca |date=8 dekabr 2016 |language=az |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026131522/https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-38251663 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
1995-ci ildə Çexiya prezidenti [[Vatslav Havel]]in dəvətilə &quot;Azadlıq&quot; radiosu Münhendən Praqaya köçüb. &quot;Azadlıq&quot; radiosu Çexoslovakiya Federal Parlamentinin əvvəlki binasında yerləşən yayım mərkəzindən hər həftə 1000 saatdan çox veriliş yayımlayır.

&quot;Azadlıq&quot; radiosunun 23 redaksiyası vardır. Onlar 28 dildə verilişlər hazırlayırlar. Radio dünyanın müxtəlif yerlərindən aktual reportajlar hazırlayan 1400-dən çox ştatdankənar müxbirlə əməkdaşlıq edir.

&quot;Azadlıq&quot; radiosu aşağıdakı dillərdə verilişlər yayır: avar, Azərbaycan, alban, ərəb, başqırd, Belarus, Bosniya, erməni, gürcü, dari, qazax, qırğız, Krım–tatar, kürd, makedon, moldovan, fars, puştu, rus, rumın, serb, tacik, tatar, türkmən, özbək, Ukrayna.

Eston, latış, Litva, polyak, slovak, macar və çex xidmətləri öz missiyalarını başa vurub, yayımlarını dayandırıblar.

== Azərbaycanda ==
{{əsas|Azadlıq radiosu}}
Azadlıq Radiosunun Azərbaycan xidmətinin ilk verilişi 1953-cü ildə Almaniyadan, Münhen şəhərindən efirə çıxıb ([[Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli]]). 2004–2014 cü illərdə Azadlıq Radiosunun Bakı bürosu rəsmi fəaliyyət göstərirdi.

== Mənbə ==
* {{cite web|url=http://www.azadliq.org/info/about_us/327.html|title=HAQQIMIZDA|author=|date=|work=|publisher=azadliq.org|accessdate=2014-05-15|language=az|archive-date=2014-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516232300/http://www.azadliq.org/info/about_us/327.html|url-status=dead}}
* {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title=&quot;Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..&quot; – II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }}

== Həmçinin bax ==
* [[Amerikanın səsi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.rferl.org/ Rəsmi saytı]
* [http://www.azadliq.org/ Azərbaycanca rəsmi saytı] {{ref-az}}{{ref-ru}}
{{Azərbaycandilli radio kanallar}}

[[Kateqoriya:1953-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:ABŞ–SSRİ münasibətləri]]
[[Kateqoriya:Antikommunizm]]
[[Kateqoriya:Beynəlxalq radio və televiziya yayımçıları]]
[[Kateqoriya:Münxen tarixi]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]]</text>
      <sha1>6ywhvq5hstvotzm6q6sm50w0ax84q0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taxeometr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74835</id>
    <revision>
      <id>9015495</id>
      <parentid>7490577</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>11744</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="i8v962ybkjj3f18ijprmrrm0wr2x49u" xml:space="preserve">[[Şəkil:GPS-mätning på järnåldersboplats i Ytterby sn, Bohuslän, den 28 april 2006. Bild 1.JPG|thumbnail|right|300px|İsveçdə Ellilik model taxeometr, işdə]]
[[Şəkil:DTM-A20LG-04.jpg|thumbnail|right|200px|Bir model taxeometr]]
'''Taxeometr'''({{Dil-en|total station}}; mənası: ''yığılmış duracaq'') — ən çox [[topoqrafiya]] işlərində işlənən [[Optika|optik]] cihazdır. Əski ölçü cihazların avtomatlaşdırılmışıdır.

== Cihaz bölmələri ==
Taxeometr iki əsas bölməyə bölünür:
* [[Elektronika|Elektronik]] [[teodolit]], elektronik ara ölçən(electronic distance meter).
* Proqram - bu bölmə alınmış məlumatları yoxlayır. bu proqram [[kompüter]] tərəfindən yoxlanır.

== İş ==
Taxeometr iş üstündə avtomat şəkildə ara və bucaqları ölçüb alınan məlumatları yaddaşında saxlayarkən onların koordinatlarını hesablayıb istifadə etməyə hazırlayır. Bəzi modellər GPS ilə təchiz edilmişdir, bu cihazdan çoxluca tuşlamaq üzrə istifadə edilir.

== Təyinatına görə növlər ==
* [[Tikinti]] işlərində işlənən taxeometrlər - bu model taxeometrlərin ara ölçü səviyyələri azdır.
* Ellilik modellər - bu modellərin ara ölçü səviyyələri orta səviyyədədir və bu modellərdən geniş istifadə edilir.
* Üstün taxeometrlər - ölçü səviyyələri yüksəkdir və topoqrafiyanın böyük [[Miqyas (xəritə)|miqyas]] xəritələrini ölçməkdə istifadə edilir.
* Dəqiq taxeometrlər - bu model total ən bahalı totallardandılar ki, çox dəqiq işlərdə və fabriklərdə, böyük cihazların qoşmasında işlənirlər.

== Həmçinin bax ==
* [[Topoqrafiya]]
* [[Tikinti]]
* [[Yer ölçmə işləri]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.leica-geosystems.com/ Leica total station istehsal edən şirkət]
* [http://www.nikon.com/ Nikon total station istehsal edən şirkət]
* [http://www.pentax.com/ Pentax total station istehsal edən şirkət]

{{geodeziya-qaralama}}

{{Ölçü alətləri}}

[[Kateqoriya:Topoqrafiya]]
[[Kateqoriya:Ölçü alətləri]]
[[Kateqoriya:Mülki mühəndislik]]</text>
      <sha1>i8v962ybkjj3f18ijprmrrm0wr2x49u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samir Əsədli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74867</id>
    <revision>
      <id>9015473</id>
      <parentid>8757765</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə silinməyə namizəd göstərilir. Ətraflı: [[:Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Samir Əsədli]]</comment>
      <origin>9015473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="5mm6vmbcct4md01uwahhx291eqtjbw2" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd}}
{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə    = [[Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası]] sədrinin təşkilati məsələlər üzrə müavini
 |bayraq    = Emblem of Civic Solidarity Party.svg
 |bayraq2   = Emblem of Civic Solidarity Party.svg
 |başlanğıc = 14 fevral 2021
 |son       = 
 |əvvəlki   = Vəzifə təsis edilib
 |sonrakı   = 
 |sədr      = [[Sabir Rüstəmxanlı]]
 |şəkil     = samir_asadli.jpg
}}
'''Samir Şakir oğlu Əsədli''' ({{DVTY}}) — [[azərbaycanlı]] siyasətçi, [[Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası]] sədrinin müavini, Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri.

== Həyatı ==
Samir Şakir oğlu Əsədli 1 iyun 1983-cü ildə [[Yardımlı rayonu]]nun [[Bilnə]] kəndində anadan olub. 2000-ci ildə [[Bakı]] şəhəri, 180 saylı orta məktəbi, 2004-cü ildə isə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin Coğrafiya fakültəsinin bitirib. 2004–2005-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri (Daxili Qoşunlar) sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Evlidir. 1 qızı, 3 oğlu var.

== Siyasi və ictimai fəaliyyəti ==
2011-ci ildən [[NİDA Vətəndaş Hərəkatı]]nın üzvüdür. 2012-ci ildən [[İctimai Palata]]nın və 2013-cü ildən isə [[Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası]]nın üzvü olub.

2010–2015-ci illərdə [[Dünya Azərbaycanlıları Konqresi]]nin (DAK) Mərkəzi Nəzarət Təfriş Komitəsinin sədri olub.

23 fevral-4 mart 2023-cü il tarixlərində ABŞ Konqresinin dəstəyi ilə Vaşinqton və Little Rock şəhərlərində həyata keçirilən &quot;Gənc liderlər ictimai fəaliyyətdə və idarəçilikdə&quot; proqramı çərçivəsində &quot;Gənc liderlər&quot; kursunu bitirmişdir.

=== Partiya fəaliyyəti ===
2001-ci ilin iyun ayının 1-dən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) üzvü olub. 2001-ci ildən VHP Ali Məclisinin, 2003-cü ildən isə Siyasi Şuranın üzvdür.

2002–2004-cü illərdə VHP Gənclər Təşkilatının sədri, 2005–2007-ci illərdə isə partiya sədrinin gənclərlə iş üzrə müşaviri olub. 2007–2013-cü illərdə VHP Təşkilat Şöbəsinin müdiri olub. 2013-cü ildə Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri təyin olub. Hazırda VHP sədrinin müavini və Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəridir.

=== Seçkilərdə ===
2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasinda keçirilən Prezident seçkilərində, prezidentliyə namizəd Sabir Rüstəmxanlının, 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasinda keçirilən Prezident seçkilərində, prezidentliyə Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının namizədi Cəmil Həsənlinin ictimai vəkili olub.

2009–2014-cü ildə Bakı şəhəri Qızıldaş bələdiyyəsinin üzvü, bələdiyyənin sosial məsələlər və ekologiya komissiyasının sədri olub.

7 noyabr 2010-cu il tarixdə keçirilən parlament seçkilərində 64 saylı Sabirabad ikinci seçki dairəsindən müxalifətin seçki dairəsi üzrə vahid namizədi olub.

Milli Məclisə seçkilərdə 2015-ci ildə 11 saylı Qaradağ seçki dairəsindən və 2020-ci ildə isə 34 saylı Xətai ikinci seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://twitter.com/SamirAsadli '''Twitter səhifəsi''']
* [https://www.facebook.com/samirasadli '''Facebook səhifəsi''']
* [http://vhp.az/samir-esedli/ Samir Əsədli]

[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan bələdiyyələrinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədr müavinləri]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Siyasi Şurasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:NİDA Vətəndaş Hərəkatının üzvləri]]</text>
      <sha1>5mm6vmbcct4md01uwahhx291eqtjbw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzeynalabdin Mirqasımzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82305</id>
    <revision>
      <id>9015555</id>
      <parentid>8999574</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>5 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19395" sha1="pczvxqcynirxvqrrnjogrd1g95y2ugc" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Mirzeynalabdin Mirqasımzadə, Abdin Mirqasımov''' və ya '''Mirzeynalabdin Qasımov''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hüquqşünas, siyasətçi, tərcüməçi, [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbələrindən]] biri.''{{Bax|#Həyatı|1}}''

Mirzeynalabdin bəy [[Bakı|Bakıda]] Aleksey məktəbində və [[İstanbul|İstanbulda]] [[Qalatasaray Liseyi|Məktəbi-Sultanidə]] orta təhsil alıb, daha sonra [[Fransa|Fransada]] yerləşən [[:fr:Université de Lorraine|Nansi Universitetində]] ali təhsil alıb. 1920-ci ildə [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin]] xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. [[Paris Universiteti|Paris Universitetinin]] hüquq fakültəsində təhsil alıb''.''{{Bax|#İlk illəri|1}}

Təhsilini bitirdikdən sonra [[Fransa|Fransada]] yaşamağa davam edib. Rus-sovet işğalına qarşı fəaliyyət göstərən [[Prometey (təşkilat)|Prometey təşkilatına]] üzv olub. Mühacirətdə fəaliyyət göstərən &quot;[[Yeni Qafqaziya (jurnal)|Yeni Kafkasya]]''&quot;'', ''&quot;[[Azəri Türk (jurnal)|Azəri Türk]]&quot;'', ''&quot;Azərbaycan&quot;'' və ''&quot;Prometey&quot;'' jurnalları ilə əməkdaşlıq edib.{{Bax|#Fransada|1}}

Mirzeynalabdin bəy professor [[Mirəsədulla Mirqasımov|Mirəsədulla Mirqasımovun]] qardaşı, [[Mir Mövsüm Ağa]]nın dayısı oğlu, xalq artisti [[Oqtay Mirqasımov|Oqtay Mirqasımovun]] və heykəltaraş [[Mirələsgər Mirqasımov|Mirələsgər Mirqasımovun]] əmisidir.{{Bax|#Ailəsi|1}}

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
[[Fayl:Mirzeynalabdin Mirqasımzadə (5).jpg|245x245px|thumb|1921-ci il, Paris.|left]]Mirzeynalabdin Mirələsgər oğlu Mirqasımov 1887-ci ildə [[Bakı]]da anadan olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=809}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Qurban |first=Teyyub |author-link=Teyyub Qurban |date=2015-05-12 |title=Cümhuriyyət tələbələri II fəsil |url=http://anl.az/down/meqale/express/2015/may/437582.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116120645/http://anl.az/down/meqale/express/2015/may/437582.htm |archive-date=2019-01-16 |access-date=2023-06-14 |website=Ekspress qəzeti |page=15}}&lt;/ref&gt; Bakıda yerləşən 6 sinifli Aleksey məktəbində orta təhsil alıb.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=418}} 1907-ci ildə [[Nəşri-maarif|Nəşri-maarif cəmiyyəti]] tərəfindən seçilmiş bir neçə şagird təhsillərini davam etdirmək üçün [[İstanbul|İstanbula]] göndərilib.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Məmmədova |first=Nüşabə |url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=7493&amp;pno=1 |title=&quot;Nəşri-Maarif&quot; cəmiyyətinin yaranması və fəaliyyəti |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2005 |location=[[Bakı]] |pages=127 |language=az}}&lt;/ref&gt; Seçilən şagirdlərin arasında Mirzeynalabdin Mirqasımov da olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=815}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=422}} O, 1912-ci ildə İstanbulda yerləşən [[Qalatasaray Liseyi|Məktəbi-Sultanini]] bitirib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=810}} Bakıya qayıdaraq [[Səadət Cəmiyyəti|&quot;Səadət&quot; müsəlman ruhani məktəbində]] fransız dili müəllimi işləyib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=809}} Fransada yerləşən [[:fr:Université de Lorraine|Nansi Universitetində]] elektrotexnika sahəsində təhsil alıb.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=418}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II |2014 |p=206}}{{sfn|Qurban|2018|p=59}} Daha sonra Türkiyənin işğal olunmuş vilayətlərində fəaliyyət göstərən hərbi valiliyin Bəhriqala dairəsində baş tərcüməçi kimi çalışıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=811}}

1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] elan olunub.{{sfn |Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |2010 |p=519}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=11}} 1918-ci il iyulun 18-də AC Daxiliyyə naziri [[Behbud xan Cavanşir|Behbud xan Cavanşirin]] əmri ilə Abdin Mirqasımov Daxiliyyə Nəzarəti İdarəsində [[draqoman]] təyin olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=811}}

1919-cu il sentyabrın 1-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti]] 1919–1920-ci tədris ilində ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.{{sfn |AC Stenoqrafik hesabatlar |1998 |p=32}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=20}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=86}} Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.{{sfn |Nəzərli |2008 |p=177}} Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən olunub.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=81}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=399}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=87}}

Mirzeynalabdin bəy də xaricdə ali təhsil almaq üçün seçilən tələbələrdən biri olub.{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=418}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=69}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II |2014 |p=206}} Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə [[Bakı Dəmiryol Vağzalı|Bakı Dəmiryolu Vağzalından]] yola salınıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.millikitabxana.az/newspapers/search?name=Az%C9%99rbaycan+%28%C9%99ski+%C9%99lifba%29&amp;year=1920&amp;month=01&amp;day=16 |title=Tələbələrin yola salınması |publisher=Azərbaycan qəzeti |year=1920-01-16 |volume=13 |location=[[Bakı]] |page=3 |language=azb}}&lt;/ref&gt; Fevralın 11-də [[Paris|Parisə]] çatan tələbələri [[Paris Sülh Konfransı|Paris Sülh Konfransında]] iştirak edən [[Əlimərdan bəy Topçubaşov|Əlimərdan bəy Topçubaşının]] rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=87}}{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |author-link=Qərənfil Quliyeva |date=2023-07-31 |title=99-dan biri: Avropada təhsil - Əməkdar jurnalist yazır... |url=https://www.tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |access-date=2026-04-08 |website=www.tehsil.biz |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811155213/https://tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}

=== Fransada ===
Mirzeynalabdin bəy [[Paris Universiteti|Paris Universitetinin]] hüquq fakültəsində təhsil alıb. [[Aprel işğalı|Aprel işğalından]] sonra xaricdə təhsil alan tələbələr təqaüdsüz qalıblar. Bu problemi həll etmək üçün Mirzeynalabdin bəy [[Avropa|Avropada]] təhsil alan tələbələrin nümayəndəsi kimi 1920-ci ilin avqust ayında Bakıya gəlib. Tələbələrin mövcud vəziyyəti barədə məlumat verib və 83 nəfər azərbaycanlı tələbənin ölkələr üzrə siyahısını Azərbaycandakı Sovet hakimiyyətinə təqdim edib.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=419}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=813}}

Universiteti bitirdikdən sonra Azərbaycana qayıtmayıb və [[Fransa|Fransada]] yaşamağa davam edib.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=419}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=813}} Rus-sovet işğalına qarşı fəaliyyət göstərən [[Prometey (təşkilat)|Prometey təşkilatının]] üzvü olub və mühacirətdə olan azərbaycanlılarla əlaqə saxlayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=813}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=420}} Parisdə nəşr olunan ''&quot;[[:en:Revue du monde musulman|Revue du monde musulman]]&quot;'' jurnalında məqalələri dərc olunub''.''{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=423}}

1925-ci ildə Parisdə [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyasından]] olan mühacirlər tərəfindən yaradılmış ''&quot;Zolotoy Runo&quot;'' [[Mason lojası|mason lojasına]] üzv olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Галковский |first=Дмитрий |title=Масонская ложа «Золотое руно» |url=http://www.samisdat.com/5/23/523f-run.htm |access-date=2026-04-10 |website=samisdat.com |archive-date=2026-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515202859/http://samisdat.com/5/23/523f-run.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Бабич |first=Ирина |date=2014 |title=Кавказцы в русских масонских ложах Франции (1922-1939 гг. ) |url=https://ca-c.org.ru/c-g-online/2014/journal_rus/c-g-3-4/10.shtml |access-date=2026-04-10 |website=Кавказ и глобализация |page=111 |archive-date=2026-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415134116/https://ca-c.org.ru/c-g-online/2014/journal_rus/c-g-3-4/10.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Daha sonra bu lojanı digər [[Qafqaz|qafqazlılarla]] birlikdə tərk edib və 1926-cı ilin sonunda Parisdə yaradılmış ''&quot;Prometey&quot;'' mason lojasının təsisçi üzvlərindən biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Галковский |first=Дмитрий |title=Париж. Ложа Прометей |url=http://www.samisdat.com/5/23/523f-pro.htm |access-date=2026-04-09 |website=samisdat.com |archive-date=2026-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515200410/http://samisdat.com/5/23/523f-pro.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=420}} 1927-ci ildə isə lojanı tərk edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Siyasi fəaliyyətlə yanaşı Mirzeynalabdin bəy tərcüməçiliklə də məşğul olub. [[Fransız dili|Fransızcadan]] etdiyi tərcümələri azərbaycanlı siyasi mühacirlərin [[İstanbul|İstanbulda]] nəşr etdikləri [[Odlu Yurd (jurnal)|''&quot;Odlu Yurd&quot;'' jurnalında]] nəşr olunub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=814}} Mühacirətdə fəaliyyət göstərən ''[[Yeni Qafqaziya (jurnal)|&quot;Yeni Kafkasya&quot;]]'', ''[[Azəri Türk (jurnal)|&quot;Azəri Türk&quot;]]'', ''&quot;Azərbaycan&quot;'' və ''&quot;Prometey&quot;'' jurnalları ilə əməkdaşlıq edib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=814}} 1928-ci ildə [[Müsavat (Müsəlman Demokrat Partiyası)|Müsavat partiyasına]] üzv olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=814}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=422}}

1929-cu ildə intihar edib{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=80}} və Parisdə dəfn olunub.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=423}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=815}}

== Haqqında xatirələr ==
Mirzeynalabdin bəy intihar etdikdən sonra [[Türkiyə|Türkiyədə]] mühacirətdə olan [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası|Azərbaycan]] [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası|Cümhuriyyəti Milli Şurasının]] birinci sədri [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə|Məmməd Əmin Rəsulzadə]] onunla bağlı ''&quot;Odlu Yurd&quot;'' jurnalında ''&quot;Abdin Mirqasım&quot;'' adlı məqalədə aşağıdakıları yazıb:{{sitat|Abdin bəy milli nəşriyyat işlərində (&quot;Yeni Kafkasya&quot;, &quot;Azəri Türk&quot;, &quot;Azərbaycan&quot; və &quot;Promete&quot;də) 4 sənədən bəri çalışıyordu. Fəqət bizim onunla müarifəmiz çok əskidir. Bir məktəbdə okumuşuzdur. Kəndisini və ailəsini ta çocuklukdan tanırım.

Məfkurə etibariylə mərhum səmimi bir demokrat, milliyyətçi və istiqlalçı idi. Bundan bir sənə əvvəl &quot;Müsavat&quot; firqəsinə intisab etmişdi. Bu intisab ilə o, təbiətindəki çəkingənliyi bir növ yenmiş, rəsmi formalitəyi ifa etmişdi. Yoxsa kəndisini daha əski bir müsavatçı kibi də qəbul edə biliriz.

Mərhumun bolşevik istilası üzərinə Avropadan Bakıya dönüşü və oradan təkrar Avropaya gələrək bolşevik məzalimi haqqında qələmə aldığı rapor Azərbaycan tarixinin bu dövrünə aid vəsiqələrdən biridir.

Bir münəvvər, bir mühərrir, bir mütərcim, bir vətənsevən, bir məsləkdaş və nəhayət, bir arkadaşın şu aqibəti qarşısında bizə təsəlli verən şey yalnız fərdlərə nisbətlə daha baqi və ölməz bulunan qayənin, milli davanın yaşayacağı və müzəffər olacağıdır.

Yazıq ki, Abdin bu günü görmədən getdi. Onu əfv edəlim, ona rəhmət deyəlim!{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=422}}}}

== Ailəsi ==
Mirzeynalabdin bəyin atası Mirəliəsgər Kərbəlayı Mirqasım oğlu Mirqasımov, [[Mir Mövsüm Ağa]]nın dayısı idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Həbib oğlu |first=Hacı Nizam |url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=1657&amp;pno=11 |title=Ya Ətağa cəddi!...yaxud əfsanəyə dönmüş ömür. |last2=Zapletin |first2=Georgi |publisher=Ozan nəşriyyatı |year=2003 |location=[[Bakı]] |pages=18 |language=az}}&lt;/ref&gt; 1880-ci illərdə Seyid xanım Seyid Mehdi qızı ilə ailə qurub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=809}}{{sfn|Qurban|2018|p=59}} Bu evlilikdən Mirzeynalabdin və Mirəsədulla adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mirzeynalabdin bəyin qardaşı [[Mir Əsədulla Mirqasımov]] 1913-cü ildə [[Odessa]] şəhərində yerləşən [[Odessa Universiteti|Novorossiya İmperator Universitetinin]] tibb fakültəsini bitirib.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Mirqasımov Mir Əsədulla Mir Ələsgər oğlu (1883-1958) |url=https://science.gov.az/az/forms/osnovateli-nana/2624 |access-date=2026-04-10 |website=science.gov.az |archive-date=2024-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208031653/https://science.gov.az/az/forms/osnovateli-nana/2624 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Elmlər doktoru|Tibb elmləri doktoru]] adını alıb. 1934-cü ildə [[Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi|Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi]] fəxri adına layiq görülüb və [[Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi|Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinə]] üzv seçilib.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1945-ci ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının]] həqiqi üzvü seçilib və 1945–1947-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2021 |p=416}} Göstərdiyi fəaliyyətinə görə [[&quot;Lenin&quot; ordeni]], 2 dəfə [[&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni]], [[&quot;Qırmızı ulduz&quot; ordeni]] və medallarla təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Cümhuriyyət tələbələri]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&amp;pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}} }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament |publisher=Azərbaycan nəşriyyatı |year=1998 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=992 |language=az |ref={{SfnRef|AC Stenoqrafik hesabatlar|1998}} |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=978-9952-8142-7-9 |location=[[Bakı]] |page=468 |language=az |ref={{SfnRef|AC təhsil siyasəti|2018}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213155026/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |archive-date=2025-12-13 |url-status=live }}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000605248=1 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |publisher=Mütərcim |year=2018 |isbn=978-3-00-037560-6 |location=[[Bakı]] |page=152 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018}} }}
* {{Cite book|last=Qurban|first=Teyyub|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=588947&amp;pno=1|title=Yüz tələbə, yüz tale|publisher=Şur nəşriyyatı|year=2018|location=[[Bakı]]|page=254|language=az|ref={{SfnRef|Qurban|2018}}|author-link1=Teyyub Qurban}}
* {{Cite book |last=Qəhrəmanlı |first=Nazif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=143845&amp;pno=1 |title=Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif |publisher=Avropa nəşriyyatı |year=2010 |isbn=978-9952-8032-2010 |location=[[Bakı]] |page=285 |language=az |ref={{SfnRef|Qəhrəmanlı|2010}} |author-link=Nazif Qəhrəmanlı }}
* {{Cite book |last=Mərdanov |first=Misir |url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000754012 |title=1920-ci ilədək ali məktəblərdə oxumuş azərbaycanlılar |last2=Tahirzadə |first2=Ədalət |publisher=Təhsil nəşriyyatı |year=2021 |isbn=978-9952-518-03-0 |volume=V |location=[[Bakı]] |page=616 |language=az |ref={{SfnRef|Mərdanov, Tahirzadə|2021}} |author-link1=Misir Mərdanov |author-link2=Ədalət Tahirzadə }}
* {{cite book |last=Nəzərli |first=Əzizə |url=http://www.anl.az/el_ru/n/na_noar.pdf |title=Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг. |year=2008 |location=[[Bakı]] |page=224 |language=ru |ref={{SfnRef|Nəzərli|2008}} |url-status= }}
* {{Cite book |last=Tahirzadə |first=Ədalət |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri |last2=Tahirli |first2=Oğuztoğrul |publisher=TEAS Press |year=2016 |isbn=978-9952-494-55-6 |location=[[Bakı]] |page=1222 |language=az |ref={{SfnRef|Tahirzadə,Tahirli|2016}} |author-link1=Ədalət Tahirzadə |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
{{refend}}
{{Cümhuriyyət tələbələri}}

[[Kateqoriya:Bakıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]]
[[Kateqoriya:Müsavat Partiyasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı hüquqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Fransa azərbaycanlıları]]</text>
      <sha1>pczvxqcynirxvqrrnjogrd1g95y2ugc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xudadat bəy Rəfibəyli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84048</id>
    <revision>
      <id>9015002</id>
      <parentid>8984929</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16325" sha1="23d57yo78wmihil796q9ccum7wc8pfv" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə      = [[Gəncə quberniyası]]nın general-qubernatoru
 |bayraq2     = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq      = Flag_of_Azerbaijan 1918.svg
 |başlanğıc   = 6 may 1919
 |son         = 30 aprel 1920
 |əvvəlki     = [[İbrahim ağa Vəkilov]]
 |sonrakı     = ''ləğv olundu''
 |baş nazir   = [[Nəsib bəy Yusifbəyli]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin xalq səhiyyəsi naziri
 |bayraq2_2   = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq_2    = Flag_of_Azerbaijan 1918.svg
 |başlanğıc_2 = 6 oktyabr 1918
 |son_2       = 7 dekabr 1918
 |əvvəlki_2   = ''təsis olundu''
 |sonrakı_2   = [[Yevsey Gindes]]
 |hökumət_2   = [[Fətəli xan Xoyski]]
 |mətn1_2     = [[II Xoyski hökuməti]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin səhiyyə və sosial təminat naziri
 |bayraq2_3   = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq_3    = Flag_of_Azerbaijan 1918.svg
 |başlanğıc_3 = 17 iyun 1918
 |son_3       = 6 oktyabr 1918
 |əvvəlki_3   = ''təsis olundu''
 |sonrakı_3   = ''ləğv olundu''
 |baş nazir_3 = [[Fətəli xan Xoyski]]
 |hökumət_3   = [[II Xoyski hökuməti]]
 |sülalə      = [[Rəfibəylilər]]
 |mükafatları = 
}}
'''Xudadat bəy Ələkbər bəy oğlu Rəfibəyli''' və ya '''Rəfibəyov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin [[Yelizavetpol quberniyası]]nın general-qubernatoru, [[II Xoyski hökuməti]]ndə əvvəlcə səhiyyə və sosial təminat naziri, daha sonra isə xalq səhiyyəsi naziri, Afanasyev adına Yelizavetpol xəstəxanasının direktoru, həkim.

== Həyatı ==
Xudadat bəy Ələkbər bəy oğlu Rəfibəyli 1878-ci il yanvarın 12-də indiki [[Gəncə|Gəncə şəhərinin]] [[Bala Bağman məhəlləsi]]ndə əsilzadə ailəsində doğulub. O, [[Rəfibəylilər]] nəslindəndir. Xudadat bəy [[Gəncə Kişi Gimnaziyası]]nı bitirdikdən sonra təhsilini də davam etdirmişdir. Xudadat bəy Rəfibəyli 1904-cü ildə oranı bitirir.

=== Fəaliyyəti ===
[[Fayl:Mirza bey and Khudadat bey Rafibeyli.jpg|left|thumb|215x215px|Xudadat bəy Rəfibəyli qayınatası Mirzə bəy ilə]]
1904-cü ildə Xarkov İmperator Universitetinin Tibb fakültəsini bitirir və həmin universitetin qospital-klinikasının cərrahiyyə şöbəsində 3 il ordinator işləyir. O, 1907-ci ildə ailəsiylə birgə Gəncə şəhərinə qayıdır. Həmin ilin noyabrın 15-də o, Yelizavetpol Şəhər İdarəsinin təqdimatı, qubernatorun əmri ilə Afanasyev adına Yelizavetpol xəstəxanasına (6 nömrəli şəhər müalicəxanası) direktor təyin edilir. 17 il Gəncə xəstəxanasının baş həkimi olaraq çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;anar&quot;&gt;{{cite web|title=Xudadat bəy Rəfibəyli|author=|url= https://525.az/news/103248-cumhuriyyet-quruculari-xudadat-bey-refibeyli |publisher=525.az|date=|accessdate=18.06.2021|language=az|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210618073122/https://525.az/news/103248-cumhuriyyet-quruculari-xudadat-bey-refibeyli |archivedate=}}{{Dead link|date=18.06.2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anar&quot;&gt;{{cite web|title=Xudadat bəy Rəfibəyli|author=Nəsiman Yaqublu|url=http://www.anar.az/?menu=51|publisher=anar.az|date=|accessdate=26 may 2018|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221003055835/http://www.anar.az/?menu=51|archivedate=3 October 2022|url-status=}}&lt;/ref&gt; 1909-cu ildə fəaliyyəti, xidmətləri nəzərə alınaraq titulyar müşavir, 1910-cu ildə kollej asessoru, 1912-ci ildə saray müşaviri rütbələri verilib və 1909-cu ildən Gəncə Mahal Məhkəməsində fəxri barışıq hakimi təyin edilib.&lt;ref name=&quot;modern&quot;/&gt; Xudadat bəy 1912–1913-cü illərdə Sankt-Peterburqda İmperator Kliniki İnstitutunda 6 ay məşhur professorların apardığı 12 ixtisas kursunun da dinləyicisi olub. Xudadat bəy gəncəlilərin təkidi ilə daha sonralar şəhər qubernatorunun vəzifəsinin icrasına başlayandan sonra da həkimlik fəaliyyətini davam etdirirdi.&lt;ref name=&quot;anar&quot;/&gt;

=== Ölümü ===
1920-ci aprelin 28-də Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti quruldu. 1920-ci ilin mayın 12-də Xudadat bəy Rəfibəylini həbs etdilər. O, silahlı əsgərlərin nəzarəti altında Gəncədən qatarla Bakıya gətirildi O, [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanı]]nın təşkilində ittihamlandırılırdı.&lt;ref name=&quot;anar&quot; /&gt; Gəncənin ilk və son müsəlman qubernatoru Xudadat bəy Rəfibəyli iyunun 1-də gizlicə [[Xəzər dənizi|Xəzər]]in kiçik bir adasına aparılaraq güllələndi.&lt;ref name=&quot;modern&quot;&gt;{{cite web |title=Nigar Rəfibəylinin nazir atasından sonra yaşadığı əzablar, qardaşının acı məktubu |author=E. Nihad |url=http://modern.az/az/news/154317#gsc.tab=0 |publisher=modern.az |date= |accessdate=26 may 2018 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624211929/http://modern.az/az/news/154317#gsc.tab=0 |archivedate=24 June 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Siyasi-ictimai fəaliyyəti ==
Xarkovda oxuyarkən tələbə dostları ilə birlikdə &quot;Həmyerlilər&quot; dərnəyini qurur.&lt;ref name=&quot;modern&quot; /&gt; Xarkov Tibb Universitetini bitirdikdən sonra 17 il Həkimlər Cəmiyyətinin sədri kimi çalışmışdır. 1910-cu illərdə Gəncədə Xudadat bəy Rəfibəylinin təsisçiliyi ilə Aktyorlar Cəmiyyəti yaradıldı. [[Gəncə Tibb Cəmiyyəti|Yelizavetpol Tibb Cəmiyyəti]]&quot; Xudadat bəy Rəfibəylinin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə 1914-cü ildə yaradılmışdır.&lt;ref name=&quot;ganca.org&quot;&gt;[http://ganca.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=137:gnc-tibb-cmiyyti&amp;catid=27:tibb-cmiyyti&amp;Itemid=5 Gəncə Tibb Cəmiyyəti] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210627222910/http://ganca.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=137:gnc-tibb-cmiyyti&amp;catid=27:tibb-cmiyyti&amp;Itemid=5 |date=2021-06-27 }}. ganca.org, 10.03.2012{{ref-az}}&lt;/ref&gt; Bu cəmiyyətin əsas məqsədi [[Gəncə]]də yoxsullara, kimsəsizlərə pulsuz tibbi yardım göstərmək idi.&lt;ref name=&quot;ganca.org&quot; /&gt; Cəmiyyətin fəal üzvləri [[Həsən bəy Ağayev]], Həmzə bəy Zeynalov, [[Musa bəy Rəfiyev]] və s. şəxslər idi.&lt;ref name=&quot;ganca.org&quot; /&gt; &quot;Yelizavetpol Tibb Cəmiyyəti&quot; [[Bakı]], [[Şuşa]], [[Şəki]] və şəhərlərdə fəaliyyət göstərən digər cəmiyyətlərlə daim sıx əlaqədə olurdu.&lt;ref name=&quot;anar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ganca.org&quot; /&gt;
[[Fayl:Şəhərlər Birliyinin Gəncə Komitəsi (1916).jpg|thumb|271x271px|Şəhərlər Birliyinin Gəncə Komitəsinin iclası (fevral, 1916-cı il). Sağdan 5-ci əyləşən Xudadat bəy]]
1917-ci ilin martında Xudadat bəy Gəncədə yaranan Müsəlman Milli Şurasının Müvəqqəti İcraiyyə Komitəsinin üzvü seçilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://www.bp.com/content/dam/bp/country-sites/az_az/azerbaijan/home/pdfs/documents/cumhuriyyet-kitab.pdf |title=Cümhuriyyət qurucuları |publisher=Nurlar |year=2018 |isbn=978-9952-507-96-6 |location=[[Bakı]] |pages=209 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu |access-date=2021-08-13 |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411083610/https://www.bp.com/content/dam/bp/country-sites/az_az/azerbaijan/home/pdfs/documents/cumhuriyyet-kitab.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü ===
1919-cu ilin may ayının 6-sında Azərbaycan hökuməti tərəfindən Xudadat bəy [[Gəncə quberniyası]]nın general-qubernatoru vəzifəsinə təyin edildi.{{sfn|Qanunverici aktlar|1998|p=534}}

Xudadat bəy 1920-ci ilin mayında həbsdə olarkən, istintaqa verdiyi ifadədə bildirir ki, qubernator əmrinin 1919-cu ilin mayın 6-da verilməsinə baxmayaraq, fəaliyyətə atasının qırx mərasimi başa çatdıqdan, yəni mayın 17-dən sonra başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Anar&quot; /&gt;
{{cquote|&quot;Quberniyanı idarə etməyə başlayarkən məndən tələb olunmuşdu ki, əmin-amanlıq yaradım. Görülən tədbirlər nəticəsində bütün quberniyadan quldur dəstələri təmizləndi və ləğv olundu, onların bəzi başçıları öz ayaqları ilə gəldilər, məhkəmə tədqiqatına və istintaqa qədər pulla zaminə buraxıldılar. Nəticədə xeyli sakitlik yaramağa başladı&quot;.&lt;ref name=&quot;anar&quot;/&gt; }}

Xudadat bəy Rəfibəyli aprelin 30-da Nuxa, Ağdaş, Zəyəm, Gəncə qəza rəislərinə teleqram yollayaraq hakimiyyəti bolşeviklərə təhvil verdiyini bildirmişdi. Sonra da öz müavini, polkovnik [[Hüseynqulu xan Xoyski]] ilə lazımi sənədləri imzalayaraq Gəncə İnqilab Komitəsinin 30 aprel 1920-ci il tarixli 67 və 68 nömrəli əmrlərinə uyğun qubernatorluğu 1920-ci il may ayının 1-də Gəncə İnqilab Komitəsinin sədri İbrahim Əliyevə və onun köməkçisi (müavini) Fərhad Əliyevə təhvil vermişdi.&lt;ref&gt;İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı – Mütərcim – 2013&lt;/ref&gt;

==== Hökumətdə ====
[[Fayl:Khudadat bey Rafibeyli with doctors.jpg|thumb|Xudadat bəy Rəfibəyli Gəncədə həkimlərlə|250x250px|left]]
Xudadat bəy 17 iyun 1918-ci ildə təşkil olunan [[II Xoyski hökuməti]]ndə ilk dəfə yaradılan posta — səhiyyə və sosial təminat naziri təyin olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918–1920). Parlament. (stenoqrafık hesabat), c.1–2, B., 1998&lt;/ref&gt; Nazir olarkən onun göstərişi ilə ölkə ərazisində pulsuz müalicə göstərən bir neçə xəstəxana açıldı, kənd yerlərində yeni müalicəxana və feldşer məntəqələrinin tikintisinə başlandı, ekspertizalar üçün laboratoriya təşkil olundu. Gəncə yaxınlığındakı [[Zurnabad]] kəndində taun əleyhinə stansiya yaradıldı.&lt;ref name=&quot;anar&quot;/&gt; 6 oktyabr 1918-ci ildə hökumət kabinetində dəyişikliklər edilmiş və yeni vəzifələr yaradılmışdır. Xudadat bəy xalq səhiyyə naziri təyin edilmişdir. 7 dekabr 1918-ci ildə hökumət istefa verdi və Xudadat bəy vəzifəsini tərk etdi.

=== Partiya fəaliyyəti ===
1917-ci ildə [[Xudadat bəy Məlik-Aslanov]], [[Həsən bəy Ağayev]] və [[Nəsib bəy Yusifbəyli]] ilə birgə [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi]]nin əsasını qoymuşdur. 1917-ci il iyunun 17-də müsavatçılar, [[Difai Partiyası]] Gəncə Milli Komitəsinin aparıcı şəxsləri, [[Nəsib bəy Yusifbəyli]]nin, [[Həsən bəy Ağayev]]in, [[Şəfi bəy Rüstəmbəyli]]nin, Xasməmmədli və Şeyxzamanlı qardaşlarının yaratdıqları [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi]] birləşərək &quot;Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi Müsavat&quot;ın əsasını qoymuşlar&lt;ref name=&quot;mdguseinov&quot;&gt;{{ref-ru}} {{Cite book|title=Тюркская демократическая партия федералистов &quot;Мусават&quot; в прошлом и настоящем|last=Гусейнов|first=Мирза Давуд|authorlink=|coauthors=|year=1927|publisher=|location=Baku|isbn=|pages=|chapter=1: Программа и тактика}}&lt;/ref&gt;. Xudadat bəy bu tarixdən etibarən [[Müsavat (Müsəlman Demokrat Partiyası)|Müsavat Partiyasının]] üzvü olmuşdur.

== Ailəsi ==
* Atası [[Ələkbər bəy Rəfibəyli]] — [[Difai Partiyası]]nın yaradıcılarından biri, [[Gəncə Şəhər Duması]]nın üzvü, maarifçi.
* Xanımı Cəvahir xanım Rəfibəyli — 1930-cu ilin oktyabrında Gəncə Şəhər Soveti Rəyasət Heyəti Cəvahir xanımın ailəsi ilə birlikdə, əmlakı müsadirə olunmaqla keçmiş Gəncə dairəsi hüdudlarından çıxarılması (sürgün edilməsi) haqqında qərar qəbul etmişdir.
* Qızı [[Nigar Rəfibəyli]] — azərbaycanlı şair, tərcüməçi, 1934-cü ildən [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü, Azərbaycan SSR xalq şairi (1981), Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1967).
* Oğlu Kamil bəy Rəfibəyli — ömrünün sonuna kimi Türkiyədə həkimlik etmişdir.
* Oğlu Rəşid bəy Rəfibəyli — geoloq olmuşdur.

== Xatirəsi ==
Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun 1990-cı il 2 iyul tarixli qərarı ilə Xudadat bəy Rəfıbəyli barəsində cinayət işinə cinayət hadisəsi tərkibi olmadığına görə xitam verildi.

== Təltifləri ==
* 1916-cı ildə 3-cü dərəcəli [[&quot;Müqəddəs Stanislav&quot; ordeni]] ilə təltif olunmuşdur.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{istinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
# {{kitab3
 | müəllif        = 
 | il             = 1998
 | tiraj          = 
 | doi            = 
 | isbn           = 
 | seriya         = 
 | səhifələr      = 560
 | sütunlar       = 
 | səhifə         = 
 | cild           = 
 | nəşriyyat      = Azərbaycan Nəşriyyatı
 | hissə          = 
 | yer            = 
 | nəşr           = 
 | cavabdeh       = 
 | vikimənbə      = 
 | link           = https://ebooks.az/book_WTjCsobN.html
 | başlıq         = Азербайджанская Демократическая Республика: 1918–1920: законодательные акты
 | hissənin linki = 
 | ref            = Qanunverici aktlar
}}
# {{kitab3|müəllif=[[Oqtay Əsədov]], [[Rafael Cəbrayılov]]|il=2008|tiraj=|doi=|isbn=|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=|cild=|nəşriyyat=|hissə=|yer=[[Bakı]]|nəşr=|cavabdeh=|vikimənbə=|link=http://www.ebooks.az/view/yUqhT54I.pdf|orijinal=|başlıq=Azərbaycan Respublikasının Parlamenti|hissənin linki=|ref=Parlament}}
# {{kitab3|müəllif=[[Yaqub Mahmudov]]|cild=2|tiraj=|doi=|isbn=9952-417-44-4|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=472|il=2004|hissə=|nəşriyyat=|yer=[[Bakı]]|nəşr=Lider nəşriyyatı|cavabdeh=|vikimənbə=|link=https://ebooks.az/view/VbAXx0H9.pdf|başlıq=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası|hissənin linki=|ref=AXCE2}}
# {{kitab3|müəllif=[[Nəsiman Yaqublu]]|cild=|tiraj=|doi=|isbn=|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=504|il=2018|hissə=|nəşriyyat=“NURLAR” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi|yer=[[Bakı]]|nəşr=|cavabdeh=|vikimənbə=|link=https://www.bp.com/content/dam/bp/country-sites/az_az/azerbaijan/home/pdfs/documents/cumhuriyyet-kitab.pdf|başlıq=Cümhuriyyət qurucuları|hissənin linki=|ref=Cümhuriyyət Qurucuları}}
# {{kitab3|müəllif=|cild=|tiraj=|doi=|isbn=|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=976|il=1998|hissə=|nəşriyyat=Azərbaycan nəşriyyatı|yer=[[Bakı]]|nəşr=|cavabdeh=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİ YANINDA BAŞ ARXİV İDARƏSİ|vikimənbə=|link=http://www.ebooks.az/view/uSjb49G5.pdf|başlıq=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918–1920), Parlament (Stenoqrafik hesabatlar). I kitab|hissənin linki=|ref=Stenoqramlar 1}}
# {{kitab3|müəllif=|cild=|tiraj=|doi=|isbn=|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=992|il=1998|hissə=|nəşriyyat=Azərbaycan nəşriyyatı|yer=[[Bakı]]|nəşr=|cavabdeh=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİ YANINDA BAŞ ARXİV İDARƏSİ|vikimənbə=|link=https://web.archive.org/web/20201010214527/http://ebooks.azlibnet.az/book/fLKYkg6Q.pdf|başlıq=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918–1920), Parlament (Stenoqrafik hesabatlar). II kitab|hissənin linki=|ref=Stenoqramlar 2}}
# {{kitab3|müəllif=[[Lətif Şüküroğlu]]|cild=2|tiraj=|doi=|isbn=|seriya=|səhifələr=|sütunlar=|səhifə=|il=2000|hissə=|nəşriyyat=|yer=[[Bakı]]|nəşr=|cavabdeh=|vikimənbə=|link=|başlıq= Cümhuriyyət hökuməti repressiya məngənəsində.|hissənin linki=|ref=Lətif Şüküroğlu}}
{{Azərbaycanın səhiyyə nazirləri}}
{{Gəncə quberniyasının qubernatorları}}
{{Sovet işğalına qarşı üsyanlar}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin nazirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın səhiyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan həkimləri]]
[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Rəfibəylilər]]
[[Kateqoriya:Nargin adasında güllələnənlər]]
[[Kateqoriya:Xarkovda təhsil almış azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Gəncə üsyanının iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin general-qubernatorları]]
[[Kateqoriya:Edam olunmuş azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin üzvləri]]</text>
      <sha1>23d57yo78wmihil796q9ccum7wc8pfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xuray (Qusar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87087</id>
    <revision>
      <id>9015381</id>
      <parentid>8438388</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41557-37</username>
        <id>351200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toponimikası */</comment>
      <origin>9015381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5822" sha1="609p2ul8myrycy39axvfcozgy24lyi1" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|ad                 = Xuray
|xəritə             = 
|xəritə miqyas      = 
|xəritə məlumat     = 
|xəritə1            =
|xəritə1 miqyas     =    
|xəritə1 məlumat    =
|xəritə2            =
|xəritə2 miqyas     =
|xəritə2 məlumat    =
|ərazi              =
|əhali              =
|əhali_il           =
|əhali sıxlığı      =
|yüksəklik          =
|lat_deg            =
|lat_min            =
|lat_sec            =
|lat_hem            =
|lon_deg            =
|lon_min            =
|lon_sec            =
|lon_hem            =
|poçt kodu          =
|ölkə               = Azərbaycan
|bölgə              =
|rayon              = Qusar rayonu
|şəhər              =
|qəsəbə             =
|kənd nümayəndəsi   =
|bələdiyyə başçısı  =
|vebsayıt           =
}}
'''Xuray''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qusar rayonu]]nun Xuray kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Xuray kəndi Qusar rayonundan 16&amp;nbsp;km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. [[Qusar maili düzənliyi]]ndə tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir.

Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə &quot;Cıraqlar&quot;, &quot;Marl yurd&quot; kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – [[Qusarçay]]ın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada &quot;Xuray&quot;ın yeni təməli qoyulur.

1996-cı ildə Xurayın &quot;Bağlar&quot; adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları isə X əsrin axırlarına təsadüf olunur.

== Toponimikası ==
Kənd [[Yan silsilə]]sinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. [[Oykonim|Oykonimin türk dil]]in&lt;nowiki/&gt;dəki mənası &quot;kənd&quot; dir.

Xaçmaz rayonunda da [[Xuray (Xaçmaz)|Xuray]] adlı kənd mövcuddur.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Fayl:To day wıth my camera.JPG|250px|thumb|Xuray kəndinin dağ və meşələri]]
Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 711 nəfər yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629&lt;/ref&gt;  Kənddə ləzgilər və azərbaycanlılar uzun illərdir birgə yaşayır, hər iki xalqın mədəniyyəti, adət-ənənəsi və gündəlik həyat tərzi qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşmişdir.&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;

=== Sixillər ===
{{main|Ləzgi soylar}}

Kəndəki [[Ləzgi soylar|sixillər]] (sept, soylar)&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;:

* Axasar
* Şunuxar
* Timixar

== Təhsilin vəziyyəti ==
Kənddə şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

== Abidələri ==
Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan &quot;Tütək səsi&quot; filmindəki körpü bu kənddə yerləşir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://qusar-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti]

== Həmçinin bax ==
* [[Xuray (Xaçmaz)]]

{{Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Qusar rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>609p2ul8myrycy39axvfcozgy24lyi1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015383</id>
      <parentid>9015381</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41557-37</username>
        <id>351200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>9015383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5814" sha1="5lzy4zh0jv2mv8x96512udeaosqqifg" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|ad                 = Xuray
|xəritə             = 
|xəritə miqyas      = 
|xəritə məlumat     = 
|xəritə1            =
|xəritə1 miqyas     =    
|xəritə1 məlumat    =
|xəritə2            =
|xəritə2 miqyas     =
|xəritə2 məlumat    =
|ərazi              =
|əhali              =
|əhali_il           =
|əhali sıxlığı      =
|yüksəklik          =
|lat_deg            =
|lat_min            =
|lat_sec            =
|lat_hem            =
|lon_deg            =
|lon_min            =
|lon_sec            =
|lon_hem            =
|poçt kodu          =
|ölkə               = Azərbaycan
|bölgə              =
|rayon              = Qusar rayonu
|şəhər              =
|qəsəbə             =
|kənd nümayəndəsi   =
|bələdiyyə başçısı  =
|vebsayıt           =
}}
'''Xuray''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qusar rayonu]]nun Xuray kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Xuray kəndi Qusar rayonundan 16&amp;nbsp;km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. [[Qusar maili düzənliyi]]ndə tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir.

Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə &quot;Cıraqlar&quot;, &quot;Marl yurd&quot; kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – [[Qusarçay]]ın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada &quot;Xuray&quot;ın yeni təməli qoyulur.

1996-cı ildə Xurayın &quot;Bağlar&quot; adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları isə X əsrin axırlarına təsadüf olunur.

== Toponimikası ==
Kənd [[Yan silsilə]]sinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. [[Oykonim|Oykonimin türk dil]]in&lt;nowiki/&gt;dəki mənası &quot;kənd&quot; dir.

Xaçmaz rayonunda da [[Xuray (Xaçmaz)|Xuray]] adlı kənd mövcuddur.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Fayl:To day wıth my camera.JPG|250px|thumb|Xuray kəndinin dağ və meşələri]]
Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 711 nəfər yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629&lt;/ref&gt;  Kənddə türklər və ləzgilər uzun illərdir birgə yaşayır, hər iki xalqın mədəniyyəti, adət-ənənəsi və gündəlik həyat tərzi qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşmişdir.&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;

=== Sixillər ===
{{main|Ləzgi soylar}}

Kəndəki [[Ləzgi soylar|sixillər]] (sept, soylar)&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;:

* Axasar
* Şunuxar
* Timixar

== Təhsilin vəziyyəti ==
Kənddə şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

== Abidələri ==
Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan &quot;Tütək səsi&quot; filmindəki körpü bu kənddə yerləşir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://qusar-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti]

== Həmçinin bax ==
* [[Xuray (Xaçmaz)]]

{{Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Qusar rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>5lzy4zh0jv2mv8x96512udeaosqqifg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015385</id>
      <parentid>9015383</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41557-37</username>
        <id>351200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sixillər */</comment>
      <origin>9015385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5855" sha1="gtii0je21a3n2seyq997s2dpk5laogz" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|ad                 = Xuray
|xəritə             = 
|xəritə miqyas      = 
|xəritə məlumat     = 
|xəritə1            =
|xəritə1 miqyas     =    
|xəritə1 məlumat    =
|xəritə2            =
|xəritə2 miqyas     =
|xəritə2 məlumat    =
|ərazi              =
|əhali              =
|əhali_il           =
|əhali sıxlığı      =
|yüksəklik          =
|lat_deg            =
|lat_min            =
|lat_sec            =
|lat_hem            =
|lon_deg            =
|lon_min            =
|lon_sec            =
|lon_hem            =
|poçt kodu          =
|ölkə               = Azərbaycan
|bölgə              =
|rayon              = Qusar rayonu
|şəhər              =
|qəsəbə             =
|kənd nümayəndəsi   =
|bələdiyyə başçısı  =
|vebsayıt           =
}}
'''Xuray''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qusar rayonu]]nun Xuray kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Xuray kəndi Qusar rayonundan 16&amp;nbsp;km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. [[Qusar maili düzənliyi]]ndə tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir.

Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə &quot;Cıraqlar&quot;, &quot;Marl yurd&quot; kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – [[Qusarçay]]ın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada &quot;Xuray&quot;ın yeni təməli qoyulur.

1996-cı ildə Xurayın &quot;Bağlar&quot; adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları isə X əsrin axırlarına təsadüf olunur.

== Toponimikası ==
Kənd [[Yan silsilə]]sinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. [[Oykonim|Oykonimin türk dil]]in&lt;nowiki/&gt;dəki mənası &quot;kənd&quot; dir.

Xaçmaz rayonunda da [[Xuray (Xaçmaz)|Xuray]] adlı kənd mövcuddur.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Fayl:To day wıth my camera.JPG|250px|thumb|Xuray kəndinin dağ və meşələri]]
Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 711 nəfər yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629&lt;/ref&gt;  Kənddə türklər və ləzgilər uzun illərdir birgə yaşayır, hər iki xalqın mədəniyyəti, adət-ənənəsi və gündəlik həyat tərzi qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşmişdir.&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;

=== Sixillər ===
{{main|Ləzgi soylar}}

Kəndəki [[Ləzgi soylar|sixillər]] (sept, soylar)&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;:

* Axasar
* Şunuxar
* Timixar Kənddəki türklər Sabir soyundadndır

== Təhsilin vəziyyəti ==
Kənddə şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

== Abidələri ==
Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan &quot;Tütək səsi&quot; filmindəki körpü bu kənddə yerləşir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://qusar-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti]

== Həmçinin bax ==
* [[Xuray (Xaçmaz)]]

{{Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Qusar rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>gtii0je21a3n2seyq997s2dpk5laogz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015386</id>
      <parentid>9015385</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41557-37</username>
        <id>351200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sixillər */</comment>
      <origin>9015386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5857" sha1="3580xf4psri9aazj4zwzc1gccikfh0c" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|ad                 = Xuray
|xəritə             = 
|xəritə miqyas      = 
|xəritə məlumat     = 
|xəritə1            =
|xəritə1 miqyas     =    
|xəritə1 məlumat    =
|xəritə2            =
|xəritə2 miqyas     =
|xəritə2 məlumat    =
|ərazi              =
|əhali              =
|əhali_il           =
|əhali sıxlığı      =
|yüksəklik          =
|lat_deg            =
|lat_min            =
|lat_sec            =
|lat_hem            =
|lon_deg            =
|lon_min            =
|lon_sec            =
|lon_hem            =
|poçt kodu          =
|ölkə               = Azərbaycan
|bölgə              =
|rayon              = Qusar rayonu
|şəhər              =
|qəsəbə             =
|kənd nümayəndəsi   =
|bələdiyyə başçısı  =
|vebsayıt           =
}}
'''Xuray''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qusar rayonu]]nun Xuray kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Xuray kəndi Qusar rayonundan 16&amp;nbsp;km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. [[Qusar maili düzənliyi]]ndə tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir.

Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə &quot;Cıraqlar&quot;, &quot;Marl yurd&quot; kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – [[Qusarçay]]ın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada &quot;Xuray&quot;ın yeni təməli qoyulur.

1996-cı ildə Xurayın &quot;Bağlar&quot; adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları isə X əsrin axırlarına təsadüf olunur.

== Toponimikası ==
Kənd [[Yan silsilə]]sinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. [[Oykonim|Oykonimin türk dil]]in&lt;nowiki/&gt;dəki mənası &quot;kənd&quot; dir.

Xaçmaz rayonunda da [[Xuray (Xaçmaz)|Xuray]] adlı kənd mövcuddur.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Fayl:To day wıth my camera.JPG|250px|thumb|Xuray kəndinin dağ və meşələri]]
Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 711 nəfər yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629&lt;/ref&gt;  Kənddə türklər və ləzgilər uzun illərdir birgə yaşayır, hər iki xalqın mədəniyyəti, adət-ənənəsi və gündəlik həyat tərzi qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşmişdir.&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;

=== Sixillər ===
{{main|Ləzgi soylar}}

Kəndəki [[Ləzgi soylar|sixillər]] (sept, soylar)&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;:

* Axasar
* Şunuxar
* Timixar
* Kənddəki türklər Sabir soyundadndır

== Təhsilin vəziyyəti ==
Kənddə şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

== Abidələri ==
Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan &quot;Tütək səsi&quot; filmindəki körpü bu kənddə yerləşir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://qusar-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti]

== Həmçinin bax ==
* [[Xuray (Xaçmaz)]]

{{Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Qusar rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>3580xf4psri9aazj4zwzc1gccikfh0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015420</id>
      <parentid>9015386</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Yoxlanıla bilmə|mənbəyə ehtiyac olan dəyişiklik]]</comment>
      <origin>9015420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6120" sha1="705zo0cndk1l3etfkeqc57m5cmmgtus" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|ad                 = Xuray
|xəritə             = 
|xəritə miqyas      = 
|xəritə məlumat     = 
|xəritə1            =
|xəritə1 miqyas     =    
|xəritə1 məlumat    =
|xəritə2            =
|xəritə2 miqyas     =
|xəritə2 məlumat    =
|ərazi              =
|əhali              =
|əhali_il           =
|əhali sıxlığı      =
|yüksəklik          =
|lat_deg            =
|lat_min            =
|lat_sec            =
|lat_hem            =
|lon_deg            =
|lon_min            =
|lon_sec            =
|lon_hem            =
|poçt kodu          =
|ölkə               = Azərbaycan
|bölgə              =
|rayon              = Qusar rayonu
|şəhər              =
|qəsəbə             =
|kənd nümayəndəsi   =
|bələdiyyə başçısı  =
|vebsayıt           =
}}
'''Xuray''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Qusar rayonu]]nun Xuray kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Xuray kəndi Qusar rayonundan 16&amp;nbsp;km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. [[Qusar maili düzənliyi]]ndə tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir.

Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə &quot;Cıraqlar&quot;, &quot;Marl yurd&quot; kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – [[Qusarçay]]ın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada &quot;Xuray&quot;ın yeni təməli qoyulur.

1996-cı ildə Xurayın &quot;Bağlar&quot; adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları isə X əsrin axırlarına təsadüf olunur.

== Toponimikası ==
Kənd [[Yan silsilə]]sinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. [[Oykonim]]in [[ləzgi dili]]ndəki xür (kənd) sözü və -ay (ismin çıxışlıq hal şək.-si) topoformantının birləşməsi kimi &quot;kənddən olan&quot; mənasında olduğu da ehtimal edilir.&lt;ref&gt;Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Bakı: Şərq-Qərb, 2007, səh.427&lt;/ref&gt;

Xaçmaz rayonunda da [[Xuray (Xaçmaz)|Xuray]] adlı kənd mövcuddur.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Fayl:To day wıth my camera.JPG|250px|thumb|Xuray kəndinin dağ və meşələri]]
Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 711 nəfər yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2010, səh.629&lt;/ref&gt;  Kənddə ləzgilər və azərbaycanlılar uzun illərdir birgə yaşayır, hər iki xalqın mədəniyyəti, adət-ənənəsi və gündəlik həyat tərzi qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşmişdir.&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;

=== Sixillər ===
{{main|Ləzgi soylar}}

Kəndəki [[Ləzgi soylar|sixillər]] (sept, soylar)&lt;ref&gt;Сборник сведений о Кавказе. Том 5: Списки населенных мест Кавказского края. Ч.1:Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область. — [1880]&lt;/ref&gt;:

* Axasar
* Şunuxar
* Timixar

== Təhsilin vəziyyəti ==
Kənddə şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

== Abidələri ==
Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan &quot;Tütək səsi&quot; filmindəki körpü bu kənddə yerləşir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://qusar-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti]

== Həmçinin bax ==
* [[Xuray (Xaçmaz)]]

{{Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Qusar rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>705zo0cndk1l3etfkeqc57m5cmmgtus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meysəri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88052</id>
    <revision>
      <id>9014913</id>
      <parentid>8769791</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9014913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="ojisr7lgot0dmd1zn3748i0omq394pl" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |şəkil                  = Meysari village, Shamakhi District, Azerbaijan, 2025.jpg
 |şəklin ölçüsü          = 
 |şəklin izahı           = Meysəri kəndi, Şamaxı rayonu, Azərbaycan, 2025-ci il
 |ölkə                   = Azərbaycan
 |region                 = Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu
 |rayon                  = Şamaxı rayonu
 |göstərilən icmanın növü=Bələdiyyə
 |göstərilən icma        = [[Meysəri bələdiyyəsi]]}}
'''Meysəri''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=http://www.azstat.org/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100955/https://www.azstat.org/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |archive-date=2023-04-07 |access-date= |website=www.azstat.org |lang=az }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifə 92|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI , 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109160535/https://e-qanun.az/framework/57325 |archive-date=2026-01-09 |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-10-08 |archive-date=2024-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118095346/https://e-qanun.az/framework/47788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Şamaxı rayonu]]nun Meysəri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; Kənd [[Meysəri bələdiyyəsi|Meysəri bələdiyyəsinə]] aiddir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=7 dekabr 1999-cu il |title=Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&amp;target=1&amp;docid=5230&amp;doctype=0 |archive-date=2012-01-11 |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |language=az }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Belediyye_tes.pdf|заглавие=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə, F.E.Qocayev və Ş.N.Qarayeva tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2025|язык=az|место=BAKI|издательство=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ]]|страницы=Səhifə: 106|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:622&quot;&gt;{{Cite web |title=Bələdiyyələrin statistik ərazi təsnifatı |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/belediyye.jsp?parm=belediyye |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424050750/https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/belediyye.jsp?parm=belediyye |archive-date=2026-04-24 |access-date= |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az }}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
XIX əsrdə Meysəri adlı kənd (87 ailə, 495 nəfər) qeydə alınmışdır. [[Kənd]] XV əsrdə səfəvilərin ordu hissələrindən birinin adı ilə adlandırılmışdır. Mənbələrin məlumatına görə, bu dövrdə ordunun &quot;sol cinahı&quot; cəvanğar və ya meysərə adlanırdı.&lt;ref&gt;{{ATEL|2| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Kənd]] Zoğalava çayının sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir.

== Tarixi ==
Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Şamaxı rayonunun Meysəri kəndi Mirikənd kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Meysəri kənd Soveti yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Abşeron, Ağstafa, Balakən, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Qobustan, Qubadlı, Zaqatala, İsmayıllı, Yevlax, Kəlbəcər, Masallı, Xızı, Şamaxı rayonlarının və DQMV Hadrut rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/6524 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827140316/https://e-qanun.az/framework/6524 |archive-date=27 August 2022 |access-date=28 August 2022}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
[[Kənd]] əhalisi 795 nəfərdir ki, onun da 409 nəfərini kişilər, 386 nəfərini isə qadınlar təşkil edir.

=== Tanınmış şəxsləri ===
* [[Mirzə Sakit]] (1959–) — Azərbaycanlı satirik şair.

== İqtisadiyyatı ==
[[Kənd]]də 162 təsərrüfatı var.

== Şəkilləri ==
&lt;gallery&gt;
Meyseri mountain to the west from Shamakhi.jpg|Meysəri dağı
Ilham Aliyev attended opening of vine-growing and wine-making complex of Shirvan wines LLC in Shamahi district 22.jpg|Şirvan şərabçılıq zavodu
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} 
{{Şamaxı rayonu-qaralama}}
{{Şamaxı rayonunun bələdiyyələri}}

[[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>ojisr7lgot0dmd1zn3748i0omq394pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Min (tanrı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94824</id>
    <revision>
      <id>9015243</id>
      <parentid>8984624</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="3qsc9l8q8mw2e8vo060s4qwejqqm2gk" xml:space="preserve">{{ Misir Tanrıları (heroqliflərdə)
| Tam adı                = 
| Şəxs kimi adı          =
| Digər adları           = 
| İlkin dövr             = 
| Erkən padşahlıq        = &lt;hiero&gt;R23-G13&lt;/hiero&gt;
| Qədim padşahlıq        = &lt;hiero&gt;C8&lt;/hiero&gt;&lt;br /&gt;
| Orta padşahlıq         = &lt;hiero&gt;Y5:n R23:R12-G7&lt;/hiero&gt;&lt;br /&gt;Min &lt;br /&gt;''Mnw''
| Sonrakı dövr           = 
| Yunan-Roma dövrü       = 
| İdeoqram               = 
| və ya                  = 
| Determinativ           = 
| 1                      = 
| 2                      = 
| 3                      = 
| 4                      =  
| Ehram yazısı           =
| Fonetik yazıda         = 
| Hor                    = 
| Yunan                  = 
| Kopt                   = 
| Mixi yazısı            =
| Transkripsiyası        = 
| şəkil 1                =  Min.svg
| şəkil 1 məlumat        =  &lt;blockquote&gt;'''Min'''&lt;/blockquote&gt;
| şəkil 1 miqyası        =  230
| şəkil 2                = 
| şəkil 2 məlumat        = 
| şəkil 2 miqyası        = 
}}

'''Min''' — Qədim Misir mifologiyasında məhsul və məhsuldarlıq tanrısı. Təsvirlərdə [[ereksiya]] olmuş yetkin kişi formasında təmsil olunan Min həm də Şərq səhrasının tanrısı hesab olunurdu.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Min-Egyptian-god Min Egyptian god.] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/topic/Min-Egyptian-god |date=20260630185032 }} İstifadə tarixi: 30 iyun 2026.&lt;/ref&gt; O, kişi seksuallığı ilə əlaqələndirilib. Min məhsuldarlıq tanrısı olduğundan misirlilər hər il biçin vaxtında onun şərəfinə şənliklər, ziyafətlər təşkil edir, ondan həm əkinləri üçün, həm də özlərinin [[İnsan seksuallığı|seksuallığı]] üçün məhsuldarlıq istəyirdilər.&lt;ref&gt;[https://egyptfuntours.com/blog/god-min/ God Min: The Definitive Guide to the Egyptian God of Fertility, Kingship, and the Eastern Desert.] {{Wayback|url=https://egyptfuntours.com/blog/god-min/ |date=20260630182555 }} İstifadə tarixi: 30 iyun 2026.&lt;/ref&gt;

== Təsviri ==
Min antromorfik formada, başında iki lələk və tacı ilə təsvir olunur. Cinsiyyət orqanı ereksiya olmuş vəziyyətdədir. 

Minin ayaqları adətən sıx formada birləşmiş, bədəni sarıq ilə sarılmış halda göstərilsə də, əlləri sərbəst görünür.&lt;ref&gt;[https://the-past.com/feature/min-the-most-popular-deity-in-the-eastern-desert/ Min: the most popular deity in the Eastern Desert?] {{Wayback|url=https://the-past.com/feature/min-the-most-popular-deity-in-the-eastern-desert/ |date=20260630163921 }} İstifadə tarixi: 30 iyun 2026.&lt;/ref&gt; Sağ əlində qamçı tutur.

Min rəngli təsvirlərdə isə tünd, qarayabənzər tonlarda təsvir olunur. Güman ki, bu, Nilin gətirdiyi və məhsuldarlıqla birbaşa bağlı olan tünd rəngli çöküntülər və ya palçıq ilə bağlıdır.

== Min və Hor ==
Min tez-tez [[Hor]]&lt;nowiki/&gt;la dalaşır və sonda [[Ra]] ikisinin də barışmasını əmr edir.

== Həmçinin bax ==

* [[Anat]]
{{Qədim Misir tanrıları}}
{{Qədim Misir-qaralama}}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Misir tanrıları]]
[[Kateqoriya:Mifologiyada tanrılar]]
[[Kateqoriya:Sevgi və ehtiras tanrıları]]</text>
      <sha1>3qsc9l8q8mw2e8vo060s4qwejqqm2gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faydalı qazıntılar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95292</id>
    <revision>
      <id>9015094</id>
      <parentid>8319963</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4739" sha1="5l4b677dnkq2xzt6kx22dv3q5n1884a" xml:space="preserve">'''Faydalı qazıntılar''' — [[insan]]ların təbiətdən əldə edərək, sənayedə və məişətdə istehsal və insan həyatının səmərəli təşkili üçün istifadə edilən kimyəvi maddələr və qiymətli daşlar.

Faydalı qazıntı əldə edilməsi tarixi 12 −15 min il əvvələ qədər uzandığı ehtimal edilir. Yer qabığında 88 kimyəvi element mövcuddur. Bu kütlədə [[oksigen]]in payı 47, [[silisium]] −27, [[alüminium]] −8, [[dəmir]] −5, [[kalsium]] −5, [[natrium]], [[maqnezium]] və [[kalium]] 2–2,7 faiz təşkil edir.

4 elementin ([[titan]], [[fosfor]], [[manqan]], [[hidrogen]]) payı 1% və digər 76 elementlərin payı cəmi 0,41% -dir. Bu kimyəvi elementlər yer qabığında sərbəst kristallokimyəvi sistem – bərk [[mineral]]lar yaradır. Minerallar – təbii və süni yaranan dayanıqlı kimyəvi birləşmələrdir.

Minerallar birlikdə dağ süxurlarını (dunitləri, piroksenləri, qabbronu, bazaltları, dioritləri, qranatları, qranodioritləri və s.) yaradırlar.

Dağ süxurlarından daha dərin, maqma ilə əlaqədar olan dunitlər və piroksenlər sayılır.  Onunla [[almaz]], [[xromit]], [[qızıl]], [[platin]], [[nikel]] yataqları; qabbroidlərlə — dəmir, nikel titan, vanadium, mis; diorit, qranodioritlərlə — mis, molibden, volfram; qranitlərlə nadir metallar (qalay, volfram, beril, litium, tantal, uran və s.) yataqları ilə əlaqədardır.

== Kreyter sxemi ==
Dünyada sənaye tələbatına görə faydalı qazıntı yataqlarının &quot;Kreyter sxemi&quot; deyilən bir sxemi qəbul olunub; bu sxem aşağıdakı şəkildədir:
* mineral yanacaq ([[kömür]], [[neft]], qaz, [[torf]] və s.)
* qara metal filizləri ([[dəmir]], [[titan]], [[manqan]], [[xrom]] və s.)
* əlvan metal filizləri ([[sink]], [[qurğuşun]], [[qalay]], [[alüminium]], [[civə]], [[sürmə]] və s.)
* qiymətli (nəcib) metal filizləri ([[qızıl]], [[platin]], və s.)
* nadir metal və səpinti elementlər ([[litium]], [[beril]], [[tantal]], sirkonum, stronsium, [[molibden]], [[volfram]] və s.)
* kimya sənayesi üçün filizlər (daş duz, [[apatit]], [[kükürd]], [[flüorit]] və s.)
* sənaye xammalı filizləri ([[almaz]], [[asbest]], talk, muskovit, [[qrafit]], abraziv qranat və s.)
* flüslər, metallurgiya sənayesi üçün odadavamlı xammal və dulusçuluq istehsalı üçün xammal (əhəngdaşı, dolomitlər, gillər, [[kvars]], çöl şpatı, olivin, [[kalsit]], diatomit və s.)
* tikinti materialları (but və üzlük daşlar, [[çınqıl]], qravi, qum, [[gil]], [[əhəngdaşı]] və s.)
* qiymətli və zərgərlik daşları ([[ametist]], qranat, kvars, peqmatitlər və s.)
* [[içməli su|içməli]] və [[mineral su]]lar.

Qeyd olunan sxemdə göstərilən yataqların demək olar ki, hamısı [[Azərbaycan]]da vardır. Azərbaycan ərazisinin geoloji quruluşu, strukturu, maqmatizmi, çökmə və metasomatik süxur kompleksləri mürəkkəb və müxtəlifdir. Məhz bununla əlaqədar olaraq, Azərbaycan müxtəlif struktur – metallogenik zonalarda yerləşmiş bir sıra faydalı qazıntılarla zəngindir. Bu bölgədə dəmir, mis-kolçedan , alunit, kobalt, barit, qızıl və s. filizlərin, mərmər, pirofillit, kaolinit, qabbroidlər, qranitoidlər, qranodiorit, əhəngdaşı kimi tikinti və üzlük daşı süxurların yataqları mövcuddur. Bu yataqlarda filizlər içərisində 200-ə yaxın minerallara rast gəlinir. Bunlardan maqnetit, qranat, epidot, piroksen, aktinolit, obsidian, xlorit, kalsit, kvars, hematit və sulfidləri (pirit, xalkopirit və s.) göstərmək olar. Bu minerallardan ametist, qranat kimi qiymətli daşları, dağ bülluru, pirop, almandın, andaratit kimi zərgərlik daşlarını xüsusi ilə qeyd etmək olar.

Bəzi minerallar özun xüsusiyətlərinə görə adlandırılmişdir. Məsələn, almaz –bərk, kianit – mavi, rubin – qırmızı, barit –ağır, talk – yağlı, piroksen – odlu qonaq, aktinolit – iki şüalı və s. bəzi menirallar tapıldığı yerlərin adları ilə: moskovit – Moskvada, amazonit – Amazoniyada, daşkəsənit – Daşkəsəndə və s. bəzi minerallar isə müalicəvi və qoruyucu olduğuna görə: nefrit  –böyrək xəstəliyi, ametist – sərxoşluqdan qoruyan; bəziləri isə tərkibinə görə: qalenit – qurğuşun, kuprit – mis və s. adlandırılıb.

== Həmçinin bax ==
*[[Azərbaycanda qeyri-ənənəvi yanar faydalı qazıntılar]]

== Mənbə ==
* [http://www.ganca.az/arxiv/2009/8/08_25_minerallar.html Əbədi daş dövrü…] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100409013612/http://www.ganca.az/arxiv/2009/8/08_25_minerallar.html |date=2010-04-09 }}

[[Kateqoriya:Faydalı qazıntılar| ]]</text>
      <sha1>5l4b677dnkq2xzt6kx22dv3q5n1884a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkiyə Böyük Millət Məclisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95961</id>
    <revision>
      <id>9015479</id>
      <parentid>9014776</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57898" sha1="714auzzxmketybh96kvki3apw3sgwou" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====

1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi AK Partiya səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş Baykalın rəhbərlik etdiyi CHP səslərin 19,39%-i ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.
 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>714auzzxmketybh96kvki3apw3sgwou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015481</id>
      <parentid>9015479</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57982" sha1="4qmy8tmm3ekeggk19miw43qp83d7krv" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>4qmy8tmm3ekeggk19miw43qp83d7krv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015503</id>
      <parentid>9015481</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60537" sha1="sabjzl7uabimz78pnev1c2kb8g79ywa" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.[48] Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.[49] Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə oldu.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>sabjzl7uabimz78pnev1c2kb8g79ywa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015509</id>
      <parentid>9015503</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61251" sha1="a226g248wh31f46yo67v1cw36q47paz" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>a226g248wh31f46yo67v1cw36q47paz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015524</id>
      <parentid>9015509</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63937" sha1="4orljqtp2k72ujg9w9nsewo66y7wput" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir (Konstitusiyanın 104/8-ci maddəsi). Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir; bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir (Konstitusiyanın 161/4-cü maddəsi).

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>4orljqtp2k72ujg9w9nsewo66y7wput</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015526</id>
      <parentid>9015524</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64814" sha1="scxhz49bw64knihcbp8zahjljjbsgef" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir.[53][54] Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>scxhz49bw64knihcbp8zahjljjbsgef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015528</id>
      <parentid>9015526</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64806" sha1="5ypyzq0z13j73vlsveiluh7lgtkeb3s" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>5ypyzq0z13j73vlsveiluh7lgtkeb3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015536</id>
      <parentid>9015528</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018-ci ildən bu günə */</comment>
      <origin>9015536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64937" sha1="it1ykhwl04hee9idqmhgdiirroy0j2k" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150721115535/https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/gorev_yetki/ &quot;Görev ve Yetkiler&quot;.]&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>it1ykhwl04hee9idqmhgdiirroy0j2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015544</id>
      <parentid>9015536</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018-ci ildən bu günə */</comment>
      <origin>9015544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65642" sha1="531j16xa7gsp4b4ok4i9bhu26aa1c92" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150721115535/https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/gorev_yetki/ &quot;Görev ve Yetkiler&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Parlament binaları ==
[[Şəkil:Atatürk_TBMM'den_çıkarken.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atat%C3%BCrk_TBMM'den_%C3%A7%C4%B1karken.jpg|thumb|Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı [[Mustafa Kemal Atatürk]], yanında [[İsmet İnönü]], [[Fevzi Çakmak]] ve kadrosunun diğer üyeleriyle birlikte TBMM'den çıkıyor. (29 Ekim 1930)]]
İndiyə qədər üç parlament binasından istifadə olunub. Hazırda istifadədə olan parlament binası 1961-ci il yanvarın 6-da açılıb və 1998-ci ildə təmir-bərpa işlərindən keçib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230902045609/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/brosurler/tbmm_binalari.pdf  &quot;TBMM Binaları&quot; (PD]&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>531j16xa7gsp4b4ok4i9bhu26aa1c92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015547</id>
      <parentid>9015544</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parlament binaları */</comment>
      <origin>9015547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65692" sha1="rokdxymvibs02x6i35fl8xgxnzone07" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150721115535/https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/gorev_yetki/ &quot;Görev ve Yetkiler&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Parlament binaları ==
[[Şəkil:Atatürk_TBMM'den_çıkarken.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atat%C3%BCrk_TBMM'den_%C3%A7%C4%B1karken.jpg|thumb|Türkiyə Respublikasının ilk prezidenti [[Mustafa Kamal Atatürk]] [[İsmət İnönü]], [[Fevzi Çakmak]] və komandasının digər üzvlərinin müşayiəti ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi binasından ayrılır. (29 oktyabr 1930-cu il)]]
İndiyə qədər üç parlament binasından istifadə olunub. Hazırda istifadədə olan parlament binası 1961-ci il yanvarın 6-da açılıb və 1998-ci ildə təmir-bərpa işlərindən keçib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230902045609/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/brosurler/tbmm_binalari.pdf  &quot;TBMM Binaları&quot; (PD]&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>rokdxymvibs02x6i35fl8xgxnzone07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015550</id>
      <parentid>9015547</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parlament binaları */</comment>
      <origin>9015550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65724" sha1="07sv95jx2xucqjrui2vulp223lq7lmq" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150721115535/https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/gorev_yetki/ &quot;Görev ve Yetkiler&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Parlament binaları ==
[[Şəkil:Atatürk_TBMM'den_çıkarken.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atat%C3%BCrk_TBMM'den_%C3%A7%C4%B1karken.jpg|thumb|Türkiyə Respublikasının ilk prezidenti [[Mustafa Kamal Atatürk]] [[İsmət İnönü]], [[Fevzi Çakmak]] və komandasının digər üzvlərinin müşayiəti ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi binasından ayrılır. (29 oktyabr 1930-cu il)]]
İndiyə qədər üç parlament binasından istifadə olunub. Hazırda istifadədə olan parlament binası 1961-ci il yanvarın 6-da açılıb və 1998-ci ildə təmir-bərpa işlərindən keçib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230902045609/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/brosurler/tbmm_binalari.pdf  &quot;TBMM Binaları&quot; (PD]&lt;/ref&gt;

=== İlk parlament binası ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>07sv95jx2xucqjrui2vulp223lq7lmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015557</id>
      <parentid>9015550</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parlament binaları */</comment>
      <origin>9015557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65889" sha1="97ljz9t18wp2143g69lpakffopa4q57" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qanunverici orqan
|növü                           = təkpalatalı parlament
|ölkə                           = {{TUR}}
|emblem                         = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg
|emblemin ölçüsü                = 200px
|zalın şəkli                    = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg
|zalın şəklinin ölçüsü          = 260px
|zalın şəklinin izahı           = 
|rəhbərin vəzifəsi 1            = Sədr
  |rəhbər 1                     = [[Numan Kurtulmuş]]
  |rəhbərin partiyası 1         = [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]]
  |seçildiyi tarix 1            = 7 iyun 2023
|üzvlərin sayı                  = 600
|palata 1                       = 
  |quruluşun şəkli 1            = Turkey Parliament 2023 political spectrum.svg
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
|fraksiya 1                     = '''Hökumət (275)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#ed8b00|border=darkgray}} [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] (275)
'''Hökumətə dəstək (51)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#870000|border=darkgray}} [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası (Türkiyə)|MHP]] (46)
*{{Colorbox|#00964C|border=darkgray}} [[Hürr Dava Partiyası|HÜDAPAR]] (4)
*{{Colorbox|#16C0ED|border=darkgray}} [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] ([[Öndər Aksakal|1]])
'''Müxalifət (257)'''&lt;br&gt;
*{{Colorbox|#D40000|border=darkgray}} [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CXP]] (138)
*{{Colorbox|#8C4799|border=darkgray}} [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiya]] (56)
*{{Colorbox|#38b4e7|border=darkgray}} [[İYİ Partiya]] (30)
*{{Colorbox|#3465AA|border=darkgray}} [[Yeni Yol partiyası | YENİ YOL]] (20)
*{{Colorbox|#ED1D24|border=darkgray}} [[Yenidən Rifah Partiyası|YRP]] (4)
*{{Colorbox|#990000|border=darkgray}} [[Türkiyə İşçi Partiyası (2017)|TİP]] (3)
*{{Colorbox|#FF0000|border=darkgray}} [[Əmək Partiyası (Türkiyə)|EMEP]] (2)
*{{Colorbox|#30A13E|border=darkgray}} [[Demokratik Bölgələr Partiyası|DBP]] (2)
*{{Colorbox|#FF3333|border=darkgray}} [[Demokrat Partiyası (Türkiyə, 2007)|DP]] (1) 
*{{Colorbox|#FF5F5F|border=darkgray}} 
[[Səadət Partiyası|SAADET]] (1)

'''Bitərəf (9)'''
*{{Colorbox|#DCDCDC|border=darkgray}} [[Bitərəf]] (9)
'''Vakant (8)'''
*{{Colorbox|#000000|border=darkgray}} Vakant (8)
|seçkilər 1                     = [[Türkiyədə ümumi seçkilər (2023)|14 may 2023]]
|səsvermə sistemi 1             = [[Proporsional seçki sistemi|proporsional]]
|sayt                           = http://www.tbmm.gov.tr/
|başlıq fonu                    = #E30A17|başlıq mətninin rəngi=#FFFFFF|başlıqların fonu=#E30A17|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFFFF
}}
'''Türkiyə Böyük Millət Məclisi''' ({{Dil-tr|'''Türkiye Büyük Millet Meclisi'''}}) və ya '''TBMM''' — Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanı. O, [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın işğalına və İstanbulun işğalından sonra Deputatlar Palatasının fəaliyyətinin dayandırılmasına qarşı müqavimət göstərmək məqsədilə 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürk]] və onun silahdaşlarının rəhbərliyi ilə təsis edilmişdir. Onun əsas vəzifələri icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirməkdir. &quot;Suverenliyin qeyd-şərtsiz millətə məxsus olması&quot; prinsipi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin mövcudluğunun təməl əsasını təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi]&lt;/ref&gt;

Hazırda ikinci dərəcəli təsisçi hakimiyyət səlahiyyətinə malik orqan statusunu daşıyan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) digər konstitusion dövlət orqanlarından üstün mövqedə dayanmır. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti qanunlar qəbul etmək səlahiyyətidir. TBMM Konstitusiyaya düzəlişlər etmək səlahiyyətinə malik olsa da, bu səlahiyyət [[Preambula]]da müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun hərəkət etmək və Konstitusiyanın bütövlüyünü nəzərə almaq (və düzəlişləri yalnız bu çərçivədə həyata keçirmək) tələbi ilə məhdudlaşır. Beləliklə, o, öz [[Legitimlik|legitimliyini]] məhz bu kontekstdən əldə edir.

Konstitusiyanın 6-cı maddəsindəki &quot;Heç bir şəxs və ya qurum Konstitusiyada təsbit edilmiş qanun olmadan dövlət hakimiyyətini həyata keçirə bilməz&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210724183959/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&amp;MevzuatTur=1&amp;MevzuatTertip=5 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; müddəasına əsasən, TBMM — qanunverici orqan kimi — Konstitusiyanı bütövlükdə və ya onun fundamental prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil. Belə ki, Konstitusiyanın özü Məclisin hüquqi əsasını təşkil edir. Məclis, mövcud Konstitusiyanın prinsiplərini rədd edərək yeni bir Konstitusiya hazırlamaq səlahiyyətinə malik deyil.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230521160344/https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2008-116-nrm.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230530200718/https://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA “YOKLUK” YA DA “YOK İŞLEM”]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm ASLÎ KURUCU İKTİDAR - TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI: TBMM YENİ BİR ANAYASA YAPABİLİR Mİ?]&lt;/ref&gt;

Onun əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək. Əlavə olaraq, qanunvericilik səlahiyyətlərinə malikdir. [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası|Türkiyə Konstitusiyasının]] 108-ci maddəsinə görə, qanunvericilik səlahiyyəti [[Anadolu türkləri|türk milləti]] adından TBMM Millət vəkili ümumi seçkiləri, beş ildə bir, sərbəst, bərabər, tək dərəcəli, ümumi səs əsaslarına görə, məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərlik və nəzarəti altında həyata keçirilir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildiyi dövrdə toxunulmazlıq statusuna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/ Türkiye Büyük Millet Meclisi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”]&lt;/ref&gt;

Hazırda təsisçi güc olan Türkiyə Böyük Millət Məclisi digər konstitusyon dövlət orqanlarından üstün deyil. Qanunvericilik hakimiyyəti qanun qəbul etmək səlahiyyətidir. Qanunlar Konstitusiyaya zidd ola bilməz. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Konstitusiyaya dəyişiklik etmək səlahiyyəti olsa da, bu səlahiyyət Konstitusiyanın Preambulasında yer alan anlayışa uyğun olaraq və Konstitusiya bütövlüyünə uyğun hərəkət etməklə və yalnız bu çərçivədə Konstitusiyaya dəyişiklik etməklə məhdudlaşır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080954/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.htm TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 6-cı maddəsində deyilir ki, &quot;Gücünü Konstitusiyadan almayan heç bir şəxs və ya orqan dövlətin səlahiyyətlərini həyata keçirə bilməz, heç bir səlahiyyətə malik deyildir&quot;.

Konstitusiyaya sədaqət andı içmiş millət vəkilləri və ya partiyalar tərəfindən edilən bu cəhdlər, səlahiyyət həddini aşmaq və səlahiyyəti qəsb etmək cəhdi baxımından cinayət sayılır və bu, millət vəkillərinin legitimliyini şübhə altına alır və qanunu dəyişdirməyə cəhdlə nəticələnə bilər. Konstitusiya Məhkəməsi qanuna və Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərin Konstitusiyaya zidd olub-olmamasına nəzarət edir ki, bu da xalqın suveren hüquqlarını da qoruyan sosial müqavilədir.

Konstitusiyanın [[Preambula|preambula]]sında qeyd olunur ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə uyğun olaraq millətə məxsus suveren səlahiyyətlərin təşkili dövlət orqanları arasında üstünlük iyerarxiyasını nəzərdə tutmur. Əksinə, bu, konkret dövlət səlahiyyətlərinin və vəzifələrinin həyata keçirilməsində sivil əmək bölgüsü və əməkdaşlığı təşkil edir. Üstünlük isə müstəsna olaraq Konstitusiyaya və qanunlara məxsusdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260425221945/https://tr.wikisource.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_(1982)/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)/Başlangıç]&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilik hakimiyyəti türk milləti adından Türkiyə Böyük Millət Məclisinə məxsusdur. Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ümumi seçkilər hər beş ildən bir azad, bərabər və birpilləli ümumi seçki hüququ prinsipləri əsasında keçirilir və məhkəmə orqanlarının ümumi rəhbərliyi və nəzarəti altında təşkil olunur. Seçkilərdə qalib gələn parlament üzvləri türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqət andı içib Konstitusiyaya sadiq qalacaqlarına dair öhdəlik götürdükdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisində beş illik müddətə fəaliyyət göstərmək hüququ qazanırlar. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri (parlament üzvləri) qanunvericilik toxunulmazlığına malikdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ {{!}} Türk Maarif Ansiklopedis |url=https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/turkiye-buyuk-millet-meclisi |access-date=2026-07-27 |website=Türk Maarif Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Yerlərin bölgüsü ==
{{əsas məqalə|Türkiyədə parlament seçkiləri (2023)}}

Türkiyə Böyük Millət Məclisində azı 20 deputatla təmsil olunan siyasi partiyalar parlament qrupu yaratmaq hüququna malikdirlər.&lt;ref&gt;[https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=37f0fcb2-e73d-499a-b575-f4d8aad030a8 TBMM'DE SİYASİ PARTİ GRUBU KURMA SÜRECİ..]&lt;/ref&gt; Hər bir partiya qrupunun öz intizam komissiyası mövcuddur. Əgər partiya sədri millət vəkilidirsə, o, avtomatik olaraq qrup rəhbəri vəzifəsini icra edir. Əgər partiya sədri millət vəkili deyilsə, daxili səsvermə yolu ilə qrup üzvlərindən biri qrup rəhbəri seçilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240815163446/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/Milletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdfMilletvekili_Personeli_El_Kitabi.pdf &quot;Milletvekili Personeli El Kitabı&quot;]&lt;/ref&gt;

== Yenidənqurulması ==
=== Qərar qəbulu üçün [[Kvorum|kvorum]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Qərar
! Kvorum
|-
| Prezident tərəfindən Ali Məhkəməyə müraciət
! rowspan=&quot;2&quot; |400
|-
| Konstitusiya düzəlişinin qəbul edilməsi
|-
|Prezidentlə bağlı araşdırmanın qəbul edilməsi
! rowspan=&quot;4&quot; |360
|-
| Ümumi və ya xüsusi amnistiya elan edilməsi
|-
| Təkrar seçkilərin təşkil olunması
|-
| Konstitusiya düzəlişinin referendum yolu ilə qəbul edilməsi
|-
| Prezidentlə bağlı araşdırma aparılması təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |301
|-
| Deputat mandatının ləğvi
|-
| Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi təklifi
! 200
|-
| Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi ilə bağlı iş
! rowspan=&quot;2&quot; | 120
|-
| Fövqəladə iclas
|-
| Ümumi müzakirə və parlament araşdırması keçirilməsi təklifi
! rowspan=&quot;2&quot; |20
|-
| Siyasi partiya qrupunun formalaşdırılması
|}

=== Andiçmə ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri seçildikləri bölgəni və  onları seçənləri deyil, bütün milləti təmsil edirlər. Konstitusiyanın 81-ci maddəsinə uyğun olaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri vəzifələrinin icrasına başlayarkən aşağıdakı andı içirlər:
&lt;blockquote&gt;Böyük Türk milləti qarşısında şərəf və ləyaqətimə and içirəm ki: dövlətin varlığını və müstəqilliyini, vətənin və millətin bölünməz bütövlüyünü, millətin qeyd-şərtsiz suverenliyini qoruyacağam; hüququn aliliyinə, demokratik və dünyəvi Respublikaya, həmçinin Atatürkün prinsip və islahatlarına sarsılmaz şəkildə sadiq qalacağam; sosial sülh, milli həmrəylik və ədalət şəraitində hər kəsin insan hüquqlarından və əsas azadlıqlardan bəhrələndiyi idealdan, eləcə də Konstitusiyaya sədaqətdən kənara çıxmayacağam.&lt;/blockquote&gt;
— [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası]], Maddə 81

=== Parlamentin sədri ===
[[Fayl:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|1934-cü ildə qadınlara seçki və seçilmək hüququnun verilməsindən sonra, 1935-ci il seçkilərində parlamentə 18 qadın seçildi. 1993-cü ildə [[Tansu Çillər]] ölkənin ilk qadın Baş naziri oldu.]]
Hər yeni qanunvericilik sessiyasında, Parlamentin [[Spiker|Spikeri]] seçilməzdən əvvəl, ən yaşlı üzv Spikerin, ikinci ən yaşlı üzv isə Spiker müavininin vəzifələrini icra edir.&lt;ref&gt;[https://www.trthaber.com/haber/turkiye/mecliste-en-yasli-uye-geleneginin-ilk-temsilcisi-serif-bey-768532.html Meclis'te en yaşlı üye geleneğinin ilk temsilcisi: Şerif Bey]&lt;/ref&gt; Qanunvericilik dövrü ərzində Spiker seçkiləri iki dəfə keçirilir: birinci səlahiyyət müddəti iki il, ikinci müddət isə qanunvericilik dövrünün sonunadək davam edir. Prezident seçkiləri qanunvericilik müddəti ərzində iki dəfə keçirilir. Birinci müddətdə Prezident iki il, ikinci müddətdə isə seçki dövrünün sonunadək vəzifəsini icra edir.

Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/baskanlik_divani_sd.liste TBMM Başkanlık Divanı]&lt;/ref&gt; Məclis üzvləri seçilmiş Məclis sədri, sədr müavinləri, katib üzvlər və inzibati vəzifəli şəxslərdən ibarətdir.

Büro, Məclisdəki siyasi partiya qruplarının üzv saylarına mütənasib şəkildə iştirakını təmin edəcək qaydada formalaşdırılır. Siyasi partiya qrupları Sədr vəzifəsinə namizəd irəli sürə bilməzlər. Bir qanunvericilik dövrü ərzində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Bürosu üçün iki seçki keçirilir. Birinci seçkidə seçilənlərin səlahiyyət müddəti iki il, ikinci dövrdə seçilənlərin müddəti üç ildir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədri və Sədr müavinləri vəzifələrinin tələb etdiyi hallar istisna olmaqla, nə Məclis daxilində, nə də xaricində üzv olduqları siyasi partiyanın və ya partiya qrupunun fəaliyyətində, yaxud Məclis müzakirələrində iştirak edə bilməzlər. İclasa sədrlik edən sədr və sədr müavini səsvermədə iştirak edə bilməz.

Bu müddəalar Parlament sədrinin və Parlament Bürosunun qərəzsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Komissiyaları ===
=== İxtisaslaşmış komitələr ===

{| class=wikitable style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Komissiya !! Sədr !! colspan=2| Sədrin partiyası
|-
| TBMM-in Ədalət Komissiyası|| Cüneyt Yüksel||style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]  || rowspan=&quot;19&quot; | [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Konstitusiya Komissiyası|| Yusuf Beyazıt|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]   
|-
| TBMM Avropa İttifaqı Uyğunlaşdırma Komitəsi|| Burhan Kayatürk|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] |
|-
| TBMM Yenidənqurma, Nəqliyyat və Turizm Komitəsi|| Adil Karaismailoğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Ətraf Mühit Komissiyası|| Galib Ensarioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Xarici İşlər Komissiyası|| Fuat Oktay|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Ərizələr üzrə Komissiyası|| Sunay Karamık || style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Rəqəmsal Media Komissiyası|| Nazım Elmas|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Komissiyası|| Veysəl Tipioğlu|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]] 
|-
| TBMM Daxili İşlər Komissiyası|| [[Süleyman Soylu]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM İnsan Hüquqları üzrə Araşdırma Komissiyası|| Derya Yanık|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| TBMM Qadınlar və kişilər üçün bərabər imkanlar üzrə komissiya|| Çiğdem Erdoğan|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Dövlət İqtisadi Müəssisələri üzrə Komissiya|| Mustafa Savaş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli təhsil, mədəniyyət, gənclər və idman Komissiyası||[[Mahmut Özer]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Milli Müdafiə Komissiyası || [[Hulusi Akar]]|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Plan və Büdcə Komitəsi|| Mehmet Muş|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Səhiyyə, ailə, əmək və sosial məsələlər komitəsi|| Vedat Bilgin|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Sənaye, ticarət, energetika, təbii sərvətlər, informasiya və texnologiyalar üzrə komitə|| Mustafa Varank|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|-
| Kənd təsərrüfatı, meşəçilik komissiyası|| Vahit Kirişçi|| style=&quot;background:{{Siyasi parti renk|[[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]
|}

=== Millət vəkili statusu ===
Millət vəkilləri bir müddətlik seçilirlər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra parlament fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün onlar yenidən seçilməlidirlər. Deputatlar müəyyən bir seçki dairəsini təmsil etmək məqsədilə namizədlikləri irəli sürülür və seçilirlər. Lakin onlar yalnız həmin dairəni deyil, bütün türk xalqını təmsil edirlər. Dövlət qulluqçuları və vəzifəli şəxslər deputatlığa namizəd olmaq üçün öz vəzifələrindən istefa verməlidirlər.&lt;ref&gt;[https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc032/kanuntbmmc032/kanuntbmmc03205545.pdf Milletvekilleri Seçimi Kanunu]&lt;/ref&gt;

18 yaşı tamam olmuş hər hansı Türkiyə vətəndaşı TBBM üzvü seçilə bilər, lakin aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olanlar seçilə bilməzlər:

* İbtidai məktəbi bitirməyənlər.
* Oğurluq və ya dələduzluq kimi cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər.
* Hərbi xidmətdən azad edilməyənlər istisna olmaqla, hərbi xidmətini başa vurmayanlar.
* Ehtiyatsızlıqdan törədilən cinayətlər istisna olmaqla, azı bir il müddətinə ağır həbs cəzasına məhkum edilmiş şəxslər.
* Terror aktlarına görə məhkum olunmuş şəxslər.

Millət vəkili səlahiyyət müddəti ərzində — istər parlament daxilində, istərsə də ondan kənarda səlahiyyət müddəti ərzində dindirilməmək, saxlanılmamaq və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmamaq hüququna — yəni qanunvericilik toxunulmazlığına — malikdir. Bu hüquq yalnız səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

TBMM birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşır və türk milləti adından fəaliyyət göstərir. Parlamentin əsas vəzifəsi icra hakimiyyətinə nəzarət etmək və qanunvericilik səlahiyyətini həyata keçirməkdir. TBMM tərəfindən qəbul edilən qanunlar [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] tərəfindən yoxlanılır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyəti Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Daxili Nizamnaməsi, Türkiyə Respublikasının qanunları, Büronun qərarları, məhkəmə qərarları və mövcud təcrübə ilə tənzimlənir.

=== Parlamentin Prosedur qaydaları ===
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fəaliyyət prinsipləri Parlamentin Daxili Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. Bu qaydaları Milli Məclis özü müəyyən edir. 1961-ci ildə müvafiq olaraq Milli Məclis və Respublika Senatı tərəfindən tətbiq edilən iki ayrı Daxili Nizamnamə qüvvəyə minmişdi. 1973-cü ildə hər iki palatanın birgə iclaslarını tənzimləyən yeni bir Daxili Nizamnamə qəbul edildi. 1982-ci il Konstitusiyası ilə ikipalatalı sistem ləğv edildi və yalnız 1973-cü ildə qəbul edilmiş Daxili Nizamnamə qüvvədə qaldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080955/https://www.tbmm.gov.tr/kurumsal-tarihce Türkiye Büyük Millet Meclisi İdari Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Organizasyonu]&lt;/ref&gt; 1973-cü ildə hazırlanmış Daxili Nizamnamə bu gün də qüvvədədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230613080956/https://www5.tbmm.gov.tr/docs/ictuzuk.pdf TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ1]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Türkiyənin siyasi tarixində ilk parlament Osmanlı dövründə, 19 mart 1877-ci ildə İstanbuldakı [[Dolmabağça sarayı]]nda keçirilən mərasimlə açılmışdır. [[Qanuni-Əsasi|Qanun-i Əsasi]]yə əsasən, bu məclis [[Məclisi-Əyan]] adlandırılmışdı.&lt;/ref&gt; İki palatadan ibarət olan məclis ilk iclasını 20 mart 1877-ci ildə Sultanəhməddəki [[İstanbul Universiteti]]nin binasında keçirmişdir. Qısaömürlü olan bu məclis [[Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]] səbəbindən buraxılmışdır. İkinci ümumi seçkilərdən sonra məclis 18 dekabr 1877-ci ildə yenidən toplanmış, lakin [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmid]] tərəfindən Qanun-i Əsasi 14 fevral 1878-ci ildə fəaliyyətinı dayandırılmışdır.

1908-ci ildə seçki qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla ilk seçkilər keçirildi. Səsvermə yaşının 25, seçilmək hüququ üçün yaş həddinin isə 30 müəyyən edildiyi bu seçkilərdə yalnız vergi ödəyiciləri səs verə bilirdilər. 17 dekabr 1908-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayan parlament İstanbulun işğalına qədər öz işini davam etdirdi. Üç il sonra İstanbulda ilk dəfə olaraq əlavə seçki (ara seçki) keçirildi. &quot;Ahrar&quot; Partiyası (Azadlıq Partiyası) və &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsinin iştirak etdiyi seçkilərdə &quot;İttihad və Tərəqqi&quot; Komitəsi səs çoxluğunu əldə etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230606051908/https://islamansiklopedisi.org.tr/meclis-i-mebusan MECLİS-i MEB‘ÛSAN]&lt;/ref&gt; və 4 dekabr 1908-ci ildə 3-cü Deputatlar Məclisi fəaliyyətə başladı. Bu parlament 31 Mart Hadisəsi və II Əbdülhəmidin taxtdan salınmasından sonra, 1909-cu ilin may ayında Konstitusiyaya dəyişikliklər edərək Sultanın və Senatın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, öz səlahiyyətlərini isə genişləndirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231029151528/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/754148 1876 TARĐHLĐ KANUN-I ESASĐ’DE YÜRÜTME ORGANI ]&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə yalnız bir parlament üzvü ilə bağlı əlavə seçki keçirildi, lakin bu, ciddi siyasi nəticələrə səbəb oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220807223215/https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/227/ &quot;Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ara Seçimler (1908-1912 Dönemi)&quot;.]&lt;/ref&gt;

Mudros Atəşkəsindən sonra Sultan [[VI Mehmed]] yeni seçkilərə yol açmaq məqsədilə 21 dekabr 1918-ci ildə parlamenti buraxdı.[15] Seçkilərdən sonra VI Deputatlar Palatası ilk iclasını 12 yanvar 1920-ci ildə keçirdi. 16 mart 1920-ci ildə [[Antanta]] qüvvələrinin İstanbulu işğal etməsindən sonra, parlament konstitusiyaya zidd olaraq 11 aprel 1920-ci ildə bağlandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230607014115/https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/ingiliz-belgelerinde-i-istanbulun-isgali-16-mart-1920/ İngiliz Belgelerinde (I) İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)]&lt;/ref&gt; Parlamentin bağlanması ilə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başladı və ölkəni faktiki olaraq idarə etməyə başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf &quot;TÜRK PARLAMENTO TARİHİ&quot; ]&lt;/ref&gt;

=== Təsis edilməsi ===
==== İstiqlal müharibəsi dövrü ====
1919-cu il mayın 19-da [[Mustafa Kamal Atatürk]] Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatdı. [[Mudros müqaviləsi]]ndən sonra o, təşkilatlar, birliklər və konqreslər təsis etməklə ölkənin müxtəlif bölgələrindəki işğallara qarşı müqavimət hərəkatlarını təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605064103/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/1_Donem_C1.pdf TURK PARLAMENTO TARİHİ I. DONEM ]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 1918-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk &quot;Yıldırım&quot; Ordu Qrupunun komandanlığını təhvil verdikdən sonra İstanbula gəldi. Britaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanın hərbi gəmilərini gördükdə o, &quot;Necə gəliblərsə, elə də gedəcəklər&quot; demişdi. Sultan VI Mehmed və hökumətin onu İstanbuldan uzaqlaşdırmaq istəməsi səbəbindən Anadoluya keçdiyi bildirilir. Məhz orada müstəqillik mübarizəsinə başlamaq ideyası və qərarı formalaşmışdı.

Hərbi hissələrlə ilk əlaqə yaradan Mustafa Kamal oldu. O, 28 may tarixində Ankara və Diyarbəkirdə yerləşən korpusların komandirlərinə, həmçinin qubernatorlara və qəza rəhbərlərinə məktub göndərərək, ölkə miqyasında milli müqavimət təşkilatlarının yaradılmasına çağırış etdi. Yunan nəzarəti altında olan [[Manisa]] və Aydın şəhərlərində baş verən hadisələrin ardınca, o həmçinin işğala etiraz məqsədilə ictimaiyyətin səfərbər edilməsinin — mitinqlər keçirməklə və işğalçıların hərəkətlərini pisləyən sərt məzmunlu teleqramların xarici dövlətlərin nümayəndələrinə və [[Babı-ali]]yə göndərilməsi yolu ilə — vacibliyini vurğuladı.

İyunun 8-də İstanbula çağırılan Mustafa Kamal Atatürk bu əmrə tabe olmamaq qərarına gəldi. Getməkdən imtina etməsi nəticəsində yaranacaq vəziyyəti nəzərə alaraq, o, bütün millətin birlik və həmrəyliyini təmin etməyə qadir olan bir qurum adından fəaliyyət göstərməyin daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəldi və iyunun 19-da [[Amasya]]da bu istiqamətdə addımlar atdı.

==== Amasya Bəyannaməsi və onun nəticələri ====
Mustafa Kamal Atatürk milli təşkilatları mərkəzi idarəçilik altında birləşdirməyi hədəfləyən və iyunun 18-də Frakiya təşkilatına bildirdiyi qərarı, 21–22 iyun tarixlərində baş köməkçisi [[Cavad Abbas Gürər|Cavad Abbas Gürərə]] yazdırdığı &quot;Amasya Bəyannaməsi&quot; vasitəsilə həyata keçirdi. Bu sənədin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

# Vətənin bütövlüyü, millətin müstəqilliyi təhlükədədir.
# Mərkəzi hökumət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilmir və bu vəziyyət millətimizi yox olmaq ərəfəsində qoyur.
# Millətin müstəqilliyini xilas etmək əzmi və qətiyyəti millətin özündədir.
# Müstəqil milli qurum millətin vəziyyətini müzakirə etmək və qanuni tələblərimizi dünyaya çatdırmaq üçün vacibdir.
# Anadolunun ən təhlükəsiz yeri olan Sivasda ən qısa zamanda milli konqres çağırılmalıdır.
# Bunun üçün təcili olaraq hər vilayətdən üç etibarlı nümayəndə göndərmək lazımdır ki, onlar iclasa vaxtında gəlsinlər.
# İstənilən xoşagəlməz hallara qarşı tədbir olaraq, məsələ milli sirr olaraq saxlanmalı və lazım gələrsə, nümayəndələr səyahətlərini gizli şəkildə davam etdirməlidirlər.
# İyulun 10-da Ərzurumda şərq vilayətləri adından qurultay çağırılacaq. Həmin tarixə qədər digər vilayətlərdən nümayəndələr Sivasa gələrsə, Ərzurum Konqresinin üzvləri də Sivasdakı ümumi yığıncaqda iştirak etmək üçün yola düşəcəklər.

Bu Bəyannamə Mustafa Kemal Atatürkün tapşırığı ilə Amasiyada olan [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Rauf Orbay]] və Rəfət Bələ tərəfindən imzalanmış və şifrələnmiş teleqram vasitəsilə bütün mülki və hərbi orqanlara göndərilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231030125928/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/amasya-tamimi/ Amasya Tamimi]&lt;/ref&gt; Sivas Konqresi bu Bəyannamədən sonra toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ərzurum Konqresi ====
1919-cu ildə Ərzurumda fəaliyyətə başlayan &quot;Şərq Vilayətlərinin Milli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; (Vilâyât-ı Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) Şərq vilayətlərinin türk torpağı olduğunu vurğulayan Cəmiyyət yaratmağa qərarına gəldi. [[Kazım Özalp|Cavad bəy və Kazım Özalpın]] rəhbərlik etdiyi müvəqqəti komitə, Cəmiyyətin Ərzurum şöbəsinin açılması xahişi ilə Ərzurum Valiliyinə müraciət etdi. Cəmiyyət fikir və fəaliyyət birliyini təmin edən təşkilati struktur yaratmağa çalışır və &quot;Albayrak&quot; qəzeti vasitəsilə türk-kürd birliyini təbliğ edirdi. [[Kazım Qarabəkir]]in 15-ci Ordu Korpusunun komandanı təyin edilməsinin Cəmiyyətə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd olunur. Ərzurum şöbəsinin qurultayı Osmanlı ərazi bütövlüyünün və milli varlığın qorunması, köməkçi təşkilatların yaradılması və kəndlilərin silahlandırılması ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı. Mustafa Kamal Atatürkün Ərzuruma gəlişindən və hərbi xidmətdən istefa verməsindən sonra Cəmiyyətin rəhbərliyi dəyişdi və şərq vilayətlərini əhatə edən bir qurultayın Ərzurumda keçirilməsi qərara alındı. Cəmiyyətin yerli şöbələrindən nümayəndələr seçildi. Mustafa Kamal Atatürk və Rauf Orbay Ərzurum Qurultayında iştirak etmək məqsədilə Ərzurum nümayəndəsi vəzifələrindən istefa verdilər və onların yerlərinə digər nümayəndələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ərzurum Konqresi 23 iyul 1919-cu ildə toplandı. Nümayəndələr yekdilliklə Mustafa Kamal Atatürkü sədr seçdilər. Mustafa Kamal çıxışında barışıq şərtlərinin pozulması ilə həyata keçirilən hücum və işğallardan bəhs etdi və tarixin bir millətin mövcudluğunu və hüquqlarını inkar edə bilməyəcəyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Vətənin və millətin müqəddəs dəyərlərini qorumaq naminə milli hərəkatın ruhunu və iradəsini səfərbər etmək əzminin vacibliyini vurğulayan o, &quot;Milli İradə&quot;yə (*İrâde-i Milliye*) əsaslanaraq Anadoludan hərəkətə keçməyin mümkün olduğunu bildirdi. 14 gün davam edən konqresdə ölkənin vəziyyəti və üzləşdiyi çətinliklər müzakirə olundu. Təşkilatın &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot; adı altında qurulmasını və İstanbuldakı müvafiq cəmiyyətlə əlaqələrin kəsilməsini nəzərdə tutan yeni nizamnamə qəbul edildi. İclaslar &quot;Nümayəndələr Heyəti&quot;nin (*Heyeti Temsiliye*) seçilməsi ilə yekunlaşdı. Bağlanış nitqində Mustafa Kamal Atatürk məclisin millətin ümidləri sayəsində toplandığını və vətənlə millətin xilası ilə bağlı mühüm qərarların qəbul edildiyini qeyd etdi. Milli azadlıq mübarizəsində konqresin həlledici rolunu və əhəmiyyətini vurğulayaraq, o, tarixin bu hadisəni möhtəşəm bir nailiyyət kimi qeyd edəcəyini bildirdi. Xülasə olaraq, konqresdə qəbul edilən qərarlar aşağıdakı prinsipləri əhatə edirdi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

# Vətənin bütün bölgələri bölünməz bir bütöv təşkil edir.
# Xarici işğallara və müdaxilələrə qarşı müqavimət göstəriləcək. Osmanlı hökuməti çökərsə, millət özünü müdafiə etmək üçün birləşəcək.
# Mərkəzi hökumətin ölkənin müdafiəsini və müstəqilliyini təmin etmək səlahiyyətinə malik olmadığı təqdirdə, Milli Konqres tərəfindən seçilən müvəqqəti hökumət təşkil olunmalıdır. Konqres iclasda olmadığı halda, bu seçki Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən həyata keçiriləcək.
# Milli gücü səfərbər etmək və milli iradənin suverenliyini təmin etmək vacibdir.
# Xristian azlıqlara siyasi suverenlik və ya sosial tarazlığı pozan imtiyazlar verilməməlidir.
# Mandatlar və protektoratlar qəbuledilməzdir.
# Milli Məclisin dərhal çağırılması və hökumətin Assambleyanın nəzarətində qalmasını təmin etmək üçün səylər göstərilməlidir.

Bu prinsiplər bəyannamə şəklində hər yerə – o cümlədən xarici nümayəndəliklərə – çatdırıldı əlavə olaraq, çoxaldılması və yayılması barədə təlimatlarla birlikdə komandirlərə və etibarlı rəsmilərə göndərildi. Məqsəd həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəsin bu prinsiplərlə tanış olmasını təmin etmək idi. Ərzurum Konqresi milli müqavimətin təməlini qoydu və azadlıq yolunda ilk kollektiv fəaliyyəti təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin təsis edilməsi ====

Konqresin yeddinci ümumi iclası sentyabrın 10-da keçirildi. İclas zamanı əvvəlcədən yaradılmış komissiya tərəfindən Amerika Konqresinə göndəriləcək məktubun məzmunu müzakirə olundu. Məktubda Konqres üzvləri və onların təmsil etdiyi bölgələr qeyd edilir, eyni zamanda qüsurlu sülhün qarşısını almaq üçün yerində araşdırma aparılmasının vacibliyi vurğulanırdı. Məktubun qəbul edilməsindən sonra Nizamnamə ilə bağlı müzakirələr yekunlaşdırıldı.

Bu kontekstdə Cəmiyyətin adı &quot;Şərqi Anadolu Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;ndən &quot;Anadolu və Rumeli Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti&quot;nə dəyişdirildi. Nümayəndələr Heyətinin bütün vətəni təmsil edəcəyi vurğulanaraq, mövcud siyahıya altı yeni üzv əlavə edildi. Bundan əlavə, istənilən işğal və ya müdaxiləyə — xüsusilə də yunan və ya erməni qurumları yaratmağa yönəlmiş fəaliyyətlərə — qarşı kollektiv müdafiə və müqavimət prinsipi dəqiq şəkildə müəyyən edildi.

Konqresdə qəbul edilməsi nəzərdə tutulan bəyannamənin oxunması və büdcə ilə maliyyə məsələlərinə dair qərarların qəbul edilməsindən sonra, Qərbi Anadolunu təmsil etmək məqsədilə Nümayəndə Heyətinə altı yeni üzvün əlavə edilməsi qərara alındı. Nümayəndə Heyəti seçildikdən sonra konqresin işi başa çatdı.[20] [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|İstiqlaliyyət Müharibəsindən]] sonra Cəmiyyət [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Cümhuriyyət Xalq Partiyasına]] çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180712231710/http://www.atam.gov.tr/wp-content/uploads/%C4%B0hsan-G%C3%9CNE%C5%9E-M%C3%BCdafaa-i-Hukuk-Cemiyetinden-Halk-F%C4%B1rkas%C4%B1na-Ge%C3%A7i%C5%9F.pdf &quot;Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nden Halk Fırkasına Geçiş&quot;]&lt;/ref&gt;

==== İstanbul Deputatlar Palatası ====
Sivas Konqresinin başa çatmasından dərhal sonra Nümayəndə Heyəti korpus və diviziya komandirlərinə, qubernatorlara və inzibati dairə rəhbərlərinə, şəhər başçılarına, eləcə də Hüquqların Müdafiəsi Cəmiyyətlərinin mərkəzi komitələrinə ünvanlanmış 13 sentyabr 1919-cu il tarixli bir Bəyannamə yayımladı.

Bu sənəddə Milli Məclisin təcili çağırılması və seçilməsi, millətin hüquqlarının qorunması və mövcudluğunun təmin edilməsi baxımından həyatı əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır, həmçinin seçkilərə hazırlıq işlərinə başlanılması tapşırılırdı. Daha sonra, Deputatlar Palatasına parlament seçkilərinin 1919-cu il oktyabrın 7-də başlayacağı elan edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Martın 8-də [[Saleh Hulusi Paşa]]nın rəhbərliyi ilə yeni hökumət kabineti qurulsa da, İstanbulda &quot;Kuva-yi Milliye&quot; (Milli Qüvvələr) hərəkatına qarşı tədbirlər davam edirdi. Martın 15-də [[Antanta dövlətləri]] 150 hərbi və mülki şəxsi həbs etdi. Ertəsi gün Böyük Britaniya, Fransa və İtaliyanın ali komissarları tərəfindən imzalanmış və İstanbulun hərbi işğal rejimi altına alındığını elan edən diplomatik nota Sədrəzəm Salih Hulusi Kezraka təqdim olundu. İşğal faktiki olaraq martın 16-sı saat 16:00-da başladı.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) &quot;Parlament Tarixi&quot; adlı nəşrinə əsasən, işğal xəbərini aldıqdan sonra Mustafa Kamal Atatürk xarici dövlətlərin parlamentlərinə, xarici işlər nazirlərinə və siyasi təmsilçilərinə göndərdiyi teleqramlarda bildirmişdi: &quot;Osmanlı millətinin siyasi suverenliyinə və müstəqilliyinə vurulan bu son zərbəyə qarşı həyatımızı hər nə bahasına olsa da müdafiə etməkdə qərarlıyıq&quot;. Bundan əlavə, o, yaydığı bəyanatla millətə və bütün dünyaya elan etmişdi ki, &quot;bu işğal Osmanlı Dövlətinin yeddi yüz illik mövcudluğuna və suverenliyinə son qoymuşdur&quot;. Bununla da o, türk millətinin sivilizasiya potensialının, yaşamaq və müstəqillik hüququnun, eləcə də bütün gələcəyinin müdafiə olunması çağırışını etmişdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Ankarada məclisin çağırılması ====

Mustafa Kamal Atatürk, əvvəlcə &quot;[[Müəssislər Məclisi]]&quot; kimi nəzərdə tutduğu məclisin əsl məqsədinin ictimaiyyət tərəfindən yanlış anlaşıla və ya layiqincə qiymətləndirilməyə biləcəyini düşünərək, &quot;fövqəladə səlahiyyətlərə malik məclis&quot;in çağırılması qərarını elan etdi. 1920-ci il martın 19-da Nümayəndələr Heyəti müvafiq qurumlara bu orqan üçün təcili seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə göstəriş verdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

O dövrdə qüvvədə olan 24 dekabr 1876-cı il tarixli Konstitusiyaya ([[Qanuni-Əsasi]]) uyğun olaraq hazırlanmış &quot;Millət vəkillərin seçilməsi haqqında Qanun Layihəsi&quot; və ona əlavə edilmiş qaydalara əsasən müəyyən edildi:

a) hər bölgədə yaşayan hər 50 000 kişi əhaliyə düşən nisbətdə bir deputat seçilsin.

b) 25 yaşına çatmış və dövlətə vergi ödəyən Osmanlı vətəndaşı səsvermə hüququna malikdir.

c) seçkilər iki mərhələdə keçirilsin: ilkin seçicilər ikinci dərəcəli seçiciləri, ikinci dərəcəli seçicilər isə deputatları seçsinlər.

d) millət vəkili seçilmək üçün şəxsin 30 yaşı tamam olmalıdır.

Bununla belə, Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatında — seçicilərin nisbəti, seçicilər korpusunun tərkibi, seçki komissiyaları və seçkilərdə iştirak üçün yaş həddi ilə bağlı qanunvericilik müddəaları dəyişilməklə belə qərara alındı: 

aa) əhali sayından asılı olmayaraq, hər inzibati bölgədən beş nümayəndə seçilsin

bb) qeyri-müsəlmanlar seçkilərdə iştirak etməsin və vergi ödəyicisi statusu məcburi tələb olmasın

cc) deputatların seçkisi bir gündə və vahid iclas çərçivəsində keçirilməlidir. Seçkilər seçicilər tərəfindən deyil, Baş Assambleya və bələdiyyə şuralarının üzvlərindən, habelə hüquq-müdafiə cəmiyyətlərinin mərkəzi və ya inzibati komitələrinin üzvlərindən ibarət bir qurum tərəfindən həyata keçirilməlidir

dd) istənilən partiya, cəmiyyət və ya qrup namizəd irəli sürə bilməli, hər hansı fiziki şəxs isə müstəqil namizəd kimi seçkilərdə iştirak edə bilməlidir

ee) Ankarada [[Kvorum|kvorum]]un təmin edilməsi məqsədilə seçkilər maksimum 15 gün ərzində başa çatdırılmalıdır. 

Beləliklə, 66 seçki dairəsindən 349 deputat seçildi. İstanbul məclisindən gələn 88 deputat da nəzərə alındıqda, deputatların ümumi sayı 437-yə çatdı. Lakin 34 deputatın istefa verməsi səbəbindən birinci çağırışda millət vəkillərin yekun sayı 403 təşkil etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Parlamentin açılışına hazırlıqlar ====
[[Şəkil:Mustafa_Kemal_Pasha_in_the_Turkish_Grand_National_Assembly,_1_March_1921.jpg|thumb|upright=0.91|Atatürk parlamentdəki millət vəkillərinə müraciət edir, 1921-ci il]]
Nümayəndələr Komitəsinin 19 mart 1920-ci il tarixli seçki təlimatına uyğun olaraq seçilmiş deputatlar aprel ayının əvvəllərindən etibarən Ankaraya gəlməyə başladılar. Lakin şəhərdə yaşayış yeri qıtlığı səbəbindən kirayə mənzil tapmaq çətinlik törədirdi. Nəticədə, əvvəllər Kişi Müəllimlər Seminariyası kimi fəaliyyət göstərmiş və sonradan Maarif Nazirliyi tərəfindən istifadə olunmuş binada deputatlar üçün mehmanxana təşkil edildi. 

Ayrı bir məsələ Assambleya iclaslarının keçiriləcəyi məkanla bağlı idi. Nəhayət, muzey kimi fəaliyyət göstərən bina 20-ci Ordu Korpusu və Ankara Hüquqları Müdafiə Cəmiyyətinin səyləri nəticəsində hazırlandı. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 23 aprel 1920-ci il tarixində, cümə günü, saat 13:45-də toplandı. Açılışa sədrlik edən ən yaşlı üzv və Sinop millət vəkili Mehmet Şerif Avcıoğlu idi. O, kürsüyə çıxdı və Məclisin ilk iclasını bir nitqlə açdı:
&lt;blockquote&gt;Bu mötəbər məclisin ən yaşlı üzvü qismində və Allahın köməyi ilə Böyük Millət Məclisini açıq elan edirəm; bununla da bütün dünyaya bəyan edirəm ki, millətimiz öz taleyinin məsuliyyətini bilavasitə öz üzərinə götürmüş və tam daxili və xarici müstəqillik şəraitində özünü idarə etməyə başlamışdır.&lt;/blockquote&gt;
Bu açılış nitqində milli suverenliyə əsaslanan yeni Türkiyə parlamentinin adı həm də &quot;'''Böyük Millət Məclisi'''&quot; olaraq müəyyən edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163012/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1241871 İLK TBMM BİNASI VE SİNOP VEKİLİ MEHMET ŞERİF BEY'İN MECLİS FAALİYETLERİ - Muzaffer YARDIMCI.]&lt;/ref&gt;

24 aprel 1920-ci ildə Atatürk 23 aprel tarixində işə başlamış parlamentin sədri seçildi və Respublika elan edildikdən sonra prezident seçildiyi 29 oktyabr 1923-cü il tarixinədək bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120163016/https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=149042#:~:text=Atat%C3%BCrk%2C%2023%20Nisan%201920'de,Ekim%201923'e%20kadar%20s%C3%BCrd%C3%BCrd%C3%BC. ATATÜRK'TEN ŞENTOP'A 100 YILDA 29 MECLİS BAŞKANI]&lt;/ref&gt;

=== 1923-1927 ===
[[Şəkil:Grand National Assembly of Turkey (1928).jpg|thumb|Ankarada, Türkiyə Milli Məclisində, Kazım Özalpın sədrliyi ilə keçirilən iclas - 1928-ci il.]]
==== Lozanna müqaviləsi ====
İstiqlal Müharibəsində qələbə qazanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi idarəçiliyi öz üzərinə götürdü və İkinci Türkiyə Böyük Millət Məclisini formalaşdırdı. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsi]]ndən sonra [[Mudros müqaviləsi]] imzalandı, lakin Müttəfiq dövlətlər atəşkəs şərtlərini pozaraq ölkəni, o cümlədən İstanbulu işğal etməyə başladılar. Hökumətin acizliyi və mübahisəli mövqeyinə cavab olaraq müqavimət təşkilatları yaradıldı. Mustafa Kamalın 19 may 1919-cu ildə Samsuna gəlişi, milli birlik idealı ətrafında birləşən bu təşkilatların səfərbər olunmasına və güclənməsinə təkan verdi. Bir sıra konqreslər vasitəsilə birləşən bu qruplar Milli Ordunu formalaşdırdılar. Hərbi və siyasi uğurlarla müşayiət olunan milli azadlıq mübarizəsi 30 avqust 1922-ci ildə &quot;Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi&quot; ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Bu döyüşdən sonra İstanbuldakı Fransa, Böyük Britaniya və İtaliya ali komissarları Yunanıstan hökumətinin atəşkəs tələbini [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti|Ankara hökumətinə]] çatdırdılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152409/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/6_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 6. DÖNEM]&lt;/ref&gt;

Türkiyənin nümayəndəsi İsmət İnönü çərşənbə axşamı, iyulun 24-də, saat 15:09-da Mustafa Kamalın ona hədiyyə etdiyi qızıl qələmlə ilk imzanı atdı. Bu mərasim Osmanlı İmperiyasının tarixə qovuşması və yeni türk dövlətinin təməlinin qoyulması ilə nəticələndi. Bununla da Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından bəri davam edən doqquz illik dövrə son qoyuldu.

Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Yunanıstan və Rumıniya Türkiyənin nümunəsini izlədi, Belçika və Portuqaliya da öz sazişlərini imzaladılar. Konfransın sədri — İsveçrə Konfederasiyasının Prezidenti Şoyrer — yekun nitqində bəyan etdi: &quot;Heç bir millət öz hüquqlarından məhrum edilə bilməz&quot; və &quot;Qələbə türklərindir; onlar qəhrəmancasına mübarizə ilə öz hüquqlarını qorudular&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Lozanna müqaviləsi (1923)|Lozanna Müqaviləsi]] uzun və çətin danışıqlardan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230114142612/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592296.2021.1996711 Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey]&lt;/ref&gt; Türklərin arzusu — Mustafa Kamalın Sivasda amerikalı general Harbordla söhbəti zamanı ifadə etdiyi kimi — parçalanmış ölkəni birləşdirmək, müstəqil dövlət və azad millət olmaq idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Respublika dövründə çoxpartiyalı sistemin tətbiqi ilə bağlı ilk cəhd 1924-cü ildə, Mustafa Kamalın təşəbbüsü ilə, cəmi bir neçə ay sonra fəaliyyətinə xitam verilən Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasının təsis edilməsi ilə həyata keçirilmişdir.

=== 1930-1946 ===
[[Şəkil:SeyhunBinzet Ataturk 16.jpg|thumb|TBMM II Binası]]
Altı illik təkpartiyalı idarəçilikdən sonra, 1930-cu ildə [[Fəthi Okyar]] Atatürkün təşəbbüsü ilə Azad Respublikaçı Partiyanı təsis etdi. Lakin ölkənin şərqində baş verən üsyanlar səbəbindən bu partiya elə həmin ilin 17 noyabr tarixində ləğv edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic#ref44430 Opposition]&lt;/ref&gt; 

Atatürkün vəfatından sonra [[İsmət İnönü]] Türkiyə prezidenti seçildi. Həmin vaxta qədər ölkə təkpartiyalı idarəçilik rejimi ilə idarə olunurdu. Onun dövründə Türkiyədə iki ümumi seçki keçirildi: 1939-cu vı1943-cü illərdə. Bundan əlavə, müəyyən seçki dairələrində boş qalmış parlament yerlərini doldurmaq məqsədilə 1938, 1939, 1943, 1944 və 1945-ci illərdə əlavə seçkilər keçirildi.

1939-cu il ümumi seçkiləri, Deputatların Seçilməsi haqqında 1908-ci il tarixli Qanun əsasında keçirilən sonuncu seçkilər idi. 1939-cu ilin yanvarında Böyük Millət Məclisi yeni seçkilərin keçirilməsi barədə qərar qəbul etdi. Mətbuatda seçkilərlə bağlı məlumatlar tez-tez dərc olunurdu. Cümhuriyyət Xalq Partiyası bütün əyalətlərdə namizədlər irəli sürəcəyini, lakin onlardan bəzilərində müstəqil deputatlar üçün yerləri boş saxlayacağını elan etdi.

=== 1946-1960 ===
Respublikanın ilk çoxpartiyalı seçkiləri 1946-cı ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/politika/turkiye-ilk-cok-partili-demokrasi-sinavini-21-temmuz-1946-secimlerinde-verdi/2309838 Türkiye, ilk çok partili demokrasi sınavını 21 Temmuz 1946 seçimlerinde verdi]&lt;/ref&gt; Hakimiyyətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamentdə 397 yer qazandığı halda, müxalifətdəki Demokrat Partiyası 61 yer əldə etdi. Seçki qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərdən sonra 1950-ci il seçkiləri gizli səsvermə və açıq səs sayımı prinsipi əsasında keçirildi. Bu sistemlə keçirilən ilk seçkilərdə [[Demokrat Partiya (Türkiyə, 1946)|Demokrat Partiyası]] qalib gələrək parlamentdə 416 yer qazandı. Əsas müxalifət qüvvəsinə çevrilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası 69 yer əldə etdiyi halda, Millət Partiyası bir yer qazandı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200904110242/https://www.britannica.com/place/Turkey/Kemalist-policies#ref44434 &quot;Turkey under the Democrats, 1950–60&quot;.]&lt;/ref&gt; 

Təqdim olunan müşahidələr, 1950-ci illərdə Türkiyədə Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsi və həmin dövrün siyasi mühiti ilə bağlı müxtəlif alim və mütəxəssislərin fikirlərini əks etdirir. Əsas məqamları:&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230605152408/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/turk_parlamento_tarihi/7_Donem_C1.pdf TÜRK PARLAMENTO TARİHİ 7.DÖNEM 1.CİLT]&lt;/ref&gt;

* Professor [[Bernard Luis|Bernard Levis]]in fikrincə, Atatürk dövründən sonra Türkiyənin demokratik inkişafında ən mühüm dönüş nöqtəsi müxalifətin qəti qələbəsi ilə nəticələnən 1950-ci ilin azad və ədalətli seçkiləri olmuşdur.
* Professor Dr. Mim Kemal Öke, Demokrat Partiyanın hakimiyyətə gəlməsini cəmiyyət yönümlü siyasi prosesə keçiddə mühüm bir mərhələ kimi qiymətləndirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, zaman keçdikcə partiya populist demokratiyadan avtoritar populizmə doğru istiqaməti dəyişib.
* Tədqiqatçı Erdinç Yazıcının fikrincə, 1950-1960-cı illər dövrü Türkiyə üçün infrastrukturun inkişafı və sənayeləşmə baxımından mühüm bir mərhələ olmuşdur. Bu müddət ərzində DP ənənəvi təməlləri dəyişdirən sosial transformasiyalara təkan vermişdir.
* Alim Ömer Çahanın iddiasına görə, Demokrat Partiyanın (DP) hakimiyyətə gəlməsi ilə Türkiyədəki respublika həqiqətən də xalqa əsaslanan bir idarəetmə formasına çevrildi.
* Dosent Dr. Vedat Bilgi, Demokrat Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi Türkiyədə dövlət ilə cəmiyyət arasındakı siyasi uçurumu üzə çıxarmış, bu da ictimai nəzarətin artmasına və vətəndaşların daha fəal iştirakına səbəb olmuşdur.
* Suavi Tuncay qeyd edir ki, Demokrat Partiyasının iqtisadi və siyasi gündəliyi Türkiyə demokratiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
* Professor Dr. [[Turan Günəş]] bildirir ki, 1950-ci illərdə Türkiyə az inkişaf etmiş bir ölkə idi, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının  xalqla əlaqələri zəifləmiş, Demokrat Partiyası isə siyasi mənzərəni dəyişdirmişdi.

1957-ci il seçkilərindən sonra müxalifət öz mövqeyini gücləndirdi və hakim partiyaya qarşı vahid cəbhə yaratdı. Hökumət ilə müxalifət arasındakı qarşıdurma siyasi sistemlə bağlı məsələlər ətrafında cərəyan edirdi, iqtisadi çətinliklər isə müxalifətə ictimai dəstək qazanmaq imkanı verirdi. İttihamları əsaslandırmaq hüququ və mətbuat haqqında qanuna ediləcək dəyişikliklərlə bağlı davam edən müzakirələr fonunda mətbuat da əsasən müxalifətin tərəfində dayanırdı.

Siyasi vəziyyət gərginləşdikcə, hökumət mətbuat və müxalifətin fəaliyyətini araşdırmaq, həmçinin onlara qarşı təzyiqləri gücləndirmək məqsədilə parlamentin təhqiqat komissiyasını yaratmaq qərarına gəldi. Respublika Xalq Partiyasının parlament qrupu adından çıxış edən İsmət İnönü hökumətin seçkilərə əlverişli şəraitdə getmək və səslərin 96,6%-ni qazanaraq hakimiyyətə qayıtmaq məqsədilə bu tədbirləri həyata keçirdiyini bildirdi, lakin vətəndaşların belə bir ssenarinin gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini vurğuladı. Qanun qəbul edildikdən sonra genişmiqyaslı etiraz aksiyaları başladı. Bu etirazlar, Türk Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hərbi çevrilişlə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinə son qoyulduğu 27 may 1960-cı il tarixinə qədər davam etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)|27 may çevrilişi]]ndən sonra Respublika Senatını da iki palatalı sistem qəbul etdi. Sistem [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişinə]] qədər qüvvədə qaldı.

=== 1960-1980 ===
27 may 1960-cı il hərbi müdaxiləsi Demokrat Partiyanın on illik hakimiyyətinə son qoydu və yeni yaranmaqda olan demokratik siyasi rejimə yol açdı. Bu müdaxilə Türkiyənin konstitusiya quruluşunu köklü şəkildə dəyişdirən [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiyası (1961)|1961-ci il Konstitusiyası]]nın birbaşa səbəbi hesab olunur.

=== 1980-2018 ===
[[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən]] sonra qəbul edilən 1982-ci il Konstitusiyası&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201209195458/https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf Kanun TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI]&lt;/ref&gt; ilə qanunverici orqanın hər iki palatası ləğv edildi və ölkə bir palatalı sistemə keçdi. 1982-ci il Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq məqsədilə təsis edilmiş Məşvərətçi Məclis əvvəlcə öz üzvləri arasından 15 nəfərdən ibarət Konstitusiya Komissiyası seçdi. 23 oktyabr 1981-ci ildə toplanan Məşvərətçi Məclis yeni Konstitusiyanın layihəsini hazırlamağa başladı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183846/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1981-10-24/0 &quot;24 Ekim 1981 tarihli Cumhuriyet gazetesi: DANIŞMA MECLİSİ TÖRENLE AÇILDI&quot;]&lt;/ref&gt; [[Kənan Əvrən]] layihəyə dördüncü bir maddə əlavə etdirdi. Həmin maddədə Konstitusiyanın ilk üç maddəsinin &quot;dəyişdirilə bilməyəcəyi və onlara hər hansı dəyişiklik təklifinin də irəli sürülə bilməyəcəyi&quot; təsbit olunurdu. Həmin dövrün qlobal tendensiyasına uyğun olaraq, yeni konstitusiya dövlət quruluşunda icra hakimiyyətini gücləndirirdi. 1982-ci il Konstitusiyası bu güclənməni bir tərəfdən prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirmək, digər tərəfdən isə Nazirlər Kabinetində baş nazirin aparıcı rolunu təsbit etmək yolu ilə təmin etməyi nəzərdə tuturdu.

Konstitusiya 7 noyabr 1982-ci il bazar günü keçirilən referendumda 91,37% səs çoxluğu ilə təsdiqləndi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230120183952/https://egazete.cumhuriyet.com.tr/oku/192/1982-11-08/0 &quot;8 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet gazetesi: Yeni Anayasa ile yeni bir dönem Evren Cumhurbaşkanı&quot;]&lt;/ref&gt;
6 noyabr 1983-cü ildə ümumi parlament seçkiləri keçirildi və 6 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Rəyasət Heyəti formalaşdırıldı. Həmin tarixdə Konstitusiyanın 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, Milli Təhlükəsizlik Şurası və Məşvərət Məclisinin hüquqi fəaliyyətinə xitam verildi. Qəbul edilmiş Konstitusiyanın hərbi idarəçilik dövründə həyata keçirilən hərəkətlərə görə Milli Təhlükəsizlik Şurası, Hökumət və Müəssislər Məclisi üzvlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini qadağan edən 15-ci keçid maddəsi, 2010-cu ildə Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri üzrə keçirilən referenduma qədər ləğv edilmədi.

[[Şəkil:2002GenelSeçimleriMecliseGirenPartiler.png|thumb|2002-ci ildə parlamentə daxil olan siyasi partiyaların səs bölgüsü]]
[[Türkiyədə parlament seçkiləri (2002)|2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən]] sonra parlamentə yalnız iki siyasi partiya daxil oldu. Fəaliyyətdə olan 550 deputatdan xeyli hissəsi yenidən seçilə bilmədi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi sistemini kökündən sarsıdan ciddi bir dəyişiklik kimi qiymətləndirildi. 1999-cu ildə seçki baryerini keçmiş bütün siyasi partiyalar bu dəfə həmin nəticəni əldə edə bilmədilər: [[Doğru Yol Partiyası (Türkiyə, 1983)|DYP]] səslərin 9,55%, [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|MHP]] 8,34%, [[Gənc Partiya]] 7,25%, Demokratik Xalq Partiyası 6,23%, [[Ana Vətən Partiyası (Türkiyə)|ANAP]] 5,13%-ni, [[Səadət Partiyası|Səadət]] 2,48%-ni və [[Demokratik Sol Partiya (Türkiyə)|DSP]] 1,22% səs topladı. Seçkilərdə səslərin sayı misli görünməmiş bir həddə – ümumi səslərin 46,33%-nı təşkil edən 14 545 438-ə çatdı. Nəticədə, [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan|Ərdoğanın]] rəhbərlik etdiyi [[Ədalət və İnkişaf Partiyası|AK Partiya]] səslərin cəmi 34,28%-nı toplamasına baxmayaraq, Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki (TBMM) yerlərin üçdə ikisindən çoxunu əldə etdi. Eyni zamanda, 1999-cu ildə seçki baryerini keçə bilməmiş [[Dəniz Baykal|Baykalın]] rəhbərlik etdiyi [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|CHP]] səslərin 19,39%-ı ilə əsas müxalifət partiyasına çevrildi.

2007-ci il Prezident seçkiləri dövründə səsvermədə azı 367 nəfərin iştirak etməli olduğu, əks təqdirdə nəticənin etibarsız sayılacağı iddia edilirdi. Bu iddiaya görə, 354 yerə sahib olan hakim partiya yalnız öz səsləri ilə prezident seçə bilməzdi. AK Partiya namizəd qismində Kayseri millət vəkili və o vaxtkı Xarici işlər naziri [[Abdullah Gül]]ün namizədliyini irəli sürdü.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140322002150/http://www.milliyet.com.tr/2007/04/24/son/sonsiy09.asp &quot;Erdoğan grup toplantısında Gül'ün ismini açıkladı&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Səsvermənin birinci mərhələsi 27 apreldə keçirildi. Ümumilikdə 361 səsdən 357-sini Abdullah Gül qazandı. Səsvermədən dərhal sonra CHP seçkinin nəticələrinə etiraz edərək Konstitusiya Məhkəməsində müraciyyət etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120406212514/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6414928&amp;tarih=2007-04-27 &quot;Meclis'te 368 kişi var iddiası&quot;.]&lt;/ref&gt; [[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] mayın 1-də çıxardığı qərarla 367 saylı iddianı qəbul edərək səsvermənin birinci turunu ləğv etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208235006/http://www.ntvmsnbc.com/news/406859.asp Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu iptal]&lt;/ref&gt; 

Bu hadisədən sonra Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edildi. Ümumi seçkilər arasındakı müddət beş ildən dörd ilə endirildi. Prezidentin parlament tərəfindən deyil, iki mərhələli səsvermə yolu ilə xalq tərəfindən seçilməsi qərara alındı, səlahiyyət müddəti yeddi ildən beş ilə qısaldıldı və Prezidentin iki dəfə seçilməsinə imkan yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326032623/http://www.memurlar.net/haber/78896/ &quot;Anayasa değişiklik paketi bugün yayımlandı, referandum süreci başladı&quot;.]&lt;/ref&gt; Dəyişikliklər paketi parlamentdə 376 səslə qəbul edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411043317/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/05/10/haber,BB63A2F0C5114812B85DF34520DA7C36.html &quot;Anayasa değişikliği paketi kabul edildi&quot;.]&lt;/ref&gt; Prezident [[Əhməd Necdət Sezər]] düzəlişləri &quot;rejimi təhlükə altına atdığı&quot; əsası ilə [[veto]] etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030220/http://www.milliyet.com.tr/2007/05/26/son/sonsiy03.asp Sezer'den veto&quot;. Milliyet.]&lt;/ref&gt; Düzəlişlər paketi eyni formada yenidən təqdim edildi və 370 səslə qəbul olundu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140326030527/http://www.internethaber.com/55-yasasi-aynen-kabul-87339h.htm 5+5 yasası aynen kabul&quot;]&lt;/ref&gt; Konstitusiya düzəlişləri, 21 oktyabr 2007-ci ildə keçirilən və səslərin 68,95%-i ilə təsdiqləndiyi ümumxalq referendumundan sonra qüvvədə mindi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503195613/http://arsiv.sabah.com.tr/2007/10/21/haber,92A0CBA9A3784A15893A8B8C4C8646A5.html &quot;Referandumdan &quot;Evet&quot; çıktı&quot;. Sabah. ]&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci ildən bu günə ===
[[Şəkil:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|thumb|Millət vəkilləri [[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci il Konstitusiyasına düzəliş]] edilməsi təklifi ilə bağlı səs verirlər.]]
[[Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)|2017-ci ildə konstitusiya dəyişikliyi]] ilə bağlı keçirilən referendumdan sonra, Prezident idarəetmə sistemi çərçivəsində Türkiyə Böyük Millət Məclisinə ilk ümumi seçkilər 24 iyun 2018-ci ildə keçirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200914215347/https://www.britannica.com/place/Turkey/An-emboldened-Erdogan-and-the-AKP-face-resistance#ref343679 &quot;AKP under pressure: failed coup attempt, crackdown on dissidents, and economic crisis&quot;.]&lt;/ref&gt; Baş nazir  vəzifəsi ləğvi ilə icra hakimiyyəti tamamilə Prezidentin əlində cəmləşdi və Baş nazir vəzifəsi 110 illik mövcudluqdan sonra aradan qaldırıldı. Parlamentdəki yerlərin sayı 550-dən 600-ə çatdırıldı, parlament seçkiləri dövrü isə dörd ildən beş ilə uzadıldı. Parlament və prezident seçkilərinin hər beş ildən bir eyni vaxtda keçirilməsi qərara alındı. Bundan əlavə, hakimiyyət bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq, Nazirlər Kabinetinin üzvləri artıq qanun layihələri təqdim edə bilməzlər, bu funksiya parlament üzvlərinə həvalə olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181128051757/https://www.cnnturk.com/turkiye/meclis-yeni-sisteme-hazir-bakanlar-kurulu-siralari-kaldirildi &quot;Meclis yeni sisteme hazır: Bakanlar Kurulu sıraları kaldırıldı&quot;.]&lt;/ref&gt; 

2018-ci ildəki dəyişikliklərdən sonra Türkiyədə qanunvericilik və icra hakimiyyəti qolları arasındakı münasibətlər sistemi Prezident idarəetmə sisteminə xas xüsusiyyətlərlə yanaşı, həm də müəyyən fərqli cəhətlər nümayiş etdirir. Məsələn, həm qanunvericilik, həm də icra orqanlarının eyni gündə keçirilən seçkilər yolu ilə müəyyən edilməsi, müəyyən siyasi üstünlükləri əks etdirən vahid bir partiyanın hər iki qola hakim olmasına şərait yarada bilər. Prezidentin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyət və vəzifələrinin təhlili göstərir ki, icra hakimiyyətinə geniş səlahiyyətlər verilib və bu səlahiyyətlərin bəziləri qanunvericilik nəzarətinə tabe deyil. Dəyişiklik edilmiş sistemə əsasən, Prezident öz kabinetini formalaşdırır, vitse-prezidentləri və nazirləri təyin edir və ya vəzifədən azad edir. Lakin bu təyinatlar parlamentin təsdiqini tələb etmir Büdcə qanunu layihəsi Prezident tərəfindən hazırlanır və Parlament tərəfindən təsdiqlənir. Bununla belə, əgər Parlament büdcə qanununu təsdiqləməzsə, icra hakimiyyəti əvvəlki ilin büdcəsini inflyasiya düzəlişi ilə tətbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230703013507/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121611 &quot;CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE YASAMA-YÜRÜTME İLİŞKİSİ VE BU SİSTEMİN TÜRKİYE DEMOKRASİSİNE ETKİLERİ&quot;]&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] yüksək səviyyəli təyinatlar edir və bu vəzifələrlə bağlı vəzifə və səlahiyyətləri müəyyən edir. Bu səlahiyyətlər müəyyən konstitusiya məhdudiyyətlərinə, məsələn, əsas hüquqlar, siyasi hüquqlar və Konstitusiyada qanunla tənzimlənməsi nəzərdə tutulan məsələlərlə bağlı məhdudiyyətlərə tabedir. Prezidentin Konstitusiyada göstərilənlərdən başqa məsələlər üzrə prezident fərmanları vermək səlahiyyəti yoxdur. Prezident fərmanı mövcud qanunlarla ziddiyyət təşkil edərsə, qanunun müddəaları üstünlük təşkil edir. Parlament eyni mövzuda qanun qəbul edərsə, prezident fərmanı ləğv olunur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150721115535/https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/gorev_yetki/ &quot;Görev ve Yetkiler&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Parlament binaları ==
[[Şəkil:Atatürk_TBMM'den_çıkarken.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atat%C3%BCrk_TBMM'den_%C3%A7%C4%B1karken.jpg|thumb|Türkiyə Respublikasının ilk prezidenti [[Mustafa Kamal Atatürk]] [[İsmət İnönü]], [[Fevzi Çakmak]] və komandasının digər üzvlərinin müşayiəti ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi binasından ayrılır. (29 oktyabr 1930-cu il)]]
İndiyə qədər üç parlament binasından istifadə olunub. Hazırda istifadədə olan parlament binası 1961-ci il yanvarın 6-da açılıb və 1998-ci ildə təmir-bərpa işlərindən keçib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230902045609/https://www5.tbmm.gov.tr/yayinlar/brosurler/tbmm_binalari.pdf  &quot;TBMM Binaları&quot; (PD]&lt;/ref&gt;

=== Parlamentin ilk binası ===
[[Şəkil:Ankara asv2021-10 img45 Cumhuriyet Street on 29Oct.jpg|sol|thumb|Parlamentin ilk binası, hazırda İstiqlal Müharibəsi muzeyi kimi istifadə olunur.]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]
[[Kateqoriya:Atatürk islahatları]]
[[Kateqoriya:Birpalatalı qanunverici orqanlar]]
[[Kateqoriya:Milli qanunvericilik orqanları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tarixi]]</text>
      <sha1>97ljz9t18wp2143g69lpakffopa4q57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan-Polşa futbol matçlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111290</id>
    <revision>
      <id>9015211</id>
      <parentid>9014780</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33422-01</username>
        <id>347127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kişilər */</comment>
      <origin>9015211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8581" sha1="69y9goegxi0gkplauwqxmo3jd08clcw" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Polşa futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Polşanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar.

== Kişilər ==

=== Əsas milli komanda ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!#
!Tarix
!Yer
!Turnir
!Ev sahibi
!Qonaq
!Hesab
|-
|1
|12.10.1994
|[[Mielets]], [[Polşa]]
|AÇSO
|Polşa
|Azərbaycan
|1:0
|-
|2
|15.11.1995
|[[Trabzon]], [[Türkiyə]]
|AÇSO
|Azərbaycan
|Polşa
|0:0
|-
|3
|26.03.2005
|[[Varşava]], [[Polşa]]
|DÇSO
|Polşa
|Azərbaycan
|8:0
|-
|4
|04.06.2005
|[[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|DÇSO
|Azərbaycan
|Polşa
|0:3
|-
|5
|24.03.2007
|[[Varşava]], [[Polşa]]
|AÇSO
|Polşa
|Azərbaycan
|5:0
|-
|4
|02.06.2007
|[[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|DÇSO
|Azərbaycan
|Polşa
|1:3
|}

=== U-21 ===
#11.10.1994 [[Mielets]], [[Polşa]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 5:0
#14.11.1995 [[Trabzon]], [[Türkiyə]] AÇSO Azərbaycan - Polşa 1:2
#25.03.2005 [[Polşa]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 3:0
#03.06.2005 [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Polşa 1:1

=== U-19 ===
#11.10.2009 [[Kfar-Sava]], [[İsrail]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 1:2
#09.09.2025 [[Çatej]], [[Sloveniya]] BT Azərbaycan – Polşa 0:6

=== U-17 ===
#27.09.2008 [[Şubin]], [[Polşa]] AÇSO Polşa – Azərbaycan 2:0
#21.10.2012 [[Sliven]], [[Bolqarıstan]] AÇSO Polşa – Azərbaycan 1:0

=== Klublar ===
#01.08.2004 UEFA Regionlar kuboku &quot;Malopolska&quot; (Polşa, həvəskarlar) – &quot;Femida&quot; (Azərbaycan, həvəskarlar) 13:1&lt;ref name=&quot;10x10&quot;&gt;{{Cite web |title=10x10 |url=http://apasport.az/xeber_10x10_64475.html |access-date=2012-09-27 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506130041/https://apasport.az/xeber_10x10_64475.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
#30.01.2012 [[Antalya]], [[Türkiyə]], BT, Poloniya – Neftçi 1:3
#04.02.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YG, Poloniya – İnter Bakı 0:3
#26.01.2014 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Şlensk 1:3
#27.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Legiya 2:0
#23.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Yaqelloniya 0:1
#22.01.2017 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Termalitse 3:2
#20.01.2017 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Lexiya 1:1
#28.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Kəpəz – Yaqelloniya 1:8
#04.07.2018 [[Avstriya]], YO, Qəbələ – Krakoviya 0:1
#23.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Piast 1:1
#15.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – LKS Lodz 0:4
#21.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Sumqayıt – Arka 1:0
#25.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Visla Plotsk 2:3
#25.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail - Korona 1:0
#15.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt – Yagelloniya 0:0
#18.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ – Zaqlembe 1:2
#19.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Visla Plotsk 1:1
#20.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Qurnik (Leçna) 2:2
#21.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Şlyonsk 2:3
#24.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Qurnik (Leçna) 1:0
#25.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ – Visla Krakov 0:0
#08.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail – Legiya 2:2
#12.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah – Varta 1:1
#13.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ – Rakuv 0:3
#15.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Medz Leqnisa 1:2
#18.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ – Poqon 2:4
#01.07.2023 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Qarabağ – Legiya Varşava 0:2
#22.07.2025 [[Keltse]], [[Polşa]] YO Termalitsa Nyeçetşa - Neftçi 2:2
#16.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ – Zaqlebie Lubin 3:1
#17.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Turan Tovuz – Poqon (Şetsin) 2:3

==== Azərbaycan və Polşa klublarının avrokuboklarda görüşü ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!#
!Tarix
!Yer
!Turnir
!Ev sahibi
!Qonaq
!Hesab
|-
|
|1996/97 mövsümü
|Krakov
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Qutnik&quot; (Polşa)
|&quot;Xəzri&quot; (Azərbaycan)
|9:0
|-
|
|1996/97 mövsümü
|Bakı
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Xəzri&quot;
|&quot;Qutnik&quot;
|2:2
|-
|
|1997/98 mövsümü
|Bakı
|Çempionlar Liqası, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Neftçi&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Vidzev&quot; (Polşa)
|0:2
|-
|
|1997/98 mövsümü
|Lodz
|Çempionlar Liqası, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Vidzev&quot;
|&quot;Neftçi&quot;
|8:0
|-
|
|1998/99 mövsümü
|Lodz
|Çempionlar Liqası, I təsnifat mərhələsi
|LKS (Polşa)
|&quot;Kəpəz&quot; (Azərbaycan)
|4:1
|-
|
|1998/99 mövsümü
|Gəncə
|Çempionlar Liqası, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Kəpəz&quot;
|LKS
|1:3
|-
|
|2000/01 mövsümü
|Vidzev
|İntertoto kuboku, I mərhələ
|&quot;Zaqlembe&quot; (Polşa)
|&quot;Viləş&quot; (Azərbaycan)
|4:0
|-
|
|2000/01 mövsümü
|Bakı
|İntertoto kuboku, I mərhələ
|&quot;Viləş&quot;
|&quot;Zaqlembe&quot;
|1:3
|-
|
|2005/06 mövsümü
|Bakı
|İntertoto kuboku, I mərhələ
|&quot;Karvan&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Lex&quot; (Polşa)
|1:2
|-
|
|2005/06 mövsümü
|Poznan
|İntertoto kuboku, I mərhələ
|&quot;Lex&quot;
|&quot;Karvan&quot;
|2:0
|-
|
|2007/08 mövsümü
|Bakı
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;MKT-Araz&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Qrotslin&quot; (Polşa)
|0:0
|-
|
|2007/08 mövsümü
|Qrodzisk
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Qrotslin&quot;
|&quot;MKT-Araz&quot;
|1:0
|-
|
|2008/09 mövsümü
|Bakı
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Xəzər-Lənkəran&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Lex&quot; (Polşa)
|0:1
|-
|
|2008/09 mövsümü
|Poznan
|UEFA kuboku, I təsnifat mərhələsi
|&quot;Lex&quot;
|&quot;Xəzər-Lənkəran&quot;
|4:1
|-
|
|2010/11 mövsümü
|Bakı
|UEFA Çempionlar Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;İnter&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Lex&quot; (Polşa)
|0:1
|-
|
|2010/11 mövsümü
|Poznan
|UEFA Çempionlar Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;Lex&quot;
|&quot;İnter&quot;
|0:1 (pen. 9:8)
|-
|
|2010/11 mövsümü
|Krakov
|UEFA Avropa Liqası, III təsnifat mərhələsi
|&quot;Visla&quot; (Polşa)
|&quot;Qarabağ&quot; (Azərbaycan)
|0:1
|-
|
|2010/11 mövsümü
|Bakı
|UEFA Avropa Liqası, III təsnifat mərhələsi
|&quot;Qarabağ&quot;
|&quot;Visla&quot;
|3:2
|-
|
|2013/14 mövsümü
|Bakı
|UEFA Avropa Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;Qarabağ&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Piast&quot; (Polşa)
|2:1
|-
|
|2013/14 mövsümü
|Qlivitse
|UEFA Avropa Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;Piast&quot;
|&quot;Qarabağ&quot;
|2:2
|-
|
|2017/18 mövsümü
|Bakı
|UEFA Avropa Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;Qəbələ&quot; (Azərbaycan)
|&quot;Yaqelloniya&quot; (Polşa)
|1:1
|-
|
|2017/18 mövsümü
|Belostok
|UEFA Avropa Liqası, II təsnifat mərhələsi
|&quot;Yaqelloniya&quot;
|&quot;Qəbələ&quot;
|0:2
|-
|
|2020/21 mövsümü
|Varşava
|UEFA Avropa Liqası, pley-off mərhələsi
|&quot;Legiya&quot;
|&quot;Qarabağ&quot;
|0:3
|-
|
|2022/23 mövsümü
|Poznan
|UEFA Çempionlar Liqası, təsnifat mərhələsi
|&quot;Lex Poznan&quot;
|&quot;Qarabağ&quot;
|1:0
|-
|
|2022/23 mövsümü
|Bakı
|UEFA Çempionlar Liqası, təsnifat mərhələsi
|&quot;Qarabağ&quot;
|&quot;Lex Poznan&quot;
|5:1
|-
|
|2023/24 mövsümü
|Çenstoxova
|UEFA Çempionlar Liqası, təsnifat mərhələsi
|&quot;Rakuv&quot;
|&quot;Qarabağ&quot;
|3:2
|-
|
|2023/24 mövsümü
|Bakı
|UEFA Çempionlar Liqası, təsnifat mərhələsi
|&quot;Qarabağ&quot;
|&quot;Rakuv&quot;
|1:1
|-
|}

== Qadınlar ==

=== Əsas milli komanda ===
#11.03.2020 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Polşa 0:5
#23.10.2020 [[Varşava]], [[Polşa]] AÇSO Polşa – Azərbaycan 3:0

=== U-21 ===

=== U-19 ===
#05.04.2016 [[Dublin]], [[İrlandiya]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 0:0
#26.10.2021 [[Paduya]], [[İtaliya]] AÇSO Azərbaycan - Polşa 0:2

=== U-17 ===
#10.10.2007 AÇSO Polşa - Azərbaycan 4:0
#04.08.2013 [[Bjeq]], [[Polşa]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 5:0
#08.10.2016 [[Macarıstan]] AÇSO Polşa - Azərbaycan 4:0

=== Klublar ===

== Futzal ==

=== Əsas milli komanda ===
#07.10.2022 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] DÇSO Azərbaycan - Polşa 4:3
#07.03.2023 [[Koşalin]], [[Polşa]] DÇSO Polşa - Azərbaycan 7:2

== Çimərlik futbolu ==

=== Əsas milli komanda ===
#15.08.2014 [[Torredembarra]], [[İspaniya]] AS Polşa – Azərbaycan 6:1
#13.08.2017 [[Şiofok]], [[Macarıstan]] [[Avroliqa|AL]] Azərbaycan – Polşa 4:5
#22.07.2018 [[Moskva]], [[Rusiya]] BT, Polşa – Azərbaycan 6:9
#27.07.2019 [[Moskva]], [[Rusiya]] DÇSO, Polşa – Azərbaycan 13:3
#27.06.2023 [[Krakov]], [[Polşa]] [[2023 Avropa Oyunları|AO]], Polşa – Azərbaycan 7:2

=== Klublar ===
#07.06.2015 [[Kataniya]], [[İtaliya]] AÇL, Lodz – Əmrahbank 4-5

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

{{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan–Polşa münasibətləri|futbol matçları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Polşa]]
[[Kateqoriya:Polşa milli futbol komandasının oyunları|Azərbaycan]]</text>
      <sha1>69y9goegxi0gkplauwqxmo3jd08clcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:İkikəsicidişlilər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>112806</id>
    <revision>
      <id>9015277</id>
      <parentid>6801933</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="ri7hdr77a1r2upyh9q8p3ohuy294rph" xml:space="preserve">{{catmore}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Diprotodontia}}

[[Kateqoriya:Kisəlilər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>ri7hdr77a1r2upyh9q8p3ohuy294rph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bərdə Dövlət Təbiət Yasaqlığı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114414</id>
    <revision>
      <id>9015327</id>
      <parentid>6509716</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42183-56</username>
        <id>351514</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="p414f6ylafcop7orpxp47opazprtd9g" xml:space="preserve">{{Qoruq}}
'''Bərdə Dövlət Təbiət Yasaqlığı''' — [[1966]]-cı ilin mayında Bərdə və Ağdaş rayonlarının ərazisində yaradılmışdır. Yaradılmasının əsas məqsədi Kürətrafı tuqay meşələrini və onların faunasını qoruyub zənginləşdirməkdir. Yasaqlığın ümumi sahəsi 7500 hektardır. 
Təbii bitki örtüyü əsasən qovaqdan ibarət olan kompleksdən, qovaq, söyüd, tut və s. ibarət cavan meşəlikdən, yulğunun üstünlük təşkil etdiyi kolluqlardan, palıdın üstünlük təşkil etdiyi meşəlikdən ibarətdir.

Yasaqlıqda məməlilərdən çöl donuzu, çaqqal, tülkü, meşə pişiyi, qamış pişiyi, porsuq, meşə dələsi, dovşan və s., quşlardan qırqovul, turac, fitçi cürə, qırmızıbaş ördək, meşə cüllütü, alabaxta, kiçik və böyük qarabattaq və s. məskunlaşmışdır. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dövlət Təbiət Yasaqlığı |url=http://www.eco.gov.az/b-yasaqliq.php |access-date=2010-06-02 |archive-date=2010-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521002859/http://www.eco.gov.az/b-yasaqliq.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Dövlət Təbiət Yasaqlığı]]
* [[Azərbaycan qoruqları]]

== İstinadlar ==
&lt;references/&gt;

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.ecostyle.az/ekologiya.asp?dil=az&amp;id=28 Azərbaycanın Dövlət Təbiət Yasaqlıqları]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}

{{Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan yasaqlıqları]]
[[Kateqoriya:1966-cı ildə yaradılmış qoruq əraziləri]]
[[Kateqoriya:Bərdə rayonu]]</text>
      <sha1>p414f6ylafcop7orpxp47opazprtd9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quzanlı bələdiyyəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114989</id>
    <revision>
      <id>9015257</id>
      <parentid>8976444</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Quzanlı]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24067" sha1="jd4xk1fbjdx9egjsg7lq7lowhudbrdu" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid
|Status                  = [[Bələdiyyə]] 
|Ad                      = Quzanlı bələdiyyəsi
|Orijinal adı            = Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsi
|Dil                     = [[Azərbaycan dili]]
|İdentifikator tipi      = Statistik kodu
|Rəqəmsal identifikator  = 60913007 
|İdentifikator tipi2     = Bələdiyyə ödənişləri üçün vergi kodu
|Rəqəmsal identifikator2 = 3209 
|İdentifikator tipi3     = VÖEN
|Rəqəmsal identifikator3 = 3200013311 
|Daxildir                = [[Ağdam rayonu]]
|Vəzifənin adı           = Bələdiyyə sədri
|Vəzifəli şəxs           = Məhərrəmov Rauf Əlöysət oğlu 
|Əlavə                   = quzanlibelediyyesi@outlook.com
|Paytaxt tipi=Bələdiyənin ünvanı|Paytaxt=[[Quzanlı qəsəbəsi]], Zərifə Əliyeva küçəsi, Heydər Əliyev Mərkəzinin yanında|Gerb=|Gerbin ölçüsü=30X30}}
'''Quzanlı bələdiyyəsi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Ağdam rayonu]]nda 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən [[bələdiyyə]].

== Tarixi ==
07.12.1999-cu il tarxili 771-IQ nömrəli Qanunun [https://e-qanun.az/framework/5230#_edn16:~:text=v%C9%99%20Qobustan%20k%C9%99ndl%C9%99ri-,A%C4%9Fdam%20rayonu,-1 ilkin redaksiyasının] &quot;Ağdam rayonu&quot; bölməsində nəzərdə tutulmuş 8 bələdiyyədən biri Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsi olub.

Bu Bələdiyyənin ilk Nizamnaməsi 14.02.2000-ci il tarixli 02 nömrəli Protokolunda təsbit edilmiş Qərarı ilə təsdiq edilib və 21.08.2017-ci il tarixli 16 nömrəli Protokolunda&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi (2017) |url=https://e-qanun.az/framework/36407 |access-date=2025-07-01 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; təsbit edilmiş [https://e-qanun.az/framework/36407#:~:text=Nazirliyin%C9%99%20t%C9%99qdim%20edilsin.-,3.,-%E2%80%9CNormativ%20h%C3%BCquqi%20aktlar 3-cü Qərarla] ləğv olunub.

18.04.2000-ci il tarixli 864-IQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/508 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202230534/https://e-qanun.az/framework/508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; təsdiq edilmiş &quot;Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında&quot; Əsasnaməyə uyğun olaraq [[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsində]] &quot;Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası&quot; yaradılıb, Quzanlı bələdiyyəsi həmin Şuranın üzvülüyünə qəbul edilib və [https://belediyye.gov.az/70#:~:text=A%C4%9Fdam%20rayonu%2C%20Quzanl%C4%B1%20b%C9%99l%C9%99diyy%C9%99si Quzanlı bələdiyyəsinin sədri] eyni zamanda həmin Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.

2003 - 2020-ci illərdə &quot;Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında&quot; Qanuna&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyi]], özünün Bələdiyyələrlə iş mərkəzi ([[Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi]])&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; və Bərdə Regional Əldliyyə İdarəsi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; vasitəsilə həyata keçirib.

03.05.2005-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş &quot;Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi&quot;nə&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsinin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/10403 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521134602/https://e-qanun.az/framework/10403 |archive-date=2024-05-21 |access-date=2025-03-17 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; uyğun olaraq, Bələdiyyə [https://abma.gov.az/az/abma/nizamname Azərbaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının] üzvü olmuşdur.

09.10.2007-ci il tarixli 426-IIIQD nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14119 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202112856/https://e-qanun.az/framework/14119 |archive-date=2024-12-02 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; &quot;[https://e-qanun.az/framework/5230 Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahıs]ı&quot;nda &quot;''Ağdam rayonu&quot; bölməsinin 9-cu sırasında &quot;Quzanlı, Çullu, Eyvazlı&quot; sözləri &quot;Quzanlı qəsəbəsi, Eyvazlı, Çullu&quot; sözləri ilə əvəz''&quot; edilib.

01.04.2008-ci il tarixli 587-IIIQD nömrəli Qanunun&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=&quot;Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718084558/https://e-qanun.az/framework/14501 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/14501#:~:text=2.%20A%C4%9Fdam%20rayonu%20b%C3%B6lm%C9%99sind%C9%99%3A,S%C9%99f%C9%99rli%20q%C9%99s%C9%99b%C9%99l%C9%99ri%22%20s%C3%B6zl%C9%99ri%20il%C9%99%20%C9%99v%C9%99z%20edilsin. 2-ci hissəsində] &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahısı&quot;nin &quot;''2. Ağdam rayonu bölməsində:… 4) 9-cu sırada &quot;Quzanlı bələdiyyəsi&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;Quzanlı qəsəbəsi, Eyvazlı, Çullu və İmamqulubəyli kəndləri&quot; sözləri &quot;Quzanlı, Birinci Quzanlı, İmamqulubəyli qəsəbələri və Çullu, Eyvazlı, İmamqulubəyli kəndləri&quot; sözləri ilə;&quot; əvəz edilib.''

21.08.2017-ci il tarixli 16 nömrəli Protokolunda&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; təsbit edilmiş [https://e-qanun.az/framework/36407#:~:text=Q%C6%8FRARA%20ALIR%3A-,1.,-Az%C9%99rbaycan%20Respublikas%C4%B1%20A%C4%9Fdam 1-cı Qərarı] ilə Bələdiyyənin ikinci Nizamnaməsi təsdiq edilib və həmin Nizamnamə Bələdiyyənin 31.03.2026-cı il tarixli 02 nömrəli Protokolunda&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyənin Nizamnaməsi (2026)|last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri|language=az|url=https://e-qanun.az/framework/61759|publisher=e-qanun.az}}&lt;/ref&gt; təsbit edilmiş [https://e-qanun.az/framework/61759#:~:text=Nazirliyin%C9%99%20t%C9%99qdim%20edilsin.-,3.,-Nizamnam%C9%99%20%E2%80%9CB%C9%99l%C9%99diyy%C9%99l%C9%99rin%20%C9%99razil%C9%99ri 3-cü Qərarı] ilə ləvğ edilib.

2020-ci ildən &quot;Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında&quot; Qanuna&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/2053 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413194013/https://e-qanun.az/framework/2053 |archive-date=2024-04-13 |access-date=2025-03-18 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyi]], özünün Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi |title=Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi |url=https://www.justice.gov.az/idareler/73 |access-date=2025-03-18 |website=www.justice.gov.az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125164720/https://justice.gov.az/idareler/73 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və Qarabağ Regional Ədliyyə İdarəsi&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi |title=Regional ədliyyə idarələri |url=https://www.justice.gov.az/idareler/482 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125163447/https://justice.gov.az/idareler/482 |archive-date=2025-01-25 |access-date=2025-03-18 |website=www.justice.gov.az}}&lt;/ref&gt; vasitəsilə həyata keçirir.

07.04.2025-ci il tarixındə Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurasının 1 nömrəli iclas Protokolunda təsbit edilmiş Qərara əsasən Ağdam rayonunun Xındırıstan bələdiyyəsinin sədri Şuranın sədri seçilib, Şura öz fəaliyyətini [[Xındırıstan]] kəndində davam edir.

2025-ci ilin yanvar-dekabr ayları ərzində Bələdiyyə rəngli loqo yaradaraq, öz sosla şəbəkə hesablarında paylaşmış, lakin bələdiyyə iclasında təqdiq edə bilməmişdi. Bu emblem Bələdyyə əraizindən Ağdam rayonuna girişdə, İmamqulubəyli kəndinin  ərazisində quraşdırılmış bayraq meydanına həsr olunmuşdu. 
[[Fayl:Quzanlı bələdiyyəsi gerbi.jpeg|thumb|Quzanlı bələdiyyəsinin 2025-ci il yanvar-dekabr aylarında istifadə etdiyi emblem]]
24.12.2025-ci il tarixli 36 №-li Protokolu ilə Bələdiyyə yeni embleminin təsvirini və istifadə qaydalarını  təsdiq edib. Bu emblemin simvolik-məna təsviri belədir: &lt;blockquote&gt;1.  Emblemin elementlərinin simvolik-məna təsviri

1.1. '''Ümumi məna''': Emblem Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsinin rəsmi nişanı, simvolu olmaqla aşağıdakıları əks etdirir:

1.1.1.  Bələdiyyə ərazisindəki qəsəbə və kəndlərin tarixən türk mənşəli tayfaların yaşadığı ərazi kimi tanındığı, xüsusilə Oğuz türk tayfaları ilə bağlılığı əks etdirir;

1.1.2.  Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin mədəni-tarixi kontekstində qurulur;

1.1.3.  dizaynı Bələdiyyə ərazisinin aid olduğu türk dövlətlərinin rəsmi simvolları, bu torpaqlarda yaşamış tarixi türk tayfalarının damğa (qəbilə möhürləri) simvolları və Azərbaycan xalça motivləri ilə zənginləşdirilir;

1.1.4.  qədim türk mifologiyasından, yerli mədəniyyətindən və islam təsirlərini əks etdirir.

1.2. '''Şərq qalxanı üzərində günəş şüaları''' şəklində çoxguşəli ulduzların mənası belədir:

1.2.1.  günəş şüaları qədim türk mifologiyasında həyat, qüdrət və məsumluq (günahsızlıq) simvoludur, necə ki “Quzanlı” sözü Kitabi Dədəqorqud və başqa milli folklor nümunələrində “günahsız”, “məsum” mənalarında işlədilib;

1.2.2.  yerli türk tayfalarında günəş ilahəsi Gün Ana kimi ibadət olunub və bu motiv tayfa damğalarında mülkiyyət və qorunma nişanı kimi istifadə edilib;

1.2.3.  Quzanlı ərazisində yaşamış türk tayfaları (Qarabağ xanlığının Oğuz kökləri) üçün günəş şüaları qəbilə birliyini və torpaq sahibliyini ifadə etməklə, mülkiyyət olan maddi nemətlərə vurulan nişanlar kimi istifadə edilib;

1.2.4.  Azərbaycan xalçalarında (xüsusilə Qarabağ məktəbi) bu motiv &quot;göl&quot; və ya &quot;şüa&quot; adlanır və bolluq, işıq və qorunma mənasını daşıyır;

1.2.5.  Türk dövlətlərində günəş simvolu suverenliyi və imperator gücü ifadə edir;

1.2.6.  müasir Türk Dövlətləri Təşkilatının bayraqlarında da ulduz və şüa motivləri türk birliyini bildirir;

1.2.7.  Quzanlı kontekstində bu simvol Ağdam rayonundakı mərkəzi mövqeyini (Qarabağın &quot;qapısı&quot; kimi tanınan ərazi) və tarixi müstəqilliyi vurğulayır;

1.2.8.  Şüaların sayı on altıdır ki, bu da Orxon və Altay ornamentlərində yer alan günəş simvollarının 16 qoluna işarədir.

1.3. '''Guşədə çiçəkli naxış''' şəklində elementlərin mənası belədir:

1.3.1.  qədim türk damğalarında bu işarə yerin türk qəbiləsinə aidiyyətini göstərən həndəsi nişanlar olub; xüsusilə, oğuz tayfalarında romb və çarx formaları qorunma və ailə birliyini əks etdirib;

1.3.2.  Bələdiyyə ərazisindəki yaşayış məntəqələrində yaşamış tayfalar (Qarabağdakı türk köçərilər) bu işarəli damğalarını heyvanlara, qaya-daşlara və xalçalara vuraraq, ona mülkiyyət və mənəvi qüvvə mənasını veriblər;

1.3.3.  Azərbaycan xalçalarında bu motivlər &quot;buta&quot; (alov və ya çiçək forması) və ya &quot;göl&quot; adlanır: buta həyatı, məhsuldarlığı və qorunmanı, romblar isə gücü və stabilliyi ifadə edir.

1.4. '''Mərkəzi səkkizguşəli Azərbaycan və daxilindəki səkkizguşəli Səlcuq ulduzu''' olan elementin mənası belədir:

1.4.1.  səkkizguşəli böyük ulduz Azərbaycan milli gerbində və bayrağında olan əsas simvolu əks etdirməklə, islam dinindəki səkkiz cənnət qapısı və türk irsi olan balans və harmoniya simgəsidir;

1.4.2.  Səlcuq ulduzu (iki dörbucağın vədhədi) türk damğalarında qəbilə rəhbərliyini və Göy Tanrını ifadə edir;

1.4.3.  Bələdiyyə ərazisindəki qədim petrogliflərdə ulduz damğaları qorunma və əbədiyyət nişanı kimi istifadə edilib;

1.4.4.  Azərbaycan (xüsusilə də Qarabağ) xalçalarında ulduz &quot;yıldız&quot; qorunma, uğur və kosmik harmoniya mənası daşıyır;

1.4.5.  Türk dövlətlərində (Səlcuq, Rum, Osmanlı, Azərbaycan Atabəyləri simgələrində) ulduz suverenliyi və dini birliyi simvollaşdırıb; 

1.4.6.  müasir Türk Dövlətləri Təşkilatının bayraqlarında Səlcuq ulduzu, eyni zamanda, dörd qurucu dövlətin simvolları kimi qəbul edilir;

1.4.7.  Bələdiyyə üçün bu, ərazinin islam-türk irsi və Ağdamın tarixi (Qarabağ xanlığı) ilə bağlıdır, həm də vəhdəd yerli özünüidarəetmə prinsiplərini vurğulayır.

1.5. '''Mərkəzdəki kiçik ulduzlar''' olan daxili elementlərin mənaları belədir:

1.5.1.  Emblemin mərkəzində təsvir edilmiş kiçik ulduzlar türk damğalarında ailə və tayfa birliyinin simgəsidir – köçəri türk boylarında damğalar qrup kimliyini ifadə edən kompleks nişanlara aiddir;

1.5.2.  Bələdiyyə ərazisində vaxtı ilə yaşamış oğuz boylarının mənəvi bağlarını göstərir;

1.5.3.  xalça simvollarında bu cür ulduzlar qorunma rəmzidir;

1.5.4.  türk dövlətlərində (Osmanlı, Türkiyə, Azərbaycan rəsmi rəmzlərində) ulduzlar dini (İslam ay-ulduz) və milli-irsi (qüvvət, davamlılıq) məna daşıyır. 

1.5.5.  Bu element Quzanlı bələdiyyəsinin icma birliyini və tarixi qorunmasını vurğulayır.

1.6. '''Yazı və qövsvari yerləşmə''' elementinin mənaları belədir:

1.6.1.  “Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsi” yazısı Bələdiyyənin Nizamnaməsindəki tam rəsmi adını ifadə edir;

1.6.2.  eyni zamanda, “Ağdam rayonunun” ifadəsi Bələdiyyənin coğrafi mənsubiyyətini göstərir;

1.6.3.  qövsvari yerləşmə türk damğalarında dairəvi nişanlar kimi əbədiyyət və birliyi ifadə edir;

1.6.4.  eynilə, qövsvari yerləşmə imkan verir ki, Emblem dairəvi möhür şəklində də istifadə edilsin.

1.7. '''Rənglərin''' mənaları belədir:

1.7.1.  Emblemdə gümüşü və boz-qara rənglər istifadə edilməklə, türk dövlətlərində və damğalarında bu rənglər imperativ birliyin və ənənəvi sənətkarlığın rəmzi kimi qəbul edilib;

1.7.2.  '''gümüşü rəng''' Azərbaycan və ümumi türk heraldikasında saflıq, səmimiyyət və sülh rəmzi kimi istifadə olunmaqla, türk mədəniyyətində bu rəng mərkəzi (dünya mərkəzi) və ya qərb istiqamətini (ağ rənglə əlaqəli) ifadə edir – bu, türk xalq ədəbiyyatında bolluq və əbədiyyəti təmsil edir; habelə Azərbaycan milli simvollarında gümüşü rəng təmizlik və müdriklik mənasını daşıyır;

1.7.3.  Bələdiyyə kontekstində '''gümüşü rəng''' yerli idarəçiliyin şəffaflığını və xalqın saflığını vurğulayaraq, Qarabağ bölgəsinin dirçəlişini (yenidənqurmanı) ehtiva edir;

1.7.4.  '''qara rəng''' türk mədəniyyətində güc, böyüklük və xalqın birliyini göstərməklə, qədim türk yazılarında &quot;kara&quot; (qara) &quot;Qara xalq&quot; mənasında istifadə olunaraq, sadə xalqın gücü, böyük və davamlılığını ifadə edir;

1.7.5.  '''qara rəng''' Bələdiyyənin Qarabağ müharibəsi, xüsusən, Quzanlının müvəqqəti rayon mərkəzi statusu kontekstində, tarixi mübarizəsini və xalqın möhkəmliyini vurğulayır.&lt;/blockquote&gt;31.03.2026-cı il tarixli 02 nömrəli Protokolunda&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|title=Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyənin Nizamnaməsi (2026)|last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri|language=az|url=https://e-qanun.az/framework/61759|publisher=e-qanun.az}}&lt;/ref&gt; təsbit edilmiş [https://e-qanun.az/framework/61759#:~:text=Q%C6%8FRARA%20ALIR%3A-,1,-.%20%E2%80%9CAz%C9%99rbaycan%20Respublikas%C4%B1%20A%C4%9Fdam 1-ci Qərarı] ilə Bələdiyyənin üçüncü Nizamnaməsi təsdiq edilib.

06.04.2026-cı il tarixli 13 nömrəli Protokolun 2-ci Qərarı ilə Bələdiyyənin ilk dəfə Reqlamenti təsdiq edilib. Bu Reqlament Qarabağ Regional Ədliyyə İdarəsinin dəstəyi ilə, beynəlxalq korporativ idarəetmə standartlarına və qanunvericiliyə uyğun tərtib olunub&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azərbaycanda bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni... |url=https://cebheinfo.az/cemiyyet/azerbaycanda-bir-ilk-bu-belediyyeler-terefinden-yeni_649 |access-date=2026-05-07 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Azərbaycan tarixində bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni… |url=https://meyar.net/az%c9%99rbaycan-tarixind%c9%99-bir-ilk-bu-b%c9%99l%c9%99diyy%c9%99l%c9%99r-t%c9%99r%c9%99find%c9%99n-yeni/ |website=Meyar Net}}&lt;/ref&gt;.

== Mərkəzi və ərazisi ==
Nizamnamənin&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; [https://e-qanun.az/framework/61759#:~:text=rayonunun%20Quzanl%C4%B1%20b%C9%99l%C9%99diyy%C9%99si.-,1.5,-.%20B%C9%99l%C9%99diyy%C9%99nin%20%C3%BCnvan%C4%B1%3A%20A%C4%9Fdam 1.5-ci bəndinə] əsasən Bələdiyyənin mərkəzi Ağdamın [[Quzanlı qəsəbəsi|Quzanlı qəsəbəsidir]].

Bələdiyyənin ünvanı: Quzanlı qəsəbəsi, Zərifə Əliyeva küçəsi, Heydər Əliyev Mərkəzinin yanı&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Bələdiyyənin tam adı&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!VÖEN&lt;ref&gt;{{Cite web |last=VÖEN üzrə Axtarış |first=Dövlət Vergi Xidməti |title=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |access-date=2025-05-30 |website=new.e-taxes.gov.az |language=az |archive-date=2025-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603141632/https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url-status= }}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyə ödəyiciləri üçün vergi kodu&lt;ref name=&quot;:232&quot;&gt;{{Cite web |last=TAXES.GOV.AZ |title=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı |url=https://www.taxes.gov.az/az/post/374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628193843/https://taxes.gov.az/az/post/374 |archive-date=2022-06-28 |access-date=2024-11-04 |website=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı - Taxes.Gov.Az |language=az}}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyənin statistik kodu&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 27 oktyabr 2015-ci il tarixli 150111500009 nömrəli Qərarı və Azərbaycan Respublikası Dövlət  Statistika Komitəsinin 29 iyul 2015-ci il  tarixli 16/1 nömrəli kollegiya qərarı  ilə təsdiq edilmişdir |date=27.10.2025 |title=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI, 2015 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2025-07-22 |archive-date=2022-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304050556/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Ərazisi (km²)&lt;ref name=&quot;:92&quot;&gt;{{Cite web |last=Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytı |title=Ağdam bələdiyyələri haqqında statistik məlumatlar |url=http://agdam-ih.gov.az/az/belediyyeler-haqqinda-statistik-melumatlar.html |website=agdam-ih.gov.az}}&lt;/ref&gt;
!İnzibati ərazi dairəsinin adı
!İƏD statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi, |first=Kollegiyasının 16.02.2024-cü il tarixli 2/2 nömrəli Qərarı |date=16.02.2024 |title=Azərbaycan Respublikasının İnzibati Ərazi Bölgüsü Təsnifatı, 2024 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2025-07-01 |archive-date=2024-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623071519/https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!İnzibati ərazi vahidinin adı
!İƏV statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Ağdam rayonunun Quzanlı  bələdiyyəsi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |3200013311
| rowspan=&quot;6&quot; |3209
| rowspan=&quot;6&quot; |60913007
| rowspan=&quot;6&quot; |37,7
| rowspan=&quot;2&quot; |Quzanlı qəsəbə iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60913005
|[[Quzanlı]] qəsəbəsi
|60913016
|-
|[[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]] kəndi
|60913028
|-
|Birinci Quzanlı iəd
|60943005
|[[Birinci Quzanlı]] qəsəbəsi
|60943016
|-
|İmamqulubəyli qəsəbə iəd
|60947005
|[[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli]] qəsəbəsi
|60947016
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |İmamqulubəyli kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60931005
|[[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] kəndi
|60931018
|-
|[[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]] kəndi
|60931028
|}

== Bələdiyyənin fəaliyyəti ilə bağlı digər məlumatlar ==
&quot;Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında&quot; Qanuna&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyi]], özünün Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; və Qarabağ Regional Ədliyyə İdarəsi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; vasitəsilə həyata keçirir.

&quot;Bələdiyyə qulluğu haqqında&quot; Qanuna&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyə qulluğu haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/5228 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606103919/https://e-qanun.az/framework/5228 |archive-date=2024-06-06 |access-date=2025-03-18 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; uyğun olaraq, Bələdiyyədə mühasib və digər bələdiyyə qulluqçuları fəaliyyət göstərir.

Bələdiyyə sədri barədə məlumatlar [https://belediyye.gov.az/70#:~:text=A%C4%9Fdam%20rayonu%2C-,Quzanl%C4%B1%20b%C9%99l%C9%99diyy%C9%99si,-Quzanl%C4%B1%20q%C9%99s%C9%99b%C9%99si%2C%20Z%C9%99rif%C9%99 Bələdiyyələrlə İş Potalında] dərc edilir&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Bələdiyyələrlə iş portalı |first=Ağdam bələdiyyələri |title= |url=https://belediyye.gov.az/70}}{{Dead link|date=December 2024|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;.

Ağdam rayon icra hakimiyyətinin məlumatına əsasın 2025-ci il yanvar ayı üçün Bələdiyyə ərazisində 3923 ev təsərrüfatı fəaliyyət göstərməklə,16086 nəfər yaşayır&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azad ərazilərdə quruculuq işləri sürətlə gedir - STATİSTİKA |url=https://cebheinfo.az/iqtisadiyyat/azad-erazilerde-quruculuq-isleri-suretle-gedir_844 |access-date=2025-12-23 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Ağdam rayonunun bələdiyyələri}}

[[Kateqoriya:Ağdam rayonunun bələdiyyələri]]
[[Kateqoriya:1999-cu ildə Azərbaycanda yaradılan bələdiyyələr]]
[[Kateqoriya:Quzanlı]]</text>
      <sha1>jd4xk1fbjdx9egjsg7lq7lowhudbrdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hinduizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116375</id>
    <revision>
      <id>9015195</id>
      <parentid>9012816</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42062-93</username>
        <id>351500</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12721" sha1="jzlplciow108jbycic6pi1yh6xure50" xml:space="preserve">{{Hind fəlsəfəsi}}
[[Fayl:Yogyakarta Indonesia Prambanan-temple-complex-02.jpg|thumb|[[Prambanan]] — [[Yava]] adasında nəhəng hinduist məbədi]]
'''Hinduizm''' — [[Hindistan yarımadası]]nda yaşayan yerli əhalinin mənsub olduğu din. Qərblilər bu xalqın dinini ifadə etmək üçün onların daha çox [[Hind çayı|Hind çayının]] ətrafında yaşamalarını nəzərə alaraq onlara bu cür müraciət etmişlər. Əslində onlar öz dinlərini &quot;Sanatana Dharma&quot; (əzəli – əbədi – din) deyə adlandırırlar. Ehtimal olunur ki, bu dinin tarixi e.ə. 2000-ci ilə qədər gedib çatır. Bu prosesi beş dövrə ayırmaq olar:&lt;ref&gt;Bəhmən Əliyev-Ayvazalı Hindistan Etnoqrafiyası (mənəvi mədəniyyəti) II &quot;Elm və Təhsil&quot; Bakı-2017 Səh-229&lt;/ref&gt;
# [[Vedalar]] dövrü (e.ə. 2000-ci il);
# [[Upanişadlar]] dövrü (e.ə. 800–500);
# Klassik dövr (e.ə. 500 – eramızın 500-cü ili);
# Orta çağdakı ilahiyyat və fəlsəfənin tərəqqisi dövrü ([[Vedanta]]);
# Müasir dövr.

Hinduizm milli dindir. Dünya əhalisinin təxminən 12 %-i bu dinə mənsubdur. Dinin qurucusunun Şri Krişna olduğu ehtimal olunur .

== Müqəddəs kitabları ==
Hinduizmin müqəddəs kitabı, duaları, doqmaları və dini mərasimləri [[Vedalar]] adlı kitabda cəmlənmişdir. Vedas ''Sanskritcə'' elm deməkdir. Vedalar tarixi e.ə 1000–1400-cü illərə dayandığı qeyd olunur. Eyni zamanda eradan öncə yarandığına görə &quot;Vedalar dönəmi&quot; adlandırılmışdır. Vedaların mətnləri Mantralardan ibarətdir. Mantralar dedikdə dualar nəzərdə tutulur. Nümunə olaraq: Alovun, [[Günəş|Günəşin]] və təbiət hadisələrinin sitayişində oxunan dualardır. Duaların edilməsində məqsəd əsasən bərəkətin çoxalması, məhsuldarlığın artması, günahların bağışlanması və.s kimi mantralar nəzərdə tutulur. Vedalar növlərə görə dörd yerə bölünür:&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/ilahiyat_ue/dinlertarihi.pdf
 |archiveurl  = https://archive.today/20230422202948/http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/ilahiyat_ue/dinlertarihi.pdf
 |archivedate = 23 aprel 2023
 |title       = DİNLER TARİHİ
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = auzefkitap.istanbul.edu.tr
 |accessdate  = 
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt;
# Riq-Veda
# Sama-Veda
# Yacur-Veda
# Atharva-Veda.

''Riqveda'' tanrıya boyun əymək üçün yazılmış 1017 ilahidən ibarətdir. Hər ilahi 10-a yaxın ayədən təşkil olunmuşdur. İlahilər on kitaba (Mandala) ayrılır. Ən uzun olanı 191 ilahidən ibarət birinci və 43 ilahidən ibarət olan onuncusudur. Riqvedanın digərlərindən fərqi onun yüksək səslə oxunması və burada olan şükür, arzu və bəddua tərzindəki duaları əhatə etməsidir.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

''Samaveda'' melodiyalar vedasıdır. Riqvedadan istifadə olunan ayələrdən, müxtəlif mövzulardakı ayələrdən və rahiblər tərəfindən oxunan melodik ilahilərdən olan 3 form halındadır. Qurban zamanı da rahiblər tərəfindən oxunur.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

''Yacuzveda'' qurbanla bağlı ilahi formullar vedasıdır. İki yerə ayrılır: Ağ Yacuzveda və Qara Yacuzveda. Bəzi hissələri nəsr şəklində, bəzi hissələri də nəzm şəklindədir. Yavaş səslə oxunulur.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

''Atharvaveda'' mistik parçalardan və cadu ilə əlaqəli dualardan ibarətdir. 730 ilahidən ibarət olan adı çəkilən veda [[brahmanlar]] tərəfindən oxunulur. Başqa vedalar digər dövrlərdə yazılmışdır.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

Hinduizmin müqəddəs mətn kolleksiyasını ümumiyyətlə iki yerə ayırmaq olar:
# Şruti (vəhyə dayananlar);
# Smriti (Dastan şəklində olanlar).
[[Brahmanlar]], [[Upanişadlar]] və Aranyakalar &quot;Şruti&quot;yə, [[Mahabharata]] və [[Ramayana]] dastanları, Manu Qanunnaməsi, Puranalar &quot;Smriti&quot;yə daxildir.&lt;ref&gt;Hüseyn Tövfiqi &quot;Böyük dinlərlə tanışlıq&quot; – Xəzər Universiteti Nəşriyyatı, Bakı 2013 Səh-50&lt;/ref&gt;

== Kasta sistemi ==
[[Kast sistemi]] [[Hindistan]]da yaranmışdır. Yaranmasında məqsəd əhalini təbəqələrə bölünməsi məqsədini daşıyır. Buna görə Hind cəmiyyəti müxtəlif siniflərə ayrılır. Buna kast sistemi deyilir. Kast &quot;Eyni işlə məşğul olan, atadan miras qalan hüquq və vəzifələri və adətləri ilə bir-birinə bərk bağlanan şəxslər qrupu&quot;dur. Kast seçilmir, ata hansı sinifdəndirsə oğul da həmin sinifdəndir. Sistem dörd sinifdən ibarətdir:
# [[Brahmanlar]] (rahiblər, din adamları)
# Kşatriya (hökmdar sülaləsi və döyüşçülər)
# Vaisya (tacir və ya ticarətlə məşğul olanlar)
# Sudra (qullar, yaşayan ölülər)

Kasta qəbul edilməyən qrupları isə &quot;toxunulmazlar&quot; adı ilə adlandırırlar. Toxunulmazlar qatillər və cinayətkarlar idi. Brahmanlar kast sistemində ən əhəmiyyətli və ən üstün yerə sahiblər. Brahmanların vəzifəsi dini ayinləri icra etmək (məs: müqəddəs qurban ayinləri) və müqəddəs bilgilərin qoruyucusudurlar. Onların dini vəzifələri onlar üçün irsi haqqdır. Kast sisteminin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, yalnız eyni kasta mənsub olanlar evlənə bilərlər və bir süfrə arxasında oturub yemək yeyə bilərlər. İlk üç kast sinfi xüsusi hörmətə sahibdir. 4-cü kast isə, yəni Sudralar digər kastdakıların xidmətçisidirlər.&lt;ref&gt;5.	Tövfiqi Hüseyn &quot;Böyük dinlərlə tanışlıq&quot; – Xəzər Universiteti Nəşriyyatı, Bakı 2013&lt;/ref&gt;

Hər kastın özünə məxsus yemək yemə ədəbi, geyim qaydaları, nişan və toy mərasimləri vardır. Kast sisteminə qarşı çıxan şəxs bu sistemdən uzaqlaşdırılır və öldürülə bilər.

== Hinduizmdə tanrı ==
Hinduizmə görə bəzisi Tanrını əzabverici bir qüdrət, bəzisi isə onu müqəddəs sevginin qaynağı olaraq hesab edir. Lakin hamısı da eyni nəticəyə gəlib çıxır. Hinduizmdə tanrılar üçləmə daxilində izah olunur. [[Brahma]] – yaradıcı, [[Vişnu]] – qoruyucu, [[Şiva]] – isə yoxedici Tanrıdır. Bu üç tanrı [[Trimurti]] üçlüyünə daxildir. Bu dində üçləmə tanrı – aləm birliyi ([[panteizm]]) olmaqla təktanrı inancı da var. Məsələn, Riqvedada belə bir cümlə işlənir: &quot;Tanrı birdir. Hakimlər onu müxtəlif şəkillərdə adlandırırlar&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/ilahiyat_ue/dinlertarihi.pdf
 |archiveurl  = https://archive.today/20230422202948/http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/ilahiyat_ue/dinlertarihi.pdf
 |archivedate = 22 aprel 2023
 |title       = DİNLER TARİHİ
 |author      = 
 |date        = 23 aprel 2023
 |work        = 
 |publisher   = auzefkitap.istanbul.edu.tr
 |accessdate  = 
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt;

== Avatara ==
{{Əsas|Avatara}}
Avatara Tanrı [[Vişnu]]nun insan şəklində cismləşməsini ifadə etmək üçün işlədilir. Sanskrit mənşəli sözdür. Hinduizmdə dini terminlərdən olan Hulül, tanrının tək təzahürü fikrinə qarşıdır. Onlara görə tanrı tarixin hər səhifəsində müxtəlif şəxsiyyətlərin cildində gələrək insanlara özünü tanıtdırır. Pisliyi yox edir və insanların ehtiyac duyduqları vəzifələri bildirir. Beləliklə bu proses sonsuza qədər davam edəcəkdir. Qurtarıcı tanrı Vişnu dünyaya gəlib və müxtəlif şəkillərdə olacaqdır. Onun şəkilləndiyi iki önəmli &quot;avatara&quot;sı (yəni, şəxsi) Rama və Krişnadır. Avatara insan heyəti içinə ilahi varlığın daxil olması və pisliyi yox etmək mənasını ifadə edir.

== Karma ==
{{Əsas|Karma}}
Karma, bir səbəb-nəticə qanunudur. İnsan keçmişdə nə etmişsə, gələcəkdə də onu görəcəkdir. İnsanın keçmişi onunla qarşı-qarşıyadır. Yaxşıdan yaxşı, pisdən pis olacaqdır. Karma qanunu bir kainat nizamıdır. İnsanın qədərinə (başına gələcək işlərə) təsir edir. Əgər insanın vəziyyəti pisliyə doğru gedirsə, bu onun vaxtilə etdiyi pis əməllərin, yaxşılığa doğru gedirsə etdiyi yaxşı əməllərin qarşılığıdır. Nəticə gözləmə arzusu &quot;[[Bhaqavat Gita]]&quot;da rəbb [[Krişna]] belə deyir: &quot;Siz, sadəcə vəzifənizi etməklə mükəlləfsiniz. Əgər bir səmərə hasil olursa, onu mənə buraxın&quot;.

Hinduizmə görə insan sonu olmayan tənasüh (silsilə reinkarnasiya) zənciri içərisindədir. Buna görə ölüm qorxu vasitəsi deyil. Bir haldan başqa hala keçməkdir. Əgər yaxşı əməl edərsənsə gələcəkdəki həyatını sığortalamış olursan. Yox əgər günahları varsa, bitki və ya heyvan olaraq yenidən həyata qayıtmaqdan qorxursan. Hətta olduğu kast sinfi də onun günahına görədir.

== Reinkarnasiya ==
Karma prinsipinə əsaslanan [[reinkarnasiya]] ruhun bir bədəndən başqa bir bədənə keçməsidir. Belə bir inanc ölümdən sonra yaşamaq, ruhun bədəndən ayrılması fikrinə dayanır. Hind fikrinin təməlini təşkil edən reinkarnasiya inancı yunanlılarda, [[Qədim Misir]]də, Maniheizmdə rast gəlinən bir düşüncədir.

== Yoqa ==
{{Əsas|Yoqa}}
&quot;Yoqa&quot; sözü Sanskrit dilindən tərcümədə &quot;bağlam, birləşdirmək&quot; deməkdir. İnsanın enerjisini müəyyən məqsədə yönəlməyi hədəfi alan bir üsuldur. Bir növ iradə tərbiyəsi metodudur. Yoqa ilə məşğul olan şəxsə &quot;Yoqi&quot; deyilir. Yoqi, fikrini bir nöqtədə cəmləşdirib, özünü güclü hesab edib təbiət üstü güclərlə münasibət qurmağa çalışır. Bu sistem IV əsrdə [[Patancali]]nin Yoqa Sutrasında izah olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://mdvtiindia.org/public/storage/ebooks/34URWnNlkyUJfQ6hQOMZpLYOvg1FvtakuBMYZ79i.pdf
 |archiveurl  = https://archive.today/20230422205651/https://mdvtiindia.org/public/storage/ebooks/34URWnNlkyUJfQ6hQOMZpLYOvg1FvtakuBMYZ79i.pdf
 |archivedate = 23 aprel 2023
 |title       = रोग और योग
 |author      = 
 |date        = 2013
 |work        = 
 |publisher   = mdvtiindia.org
 |accessdate  = 
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt;

== Dini ayin, ibadət və adətləri ==
Hinduizmdə hər yerdə ibadət etmək olar. Camaat şəklində ibadət yoxdur, fərdidir. Onların inancına görə Tanrı, harda ibadət edirsənsə et, O səni görməkdədir. Ortaq bir ibadət simvolu &quot;[[Om]]&quot;dur. Bu digər dinlərdəki zikrə oxşayır. Müqəddəs və sirli söz olaraq qəbul edilir. Hinduizmə görə insan 3 ayrı yoldan qurtuluşa gedə bilər. Birincisi əməllər (yəni qurbanlarla bağlı), ikincisi elm və mərifət (yəni, ilahi həqiqəti tanımaqla), üçüncüsü isə insanın şəxs şəklində canlandırılan bir tanrını sevməsi və özünü ona təslim etməsi ilə olur. Hinduizmdə qurbanlar önəmli yerə sahibdir. Ən böyük qurbanlıq isə &quot;Soma&quot; qurbanıdır. Hinduizm dinində ziyarət edilən 7 müqəddəs yer vardır. Həmin ziyarət məskənlərinin ən məşhuru [[Bənarəs|Benaresdir]].
Hindlilər ölülərini yandırıb küllərini [[Qanq]] çayına tökürlər.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://anl.az/el/Kitab/2017/10/cd/2017-1023.pdf
 |archiveurl  = https://archive.today/20230410183719/http://anl.az/el/Kitab/2017/10/cd/2017-1023.pdf
 |archivedate = 10 aprel 2023
 |title       = Hindistan etnoqrafiyası (mənəvi mədəniyyət)
 |author      = 
 |date        = 23 aprel 2023
 |work        = 
 |publisher   = anl.az
 |accessdate  = 
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Kali (mifologiya)]]

==əlavə oxu==
	
*King, Richard. &quot;[https://brill.com/view/journals/nu/46/2/article-p146_2.xml Orientalism and the modern myth of&quot; Hinduism]&quot;.&quot; Numen 46.2 (1999): 146-185.
	
*Frykenberg, Robert Eric. &quot;[https://www.jstor.org/stable/206101 Constructions of Hinduism at the Nexus of History and Religion].&quot; The Journal of interdisciplinary history 23.3 (1993): 523-550.
	
*Ranganathan, Shyam. &quot;[https://www.mdpi.com/2077-1444/13/10/891 Hinduism, Belief and the Colonial Invention of Religion: A before and after Comparison].&quot; Religions 13.10 (2022): 891.
	
*Oddie, Geoffrey A. &quot;[https://www.researchgate.net/profile/Will-Sweetman/publication/312042544_Hinduism_in_India_Modern_and_Contemporary_Movements/links/65fb41aff3b56b5b2d17242a/Hinduism-in-India-Modern-and-Contemporary-Movements.pdf#page=22 The Emergence and Significance of the term&quot; Hinduism].&quot; Hinduism in India: Modern and Contemporary Movements 8 (2016).
	
*Smith, Brian K. &quot;[https://www.jstor.org/stable/pdf/20106612.pdf Questioning authority: Constructions and deconstructions of Hinduism].&quot; International Journal of Hindu Studies 2.3 (1998): 313-339.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Din]]
[[Kateqoriya:Hinduizm]]
[[Kateqoriya:Asiyada din]]</text>
      <sha1>jzlplciow108jbycic6pi1yh6xure50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sadıq Rəhimov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117020</id>
    <revision>
      <id>9014862</id>
      <parentid>8546342</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9014862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10935" sha1="c020kiajgwhlqkf725col7uttntwgun" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil        = Sadıq Rəhimov.jpg
 |vəzifə        = [[Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri]]
 |bayraq       = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2      = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 9 mart 1954
 |son     = 8 iyul 1958
 |əvvəlki       = [[Teymur Quliyev (dövlət xadimi)|Teymur Quliyev]]
 |sonrakı       = [[Vəli Axundov]]
 |vəzifə_2      = Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri
 |bayraq_2     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_2    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = 20 oktyabr 1965
 |son_2   = 11 iyun 1975
 |əvvəlki_2     = [[Nəbibə Həsənova]]
 |sonrakı_2     = [[Nəsrulla Nəsrullayev]]
 |başlanğıc_3 = 31 yanvar 1949
 |son_3   = 16 aprel 1952
 |əvvəlki_3     = [[Nurulla Ağayev]]
 |sonrakı_3     = [[Nadir Axundov]]
 |vəzifə_4      = Azərbaycan SSR çoxişlənən sənaye malları naziri
 |bayraq_4     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = 28 oktyabr 1953
 |son_4   = 9 mart 1954
 |əvvəlki_4     = ''nazirlik yaradılıb
 |sonrakı_4     = [[Möhbalı Əmiraslanov]]
 |vəzifə_5      = Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı və mənzil-mülki tikinti naziri
 |bayraq_5     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_5    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_5 = 18 aprel 1953
 |son_5   = 28 oktyabr 1953
 |əvvəlki_5     = [[Abutalıb Abdullayev]]&lt;br&gt;''(kommunal təsərrüfatı naziri kimi)
 |sonrakı_5     = [[Abutalıb Abdullayev]]&lt;br&gt;''(kommunal təsərrüfatı naziri kimi)''&lt;br&gt;[[Ənvər Qasımzadə]]&lt;br&gt;''(mənzil-mülki tikinti naziri kimi)
 |vəzifə_6      = [[Gəncə vilayəti|Gəncə Vilayət]] Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri
 |bayraq_6     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_6    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_6 = 28 may 1952
 |son_6   = 17 aprel 1953
 |vəzifə_7      = Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi
 |bayraq_7     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_7    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_7 = aprel 1961
 |son_7   = oktyabr 1965
 |vəzifə_8      = Azərbaycan SSR toxuculuq sənayesi naziri
 |bayraq_8     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_8    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_8 = 1946
 |son_8   = 31 yanvar 1949
 |vəzifə_9      = Azərbaycan SSR xalq toxuculuq sənayesi komissarının müavini
 |bayraq_9     = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_9    = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_9 = 1942
 |son_9   = 1946
 |mükafatları  = 
}}
'''Sadıq Hacıyarəli oğlu Rəhimov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan SSR]] dövlət xadimi, [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin Sədri (1954–1958). [[Azərbaycan SSR]] Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü.

== Həyatı ==
1914-cü il sentyabrın 27-də Bakının Balaxanı kəndində neftçi fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Atası Yarəli Balaxanıda neft mədənlərində əvvəllər fəhləlik etmiş, sonralar qazmaçı və qazma ustası olmuşdur.

Usta Hacıyarəli oğlunu savadlı və dövrünün ziyalı adamlarından olmasını istəyirdi. O, bu məqsədlə də oğlu Sadığı Balaxanıda yeni açılmış kənd 7 illik məktəbinə oxumağa qoyur. S. Rəhimov 1929-cu ildə Balaxanı kənd məktəbini bitirmiş və Bakı neft texnikumuna daxil olmuşdur. 1931-ci ildə texnikumu müvəffəqiyyətlə bitirən S. Rəhimov Bakı maşınqayırma zavodunda texnik vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

S. Rəhimov 1932–1936-cı illərdə Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye Komissarlığının 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikində əvvəl texnik, sonra isə mexaniki emalatxananın müdiri olmuşdur. Elmə, təhsilə, savadını artırmağa daima can atan S. Rəhimov fabrikdə işləməklə yanaşı, 1932-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun maşınqayırma fakültəsinə daxil olmuşdur. O, 1936-cı ildə diplom işini yazmaq və buraxılış imtahanlarını müvəffəqiyyətlə başa çatdırmaq məqsədilə müvəqqəti olaraq işdən çıxır.

1937-ci ildə diplom işini əla qiymətlə müdafiə etmiş S. Rəhimov yenə də 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikinə diplomlu mühəndis kimi baş mexanikin müavini vəzifəsinə göndərilir. S. Rəhimov 1937–1938-ci illərdə 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikində baş mexanikin müavini, 1938–1939-cu illərdə baş mexanik, 1939-cu ildə isə həmin fabrikin direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

=== Müharibə illərində ===
Respublika hökuməti 1939-cu ildə onu Moskvaya Ali Partiya məktəbinə oxumağa göndərir. O, 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar təhsilini yarımçıq qoyub cəbhəyə gedir. 1941–1942-ci illərdə S. Rəhimov sovet ordusunun Qərb cəbhəsində vuruşan 160-cı atıcı diviziyasında siyasi şöbənin rəisi olmuş, Moskva, Smolenski ətrafında gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmiş, Vyazma şəhəri yaxınlığındakı vuruşlarda yaralanmış və arxaya göndərilmişdir.

Ağır yaralanması ilə əlaqədar hərbi qulluqdan tərxis edilən S. Rəhimov Bakıya qayıdır və Azərbaycan toxuculuq sənayesi nazirinin müavini təyin olunur.

== Xidməti fəaliyyəti ==
[[Fayl:Sadıq Rəhimov və İmam Mustafayev.jpg|thumb|left|318px|Sadıq Rəhimov və [[İmam Mustafayev]] birlikdə xarici nümayəndə heyətini yola salırlar.]]
Sadıq Rəhimov 1942–1946-cı illərdə bu vəzifədə, 1946–1949-cu illərdə isə Azərbaycan SSR toxuculuq sənayesi naziri vəzifəsində çalışmışdır. 1949-cu illərdə respublikada bir sıra nazirliklər ləğv edilmiş, bəziləri birləşdirilmişdir. Bu zaman Toxuculuq Sənayesi Nazirliyi ilə Yüngül Sənaye Nazirliyi birləşmiş və S. Rəhimov Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə 1949–1952-ci illərdə işləmişdir.

1952-ci ildə Azərbaycan iki vilayətə: Bakı və Gəncə vilayətlərinə bölündü. 1952-ci ilin aprelində Azərbaycan SSR Ali Soveti rəyasət heyətinin qərarı ilə Gəncə Vilayət İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsinə S. Rəhimov təyin olunur. O, bu vəzifədə 1952–1953-cü illərdə işləmişdir, lakin vilayət quruluşu Azərbaycanda çox fəaliyyət göstərməmiş və bir ildən sonra ləğv edilmişdir. S. Rəhimov Gəncə vilayəti ləğv edildikdən sonra Bakıya qayıtmış, Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı və mülki tikinti naziri, sonra isə çox işlənən sənaye malları naziri olmuş və 1953–1954-cü illərdə bu vəzifələrdə çalışmışdır.

S. Rəhimov 1954–1958-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinə sədrlik etmişdir.

1958–1961-ci illərdə S. Rəhimov respublika Nazirlər Sovetinin Sənayedə Təhlükəsiz İş Aparılması Üzərində Nəzarət və Dağ-Mədən Nəzarəti Dövlət Komitəsinə sədrlik etmişdir, 1961–1965-ci illərdə isə o, Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi olmuşdur.

S. Rəhimov 1965–1975-ci illərdə Azərbaycan SSR Yüngül Sənaye Nazirliyinə başçılıq etmişdir.

S. Rəhimov dəfələrlə Azərbaycan KP MK və onun bürosunun, Azərbaycan SSR Ali Soveti və onun rəyasət heyətinin üzvü olmuş, Azərbaycan, SSRİ Ali sovetlərinin deputatı, keçirilmiş plenum, konfrans, qurultay və sessiyalarda nümayəndə kimi iştirak etmişdir.

Onun xidmətləri &quot;Lenin&quot; ordeni, &quot;Qırmızı bayraq&quot;, &quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot;, &quot;Şərəf nişanı&quot; ordenləri və medallarla qeyd olunmuşdur.

S. Rəhimov 1975-ci il iyunun 11-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və [[I Fəxri Xiyaban|Fəxri xiyabanda]] dəfn olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının sabiq Gənclər və idman naziri [[Azad Rəhimov]]un babasıdır.

== Xatirəsi ==
2014-cü ildə S. H. Rəhimovun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidenti Sərəncam imzalamışdır&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president.az/articles/12535 |title=S.H.Rəhimovun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author= |date=08 avqust 2014, 18:15 |work=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı |publisher=president.az |accessdate=2014-08-09 |language=az |archive-date=2017-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170305054337/http://www.president.az/articles/12535 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Həmçinin bax ==
* [[Azad Rəhimov]]un babasıdır.

== Ədəbiyyat ==
* Musa Qasımlı, Cavid Hüseynov. Azərbaycanın baş nazirləri. Bakı, 2005.
* {{Kitab3|müəllif=[[Cəmil Əlibəyov|C. Əlibəyov]], [[Azad Şərifov|A. Şərif]]|adı=Xalq ücün yaşanmış ömür - 85|yer=Bakı|il=2000|nəşriyyat=Elm və həyat|ref=Əlibəyov, Şərif}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web|url=http://www.azadliq.org/content/article/26580132.html|title=1957-ci ildə Kremli qəzəbləndirən azərbaycanlı nazir|author=Sevda İsmayıllı|date=2014-09-12|work=İz|publisher=azadliq.org|accessdate=2014-10-20|language=az}}
* [http://www.knowbysight.info/RRR/04388.asp Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Azərbaycanın baş nazirləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR xalq komissarları və nazirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IV çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin IV çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin V çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Gəncə Vilayət Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi bürosunun üzvləri]]
[[Kateqoriya:Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Sov.İKP-nin XX qurultayının nümayəndələri]]</text>
      <sha1>c020kiajgwhlqkf725col7uttntwgun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Almasov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118837</id>
    <revision>
      <id>9015562</id>
      <parentid>8915060</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="s3mfku8xohjyg7plgrbe7guu22ih5qr" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
|vəzifə        = [[Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi lisey|Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin rəisi]]
|bayraq        = Hərbi_Lisey.jpg
|bayraq2       = Flag of Azerbaijan.svg
|başlanğıc     = 17 aprel 2003
|son           = 2015
|əvvəlki       = Rafiq Əsgərov
|sonrakı       = Rüfət Əmirov
}}
'''Mirzə Yarəhməd oğlu Almasov''' ({{DVTY}}) — [[general-mayor]] (17.05.2003),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/1289 |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularına ali hərbi rütbələrin verilməsi haqqında |access-date=2023-11-29 |archive-date=2018-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005154439/http://www.e-qanun.az/framework/1289 |url-status= }}&lt;/ref&gt; [[Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi lisey]]in rəisi (2003–2015)&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/2144 M. Y. Almasovun Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Litseyin rəisi vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı]&lt;/ref&gt;.

== Həyatı ==
19 iyun 1963-cü ildə Bakıda anadan olub. 1970–1978-ci illərdə 229 saylı orta məktəbdə, 1978–1980-ci illərdə isə Cəmşid Naxçıvanski adına 2 saylı ixtisaslaşdırılmış orta məktəbdə oxuyub. 1980–1985-ci illərdə Xəzər Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində, 1988–1989-cu illərdə isə SSRİ Hərbi Dəniz qüvvələrinin Ali Xüsusi Zabit sinfində hərbi təhsil alıb.

1985–1992-ci illərdə &quot;Qırmızı bayraq&quot; ordenli [[Xəzər dənizi donanması]]nda &quot;Gəmi komandirinin köməkçisi&quot; və &quot;Gəmi komandiri&quot; vəzifələrində çalışmışdır.

1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Müdəfiə Nazirliyində Hərbi Nümayəndələr şöbənin rəis müavini işləmişdir.

1994–1995-ci illərdə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 628 saylı hərbi hissədə komandir, 1995-1996-cı illərdə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin döyüş hazırlığı rəisi, 1996–2001-ci illərdə isə 641 saylı hərbi hissədə komandir vəzifəsində xidmət göstərmişdir.

2001–2003-cü illərdə [[Bakı Ali Hərbi Dəniz Məktəbi]] Tədris şöbəsinin rəis müavini, 2003–2015-ci illərdə isə [[Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey]]in rəisi olmuşdur.

22 avqust 2017-ci ildə hərbi geyim formasını daşımaq hüququ verilməklə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin bir sıra ali zabitlərinin həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı |url=https://frameworks.e-qanun.az/37/f_37024.html |date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520084707/https://frameworks.e-qanun.az/37/f_37024.html |archive-date=2026-05-20 |access-date=2026-05-20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* &quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi&quot; yubiley medalı — 26.06.2003 (MN-079t)
* &quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı — 26.06.2003 (MN-065t)
* &quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri Veteranı&quot; medalı — 31.12.2005 (MN-0147t)
* &quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 2-ci dərəcəli medalı — 25.06.2007 (MN-037t)
* &quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi&quot; yubiley medalı — 26.06.2008 (MN-073t)
* &quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı — 23.06.2012 (MN-051t)
* &quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı — 25.06.2012&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/23810 |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında  Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2023-11-29 |archive-date=2023-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903112114/https://e-qanun.az/framework/23810 |url-status= }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi&quot; yubiley medalı — 24.06.3013 (MN-071t)
* &quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı — 24.06.2014 (MN-131t)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin rəisləri]]</text>
      <sha1>s3mfku8xohjyg7plgrbe7guu22ih5qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mintac Elsevər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123397</id>
    <revision>
      <id>9015297</id>
      <parentid>8352239</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="9uh3s2v5vnfrcw4pf8n1eykym83ladq" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = MİNTAC ELSEVƏR
 |orijinal adı    = Əliyeva Mintac Allahverdi qızı
 |digər adları    = 
 |şəkil           =
 |şəklin ölçüsü   = 260
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Mintac Elsevər (tam adı: Əliyeva Mintac Allahverdi qızı)''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanlı jurnalist.

== Həyatı ==
Mintac Elsevər 5 may 1975-ci ildə [[Ermənistan]]da anadan olmuşdur.

== Fəaliyyəti ==
Əsas fəaliyyət istiqamətləri jurnalistika, kino və televiziyadır. Əvvəlcə [[Azərbaycan televiziyası]]nda, sonralar ANS-də çalışmışdır. Aztv-də bir sıra veriliş və filmlərin müəllifidir. Bunlara &quot;Romantik kommunist&quot;, &quot;Yağmurun səsi&quot;, &quot;Cəsur zərifin seçimi&quot;, &quot;Tənha xurma ağacı&quot; filmlərini, &quot;Birincilər&quot; və &quot;Unudulmayanlar&quot; layihələrini misal göstərmək olar. Yazar olaraq mətbu orqanlarda mütəmadi yazıları çıxır. ARB televiziyasında yayımlanan “Gəlin danışaq” və “Xalqın şairi” layihələrinin baş redaktoru olub. Bir müddət MTV kanalının Baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. Hazırda Azərbaycan Televiziyasında jurnalistlik fəaliyyətini davam etdirir. Əsasən müxtəlif mövzularda sənədli filmlər hazırlayır.

21 iyul 2025-ci ildə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Media nümayəndələrinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/69426 |last= |first= |date=2025-07-21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721152638/https://president.az/az/articles/view/69426 |archive-date=2025-07-21 |access-date=2025-07-21 |website=president.az }}&lt;/ref&gt;

== Filmoqrafiya ==
# [[Yeraltı və yerüstü xəzinə (film, 2007)]] (qısametrajlı sənədli televiziya filmi) (prodüser)
# Cəsur zərifin seçimi (film, 2009) (qısametrajlı sənədli film)
# [[1 mətbuat konfransının tarixi (film, 2015)]] (qısametrajlı sənədli film) (səsləndirmə)
# Böyük ustadın sirləri… (film) (qısametrajlı sənədli film)
# Cənnətdən qovulmuşlar (film)
# İllərin ilmə yaddaşı (film) (qısametrajlı sənədli film)
# Romantik kommunist (film) (qısametrajlı sənədli film)
# Tənha xurma ağacı… (film) (qısametrajlı sənədli film)
# Yağmurun səsi… İslam Rzayev (film) (qısametrajlı sənədli film)
# Yaşamağa dəyərmiş… (film) (qısametrajlı sənədli film)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri]]</text>
      <sha1>9uh3s2v5vnfrcw4pf8n1eykym83ladq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaxmuğal məscidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125421</id>
    <revision>
      <id>9015328</id>
      <parentid>9014814</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="8io8g1roodtblifw3g1ixt5sgnht2bd" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Qaxmuğal məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Qax]]
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = [[İlisu sultanlığı]]
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 1740
|sifarişçi                = [[II Əli Sultan paşa]]
|vəziyyəti                = stabil
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [http://mct.gov.az/service/lang/az/page/20/nid/4438/ 4565]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
}}

'''Qaxmuğal məscidi''' — [[Azərbaycan]]ın [[Qax rayonu]]nun [[Qax|inzibati mərkəzində]] yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Məscid yerli əhalinin Qaxmuğal adlandırdığı məhəllədə yerləşir.

== Tarixi ==
İlisu sultanı və Şəki bəylərbəyi [[II Əli Sultan bəy]]in əmri ilə [[1740]]-cı ildə inşa olunduğu məlumdur.&lt;ref&gt;Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax: 1994&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;H.Əzimov, Ş.Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998&lt;/ref&gt;


== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qax məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>8io8g1roodtblifw3g1ixt5sgnht2bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ulu məscid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125422</id>
    <revision>
      <id>9015258</id>
      <parentid>8802664</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5134" sha1="ql1l9x52dnuqxqmmek9id8vduvnfta9" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Ulu məscid
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = [[Fayl:Ulu məscid.jpg|300px]]
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Qax]]
|yerləşir                 = [[İlisu]]
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 1700
|üslubu                   = [[Arran memarlıq məktəbi]]
|vəziyyəti                = stabil
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://e-qanun.az/framework/2847 284]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = Ulu mosque, İlisu
}}

'''Ulu məscid''' — 1700-cü ilə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. [[Azərbaycan|Azərbaycanın]] [[Qax rayonu]]nun [[İlisu|İlisu kəndi]]ndə yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}}

Məscid, [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==
İlisu kəndində vaxtilə mövcud olmuş 9 məsciddən 7-si dövrümüzə qədər salamat qalmışdır. Məscidlərin ən böyüyü və qədim tarixə malik olanı Came məscidi olduğu üçün yerli əhali onu Ulu məscid adlandırmışdır.&lt;ref&gt;Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax: 1994&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;H. Əzimov, Ş. Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998&lt;/ref&gt;

Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=140 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=141 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archivedate=2021-07-07 |accessdate=2022-12-14 |publisher=mct.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəkillər ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Ulu məscid1.jpg|Məscidin giriş qapıları
Fayl:Ulu məscid3.jpg|Məscidin kitabələri
Fayl:Ulu məscid2.jpg|Məscidin bərpadan sonrakı görüntüsü
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu]]
{{İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu}}

[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>ql1l9x52dnuqxqmmek9id8vduvnfta9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015302</id>
      <parentid>9015258</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="6nxi7uhe19it62cc6ikgve3n1u495ua" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Ulu məscid
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = [[Fayl:Ulu məscid.jpg|300px]]
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Qax]]
|yerləşir                 = [[İlisu]]
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 1700
|üslubu                   = [[Arran memarlıq məktəbi]]
|vəziyyəti                = stabil
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://e-qanun.az/framework/2847 284]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = Ulu mosque, İlisu
}}

'''Ulu məscid''' — 1700-cü ilə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. [[Azərbaycan|Azərbaycanın]] [[Qax rayonu]]nun [[İlisu|İlisu kəndi]]ndə yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}}

Məscid, [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==
İlisu kəndində vaxtilə mövcud olmuş 9 məsciddən 7-si dövrümüzə qədər salamat qalmışdır. Məscidlərin ən böyüyü və qədim tarixə malik olanı Came məscidi olduğu üçün yerli əhali onu Ulu məscid adlandırmışdır.&lt;ref&gt;Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax: 1994&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;H. Əzimov, Ş. Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998&lt;/ref&gt;

Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=140 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=141 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archivedate=2021-07-07 |accessdate=2022-12-14 |publisher=mct.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəkillər ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Ulu məscid1.jpg|Məscidin giriş qapıları
Fayl:Ulu məscid3.jpg|Məscidin kitabələri
Fayl:Ulu məscid2.jpg|Məscidin bərpadan sonrakı görüntüsü
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu]]
{{İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu}}

[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>6nxi7uhe19it62cc6ikgve3n1u495ua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rahid Ulusel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125915</id>
    <revision>
      <id>9015050</id>
      <parentid>8969809</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41962-68</username>
        <id>351479</id>
      </contributor>
      <comment>Yazı xətası düzəldildi</comment>
      <origin>9015050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19473" sha1="65x69xgkez26fu5zi9lzq7w9bftzypf" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı|tarix=may 2026}}
{{Reklam|tarix=may 2026}}
{{Alim
 |adı                  = Rahid Ulusel
 |orijinal adı         = Rahid Süleyman oğlu Xəlilov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = [[Fayl:Rahid Ulusel konfrans.jpg | thumb | right]]
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 13.8.1954
 |doğum yeri           = [[Masallı rayonu]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                 = [[Savalan Suleymanlı]]
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = fəlsəfə
 |elmi dərəcəsi        = fəlsəfə elmləri doktoru
 |elmi adı             = professor
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]], [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi]]
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = ali
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Rahid Ulusel''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan filosofu, kulturoloqu, ədəbiyyatşünası, tənqidçisi, esseisti, fəlsəfə elmləri doktoru və professoru.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Rahid Ulusel (Ulusel – onun müəllif təxəllüsüdür) 1954-cü ilin 13 avqustunda Azərbaycan Respublikasının [[Masallı]] rayonunun Kəlbəhüseynli (keçmiş adı: Qaladibi) kəndində doğulmuşdur. 1975-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin [[filologiya]] fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975–2001-ci illərdə [[müəllim]], İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1986-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nda namizədlik, 2007-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]ndə doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1990-cı ildə &quot;Humanitariya metasistemi&quot; konsepsiyasına görə keçmiş [[SSRİ]] Təhsil Nazirliyinin medalına layiq görülmüşdür. 2002-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının baş elmi işçisi və [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi|Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin elmi əməkdaşıdır]]. 2005–2007-ci illərdə [[Qərb Universiteti]]ndə [[fəlsəfə]] və [[kulturologiya]] üzrə mühazirələr aparmışdır. 2005-ci ildə ''&quot;Qlobalistika və Sivilizasiologiya&quot;'' Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyini təsis etmişdir. Prezidenti olduğu bu [[təşkilat]] 2011-ci ildə Azərbaycanda və bütün [[Cənubi Qafqaz]]da ilk elmi qurum olaraq Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasına üzv qəbul edilmişdir.
Rahid Ulusel 1989-cu ildən [[Yazıçılar İttifaqı|keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü]], 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü, 2010-cu ildən Biokosmologiya Assosiasiyasının Təşkilat Komitəsinin (Rusiya) üzvü, Biokosmologiya Assosiasiyasının Yaxın Şərq üzrə vitse-prezidenti, &quot;Biokosmologiya – neo-Aristotelizm&quot; jurnalının Redaksiya Heyətinin üzvü olmuşdur. Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunun Dissertasiya Şurasının, [[Ədəbiyyat İnstitutu]]nun Elmi Əsərləri – &quot;Poetikaizm&quot;in Redaksiya Şurasının üzvüdür. XXII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Koreya, Seul Universiteti, 2008), VIII Dünya Konqresi (İsveç, Stokholm, 2010), II Beynəlxalq Konfrans (ABŞ, Harvard Universiteti, 2011), XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Yunanıstan, Afina, 2013) və bir sıra digər beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fisp.org/members.html|title=SOCIÉTÉS MEMBRES DE LA FISP|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008030451/https://fisp.org/members.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə &quot;Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası: Mədəniyyətlərin İpək Yolu&quot; (2009) layihəsini həyata keçirmiş, layihə çərçivəsində müvafiq kitabları çap etdirmişdir. Dövri mətbuatda esseləri və əsasən, elmi jurnallarda fəlsəfə, estetika, kulturologiya, filologiya problemlərinə dair 200-dən çox məqaləsi, 22 kitab və monoqrafiyası çap olunmuşdur. Elmi nailiyyətlərinə görə 2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən &quot;'''İlin Alimi'''&quot; adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|title=The Biocosmological Association – BCA. Organizational structure|website=en.biocosmology.ru|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827102316/http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Başlıca konsepsiya, ideya və paradiqmaları ==
Professor Rahid Ulusel harmoniya fəlsəfəsini (harmonikanı) sistemli şəkildə tədqiq etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html,%20https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html|title=Tanınmış filosof Rahid Ulusel yazır: “İdeya tarixinə Platondan sızmalar”}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Harmoniya fəlsəfəsinə görə, dialektikanın qarşılıqlı bağlılıqda olan üç qanunu – əksliklərin vəhdəti və mübarizəsi, inkarı inkar və kəmiyyət dəyişmələrinin keyfiyyət dəyişmələrinə keçməsi qanunları – ayrılıqda və bir-biri ilə münasibətdə ümumdünya harmoniyası qanununun tərkib hissələri kimi fəaliyyət göstərir. Harmoniya qanunu əsasında (1) varlıq – dünyaya, (2) hərəkət – dinamikaya, (3) zaman – tarixə çevrilir, (4) biosferin – antroposfer, (5) kosmoloqosun – psixoloqos, (6) təbiətin – mədəniyyət fazası yaranır. Beləliklə, varlıq – dünya – insan yaradılışının bir-birini tamamlayan, homosivilizasiyanı planet həyatının mühüm təkamül aktına çevirən ilk böyük meqafazası başa çatmış və yenisinə keçilişin şərtlərini meydana gətirmiş olur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|title=Rahid Suleyman Khalilov|access-date=2018-05-23|archive-date=2019-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116200933/http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Harmoniya fəlsəfəsi (harmonika) – dünyanın özünüidarəedən bir sistem kimi, harmoniya meyarları və prinsipləri əsasında qlobal özünütəşkilinin yeni konsepsiyasını təqdim edir. Dünyanın qlobal vəhdətinin dərki ideyası – harmoniya fəlsəfəsinin təməl dünyagörüşüdür.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22278 Dindən yüksək &quot;Avesta&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180529042120/http://kulis.lent.az/news/22278 |date=2018-05-29 }}&lt;/ref&gt; İnsan fəaliyyətində, cəmiyyət həyatında harmoniyayaradıcı başlanğıcın prioritetə çevrilməsi – harmoniya fəlsəfəsinin əsas konseptual məqsədidir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|title=На повестке дня - интеграция Азербайджана в мировое сообщество|website=1news.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331192721/https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Dialektika – Sinergetika – Harmonika triadasında fəlsəfi fikir öz bütövlüyünü əldə edir.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22580 Cığırların qovuşduğu Yol – TAO] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180608032644/http://kulis.lent.az/news/22580 |date=2018-06-08 }}&lt;/ref&gt; Müasir dünyanın qlobal problemləri də bu triadanın məhz Harmonikada sistemləşən metodologiyası vasitəsilə öyrənilmənin optimal imkanlarını qazanır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|title=ƏDƏBİ TƏNQİD - Rahid S. Ulusel Azərbaycan və dünya klassikası İMADƏDDIN NƏSIMI VƏ NIKOLAY KUZANLI|website=www.azyb.az|access-date=2018-05-23|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514045351/http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Struktur harmoniya, kauzal harmoniya, sinergetik harmoniya, simmetrik harmoniya, xaotik harmoniya, funksional harmoniya, diferensial harmoniya, inteqral harmoniya, zaman harmoniyası, məkan harmoniyası, statik harmoniya, dinamik harmoniya – harmoniyanın əsas təzahür formalarıdır.&lt;ref&gt;[https://www.boisson.ovh/Alcoolis%C3%A9es/fr/Rahid_Ulusel Rahid Ulusel] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Harmoniyanın dinamika atributları – harmonia praestabilita, harmonia modificatio və harmonia modulatio ilə şərtlənən harmonia progressio dünya inkişafının loqosudur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/avqust/130098.htm|title=Azərbaycanlı alimin &quot;Avrasiya: daha geniş əməkdaşlığın perspektivləri&quot; mövzusuna həsr olunmuş konqresdəki çıxışı böyük maraq doğurmuşdur|website=anl.az}}&lt;/ref&gt;
Harmoniyanın universal prinsipləri – müxtəlifliyin vəhdəti (yaxud orqanikləşmə) prinsipi, koordinasiya prinsipi, loqos prinsipi, dixotomiya prinsipi, koevolyusiya prinsipi, proyeksiya prinsipi, &quot;güzgü&quot; prinsipi, &quot;qızıl kəsim&quot; prinsipi, meyarlandırma prinsipi (criteria harmonias), nizamlama prinsipi, konsensus prinsipi, konvergensiya prinsipi, divergensiya prinsipi, konsentrasiya prinsipi – bir-biri ilə sıx bağlıdır və bir-birini şərtləndirir. Kainat həyatının hər zamanında və hər bir məkanında harmoniyanın bu prinsipləri ilə onun özünüyaratmasının getdikcə zənginləşən prosesi davam edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2018-05-23|archive-date=2014-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524003617/http://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Professor Rahid Ulusel planetar inkişafın diasinxroniya qanunauyğunluğunu, məkanca genişlənmə, zamanca intensivləşmə qanunauyğunluğunu konstatasiya etmiş, ''&quot;qloballaşma&quot;''ya alternativ olaraq &quot;''homouniversalizm''&quot; konsepsiyasını, qlobal sivilizasiyaya doğru dünya inkişafının fəlsəfi paradiqmalarını irəli sürmüş, humanitar elmlər sistemində sivilizasiya hadisəsini öyrənən yeni elm sahəsinin – sivilizasiologiyanın nəzəri-konseptual əsaslarını işləmiş, [[Şərq]] və [[Qərb]] geopolitik bloklarının və sivilizasiyaları meqasisteminin yaranması, Şərq mədəniyyət düşüncəsinin monoloji, Qərb mədəniyyət düşüncəsinin isə dialoji modeldə quruluşlanması prosesini araşdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/18862 Oqyüst Roden: gərilmiş ruhun heykəltəraşı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170726132841/http://kulis.lent.az/news/18862 |date=2017-07-26 }}&lt;/ref&gt; O, eyni zamanda, ayrı-ayrı monoqrafiyalarında türk sivilizasiyasını, müasir Azərbaycan tənqidini, Azərbaycan fəlsəfi lirikasını sistemli şəkildə tədqiq etmiş, müqayisəli esseistikanın nümunələrini (&quot;Nəsimi və Nikolay Kuzanlı&quot;, &quot;Füzuli və Mikelancelo&quot;, &quot;Cavid və Cibran &quot;Peyğəmbər&quot;ləri&quot;) yaratmışdır. [[Aforizm]] – Rahid Ulusel yaradıcılığında xüsusi yer tutur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t4eGq35eY2c|title=Geriyə baxanda - Rahid Ulusel (13.08.2017)|via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [http://science.gov.az/news/open/6322 &quot;Constellations of one fortress: Bakhtiyar Vahabzadeh, Sabir Rustamkhanli, Nizami Jafarov&quot; book published]&lt;/ref&gt;
Rahid Uluselin apardığı polemikalarda bu mövqe əsaslandırılır ki, qloballaşma – birqütb-ləşmə deyil.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|title=Yeni Dünya Düzəninə Kissincer yanaşması|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401072728/https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dünyanın birqütblü-piramidal konstruksiyasında bir dövlətin hegemonluğu, bir sivilizasiyanın dominantlığı naminə bütün digər dövlət və sivilizasiyaların, bütövlükdə dünyanın hərtərəfli inkişaf imkanları məhdudlaşdırılır. Qaliblər və məğlublar eyni qlobal təhlükəliliyin konflikt rejimində yaşamağa məhkum olurlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse/|title=Kainatın ali məqsədləri boyunca (Esse)|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2018-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430224847/http://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bəşəriyyəti ardıcıl böhranlara, təsadüfiliklərə, sistemsizliyə, deməli, idarəolunmazlığa uğraşdıra bilən amorf dünya konstruksiyası [[qlobal]] sivilizasiyanın inkişaf məntiqinə ziddir. Bu məntiq – dünya inkişafının nəzəriyyə və praktikasında piramidal qloballaşma modelini deyil, [[inteqral]] qloballaşma modelini funksionallaşdırmağı zəruri edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://525.az/https%3A%2F%2F525.az%2Findex.php%3Fname%3Dxeber%26news_id%3D95444|title=525-ci Qəzet - &quot;Narın düşüncələr&quot;dən seçmələr|website=525.az}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Rahid Ulusel Dermont Moran.jpg|Rahid Ulusel Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasının prezidenti prof. Dermot Moranla Afinada keçirilən XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresində. 2013
Rahid Ulusel Fay House.jpg|Rahid Ulusel. Harvard Universiteti. Fay House. 2011
Rahid Ulusel Delfi Məbədi.jpg|Rahid Ulusel Yunanıstanın antik Delfi məbədində. 2013
Rahid Ulusel Stokholmda.jpg|Rahid Ulusel Stokholmda keçirilən VIII Dünya Konqresində. 2010
Rahid Ulusel konfrans.jpg|XXII Dünya Fəlsəfə Konqresinin Koreya Təşkilat Komitəsinin Prezidenti prof. Myunq Hyun Lii (ortada), Koreya İnkişaf Akademiyası Şurasının Prezidenti, prof. Suh Yu-Suk (sağda)  və Rahid Ulusel (Xəlilov). 2008 
&lt;/gallery&gt;

== Əsas əsərləri ==
* Современная Азербайджанская философская лирика. Баку: 1985
* Qloballaşma çağında milli özünüdərketmə və geostrategiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2002. ISBN 5-89600-370-6
* Küreselleşme Sürecinde ABD-Türkiye-Azerbaycan Ortaklığı ve Buna Rusiya’dakı Felsefi-Politoloji Yaklaşım, // 2023 futuroloji dergisi, Ankara, 2003, Dekabr
* Mədəniyyətlərin İpək Yolu: Azərbaycandan dünya məkanına. Bakı: Təhsil, 2003
* Mədəniyyət və Texnosivilizasiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2003. ISBN 5-896000-372-2
* Qloballaşma və Türk sivilizasiyası. Bakı: Çaşıoğlu, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Qloballaşma və harmoniya fəlsəfəsi. Bakı: Elm, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Философия гармонии в культурах исламского Востока и западного Ренессанса // Проблемы восточной философии, 2005–2006, № 1–2
* Civilizology as a New Scientific Field // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Globalization and Turkic Civilization // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Kainat – Hüceyrə, Hüceyrə – Kainatdır. Bakı: Sabah, 2008. ISBN 5-86106-117-3
* Paradigmal Rethinking of World Development towards Global Civilization. //
* The XXII World Congress of Philosophy. Seoul National University, 2008
* [http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm Homouniversalism // Third Global Civilization World Congress (Web Conference) (ingiliscə və çincə).] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304054547/http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm |date=2016-03-04 }}
* The Turks in the Civilizational Evolution of Eurasia // Problems of Art and Culture. International Scientific Journal, Baku, 2009, № 4 (30). ISBN 978-9952-445-12-1
* Esseistika. Bakı: Avropa, 2009. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Müasir Azərbaycan tənqidi. Bakı: Elm, 2009. ISBN 978-9952-453-17-1
* Həyat və düşüncə ritmləri. Bakı: Çaşıoğlu, 2009. ISBN 978-9952-27-141-6
* Ustad Rəsul Rza. Fəlsəfə və Poeziya: Dünya və Azərbaycan klassikasında onların vəhdəti. Bakı: Letterpress, 2010
* Azərbaycanın beynəlxalq münasibətləri: siyasətdən mədəniyyətədək. Bakı: İdeal-Print, 2010. ISBN 978-9952-447-057
* Homouniversalism as an Integral Idea of the Multicivilizational World // International Journal of Arts and Sciences (IJAS), 2011, Vol. 4, No.23, ISSN: 1944–6934
* Qloballaşma və müasir ədəbiyyatın fəlsəfi-estetik problemləri. Bakı: Qoliaf Qrup,
* 2012. ISBN 978-9952-455-10-2
* Metaphilosophical Approach to Harmonic-World-System / XXIII World Congress of Philosophy, Philosophy as İnquiry and Way of Life. Athens, 4 – 10 August, 2013, School of Philosophy, National &amp; Kapodistrian University of Athens, Greece, p. 338
* Türkşünaslıq və azərbaycanşünaslığın dialektikası. Bakı: Elm və təhsil, 2015. ISBN 978-9952-8142-9-3
* Azərbaycan ədəbi tənqidi XXI əsrdə / Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı, II cilddə, I cild. Bakı: Elm və təhsil, 2016, s.915–969
* Sabir Rüstəmxanlı: Sözün Dağ Paytaxtı. Bakı: Qanun, 2017
* Bir Qalanın Bürcləri. Bakı: Elm və təhsil, 2017. ISBN 978-9952-8176-6-9
* Интеграционные процессы в тюркском пространстве: политические, экономические и культурные взаимоотношения (соавтор). Баку: Элм и тахсил, 2017. ISBN 978-9952-8176-2-1
* Narın Düşüncələr. Aforizmlər kitabı. Bakı: Şərq-Qərb, 2018. ISBN 978-9952-34-315-1.

== Tərcümələri ==
* Klassika (F. Laroşfuko, B. Paskal, İ. V. Höte, R. U. Emerson, O. Roden, R. Taqor C. X. Cibran, C. Meriç və A. Platonovun əsərlərindən seçmələr). Bakı: Avropa, 2008. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Biz və dünya (Dünya klassikasından seçmələr). Bakı: Sabah, 2009. ISBN 5-806106-041-X
* Yuri Borev. Estetika. Bakı: Təhsil, 2010

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfə elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Masallı rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçılarının müavinləri]]</text>
      <sha1>65x69xgkez26fu5zi9lzq7w9bftzypf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015051</id>
      <parentid>9015050</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41962-68</username>
        <id>351479</id>
      </contributor>
      <comment>Yazı xətası düzəldildi</comment>
      <origin>9015051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19450" sha1="1gyacco780q5hjo0fhfvomsub4lvikb" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı|tarix=may 2026}}
{{Reklam|tarix=may 2026}}
{{Alim
 |adı                  = Rahid Ulusel
 |orijinal adı         = Rahid Süleyman oğlu Xəlilov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = [[Fayl:Rahid Ulusel konfrans.jpg | thumb | right]]
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 13.8.1954
 |doğum yeri           = [[Masallı rayonu]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                 = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = fəlsəfə
 |elmi dərəcəsi        = fəlsəfə elmləri doktoru
 |elmi adı             = professor
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]], [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi]]
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = ali
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Rahid Ulusel''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan filosofu, kulturoloqu, ədəbiyyatşünası, tənqidçisi, esseisti, fəlsəfə elmləri doktoru və professoru.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Rahid Ulusel (Ulusel – onun müəllif təxəllüsüdür) 1954-cü ilin 13 avqustunda Azərbaycan Respublikasının [[Masallı]] rayonunun Kəlbəhüseynli (keçmiş adı: Qaladibi) kəndində doğulmuşdur. 1975-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin [[filologiya]] fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975–2001-ci illərdə [[müəllim]], İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1986-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nda namizədlik, 2007-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]ndə doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1990-cı ildə &quot;Humanitariya metasistemi&quot; konsepsiyasına görə keçmiş [[SSRİ]] Təhsil Nazirliyinin medalına layiq görülmüşdür. 2002-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının baş elmi işçisi və [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi|Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin elmi əməkdaşıdır]]. 2005–2007-ci illərdə [[Qərb Universiteti]]ndə [[fəlsəfə]] və [[kulturologiya]] üzrə mühazirələr aparmışdır. 2005-ci ildə ''&quot;Qlobalistika və Sivilizasiologiya&quot;'' Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyini təsis etmişdir. Prezidenti olduğu bu [[təşkilat]] 2011-ci ildə Azərbaycanda və bütün [[Cənubi Qafqaz]]da ilk elmi qurum olaraq Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasına üzv qəbul edilmişdir.
Rahid Ulusel 1989-cu ildən [[Yazıçılar İttifaqı|keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü]], 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü, 2010-cu ildən Biokosmologiya Assosiasiyasının Təşkilat Komitəsinin (Rusiya) üzvü, Biokosmologiya Assosiasiyasının Yaxın Şərq üzrə vitse-prezidenti, &quot;Biokosmologiya – neo-Aristotelizm&quot; jurnalının Redaksiya Heyətinin üzvü olmuşdur. Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunun Dissertasiya Şurasının, [[Ədəbiyyat İnstitutu]]nun Elmi Əsərləri – &quot;Poetikaizm&quot;in Redaksiya Şurasının üzvüdür. XXII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Koreya, Seul Universiteti, 2008), VIII Dünya Konqresi (İsveç, Stokholm, 2010), II Beynəlxalq Konfrans (ABŞ, Harvard Universiteti, 2011), XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Yunanıstan, Afina, 2013) və bir sıra digər beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fisp.org/members.html|title=SOCIÉTÉS MEMBRES DE LA FISP|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008030451/https://fisp.org/members.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə &quot;Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası: Mədəniyyətlərin İpək Yolu&quot; (2009) layihəsini həyata keçirmiş, layihə çərçivəsində müvafiq kitabları çap etdirmişdir. Dövri mətbuatda esseləri və əsasən, elmi jurnallarda fəlsəfə, estetika, kulturologiya, filologiya problemlərinə dair 200-dən çox məqaləsi, 22 kitab və monoqrafiyası çap olunmuşdur. Elmi nailiyyətlərinə görə 2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən &quot;'''İlin Alimi'''&quot; adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|title=The Biocosmological Association – BCA. Organizational structure|website=en.biocosmology.ru|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827102316/http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Başlıca konsepsiya, ideya və paradiqmaları ==
Professor Rahid Ulusel harmoniya fəlsəfəsini (harmonikanı) sistemli şəkildə tədqiq etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html,%20https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html|title=Tanınmış filosof Rahid Ulusel yazır: “İdeya tarixinə Platondan sızmalar”}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Harmoniya fəlsəfəsinə görə, dialektikanın qarşılıqlı bağlılıqda olan üç qanunu – əksliklərin vəhdəti və mübarizəsi, inkarı inkar və kəmiyyət dəyişmələrinin keyfiyyət dəyişmələrinə keçməsi qanunları – ayrılıqda və bir-biri ilə münasibətdə ümumdünya harmoniyası qanununun tərkib hissələri kimi fəaliyyət göstərir. Harmoniya qanunu əsasında (1) varlıq – dünyaya, (2) hərəkət – dinamikaya, (3) zaman – tarixə çevrilir, (4) biosferin – antroposfer, (5) kosmoloqosun – psixoloqos, (6) təbiətin – mədəniyyət fazası yaranır. Beləliklə, varlıq – dünya – insan yaradılışının bir-birini tamamlayan, homosivilizasiyanı planet həyatının mühüm təkamül aktına çevirən ilk böyük meqafazası başa çatmış və yenisinə keçilişin şərtlərini meydana gətirmiş olur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|title=Rahid Suleyman Khalilov|access-date=2018-05-23|archive-date=2019-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116200933/http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Harmoniya fəlsəfəsi (harmonika) – dünyanın özünüidarəedən bir sistem kimi, harmoniya meyarları və prinsipləri əsasında qlobal özünütəşkilinin yeni konsepsiyasını təqdim edir. Dünyanın qlobal vəhdətinin dərki ideyası – harmoniya fəlsəfəsinin təməl dünyagörüşüdür.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22278 Dindən yüksək &quot;Avesta&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180529042120/http://kulis.lent.az/news/22278 |date=2018-05-29 }}&lt;/ref&gt; İnsan fəaliyyətində, cəmiyyət həyatında harmoniyayaradıcı başlanğıcın prioritetə çevrilməsi – harmoniya fəlsəfəsinin əsas konseptual məqsədidir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|title=На повестке дня - интеграция Азербайджана в мировое сообщество|website=1news.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331192721/https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Dialektika – Sinergetika – Harmonika triadasında fəlsəfi fikir öz bütövlüyünü əldə edir.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22580 Cığırların qovuşduğu Yol – TAO] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180608032644/http://kulis.lent.az/news/22580 |date=2018-06-08 }}&lt;/ref&gt; Müasir dünyanın qlobal problemləri də bu triadanın məhz Harmonikada sistemləşən metodologiyası vasitəsilə öyrənilmənin optimal imkanlarını qazanır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|title=ƏDƏBİ TƏNQİD - Rahid S. Ulusel Azərbaycan və dünya klassikası İMADƏDDIN NƏSIMI VƏ NIKOLAY KUZANLI|website=www.azyb.az|access-date=2018-05-23|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514045351/http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Struktur harmoniya, kauzal harmoniya, sinergetik harmoniya, simmetrik harmoniya, xaotik harmoniya, funksional harmoniya, diferensial harmoniya, inteqral harmoniya, zaman harmoniyası, məkan harmoniyası, statik harmoniya, dinamik harmoniya – harmoniyanın əsas təzahür formalarıdır.&lt;ref&gt;[https://www.boisson.ovh/Alcoolis%C3%A9es/fr/Rahid_Ulusel Rahid Ulusel] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Harmoniyanın dinamika atributları – harmonia praestabilita, harmonia modificatio və harmonia modulatio ilə şərtlənən harmonia progressio dünya inkişafının loqosudur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/avqust/130098.htm|title=Azərbaycanlı alimin &quot;Avrasiya: daha geniş əməkdaşlığın perspektivləri&quot; mövzusuna həsr olunmuş konqresdəki çıxışı böyük maraq doğurmuşdur|website=anl.az}}&lt;/ref&gt;
Harmoniyanın universal prinsipləri – müxtəlifliyin vəhdəti (yaxud orqanikləşmə) prinsipi, koordinasiya prinsipi, loqos prinsipi, dixotomiya prinsipi, koevolyusiya prinsipi, proyeksiya prinsipi, &quot;güzgü&quot; prinsipi, &quot;qızıl kəsim&quot; prinsipi, meyarlandırma prinsipi (criteria harmonias), nizamlama prinsipi, konsensus prinsipi, konvergensiya prinsipi, divergensiya prinsipi, konsentrasiya prinsipi – bir-biri ilə sıx bağlıdır və bir-birini şərtləndirir. Kainat həyatının hər zamanında və hər bir məkanında harmoniyanın bu prinsipləri ilə onun özünüyaratmasının getdikcə zənginləşən prosesi davam edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2018-05-23|archive-date=2014-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524003617/http://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Professor Rahid Ulusel planetar inkişafın diasinxroniya qanunauyğunluğunu, məkanca genişlənmə, zamanca intensivləşmə qanunauyğunluğunu konstatasiya etmiş, ''&quot;qloballaşma&quot;''ya alternativ olaraq &quot;''homouniversalizm''&quot; konsepsiyasını, qlobal sivilizasiyaya doğru dünya inkişafının fəlsəfi paradiqmalarını irəli sürmüş, humanitar elmlər sistemində sivilizasiya hadisəsini öyrənən yeni elm sahəsinin – sivilizasiologiyanın nəzəri-konseptual əsaslarını işləmiş, [[Şərq]] və [[Qərb]] geopolitik bloklarının və sivilizasiyaları meqasisteminin yaranması, Şərq mədəniyyət düşüncəsinin monoloji, Qərb mədəniyyət düşüncəsinin isə dialoji modeldə quruluşlanması prosesini araşdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/18862 Oqyüst Roden: gərilmiş ruhun heykəltəraşı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170726132841/http://kulis.lent.az/news/18862 |date=2017-07-26 }}&lt;/ref&gt; O, eyni zamanda, ayrı-ayrı monoqrafiyalarında türk sivilizasiyasını, müasir Azərbaycan tənqidini, Azərbaycan fəlsəfi lirikasını sistemli şəkildə tədqiq etmiş, müqayisəli esseistikanın nümunələrini (&quot;Nəsimi və Nikolay Kuzanlı&quot;, &quot;Füzuli və Mikelancelo&quot;, &quot;Cavid və Cibran &quot;Peyğəmbər&quot;ləri&quot;) yaratmışdır. [[Aforizm]] – Rahid Ulusel yaradıcılığında xüsusi yer tutur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t4eGq35eY2c|title=Geriyə baxanda - Rahid Ulusel (13.08.2017)|via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [http://science.gov.az/news/open/6322 &quot;Constellations of one fortress: Bakhtiyar Vahabzadeh, Sabir Rustamkhanli, Nizami Jafarov&quot; book published]&lt;/ref&gt;
Rahid Uluselin apardığı polemikalarda bu mövqe əsaslandırılır ki, qloballaşma – birqütb-ləşmə deyil.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|title=Yeni Dünya Düzəninə Kissincer yanaşması|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401072728/https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dünyanın birqütblü-piramidal konstruksiyasında bir dövlətin hegemonluğu, bir sivilizasiyanın dominantlığı naminə bütün digər dövlət və sivilizasiyaların, bütövlükdə dünyanın hərtərəfli inkişaf imkanları məhdudlaşdırılır. Qaliblər və məğlublar eyni qlobal təhlükəliliyin konflikt rejimində yaşamağa məhkum olurlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse/|title=Kainatın ali məqsədləri boyunca (Esse)|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2018-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430224847/http://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bəşəriyyəti ardıcıl böhranlara, təsadüfiliklərə, sistemsizliyə, deməli, idarəolunmazlığa uğraşdıra bilən amorf dünya konstruksiyası [[qlobal]] sivilizasiyanın inkişaf məntiqinə ziddir. Bu məntiq – dünya inkişafının nəzəriyyə və praktikasında piramidal qloballaşma modelini deyil, [[inteqral]] qloballaşma modelini funksionallaşdırmağı zəruri edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://525.az/https%3A%2F%2F525.az%2Findex.php%3Fname%3Dxeber%26news_id%3D95444|title=525-ci Qəzet - &quot;Narın düşüncələr&quot;dən seçmələr|website=525.az}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Rahid Ulusel Dermont Moran.jpg|Rahid Ulusel Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasının prezidenti prof. Dermot Moranla Afinada keçirilən XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresində. 2013
Rahid Ulusel Fay House.jpg|Rahid Ulusel. Harvard Universiteti. Fay House. 2011
Rahid Ulusel Delfi Məbədi.jpg|Rahid Ulusel Yunanıstanın antik Delfi məbədində. 2013
Rahid Ulusel Stokholmda.jpg|Rahid Ulusel Stokholmda keçirilən VIII Dünya Konqresində. 2010
Rahid Ulusel konfrans.jpg|XXII Dünya Fəlsəfə Konqresinin Koreya Təşkilat Komitəsinin Prezidenti prof. Myunq Hyun Lii (ortada), Koreya İnkişaf Akademiyası Şurasının Prezidenti, prof. Suh Yu-Suk (sağda)  və Rahid Ulusel (Xəlilov). 2008 
&lt;/gallery&gt;

== Əsas əsərləri ==
* Современная Азербайджанская философская лирика. Баку: 1985
* Qloballaşma çağında milli özünüdərketmə və geostrategiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2002. ISBN 5-89600-370-6
* Küreselleşme Sürecinde ABD-Türkiye-Azerbaycan Ortaklığı ve Buna Rusiya’dakı Felsefi-Politoloji Yaklaşım, // 2023 futuroloji dergisi, Ankara, 2003, Dekabr
* Mədəniyyətlərin İpək Yolu: Azərbaycandan dünya məkanına. Bakı: Təhsil, 2003
* Mədəniyyət və Texnosivilizasiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2003. ISBN 5-896000-372-2
* Qloballaşma və Türk sivilizasiyası. Bakı: Çaşıoğlu, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Qloballaşma və harmoniya fəlsəfəsi. Bakı: Elm, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Философия гармонии в культурах исламского Востока и западного Ренессанса // Проблемы восточной философии, 2005–2006, № 1–2
* Civilizology as a New Scientific Field // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Globalization and Turkic Civilization // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Kainat – Hüceyrə, Hüceyrə – Kainatdır. Bakı: Sabah, 2008. ISBN 5-86106-117-3
* Paradigmal Rethinking of World Development towards Global Civilization. //
* The XXII World Congress of Philosophy. Seoul National University, 2008
* [http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm Homouniversalism // Third Global Civilization World Congress (Web Conference) (ingiliscə və çincə).] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304054547/http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm |date=2016-03-04 }}
* The Turks in the Civilizational Evolution of Eurasia // Problems of Art and Culture. International Scientific Journal, Baku, 2009, № 4 (30). ISBN 978-9952-445-12-1
* Esseistika. Bakı: Avropa, 2009. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Müasir Azərbaycan tənqidi. Bakı: Elm, 2009. ISBN 978-9952-453-17-1
* Həyat və düşüncə ritmləri. Bakı: Çaşıoğlu, 2009. ISBN 978-9952-27-141-6
* Ustad Rəsul Rza. Fəlsəfə və Poeziya: Dünya və Azərbaycan klassikasında onların vəhdəti. Bakı: Letterpress, 2010
* Azərbaycanın beynəlxalq münasibətləri: siyasətdən mədəniyyətədək. Bakı: İdeal-Print, 2010. ISBN 978-9952-447-057
* Homouniversalism as an Integral Idea of the Multicivilizational World // International Journal of Arts and Sciences (IJAS), 2011, Vol. 4, No.23, ISSN: 1944–6934
* Qloballaşma və müasir ədəbiyyatın fəlsəfi-estetik problemləri. Bakı: Qoliaf Qrup,
* 2012. ISBN 978-9952-455-10-2
* Metaphilosophical Approach to Harmonic-World-System / XXIII World Congress of Philosophy, Philosophy as İnquiry and Way of Life. Athens, 4 – 10 August, 2013, School of Philosophy, National &amp; Kapodistrian University of Athens, Greece, p. 338
* Türkşünaslıq və azərbaycanşünaslığın dialektikası. Bakı: Elm və təhsil, 2015. ISBN 978-9952-8142-9-3
* Azərbaycan ədəbi tənqidi XXI əsrdə / Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı, II cilddə, I cild. Bakı: Elm və təhsil, 2016, s.915–969
* Sabir Rüstəmxanlı: Sözün Dağ Paytaxtı. Bakı: Qanun, 2017
* Bir Qalanın Bürcləri. Bakı: Elm və təhsil, 2017. ISBN 978-9952-8176-6-9
* Интеграционные процессы в тюркском пространстве: политические, экономические и культурные взаимоотношения (соавтор). Баку: Элм и тахсил, 2017. ISBN 978-9952-8176-2-1
* Narın Düşüncələr. Aforizmlər kitabı. Bakı: Şərq-Qərb, 2018. ISBN 978-9952-34-315-1.

== Tərcümələri ==
* Klassika (F. Laroşfuko, B. Paskal, İ. V. Höte, R. U. Emerson, O. Roden, R. Taqor C. X. Cibran, C. Meriç və A. Platonovun əsərlərindən seçmələr). Bakı: Avropa, 2008. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Biz və dünya (Dünya klassikasından seçmələr). Bakı: Sabah, 2009. ISBN 5-806106-041-X
* Yuri Borev. Estetika. Bakı: Təhsil, 2010

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfə elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Masallı rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçılarının müavinləri]]</text>
      <sha1>1gyacco780q5hjo0fhfvomsub4lvikb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015398</id>
      <parentid>9015051</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39362-94</username>
        <id>350122</id>
      </contributor>
      <comment>Söz düzəldildi</comment>
      <origin>9015398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19460" sha1="jmgog5yefzagces0dvr6ng0gbes5wt5" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı|tarix=may 2026}}
{{Reklam|tarix=may 2026}}
{{Alim
 |adı                  = Rahid Ulusel
 |orijinal adı         = Rahid Süleyman oğlu Xəlilov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = [[Fayl:Rahid Ulusel konfrans.jpg | thumb | right]]
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 13.8.1954
 |doğum yeri           = [[Masallı rayonu]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AzSSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                 = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = fəlsəfə
 |elmi dərəcəsi        = fəlsəfə elmləri doktoru
 |elmi adı             = professor
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]], [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi]]
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = ali
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Rahid Ulusel''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan filosofu, kulturoloqu, ədəbiyyatşünası, tənqidçisi, esseisti, fəlsəfə elmləri doktoru və professoru.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Rahid Ulusel (Ulusel – onun müəllif təxəllüsüdür) 1954-cü ilin 13 avqustunda Azərbaycan Respublikasının [[Masallı]] rayonunun Kəlbəhüseynli (keçmiş adı: Qaladibi) kəndində doğulmuşdur. 1975-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin [[filologiya]] fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975–2001-ci illərdə [[müəllim]], İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1986-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nda namizədlik, 2007-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]ndə doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1990-cı ildə &quot;Humanitariya metasistemi&quot; konsepsiyasına görə keçmiş [[SSRİ]] Təhsil Nazirliyinin medalına layiq görülmüşdür. 2002-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının baş elmi işçisi və [[Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi|Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin elmi əməkdaşıdır]]. 2005–2007-ci illərdə [[Qərb Universiteti]]ndə [[fəlsəfə]] və [[kulturologiya]] üzrə mühazirələr aparmışdır. 2005-ci ildə ''&quot;Qlobalistika və Sivilizasiologiya&quot;'' Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyini təsis etmişdir. Prezidenti olduğu bu [[təşkilat]] 2011-ci ildə Azərbaycanda və bütün [[Cənubi Qafqaz]]da ilk elmi qurum olaraq Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasına üzv qəbul edilmişdir.
Rahid Ulusel 1989-cu ildən [[Yazıçılar İttifaqı|keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü]], 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü, 2010-cu ildən Biokosmologiya Assosiasiyasının Təşkilat Komitəsinin (Rusiya) üzvü, Biokosmologiya Assosiasiyasının Yaxın Şərq üzrə vitse-prezidenti, &quot;Biokosmologiya – neo-Aristotelizm&quot; jurnalının Redaksiya Heyətinin üzvü olmuşdur. Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunun Dissertasiya Şurasının, [[Ədəbiyyat İnstitutu]]nun Elmi Əsərləri – &quot;Poetikaizm&quot;in Redaksiya Şurasının üzvüdür. XXII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Koreya, Seul Universiteti, 2008), VIII Dünya Konqresi (İsveç, Stokholm, 2010), II Beynəlxalq Konfrans (ABŞ, Harvard Universiteti, 2011), XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresi (Yunanıstan, Afina, 2013) və bir sıra digər beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fisp.org/members.html|title=SOCIÉTÉS MEMBRES DE LA FISP|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008030451/https://fisp.org/members.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə &quot;Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası: Mədəniyyətlərin İpək Yolu&quot; (2009) layihəsini həyata keçirmiş, layihə çərçivəsində müvafiq kitabları çap etdirmişdir. Dövri mətbuatda esseləri və əsasən, elmi jurnallarda fəlsəfə, estetika, kulturologiya, filologiya problemlərinə dair 200-dən çox məqaləsi, 22 kitab və monoqrafiyası çap olunmuşdur. Elmi nailiyyətlərinə görə 2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən &quot;'''İlin Alimi'''&quot; adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|title=The Biocosmological Association – BCA. Organizational structure|website=en.biocosmology.ru|access-date=2018-05-23|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827102316/http://en.biocosmology.ru/the-biocosmological-association---bca/organizational-structure|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Başlıca konsepsiya, ideya və paradiqmaları ==
Professor Rahid Ulusel harmoniya fəlsəfəsini (harmonikanı) sistemli şəkildə tədqiq etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html,%20https://strateq.az/banner/198387/taninmis-filosof-rahid-ulusel-yazir.html|title=Tanınmış filosof Rahid Ulusel yazır: “İdeya tarixinə Platondan sızmalar”}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Harmoniya fəlsəfəsinə görə, dialektikanın qarşılıqlı bağlılıqda olan üç qanunu – əksliklərin vəhdəti və mübarizəsi, inkarı inkar və kəmiyyət dəyişmələrinin keyfiyyət dəyişmələrinə keçməsi qanunları – ayrılıqda və bir-biri ilə münasibətdə ümumdünya harmoniyası qanununun tərkib hissələri kimi fəaliyyət göstərir. Harmoniya qanunu əsasında (1) varlıq – dünyaya, (2) hərəkət – dinamikaya, (3) zaman – tarixə çevrilir, (4) biosferin – antroposfer, (5) kosmoloqosun – psixoloqos, (6) təbiətin – mədəniyyət fazası yaranır. Beləliklə, varlıq – dünya – insan yaradılışının bir-birini tamamlayan, homosivilizasiyanı planet həyatının mühüm təkamül aktına çevirən ilk böyük meqafazası başa çatmış və yenisinə keçilişin şərtlərini meydana gətirmiş olur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|title=Rahid Suleyman Khalilov|access-date=2018-05-23|archive-date=2019-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116200933/http://literature.az/raAdmin/uploads/files/2017/04/17/20/230a062e9ca4ba9f1d065370b7c6b90b.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Harmoniya fəlsəfəsi (harmonika) – dünyanın özünüidarəedən bir sistem kimi, harmoniya meyarları və prinsipləri əsasında qlobal özünütəşkilinin yeni konsepsiyasını təqdim edir. Dünyanın qlobal vəhdətinin dərki ideyası – harmoniya fəlsəfəsinin təməl dünyagörüşüdür.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22278 Dindən yüksək &quot;Avesta&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180529042120/http://kulis.lent.az/news/22278 |date=2018-05-29 }}&lt;/ref&gt; İnsan fəaliyyətində, cəmiyyət həyatında harmoniyayaradıcı başlanğıcın prioritetə çevrilməsi – harmoniya fəlsəfəsinin əsas konseptual məqsədidir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|title=На повестке дня - интеграция Азербайджана в мировое сообщество|website=1news.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331192721/https://1news.az/news/20090512093152042-Na-povestke-dnya-integratsiya-Azerbaidzhana-v-mirovoe-soobshcestvo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Dialektika – Sinergetika – Harmonika triadasında fəlsəfi fikir öz bütövlüyünü əldə edir.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/22580 Cığırların qovuşduğu Yol – TAO] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180608032644/http://kulis.lent.az/news/22580 |date=2018-06-08 }}&lt;/ref&gt; Müasir dünyanın qlobal problemləri də bu triadanın məhz Harmonikada sistemləşən metodologiyası vasitəsilə öyrənilmənin optimal imkanlarını qazanır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|title=ƏDƏBİ TƏNQİD - Rahid S. Ulusel Azərbaycan və dünya klassikası İMADƏDDIN NƏSIMI VƏ NIKOLAY KUZANLI|website=www.azyb.az|access-date=2018-05-23|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514045351/http://www.azyb.az/index.php/criticism/post/37|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Struktur harmoniya, kauzal harmoniya, sinergetik harmoniya, simmetrik harmoniya, xaotik harmoniya, funksional harmoniya, diferensial harmoniya, inteqral harmoniya, zaman harmoniyası, məkan harmoniyası, statik harmoniya, dinamik harmoniya – harmoniyanın əsas təzahür formalarıdır.&lt;ref&gt;[https://www.boisson.ovh/Alcoolis%C3%A9es/fr/Rahid_Ulusel Rahid Ulusel] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Harmoniyanın dinamika atributları – harmonia praestabilita, harmonia modificatio və harmonia modulatio ilə şərtlənən harmonia progressio dünya inkişafının loqosudur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/avqust/130098.htm|title=Azərbaycanlı alimin &quot;Avrasiya: daha geniş əməkdaşlığın perspektivləri&quot; mövzusuna həsr olunmuş konqresdəki çıxışı böyük maraq doğurmuşdur|website=anl.az}}&lt;/ref&gt;
Harmoniyanın universal prinsipləri – müxtəlifliyin vəhdəti (yaxud orqanikləşmə) prinsipi, koordinasiya prinsipi, loqos prinsipi, dixotomiya prinsipi, koevolyusiya prinsipi, proyeksiya prinsipi, &quot;güzgü&quot; prinsipi, &quot;qızıl kəsim&quot; prinsipi, meyarlandırma prinsipi (criteria harmonias), nizamlama prinsipi, konsensus prinsipi, konvergensiya prinsipi, divergensiya prinsipi, konsentrasiya prinsipi – bir-biri ilə sıx bağlıdır və bir-birini şərtləndirir. Kainat həyatının hər zamanında və hər bir məkanında harmoniyanın bu prinsipləri ilə onun özünüyaratmasının getdikcə zənginləşən prosesi davam edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2018-05-23|archive-date=2014-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524003617/http://www.youtube.com/watch?v=7_vvGNWy1x0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Professor Rahid Ulusel planetar inkişafın diasinxroniya qanunauyğunluğunu, məkanca genişlənmə, zamanca intensivləşmə qanunauyğunluğunu konstatasiya etmiş, ''&quot;qloballaşma&quot;''ya alternativ olaraq &quot;''homouniversalizm''&quot; konsepsiyasını, qlobal sivilizasiyaya doğru dünya inkişafının fəlsəfi paradiqmalarını irəli sürmüş, humanitar elmlər sistemində sivilizasiya hadisəsini öyrənən yeni elm sahəsinin – sivilizasiologiyanın nəzəri-konseptual əsaslarını işləmiş, [[Şərq]] və [[Qərb]] geopolitik bloklarının və sivilizasiyaları meqasisteminin yaranması, Şərq mədəniyyət düşüncəsinin monoloji, Qərb mədəniyyət düşüncəsinin isə dialoji modeldə quruluşlanması prosesini araşdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://kulis.lent.az/news/18862 Oqyüst Roden: gərilmiş ruhun heykəltəraşı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170726132841/http://kulis.lent.az/news/18862 |date=2017-07-26 }}&lt;/ref&gt; O, eyni zamanda, ayrı-ayrı monoqrafiyalarında türk sivilizasiyasını, müasir Azərbaycan tənqidini, Azərbaycan fəlsəfi lirikasını sistemli şəkildə tədqiq etmiş, müqayisəli esseistikanın nümunələrini (&quot;Nəsimi və Nikolay Kuzanlı&quot;, &quot;Füzuli və Mikelancelo&quot;, &quot;Cavid və Cibran &quot;Peyğəmbər&quot;ləri&quot;) yaratmışdır. [[Aforizm]] – Rahid Ulusel yaradıcılığında xüsusi yer tutur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t4eGq35eY2c|title=Geriyə baxanda - Rahid Ulusel (13.08.2017)|via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [http://science.gov.az/news/open/6322 &quot;Constellations of one fortress: Bakhtiyar Vahabzadeh, Sabir Rustamkhanli, Nizami Jafarov&quot; book published]&lt;/ref&gt;
Rahid Uluselin apardığı polemikalarda bu mövqe əsaslandırılır ki, qloballaşma – birqütb-ləşmə deyil.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|title=Yeni Dünya Düzəninə Kissincer yanaşması|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401072728/https://qaynarinfo.az/az/yeni-dunya-duzenine-kissincer-yanasmasi/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dünyanın birqütblü-piramidal konstruksiyasında bir dövlətin hegemonluğu, bir sivilizasiyanın dominantlığı naminə bütün digər dövlət və sivilizasiyaların, bütövlükdə dünyanın hərtərəfli inkişaf imkanları məhdudlaşdırılır. Qaliblər və məğlublar eyni qlobal təhlükəliliyin konflikt rejimində yaşamağa məhkum olurlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse/|title=Kainatın ali məqsədləri boyunca (Esse)|website=qaynarinfo.az|access-date=2022-03-30|archive-date=2018-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430224847/http://qaynarinfo.az/az/kainatin-ali-meqsedleri-boyunca-esse|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bəşəriyyəti ardıcıl böhranlara, təsadüfiliklərə, sistemsizliyə, deməli, idarəolunmazlığa uğraşdıra bilən amorf dünya konstruksiyası [[qlobal]] sivilizasiyanın inkişaf məntiqinə ziddir. Bu məntiq – dünya inkişafının nəzəriyyə və praktikasında piramidal qloballaşma modelini deyil, [[inteqral]] qloballaşma modelini funksionallaşdırmağı zəruri edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://525.az/https%3A%2F%2F525.az%2Findex.php%3Fname%3Dxeber%26news_id%3D95444|title=525-ci Qəzet - &quot;Narın düşüncələr&quot;dən seçmələr|website=525.az}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Rahid Ulusel Dermont Moran.jpg|Rahid Ulusel Fəlsəfə Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Federasiyasının prezidenti prof. Dermot Moranla Afinada keçirilən XXIII Dünya Fəlsəfə Konqresində. 2013
Rahid Ulusel Fay House.jpg|Rahid Ulusel. Harvard Universiteti. Fay House. 2011
Rahid Ulusel Delfi Məbədi.jpg|Rahid Ulusel Yunanıstanın antik Delfi məbədində. 2013
Rahid Ulusel Stokholmda.jpg|Rahid Ulusel Stokholmda keçirilən VIII Dünya Konqresində. 2010
Rahid Ulusel konfrans.jpg|XXII Dünya Fəlsəfə Konqresinin Koreya Təşkilat Komitəsinin Prezidenti prof. Myunq Hyun Lii (ortada), Koreya İnkişaf Akademiyası Şurasının Prezidenti, prof. Suh Yu-Suk (sağda)  və Rahid Ulusel (Xəlilov). 2008 
&lt;/gallery&gt;

== Əsas əsərləri ==
* Современная Азербайджанская философская лирика. Баку: 1985
* Qloballaşma çağında milli özünüdərketmə və geostrategiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2002. ISBN 5-89600-370-6
* Küreselleşme Sürecinde ABD-Türkiye-Azerbaycan Ortaklığı ve Buna Rusiya’dakı Felsefi-Politoloji Yaklaşım, // 2023 futuroloji dergisi, Ankara, 2003, Dekabr
* Mədəniyyətlərin İpək Yolu: Azərbaycandan dünya məkanına. Bakı: Təhsil, 2003
* Mədəniyyət və Texnosivilizasiya. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2003. ISBN 5-896000-372-2
* Qloballaşma və Türk sivilizasiyası. Bakı: Çaşıoğlu, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Qloballaşma və harmoniya fəlsəfəsi. Bakı: Elm, 2005. ISBN 5-8066-1661-4
* Философия гармонии в культурах исламского Востока и западного Ренессанса // Проблемы восточной философии, 2005–2006, № 1–2
* Civilizology as a New Scientific Field // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Globalization and Turkic Civilization // Азербайджан в мире, 2006, № 1
* Kainat – Hüceyrə, Hüceyrə – Kainatdır. Bakı: Sabah, 2008. ISBN 5-86106-117-3
* Paradigmal Rethinking of World Development towards Global Civilization. //
* The XXII World Congress of Philosophy. Seoul National University, 2008
* [http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm Homouniversalism // Third Global Civilization World Congress (Web Conference) (ingiliscə və çincə).] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304054547/http://www.opgc.net/cn/3rd/3rd_World_read2.htm |date=2016-03-04 }}
* The Turks in the Civilizational Evolution of Eurasia // Problems of Art and Culture. International Scientific Journal, Baku, 2009, № 4 (30). ISBN 978-9952-445-12-1
* Esseistika. Bakı: Avropa, 2009. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Müasir Azərbaycan tənqidi. Bakı: Elm, 2009. ISBN 978-9952-453-17-1
* Həyat və düşüncə ritmləri. Bakı: Çaşıoğlu, 2009. ISBN 978-9952-27-141-6
* Ustad Rəsul Rza. Fəlsəfə və Poeziya: Dünya və Azərbaycan klassikasında onların vəhdəti. Bakı: Letterpress, 2010
* Azərbaycanın beynəlxalq münasibətləri: siyasətdən mədəniyyətədək. Bakı: İdeal-Print, 2010. ISBN 978-9952-447-057
* Homouniversalism as an Integral Idea of the Multicivilizational World // International Journal of Arts and Sciences (IJAS), 2011, Vol. 4, No.23, ISSN: 1944–6934
* Qloballaşma və müasir ədəbiyyatın fəlsəfi-estetik problemləri. Bakı: Qoliaf Qrup,
* 2012. ISBN 978-9952-455-10-2
* Metaphilosophical Approach to Harmonic-World-System / XXIII World Congress of Philosophy, Philosophy as İnquiry and Way of Life. Athens, 4 – 10 August, 2013, School of Philosophy, National &amp; Kapodistrian University of Athens, Greece, p. 338
* Türkşünaslıq və azərbaycanşünaslığın dialektikası. Bakı: Elm və təhsil, 2015. ISBN 978-9952-8142-9-3
* Azərbaycan ədəbi tənqidi XXI əsrdə / Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı, II cilddə, I cild. Bakı: Elm və təhsil, 2016, s.915–969
* Sabir Rüstəmxanlı: Sözün Dağ Paytaxtı. Bakı: Qanun, 2017
* Bir Qalanın Bürcləri. Bakı: Elm və təhsil, 2017. ISBN 978-9952-8176-6-9
* Интеграционные процессы в тюркском пространстве: политические, экономические и культурные взаимоотношения (соавтор). Баку: Элм и тахсил, 2017. ISBN 978-9952-8176-2-1
* Narın Düşüncələr. Aforizmlər kitabı. Bakı: Şərq-Qərb, 2018. ISBN 978-9952-34-315-1.

== Tərcümələri ==
* Klassika (F. Laroşfuko, B. Paskal, İ. V. Höte, R. U. Emerson, O. Roden, R. Taqor C. X. Cibran, C. Meriç və A. Platonovun əsərlərindən seçmələr). Bakı: Avropa, 2008. ISBN 8032-9952-8032-3-5
* Biz və dünya (Dünya klassikasından seçmələr). Bakı: Sabah, 2009. ISBN 5-806106-041-X
* Yuri Borev. Estetika. Bakı: Təhsil, 2010

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfə elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Masallı rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan filosofları]]
[[Kateqoriya:Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçılarının müavinləri]]</text>
      <sha1>jmgog5yefzagces0dvr6ng0gbes5wt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1180-ci ildə yarananlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>136958</id>
    <revision>
      <id>9015353</id>
      <parentid>2597949</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1180-ci illərdə yarananlar]]</comment>
      <origin>9015353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="93tiryd45tp38api0sxeqla4welxskm" xml:space="preserve">{{CommonsKat|1180 establishments}}

[[Kateqoriya:1180|yarananlar]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə yarananlar|*1180]]
[[Kateqoriya:1170-ci illərdə yarananlar]]
[[Kateqoriya:1180-ci illərdə yarananlar]]</text>
      <sha1>93tiryd45tp38api0sxeqla4welxskm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hidrologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140921</id>
    <revision>
      <id>9015103</id>
      <parentid>5182614</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="5nn1fpb55j6fjx6vlp4icz4fte9xolq" xml:space="preserve">'''Hidrologiya''' — təbii suları və ona gedən prosesləri öyrənən elm. Hidrologiya su obyektlərinin və onları öyrənmə metodlarının spesifik xüsusiyyətləri ilə əlaqədar okeanologiya (okean və dənizlərin hidrologiyası) və qurunun hidrologiyasını (qurunun səth sularını) öyrənir. Potamologiya (çayların hidrologiyası), limnologiya (gölşünaslıq), qlyasiologiya, bataqlıqşünaslıq sahələri var; qurunun hidrologiyasına hidrometriya, hidroqrafiya, hidrokimya daxildir. 

Müasir hidrologiyanın əsas problemləri təbiətdə su dövranının tədqiqi, insanın təsərrüfat fəaliyyətinin ona təsiri, su obyektlərinin, ərazilərin və ümumiyyətlə Yerin hidroloji elementlərinin (suyun səviyyəsi, sərfi, temperaturu və s.) zaman, məkan analizi, həmin elementlərin tərəddüdünün qanunauyğunluqlarının aşkar edilməsi və s. ibarətdir. Çoxillik hidroloji müşahidələr və tədqiqatlar arasında isə hidroloji proqnozlar tərtib edilir.&lt;ref&gt; Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. &quot;Elm&quot; nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s. &lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Coğrafiyanın bölmələri}}

[[Kateqoriya:Hidrologiya]]
[[Kateqoriya:Fiziki coğrafiya]]
[[Kateqoriya:Hidrotexnika]]</text>
      <sha1>5nn1fpb55j6fjx6vlp4icz4fte9xolq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İbrahim bəy Heydərov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145154</id>
    <revision>
      <id>9015410</id>
      <parentid>8938891</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12168" sha1="9jz4m2ce1skg31ecf8zv7p4lc6i6w7d" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə        = Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Daxili İşlər nazirinin müavini
 |bayraq        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc     = 6 yanvar  1920
 |son           = 10 mart 1920
 |sonrakı       = [[Şəfi bəy Rüstəmbəyli]]
 |vəzifə_2      = Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Yollar naziri
 |bayraq_2     = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq2_2    = Flag_of_Azerbaijan 1918.svg
 |başlanğıc_2   = 15 dekabr 1918
 |son_2         = 25 mart 1919
 |vəzifə_3      = [[Dağlılar Respublikası]]nın Nəqliyyat, Poçt və Teleqraf naziri
 |bayraq_3     = Coat of arms of the Mountainous Republic of the Northern Caucasus.svg
 |bayraq2_3    = Flag of the Mountain Republic.svg
 |başlanğıc_3   = 19 dekabr 1918
 |son_3         = 1919
 |həyat yoldaşı = Nisə xanım Cahangir bəy qızı Ərəblinskaya (1900-1943)&lt;ref&gt;{{cite web
   | url         = https://muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/27/11.htm
   | archiveurl  = https://web.archive.org/web/20190122081947/https://muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/27/11.htm
   | archivedate = 22 January 2019
   | title       = Peterburqda oxumuş tələbələrimiz
   | author      = 
   | date        = 
   | publisher   = 
   | accessdate  = 
   | language    = 
   | url-status  = live
  }}&lt;/ref&gt;
}}
'''İbrahim bəy Heydərov''' ({{DVTY}}) — zadəgan, millətçi fəal və Şimali Qafqaz ziyalılarından biri. Bakı şəhər idarəsinin üzvü, idarənin təsərrüfat şöbəsinin müdiri, [[Rusiya İmperiyasının Dövlət Duması|Rusiya İmperiyasının III cağırış Dövlət Dumasının]] deputatı, [[Müsəlman fraksiyası|müsəlman fraksiyasının]] üzvü.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=НЭБ - Национальная электронная библиотека |url=https://rusneb.ru/ |access-date=2026-06-02 |website=rusneb.ru - Национальная электронная библиотека |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ямаева |first=Лариса, Асхатовна |title=Мусульманские депутаты Государственной думы России. 1906—1917 гг. Сборник документов и материалов |publisher=Китап |year=1998 |isbn=5-295-02292-7 |location=Ува |pages=стр. 384 |language=ru}}&lt;/ref&gt; 1918–1919-cu illərdə [[Dağlılar Respublikası|Dağlılar Respublikasında]] Nəqliyyat, Poçt və Teleqraf naziri vəzifəsində çalışmışdır.

== Həyatı ==
İbrahim bəy İsa bəy oğlu Heydərov 3 avqust 1879-da ən qədim şəhər olan [[Dərbənd|Dərbənddə]] zadəgan [[Dağıstan azərbaycanlıları|azərbaycanlı]] ailəsində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri |volume=Səkkizinci buraxılış |publisher=Adiloğlu |location=Bakı |year=2012 |pages=149–172 |language=az |url=https://archive.org/details/atshcx_202106/08.%20Az%C9%99rbaycan%20Tarixi%20%C5%9E%C9%99c%C9%99r%C9%99%20C%C9%99miyy%C9%99tinin%20X%C9%99b%C9%99rl%C9%99ri/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Tahirli |first1=Oğuztoğrul |last2=Tahirzadə |first2=Adilət |title=Azərbaycanlı siyasət adamı İbrahim bəy Heydərov (Heydəroğlu) (1879, Dərbənd – 1949, Ankara) |work=Türk Yurdu |issue=291 |date=2011-11 |pages=336 |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirzadə |first=Ədalət |date=23 iyul 2011 |title=“İBRAHİM BƏY HEYDƏROĞLU TÜRK OĞLU TÜRKDÜR!” |url=https://anl.az/down/meqale/525/2011/iyul/192656.htm |website=525-ci qəzet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tahirli |first=Oğuztoğrul |date=18 iyun 2011 |title=Heydərov (Heydəroğlu) İbrahim bəy İsa bəy oğlu|work=525-ci qəzet |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=7&amp;id=29863&amp;type=1#gsc.tab=0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Allahverdiqızı |first=Fərqanə |date=6 mart 2015 |title=Tanseli Azərbaycan milyonçusuyla nə bağlayır? |work=Axar.az |url=https://axar.az/news/tarix/45708.html |access-date=2025-07-29 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120191210/https://axar.az/news/tarix/45708.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Гусейнов |first=Гусейнбала |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&amp;bibid=102950&amp;pno=53 |title=Энциклопедия города Дербента |year=2009 |location=[[Moskva]] |pages=102 |language=ru |author-link=Hüseynbala Hüseynov |access-date=28 mart 2026|trans-title=Dərbənd Şəhəri Ensiklopediyası}}&lt;/ref&gt; O, əla təhsil almış – 1897-ci ildə [[Temirxan-Şura|Teymurxanşura]] real məktəbini, 1907-ci ildə o zamanlar üçün çox nüfuzlu sayılan [[Sankt-Peterburq]] Yol Mühəndisləri İnstitutunu bitirib. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra İbrahim bəy Azərbaycana üz tutmuş, Bakıda müxtəlif sahələrdə yol mühəndisi işləmişdir. 1907-ci ildə onu Bakıda &quot;[[Nəşri-maarif]]&quot; cəmiyyəti idarə heyətinə daxil olmuşdur. 1907–1912-ci illərdə 28 yaşlı Heydərov nüfuzlu bir şəxs kimi Rusiya 3-cü Dövlət Dumasına [[Dağıstan vilayəti]] və [[Zaqatala dairəsi|Zaqatala dairəsindən]] deputat seçilərək Peterburqa yola düşmüşdür.

=== Ailəsi ===
Atası İsa bəy Minətulla bəy oğlu Heydərov Hacər Əcvəd xanım ilə ailə qurmuş, bu evlilikdən onun İbrahim bəy, Ömər bəy və Osman bəy adlı 3 oğlu və 2 qız olmuşdur. Ali təhsilli mühəndis olan qardaşı Ömər bəy 1915-də Sankt-Peterburqda I Nikolay adına Mülki Mühəndislər İnstitutunu bitirmişdir. Digər qardaşı Osman bəy Heydərov 1909-un oktyabrında Universitetin hüquq fakültəsinə kənar dinləyici kimi girmiş, 1912-nin sentyabrında hüquq fakültəsinin tələbələri sırasına daxil edilmişdir. İbrahim bəy 1915-ci ildə [[Balakişi bəy Ərəblinski|Balakişi bəy Ərəblinskinin]] oğlu Cahangir bəyin qızı Nisə xanım Ərəblinskaya ilə ailə həyatı qurmuş, Fatma adlı qızı olmuşdur. Fatma xanım və onun qızı Mina xanım hal-hazırda Türkiyədə yaşayır.

== Fəaliyyəti ==
1913-cü ildə Bakı Şəhər İdarəsinin üzvü seçilmiş İbrahim bəy elə həmin ildə də 1913-cü ildə A. Babayevlə birlikdə &quot;Dəyanət&quot; neft-sənaye cəmiyyətini təşkil etmişdir. 1914-cü ilin yanvarında &quot;[[Səfa Cəmiyyəti|Səfa]]&quot; xeyriyyə cəmiyyəti idarə heyətinin üzvü, 1916-cı ilin martında isə &quot;[[Nicat Cəmiyyəti|Nicat]]&quot; cəmiyyətinin sədr müavini seçilmişdir. Heydərov [[Fevral inqilabı]]ndan sonra müsəlman ziyalılarının 1917-ci il martın 16-da Bakıda keçirilən iclasına sədrlik etmiş, 1917-ci il 15–20 aprel Qafqaz müsəlmanları qurultayı rəyasət heyətinin üzvü seçilmişdi. 1917-ci ildə Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsi Heydərovu Dağıstan vilayətində Müvəqqəti hökumətin komissarı təyin etmiş, lakin Dağıstan İcraiyyə Komitəsinin sosialist üzvləri, sosial-demokrat olmasına baxmayaraq, onun namizədliyinə qəti etiraz etmişdilər. Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsi güzəştə gedərək, Dağıstanda idarəçiliyi həyata keçirmək üçün Heydərovun da daxil olduğu üç nəfərdən ibarət xüsusi heyət yaratmışdı. Bir çox dağlı liderləri, ictimai xadimləri kimi Heydərov da Bakı mühitində yetişmiş, Şimali Qafqaz dağlılarının azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmişdir. 1917-ci ilin mart ayında [[Bakı Müsəlman İctimai Təşkilatları Komitəsi|Bakıda Müsəlman İctimai Təşkilatları Komitəsi]] yaradıldı və 16 martda keçirilən azərbaycanlı ziyalıların nümayəndələrinin iclasına İbrahim bəy sədrlik etdi. 1917-ci il Fevral inqilabından sonra vətənə dönmüş, azadlıq hərəkatını təşkilatlandırmaq istiqamətində iş aparmışdır. Heydərov türk dilinin təhsil dilinə çevrilməsi ideyasını dəstəkləmiş, hətta 1917-ci il iyunun 15-də Temirxan-Şurada müəllimlər üçün türk dili kursları açanlardan biri olmuşdur. Heydərov Dağıstan Müsəlman Milli Komitəsinin üzvü idi. Komitənin siyahısı ilə Rusiya Müəssislər məclisinə seçilmişdi. İbrahim Heydərov Zaqafqaziya seymində sosialist blokunun üzvü, 1918-ci il aprelin 26-da yaradılmış Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası hökumətində dövlət nəzarəti naziri idi. Seymin nümayəndə heyətinin tərkibində Trabzon konfransında iştirak etmişdir. Bakıda türk-müsəlman əhalisinə qarşı daşnak-bolşevik qüvvələri tərəfindən törədilmiş soyqırm ilə bağlı 1918-ci il aprelin 20-də Heydərov Zaqafqaziya seyminin adından Bakı Soveti ilə danışıqlara göndərilmiş, Bakıya çatan kimi bolşeviklər tərəfindən həbs olunmuşdu. Bununla əlaqədar olaraq, Zaqafqaziya seyminin üzvü [[Camo bəy Hacınski]] Heydərovun azad edilməsi üçün təcili tədbirlər görməyi təklif etmişdi. Bir müddət Bakı Xalq Komissarları Sovetində quberniya komissarı vəzifəsində işləmişdir, bu vəzifədən &quot;[[Hümmət Partiyası|Hümmət]]&quot; təşkilatının təklifi ilə kənar edilmişdir. Heydərov Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqı Respublikası hökumətinin səlahiyyətli nümayəndəsi kimi, 1918-ci il noyabrın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqı Respublikası arasında müqaviləni imzalayanlardan biri olmuşdur. Dağlılar Respublikası hökumətinin 1918-ci il dekabrın 19-da təşkil olunan yeni tərkibində yollar və poçt-teleqraf naziri təyin olunmuşdur. Hökumət tərəfindən Avropa dövlətləri ilə danışıqlara göndərilən yeni nümayəndə heyətinə daxil edilmişdir. Denikin qoşunlarının müdaxiləsi nəticəsində Dağlılar Respublikası hökumətinin buraxılması ilə və sabiq hökumət üzvlərinə qarşı təqiblərlə əlaqədar Bakıya qayıtmış, Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında, xeyriyyə konsertlərinin, teatr tamaşalarının, o cümlədən [[Üzeyir bəy Hacıbəyli]]nin &quot;[[Leyli və Məcnun (opera)|Leyli və Məcnun]]&quot; operasının, [[Ağa Əminov]]la birlikdə &quot;Azərbaycan gecələri&quot;nin təşkilində fəal iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/525/2011/iyun/cm89.htm
 | archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160305022221/http://www.anl.az/down/meqale/525/2011/iyun/cm89.htm
 | archivedate = 5 March 2016
 | title       = HEYDƏROV (HEYDƏROĞLU) İBRAHIM BƏY İSA BƏY OĞLU (1879, Dərbənd – 1949, Ankara)
 | author      = 
 | date        = 
 | publisher   = 
 | accessdate  = 2011 18 iyun
 | language    = 
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Mühacirəti ==
1920-ci ilin yazında [[Qızıl Ordu]] işğalından sonra gəldiyi [[Bakı]]da aldadılaraq həbs edilir. Azərbaycan bolşeviklərinin lideri və köhnə dostu [[Nəriman Nərimanov]] sayəsində qaça bildi və [[Tbilisi|Tbilisiyə]] yollandı. Qızıl Ordunun [[Gürcüstan Demokratik Respublikası|Gürcüstan]]ı işğal etməsindən sonra ailəsiylə birlikdə [[Fransa]]ya mühacirət etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=7&amp;id=31132&amp;type=1#gsc.tab=0 &quot;İbrahim bəy Heydəroğlu türk oğlu türkdür!&quot;]
* [https://archive.zerkalo.az/2012-03-10/history/27857- Неизвестный известный Ибрагим-бек Гайдаров]
* [https://web.archive.org/web/20220818205308/https://sozcu.az/?p=98472 Cümhuriyyətin Daxili İşlər nazirinin müavini İbrahim bəy Heydərovun nəvəsi Mina xanım Tansel &quot;İZ&quot; layihəsində]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Heydərovlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Dağlılar Respublikasının dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Bakı Şəhər İdarəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Zaqafqaziya Seyminin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Müsəlman Sosialist Blokunun üzvləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası III Dövlət Dumasının üzvləri]]</text>
      <sha1>9jz4m2ce1skg31ecf8zv7p4lc6i6w7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vombatlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148035</id>
    <revision>
      <id>9015288</id>
      <parentid>8868508</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="94n5zszsvezqf8vszblyos29q156470" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Vombatidae}}''' ({{dil-la|Vombatidae}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Diprotodontia|no}} dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. [[Avstraliya]]nın cənub-şərqində və [[Tasmaniya]]nın dağlıq ərazilərində yaşayır.

Vombatlar [[gəmiricilər]]ə xas iri ön dişlərə və güclü ətrafları (ön və arxa ayaqları) sahibdir. Onlar torpağın altında geniş yuva şəbəkəsi qurur.

Vombat balaca, qısa quyruqlu, kisəli heyvandır. Qısa quyruğu yırtıcılar tərəfindən tutulmasını çətinləşdirir. Digər [[kisəlilər]]dən əsas fərqi odur ki, kisəsinin ağzı bədəninin gerisindədir. Bunun bala vombatlar üçün böyük əhəmiyyəti var. Beləki, vombat yeri qazarkən torpaq kisəsinə dolmur. 

Əksər hallarda axşam fəaliyyətdə olurlar. Amma qidalanmaq üçün gündüz də yuvalarını tərk edə bilirlər. 

Vombatların rəngləri qum rəngindən qəhvəyi rəngə, yaxud bozdan qaraya qədər çox müxtəlif rənglərdə ola bilər. 

Dişi vombatlar növündən asılı olaraq 20-30 günlük qəbəlikdən sonra yalnız bir bala doğur. Doğulan balalar 15 aydan sonra süddən kəsilir və 18 aylıq olanda cinsi yetişkənliyə çatır. 

Vombatlar vəhşi təbiətdə 15 ilə qədər yaşaya bilirlər. Amma insan tərəfindən saxlanıldıqda 20-30 ilə qədər ömürləri uzanır. Bilinən ən uzunömürlü vombat 34 il yaşadı. 

Vombatların həzm prosesi 8-14 gün çəkir. Bu, quraq ərazilərdə sağ qalmaqlarına kömək edir.  

== Qidalanma ==
Vombatlar bitkilərlə (ot, kök, ağac qabığı və s.) qidalanır. Nəcisi kub şəklində olan yeganə heyvandır.

== Cinsləri ==
* {{bt-azlat||Lasiorhinus}}
* {{bt-azlat|Vombat|Vombatus}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Vombatlar| ]]
[[Kateqoriya:Mövcud Miosen ilk görünüşləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>94n5zszsvezqf8vszblyos29q156470</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarı-boz kenquru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148269</id>
    <revision>
      <id>9015284</id>
      <parentid>8571661</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="hq48l6qaixfxti0oapprfy2vd96t0b9" xml:space="preserve">{{Takson
| adı                       = {{latb|Macropus rufogriseus}}
| aləmi             =  Heyvanlar
| şəkil             = smallwallaby.jpg
| şəkil məlumat     = 
| şəkilaltı yazı    =

| yuxarı takson             = Macropus
| ranqı                     = Növ
| latınca adı               = Macropus rufogriseus
| müəllif           = 
| sinonim           = 
| tipik nümayəndə   = 
| aşağı takson adı  = 
| aşağı takson      = 
| arealın xəritəsi          = 
| arealın xəritəsi haqqında = 
| arealın xəritəsinin eni   = 
| legend sərhədi    = 
| mühafizə          = 
| vikinövlər                = Macropus rufogriseus
| vikianbar                 = Category:Macropus rufogriseus
| bttsmb            = 
| ütmx              = 552739
| mbmm              = 9320
| he                = 
| geiş1             = 
| geiş2             = 
| beabs              = 
}}

'''{{latb|Macropus rufogrisseus}}''' ({{lang-la|Macropus rufogriseus}}) — {{lataz|Macropus}} cinsinə aid [[heyvan]] növü.
Şərqi Avstraliyanın mülayim iqlimi olan rayonlarında, o cümlədən [[Tasmaniya]] adasında rast gəlinir.

== Yayılması ==
Sarı-boz vallabi Şərqi Avstraliya boyunca Kvinslend ştatının Rokqempton şəhərindən Cənubi Avstraliya sərhəddinə qədər olan ərazilərdə sahilboyunca kolluq və sklerofit meşələrdə, Tasmaniya adası və Bassov boğazının digər adalarında yayılmışdır.
&lt;ref name=&quot;ummz&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Macropus_rufogriseus.html
 |title        = Macropus rufogriseus
 |publisher    = University of Michigan Museum of Zoology
 |accessdate   = 1 sentyabr 2011
 |lang         = en
 |archive-date = 2011-12-13
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20111213165509/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Macropus_rufogriseus.html
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Son 30 ildə ovlanmasına qismən qadağa qoyulması nəticəsində sarı-boz vallabinin sayı Tasmaniyada, Yeni Cənubi Uels və Kvinslendin sahil hissələrində nəzərə çarpacaq dərəcədə artmışdır.

==Yarımnövləri==

* Macropus rufogriseus banksianus
* Macropus rufogriseus rufogriseus
* Macropus rufogriseus fruticus
==Mənbə==

 {{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>hq48l6qaixfxti0oapprfy2vd96t0b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thylogale billardierii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148317</id>
    <revision>
      <id>9015286</id>
      <parentid>8572106</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="ekd5sm7vvy8cbshjoro7umygbo62hax" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Thylogale
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Thylogale billardierii}}''' ({{dil-la|Thylogale billardierii}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Diprotodontia|no}} dəstəsinin {{lataz|Macropodidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Thylogale}} cinsinə aid heyvan növü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>ekd5sm7vvy8cbshjoro7umygbo62hax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thylogale thetis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148480</id>
    <revision>
      <id>9015287</id>
      <parentid>8572111</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="gr9c3s7xiltrrjsvle1ms861uyg62vs" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Thylogale
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Thylogale thetis}}''' ({{dil-la|Thylogale thetis}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Diprotodontia|no}} dəstəsinin {{lataz|Macropodidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Thylogale}} cinsinə aid heyvan növü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>gr9c3s7xiltrrjsvle1ms861uyg62vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dendrolagus lumholtzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148497</id>
    <revision>
      <id>9015276</id>
      <parentid>8868424</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="61qnycds4gde66myyp2byas8hm9dtcp" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Dendrolagus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Dendrolagus lumholtzi}}''' ({{dil-la|Dendrolagus lumholtzi}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Diprotodontia|no}} dəstəsinin {{lataz|Macropodidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Dendrolagus}} cinsinə aid heyvan növü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>61qnycds4gde66myyp2byas8hm9dtcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dendrolagus bennettianus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148498</id>
    <revision>
      <id>9015275</id>
      <parentid>8868423</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="og4kzbtxe3otrhsydp2m9sg3uo5zga9" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Dendrolagus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Dendrolagus bennettianus}}''' ({{dil-la|Dendrolagus bennettianus}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Diprotodontia|no}} dəstəsinin {{lataz|Macropodidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Dendrolagus}} cinsinə aid heyvan növü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>og4kzbtxe3otrhsydp2m9sg3uo5zga9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Motorola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151393</id>
    <revision>
      <id>9015142</id>
      <parentid>8836134</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>272236</id>
      </contributor>
      <origin>9015142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="49adpp0kgcx6i27u13cxu32w0bofl8u" xml:space="preserve">{{Şirkət|loqotipi=Motorola Logo New.png}}
[[Fayl:2007Computex e21Forum-MartinCooper.jpg|thumb|Dr. Martin Cooper 1973-cü ildə ilk fərdi əl mobil telefonu. Bu, 2007-ci ildə yenilənmişdir.]]
[[Fayl:Motorola Tube Box.jpg|thumb|Motorola vakuum boru kartonu]]

'''Motorola''' - kompüterlər və rabitə vasitələri istehsalı sahəsində dünya liderlərindən olmuş şirkət. Mənzil-qərargahı Çikaqo yaxınlığındakı Şaumburq şəhərində (İllinoys ştatı, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]) yerləşirdi. Şirkət 1928-ci ildə qurulmuş və 1930-cu illərdə Motorola ticarət markası qeydiyyatdan keçmişdir. 
Motorola çağdaş mobil rabitə sistemlərinin əsasını qoyanlardan biridir: dünyada ilk daşınabilir hücrəsəl telefon (CELLULAR PHONE) 1983-cü ilin 6 mart tarixində buraxılmış Motorola DynaTAC 8000X telefonu olmuşdur. Motorola bir sıra mikroprosessorların, o cümlədən [[Apple]] [[Macintosh]], PowerPC kompüterlərində istifadə olunmuş 68000 seriyasından olan mikroprosessorların, eləcə də 1970-ci illərdə bəzi mikrokompüterlərdə istifadə olunmuş 6800 mikroprosessorunun istehsalçısıdır. 2011-ci ildə Google şirkəti tərəfindən alınan Motorola, 2014-cü ildə Çinin Lenovo şirkətinə satılıb. 
'''Motorola''' - ABŞ-də [[1928]]-ci ildə qurulan mobil şəbəkə firması. Əlaqə sektorunda olan ayrıca ilk mobil telefonunu [[Motorola DynaTAC]]-ı istehsal edir.

[[25 sentyabr 1928]]-ci ildə telekommunikasiya avadanlıqlarının istehsalı ilə məşğul olan “Galvin Manufacturing Corporation” şirkətinin əsası qoyulmuşdur. Sonradan bu ad şirkətin yaradıcısı [[Pol Vinsent Qalvin]] (Paul Vincent Galvin) tərəfindən dəyişdirilərək “Motorola” ilə əvəz edilmişdir. Bu şirkət əvvəllər avtomobillər üçün radio istehsal edirdi və o vaxtkı audio-qurğu istehsalçılarının adları &quot;ola&quot; ifadəsi ilə bitirdi. Rabitə sektorunda olan Motorola DynaTAC adlı ilk mobil telefonu da bu şirkət istehsal etmişdir.

[[2011]]-ci ildə [[Google]] tərəfindən alınıb. 29 yanvar 2014-cü ildə [[Lenovo]] şirkətinə 2,9 milyard dollara satılıb.

== Ədəbiyyat ==
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.motorola.com/ Rəsmi saytı]

{{Şirkət-qaralama}}

[[Kateqoriya:ABŞ şirkətləri]]
[[Kateqoriya:İnformatika]]
[[Kateqoriya:Motorola|*]]
[[Kateqoriya:Mobil telefon istehsalçıları]]</text>
      <sha1>49adpp0kgcx6i27u13cxu32w0bofl8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patiriella calcar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151596</id>
    <revision>
      <id>9015282</id>
      <parentid>6997427</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="37pj5k3yhznrjblmo0ztgzar70yfrd1" xml:space="preserve">{{Takson
| adı                       = {{latb|Patiriella calcar}}
| aləmi             =  Heyvanlar
| şəkil             = 
| şəkil məlumat     = 
| şəkilaltı yazı    =

| yuxarı takson             = Patiriella
| ranqı                     = Növ
| latınca adı               = Patiriella calcar
| müəllif           = 
| sinonim           = 
| tipik nümayəndə   = 
| aşağı takson adı  = 
| aşağı takson      = 
| arealın xəritəsi          = 
| arealın xəritəsi haqqında = 
| arealın xəritəsinin eni   = 
| legend sərhədi    = 
| mühafizə          = 
| vikinövlər                = Patiriella calcar
| vikianbar                 = Category:Patiriella calcar
| bttsmb            = 
| ütmx              = 
| mbmm              = 
| he                = 
| geiş1             = 
| geiş2             = 
| beabs              = 
}}

'''{{latb|Patiriella calcar}}''' ({{Dil-la|Patiriella calcar}}) — {{lataz|Patiriella}} cinsinə aid [[heyvan]] növü.
==Mənbə==

{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>37pj5k3yhznrjblmo0ztgzar70yfrd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patiriella parvivipara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151599</id>
    <revision>
      <id>9015272</id>
      <parentid>5055450</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>9015272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="tffgz31aycqt9z4i2xqbm53dflze9f4" xml:space="preserve">{{Takson
| adı                       = {{latb|Patiriella parvivipara}}
| aləmi             =  Heyvanlar
| şəkil             = 
| şəkil məlumat     = 
| şəkilaltı yazı    =

| yuxarı takson             = Patiriella
| ranqı                     = Növ
| latınca adı               = Patiriella parvivipara
| müəllif           = 
| sinonim           = 
| tipik nümayəndə   = 
| aşağı takson adı  = 
| aşağı takson      = 
| arealın xəritəsi          = 
| arealın xəritəsi haqqında = 
| arealın xəritəsinin eni   = 
| legend sərhədi    = 
| mühafizə          = 
| vikinövlər                = Patiriella parvivipara
| vikianbar                 = Category:Patiriella parvivipara
| bttsmb            = 
| ütmx              = 
| mbmm              = 
| he                = 
| geiş1             = 
| geiş2             = 
| beabs              = 
}}

'''{{latb|Patiriella parvivipara}}''' ({{lang-la|Patiriella parvivipara}}) — {{lataz|Patiriella}} cinsinə aid [[heyvan]] növü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>tffgz31aycqt9z4i2xqbm53dflze9f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mir İsmayıl Seyidzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168426</id>
    <revision>
      <id>9015422</id>
      <parentid>8985020</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="n4lstzkom5g2cpsnqftd7cah1q2lmu9" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs
 |şəkil            = Mir İsmayıl Seyidzadə 1920.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 250px
 |təhsili          = [[Kiyev Politexnik İnstitutu|İmperator III Aleksandr adına Kiyev Politexnik İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.anl.az/down/meqale/az_muellimi/2012/sentyabr/266043.htm |access-date=2018-03-30 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413062817/http://www.anl.az/down/meqale/az_muellimi/2012/sentyabr/266043.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Berlin Texniki Universiteti|Şarlonttenberq Texniki Universiteti]]
}}
'''Seyidzadə Mir İsmayıl Seyid Əhməd oğlu''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin xüsusi qərarına əsasən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

== Həyatı ==
1907-ci ildə Gəncədə anadan olub.{{sfn|Attar,Şimşir|2013|p=231}} Mir İsmayıl Seyidzadə Lənkəran kişi gimnaziyasını bitirmiş (1917), Kiyev Politexnik İnstitutunun Elektrotexnika şöbəsində 2-ci kursadək oxumuş, lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini davam etdirə bilməmişdi. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini elektrotexnika sahəsində davam etdirmək üçün Berlin Universitetinə (Almaniya) göndərilmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün məlumatında Seyidzadənin təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi.

== Ailəsi ==
Cümhuriyyǝtin Baş naziri olmuş Nǝsib bǝy Yusifbǝylinin xalası oğludur.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.ada.edu.az/media/2025/01/11/efkari_mutaalimin_digital.pdf |title= |access-date=2026-04-14 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116122705/https://www.ada.edu.az/media/2025/01/11/efkari_mutaalimin_digital.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


== Həmçinin bax ==
* [[Cümhuriyyət tələbələri]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Attar|first=Aygün|url=https://anl.az/el/kitab2022/04/cd/Sh-22140.pdf|title=Tarihten günümüze - Türkiye'de yaşayan Azerbaycan türkleri|last2=Şimşir|first2=Səbahəddin|publisher=Berikan Yayınevi |year=2013|isbn= 978-975-267-883-5|location=[[Ankara]] |page=265|language=tr|ref={{SfnRef|Attar,Şimşir|2013}} |author-link1=Aygün Attar|author-link2=Səbahəddin Şimşir}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=SYMmxuRo3KA Cümhuriyyət tələbəsi İsmayıl Saryal]
{{Cümhuriyyət tələbələri}}{{Şəxs-qaralama}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan talışları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mühəndisləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]]
[[Kateqoriya:Kiyevdə təhsil almış azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Kiyev Politexnik İnstitutunun məzunları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]]</text>
      <sha1>n4lstzkom5g2cpsnqftd7cah1q2lmu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirməhəmmədrza Seyidəliyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168433</id>
    <revision>
      <id>9015489</id>
      <parentid>9001704</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17367" sha1="rwvsdj24af6soiocp7mltt0lwbdumtq" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Mirməhəmmədrza Seyidəliyev''' və ya '''Məhəmməd Tuğay''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbəsi]], siyasi mühacir.{{Bax|#Həyatı|1}}

Bakı 2-ci kişi gimnaziyasında orta təhsil alıb. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin]] xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Parisdə ali təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra [[Türkiyə|Türkiyəyə]] köçüb.{{Bax|#Həyatı|1}}

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Seyidəliyev Mirməhəmmədrza Mirabutalıb oğlu 1898-ci ildə [[Şamaxı|Şamaxıda]] anadan olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=980}} 1909-cu il sentyabrın 4-də orta təhsil almaq üçün Bakı 2-ci kişi gimnaziyasına daxil olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=980}}

1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] elan olunub.{{sfn |Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |2010 |p=519}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=11}} Mirməhəmmədrza bəy 1919-cu il mayın 24-də gimnaziyanı bitirib.{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=80}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=336}} [[Bakı Dövlət Universiteti]] açıldıqdan sonra 1919-cu il sentyabın 1-də Mirməhəmmədrza Seyidəliyev universitetin tibb fakültəsində təhsil almağa başlayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=981}}
[[Fayl:Almaniyada təhsil alan cümhuriyyət tələbələri (97).jpg|200px|thumb|left|Öndə: [[Bəhram bəy Hüseynzadə]], Arxada: Abdulla Rəhimzadə, [[İsmayıl Axundov (epidemioloq)|İsmayıl Axundov]], Mirməhəmmədrza Seyidəliyev, [[Yusif Salahlı]] və [[Həmid Ataman|Həmid Xəlil]].]]
1919-cu il sentyabrın 1-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti]] 1919–1920-ci tədris ilində ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.{{sfn |AC Stenoqrafik hesabatlar |1998 |p=32}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=20}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=86}} Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.{{sfn |Nəzərli |2008 |p=177}} Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edilib.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=81}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=399}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=87}} 1919-cu il noyabrın 8-də Mirməhəmmədrza Seyidəliyev maarif nazirinə yazdığı məktubda [[Berlin]] şəhərində tibb fakültəsində dövlət hesabına ali təhsil almaq istədiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-05-24 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə altı tələbə tibbi təhsil almaq üçün Almaniya və Fransaya göndərilib |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_xalq_cumhuriyyeti_dovrunde_alti_telebe_tibbi_tehsil_almaq_uchun_almaniya_ve_fransaya_gonderilib-1166115 |access-date=2026-04-23 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=981}} 1919-cu il dekabrın 31-də təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin göstərdiyi yerdə 4 il işləyəcəyi haqqında və oxuyacağı dövlətin ərazisində heç bir siyasi və partiya işinə qoşulmayacağı haqqında dilkağızları verib. 1920-ci il yanvarın 14-də Mirməhəmmədrza Seyidəliyevə Azərbaycan Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilməsi haqqında 552 saylı vəsiqə verilib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=981}}

Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə [[Bakı Dəmiryol Vağzalı|Bakı Dəmiryolu Vağzalından]] yola salınıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.millikitabxana.az/newspapers/search?name=Az%C9%99rbaycan+%28%C9%99ski+%C9%99lifba%29&amp;year=1920&amp;month=01&amp;day=16 |title=Tələbələrin yola salınması |publisher=Azərbaycan qəzeti |year=1920-01-16 |volume=13 |location=[[Bakı]] |page=3 |language=azb}}&lt;/ref&gt; Fevralın 11-də [[Paris|Parisə]] çatan tələbələri [[Paris Sülh Konfransı|Paris Sülh Konfransında]] iştirak edən [[Əlimərdan bəy Topçubaşov|Əlimərdan bəy Topçubaşının]] rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=87}}{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |author-link=Qərənfil Quliyeva |date=2023-07-31 |title=99-dan biri: Avropada təhsil - Əməkdar jurnalist yazır... |url=https://www.tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811155213/https://tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |archive-date=2023-08-11 |access-date=2026-04-08 |website=www.tehsil.biz}}&lt;/ref&gt; Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}

Bir müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün [[Avropa|Avropanın]] müxtəlif şəhərlərinə göndəriliblər. Mirməhəmmədrza Seyidəliyev əvvəlcə Berlində daha sonra isə Parisdə təhsil alıb. [[Aprel işğalı|Azərbaycanda sovet işğalından]] sonra təqaüdləri kəsildiyi üçün təhsilini yarımçıq qoyub. Əvvəlcə İtaliyaya daha sonra isə Türkiyəyə köçüb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2026-06-17 |title=Qahirədə yaşamış Cümhuriyyət tələbəsi – Qoca vaxtında nələr danışıb? |url=https://teleqraf.az/news/toplum/550609.html |access-date=2026-06-22 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; [[Aprel işğalı|Azərbaycanda sovet işğalından]] sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün hazırladıqları tələbələrin siyahısında Mirməhəmmədrza bəyin adı yoxdur.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=981}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ağayev |first=Rövşən |date=2019-02-15 |title=Cümhuriyyət tələbələri Fransada |url=https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2019_850.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527054958/https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2019_850.htm |archive-date=2022-05-27 |access-date=2026-03-03 |website=www.elibrary.az |publisher=525-ci qəzet |page=6}}&lt;/ref&gt;

=== Mühacirətdə ===
Mirməhəmmədrza Seyidəliyev [[Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi|Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsini]] imzalamış 26 nəfərdən biri olan, mühəndis [[Əli Əsgər bəy Mahmudbəyov|Ələsgər bəy Mahmudbəyovun]] qızı Aliyə xanım ilə ailə qurub. 1923-cü ildə [[Türkiyə|Türkiyəyə]] köçüb.{{sfn |Qəniyev,Veysova |2014 |p=251}}

Mühacirətdə ikən özünə Məhəmməd Tuğay adını götürüb. 1938-ci ildə [[SSRİ]]-nin Türkiyəyə təzyiqinin nəticəsində digər azərbaycanlı mühacirlər [[Abbasqulu Kazımzadə]], [[Xəlil bəy Xasməmmədov|Xəlil bəy Xasməhəmmədov]] ilə birlikdə Türkiyədən deportasiya olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-03-03 |title=&quot;Atamla görüşə onu KQB göndərmişdi&quot; - İngilis bölgəsində SSRİ-yə qarşı döyüşən azərbaycanlı |url=https://kulis.az/xeber/media/atamla-goruse-onu-kqb-gondermisdi-ingilis-bolgesinde-ssri-ye-qarsi-doyusen-azerbaycanli-59353 |access-date=2026-06-22 |website=Kulis.az |language=az |archive-date=2025-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420065017/https://www.kulis.az/xeber/media/atamla-goruse-onu-kqb-gondermisdi-ingilis-bolgesinde-ssri-ye-qarsi-doyusen-azerbaycanli-59353 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=Cümhuriyyət nazirinin müraciəti – “Vücudumdakı üç erməni qurşunu...” |url=http://ain.az/ru/article/29014015/ |access-date=2026-06-22 |website=ain.az}}&lt;/ref&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində [[Almaniya|Almaniyada]] fəaliyyət göstərib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1941-ci ilin avqust ayında Almaniyada hərbi əsirlərin işi üzrə komissiya yaradılıb. Azərbaycandan olan hərbi əsirlərlə işləmək üçün Məhəmməd Tuğay rəhbər təyin olunub.{{sfn|Əhməd|2022|p=52}}{{sfn|Həsənli|2015|p=285}} 1942-ci ilin mart ayında Azərbaycan mühacirlərinin təmsilçisi Məhəmməd Tuğay və əsir düşmüş azərbaycanlı əsgərlərin təmsilçisi Beytulla Babayevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Legionu yaradıldı.{{sfn|Qasımlı|2006|p=654}} 1943-cü ilin oktyabr ayında yaradılmış Azərbaycan Əlaqə Heyətinə üzv seçilib.{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=520}} Bir müddət [[Berlin|Berlində]] yerləşən “Radio verilişləri xidməti”nin Azərbaycan redaksiyasına başçılıq edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=10}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1943-cü ildə Berlində keçirilmiş Milli Azərbaycan Qurultayında çıxış edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2026-06-21 |title=Berlində şanlı nitq, Qahirədən məktub – Naməlum mühacir |url=https://teleqraf.az/news/toplum/551379.html |access-date=2026-06-22 |website=Teleqraf |language=az |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623121233/https://teleqraf.az/news/toplum/551379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu qurultaydakı çıxışında o deyib:{{sitat|Rusiya nə şəkildə olursa-olsun bizim əbədi düşmənimizdir. Biz artıq bu məmləkətlə bərabər yaşamağa imkan görmürük. Həm çarizm, həm bolşevizm Rusiyası eyni metodlarla bizim milli ruhumuzu, adətlərimizi, milli və müqəddəs ənənələrimizi, dilimizi, məscidlərimizi və dinimizi ayaqlar altına almışlardır. Eyni zamanda da böyük milli şairlərimizi, alimlərimizi, millət uğrunda çarpışan başçılarımızı zirzəmilərdə, Sibirya və Solofqa lagerlərində çürütmüş və ya güllələmişlərdir.

Biz ağa dəyişdirmək istəmirik. Üzərimizdə ağalıq edənlərin ləzzətini gördük. Bu gün burada bizim toplantımızın səbəbi biri-birimizə daha sıx bağlı olaraq əlbirliyilə şanlı vətənimizi bu qanlı istiladan qurtarmaqdır!&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;}}1970-ci illərdə [[Misir|Misirdə]] yaşayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Cümhuriyyət tələbələri]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&amp;pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}} }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament |publisher=Azərbaycan nəşriyyatı |year=1998 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=992 |language=az |ref={{SfnRef|AC Stenoqrafik hesabatlar|1998}} |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=978-9952-8142-7-9 |location=[[Bakı]] |page=468 |language=az |ref={{SfnRef|AC təhsil siyasəti|2018}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213155026/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |archive-date=2025-12-13 |url-status=live }}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000605248=1 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |publisher=Mütərcim |year=2018 |isbn=978-3-00-037560-6 |location=[[Bakı]] |page=152 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018}} }}
* {{Cite book|last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6|location=[[Bakı]]|page=371|language=az|ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book|last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]]|page=404|language=az|ref={{SfnRef|Əhməd|2022}}|author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book|last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]]|page=540|language=az|ref={{SfnRef|Həsənli|2015}}|author-link=Cəmil Həsənli|access-date=2026-07-04|archive-date=2026-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704194817/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|url-status=live}}
* {{Cite book|last=Qasımlı|first=Musa|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=205153&amp;pno=1&amp;lang=ru|title=Azerbaycan türklerinin milli mücadele tarihi: 1920-1945|publisher=Kaknüs|year=2006|location=[[İstanbul]]|page=704|language=tr|ref={{SfnRef|Qasımlı|2006}}|author-link1=Musa Qasımlı}}
* {{Cite book |last=Qəhrəmanlı |first=Nazif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=143845&amp;pno=1 |title=Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif |publisher=Avropa nəşriyyatı |year=2010 |isbn=978-9952-8032-2010 |location=[[Bakı]] |page=285 |language=az |ref={{SfnRef|Qəhrəmanlı|2010}} |author-link=Nazif Qəhrəmanlı }}
* {{Cite book |last=Qəniyev |first=Seyfəddin |url=https://anl.az/el/Kitab/2015/qs%26vs_mxma.pdf |title=Məşhur xeyriyyəçi Mahmud Ağa və naməlum muğam universiteti |last2=Veysova |first2=Səadət |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-494-55-6 |location=[[Bakı]] |page=292 |language=az |ref={{SfnRef|Qəniyev,Veysova|2014}} |author-link1=Seyfəddin Qəniyev |access-date=2026-07-30 |archive-date=2025-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505203943/https://www.anl.az/el/Kitab/2015/qs%26vs_mxma.pdf |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show |title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость |last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1 |location=[[Paris]] |page=584 |language=ru |ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov }}
* {{cite book |last=Nəzərli |first=Əzizə |url=http://www.anl.az/el_ru/n/na_noar.pdf |title=Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг. |year=2008 |location=[[Bakı]] |page=224 |language=ru |ref={{SfnRef|Nəzərli|2008}} |url-status= }}
* {{Cite book |last=Tahirzadə |first=Ədalət |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri |last2=Tahirli |first2=Oğuztoğrul |publisher=TEAS Press |year=2016 |isbn=978-9952-494-55-6 |location=[[Bakı]] |page=1222 |language=az |ref={{SfnRef|Tahirzadə,Tahirli|2016}} |author-link1=Ədalət Tahirzadə |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
{{refend}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Vikilər
| commons = Category:Mirmahammadrza Seyidaliyev
| s = Müəllif:Məhəmməd Tuğay
}}

{{Cümhuriyyət tələbələri}}

[[Kateqoriya:Vəfat tarixi bilinməyənlər]]
[[Kateqoriya:Şamaxıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]]</text>
      <sha1>rwvsdj24af6soiocp7mltt0lwbdumtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əlisöhbət Sumbatzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168674</id>
    <revision>
      <id>9015075</id>
      <parentid>8967182</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="a06c7axe5f7c4bg2f0k9g631po1dhs7" xml:space="preserve">{{Alim
|vətəndaşlığı={{SSRİ}}→&lt;br&gt;{{AZE}}}}

'''Sumbatzadə Əlisöhbət Sumbat oğlu''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] tarixçisi, tarix elmləri doktoru (1948), professor (1954), [[AMEA]]-nın müxbir üzvü (1954), həqiqi üzvü (1958), [[Azərbaycan SSR]]-nin (5-ci çağırış) deputatı və Rəyasət heyətinin üzvü (1959–1963), 
[[Fayl:Əlisöhbət Sumbatzadənin barelyefi.JPG|thumb|300x300px|Səməd Vurğun küçəsində Əlisöhbət Sumbatzadənin barelyefi]]

== Həyatı ==
Əlisöhbət Sumbatzadə 21 yanvar 1907-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Etnik [[Azərbaycan tatları|tatdır]].&lt;ref&gt;{{cite web |author=Нурида Гулиева |url=https://irs-az.com/new/pdf/091110154652.pdf |title=Таты Азербайджана |lang=ru |website=irs-az.com |date=2009 |pages=С. 39 |access-date=2021-09-26 |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926151142/https://irs-az.com/new/pdf/091110154652.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; O, 1921–1926-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində, 1926–1930-cu illərdə isə Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin tarix-etnologiya şöbəsində təhsil almışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://anl.az/down/teqvim-2017.pdf
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20201225155803/http://anl.az/down/teqvim-2017.pdf
 |archivedate = 25.12.2020
 |title       = Əlamətdar və tarixi günlər təqvimi
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = anl.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan
}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==

=== Əmək fəaliyyəti ===
Əlisöhbət Sumbatzadə 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda &quot;Yaxın və Orta Şərq ölkələrində milli azadlıq və fəhlə hərəkatı&quot; probleminin rəhbəri, 1959–1963-cü illərdə Elmlər Akademiyasının [[İqtisadiyyat İnstitutu]]nda şöbə müdiri vəzifəsini icra etmişdir. 1957–1959-cu illərdə Azərbaycan SSR EA-nın vitse prezidenti olmuşdur. 1959–1963-cü illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (V çağırış) deputatı və Rəyasət Heyətinin üzvü seçilmiş, 12 cildlik &quot;SSRİ tarixi&quot;nin baş redaksiya heyətinin, ASE elmi redaksiya şurasını üzvü olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sumbatzadə 1963–1969-cu illərdə Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq xalqları İnstitutunun direktoru, 1970–1972-ci illərdə EA-nın [[Tarix İnstitutu]]nun direktoru vəzifəsini yerinə yetirmişdir. O, 1970–1981-ci illərdə [[AMEA]]-nın İctimai Elmlər bölməsinin akademik katibi, 1982–1992-ci illərdə İctimai elmlər üzrə Elmi Məlumat Mərkəzində şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Elmi fəaliyyəti ===
Əlisöhbət Sumbatzadə 1930-cu ildə namizədlik, 1948-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş, 1954-cü ildə [[professor]] elmi rütbəsini almışdır. Həmin ildə Azərbaycan SSR EA-nin müxbir üzvü, 1958-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Əlisöhbət Sumbatzadə 1964-cü ildə &quot;XIX əsrdə Azərbaycan sənayesi&quot; əsəri ilə tarixşünaslıqda yeni bir elmi istiqamətin – iqtisadi tarixin əsasını qoymuşdur. O, həmçinin Azərbaycan xalqının etnogenezi probleminin öyrənilməsinə təşəbbüs göstərmiş və uzun illərdən bəri apardığı tədqiqatları ümumiləşdirərək, 1990-cı ildə &quot;Azərbaycanlılar – etnogenez və xalqın formalaşması&quot; adlı son dərəcə vacib monoqrafiyanı yazmış və elmdə mənşəyimiz haqqında yeni konsepsiyanın əsasını qoymuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Əlisöhbət Sumbatzadə 1980-ci ildə çap olunmuş &quot;Müasir dövrdə Sovet Azərbaycanının iqtisadiyyatının inkişafı&quot;, &quot;Sovet tarix elmi 1975–1979-cu illərdə&quot; və 1988-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Azərbaycan xalqının etnogenezi&quot; və s. kollektiv əsərlərin müəlliflərindən və redaktorlarından olmuşdur.
Professor ölkə və beynəlxalq miqyaslı simpozium, konfrans və konqreslərdə məruzələrlə çıxış etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1957–1982-ci illərdə Əlisöhbət Sumbatzadə elmi rəhbərliyi altında aparılan tədqiqatlar [[Azərbaycan]] xalqının milli tarixi, arxeologiyası, etnoqrafiyası, memarlığı, incəsənəti, dili, ədəbiyyatı, iqtisadiyyatı, fəlsəfi fikri və şərqşünaslığının ən ümdə problemlərinin araşdırılmasına yönəldilmişdir. Tarixi və iqtisad elmləri sahəsində yüzlərlə yüksəkixtisaslı alim-tədqiqatçıların hazırlanmasında Əlisöhbət Sumbatzadənin əvəzsiz xidmətləri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ölümü ==
Əlisöhbət Sumbatzadə 28 yanvar 1992-ci ildə [[Bakı]] şəhərində vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Mükafatları ==
* 1958-ci ildə Azərbaycan SSR-in &quot;Əməkdar elm xadimi&quot; fəxri adı;
* 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı;
* 1977-ci ildə &quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni;
* 1987-ci ildə &quot;Xalqlar Dostluğu&quot; ordeni;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Xatirəsi ==
2015-ci ildə [[Azərbaycan televiziyası]] tərəfindən istehsal edilmiş ''Akademik Əlisöhbət Sumbatzadə'' adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

== Biblioqrafiya ==
# ''Присоединение Азербайджана к России и его прогрессивные последствия в области экономики и культуры (XIX — нач. XX в.)'' (Azərbaycanın Rusiya ilə birləşdirilməsi və onun mütərəqqi iqtisadi və mədəni nəticələri), ([[Bakı]], 1955. ([[rusca]]))
# &quot;XIX əsrdə Azərbaycan Sənayesi&quot; ([[Bakı]], 1964, &quot;Elm&quot; nəşriyyatı)
# ''&quot;SSRİ tarixi&quot;'' 4 cild. ([[Moskva]], 1967)
# ''&quot;Zaqafqaziyada Sovet Hakimiyyətinin qələbəsi&quot;'' ([[Tbilisi]], 1971)
# ''&quot;Böyük Oktyabrın tarixi təcrübəsi&quot;'' (Moskva, 1975)
# ''&quot;Qeyri-kapitalist inkişaf yolu və müasirlik&quot;'' ([[Ulan-Bator]], 1977)
# ''&quot;Müasir dövrdə Sovet Azərbaycanının iqtisadiyyatının inkişafı&quot;'' (Bakı, 1980)
# ''&quot;Sovet tarix elmi 1975–1979-cu illərdə&quot;'' (Moskva, 1980)

== Mənbə ==
* [[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası]], 9. cild. səh. 75–76 (Bakı, 1986)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Səmədzadə, Z. Əlisöhbət Sumbat oğlu Sumbatzadə//Səmədzadə Z. İqtisadi tərəqqiyə həsr edilən ömürlər: Azərbaycanın iqtisadçı alimləri: AMEAnın həqiqi və müxbir üzvləri, professorlar, iqtisad elmləri doktorları /elmi red.: S. Səfərov, T. Hüseynov.- Bakı, 2002.-S. 28–37.
* Əlisöhbət Sumbat oğlu Sumbatzadə //A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu /elmi red. Y. Mahmudov; tərt. G. N. Məmmədova; red. C. Ə. Bəhramov, E. Ə. Məhərrəmov; AMEA.-Bakı, 2005.- S.10.
* Азербайджанцы — этногенез и формирование народа /А.С.Сумбатзаде; АН АзССР, Ин-т Истории, Востоковедения и Центр Научной Информации.- Баку: Элм, 1990.- 304 с.
== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər}}
{{Xarici istinadlar}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan tatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutunun direktorları]]
[[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ şərqşünasları]]</text>
      <sha1>a06c7axe5f7c4bg2f0k9g631po1dhs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulla Tuqay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254413</id>
    <revision>
      <id>9015222</id>
      <parentid>8800084</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7486" sha1="4726egc4vru50i60kha5h316arij0yj" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}

'''Abdulla Tuqay''' ({{lang-tt2|Габдулла Тукай|Ğabdulla Tuqay|عبدالله توقاي}}; {{DVTY}}) — tatar şairi, publisist, ədəbi tənqidçi, ictimai xadim və tərcüməçi. Tatar ədəbiyyatında tənqidi realizmin banisi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://kaspi.az/az/ebedi-iz-qoyan-senetkar-abdulla-tukay
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20181020060201/http://kaspi.az/az/ebedi-iz-qoyan-senetkar-abdulla-tukay/
 |archivedate = 18-4-2018
 |title       = Əbədi iz qoyan sənətkar – Abdulla Tuqay 
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = kaspi.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan 
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Məhəmmədarif oğlu Abdulla Tuqay 26 aprel 1886-cı ildə [[Kazan]] quberniyasının Quşlauç kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarından yetim qalmışdır. İbtidai təhsilini Kırlay kənd mədrəsəsində almışdır. 1895-ci ildən sonra Uralsk şəhərində bibisinin yanında yaşamışdır. Burada Mutiullah mədrəsəsində oxumuşdur. Eyni zamanda mədrəsənin yanındakı rus sinfində də oxumuşdur. Orada [[Tatarlar|tatar]] xalq ədəbiyyatı ilə yanaşı, ərəb, fars, türk, rus və digər xalqların ədəbiyyatları, Şərq və Qərb mədəniyyətləri ilə tanış olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaradıcılığı ==
Abdulla Tuqay mədrəsədə oxuyarkən şeirlər yazmağa başlamışdır. O, mürəttip işləmiş, &quot;Fikir&quot;, &quot;Əl-islax&quot; qəzetində, &quot;Yalt-Yult&quot; (&quot;Şəfəq&quot;), &quot;Əl-əsr əl-cədid&quot; (&quot;Yeni əsr&quot;) jurnallarında çalışmışdır. 1908–1909-cu illərdə Kamal Əliəsgər ilə birlikdə &quot;Yaşen&quot; (&quot;İldırım&quot;) adlı jurnalı buraxmışdı. Abdulla Tuqay həftəlik nəşr olunan &quot;Əl-islax&quot; qəzetində işləyərkən tatar yazıçısı, publisist Fatih Əmirxanla dostlaşır. Avropada təhsil alan Fatih Əmirxanın şairin dünyagörüşünün, düşüncələrinin, poetik istedadının formalaşmasında böyük rolu olmuşdur. Həmçinin şairin 1910-cu ildən çap olunan &quot;Yalt-yult&quot; jurnalında da zəhməti əvəzsizdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

O, 1905-ci ildə Kazana gəlmiş, şəhərdə baş verən qiyam hərəkətlərində iştirak etmişdir. Onun formalaşmasında o dövrdəki ədəbi-mədəni mühitin də rolu olmuşdur. Abdulla Tuqayın yaradıcılığında &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalının və Mirzə Ələkbər Sabirin təsiri hiss olunur. O, həmçinin N. Nərimanovla da dost olmuşdur. Belə ki, onların dostluq münasibətləri N. Nərimanovun Həştərxanda sürgündə olarkən 1911-ci ildə Abdulla Tukayın ora getməsi ilə başlamışdır. Abdulla Tuqay gənc ikən vərəm xəstəliyinə tutulmuş və N. Nərimoanov da onun ilk həkimi olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Abdulla Tuqayın şifahi xalq ədəbiyyatının və uşaq ədəbiyyatının inkişafında əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. O, məktəbyaşlılar üçün 30-dan çox kitab, xalq ədəbiyyatının tədqiqatı ilə bağlı 4 kitab nəşr etdirmişdir. Habelə Abdulla Tuqay üçün vacib məsələlərdən biri də Tatar Milli Teatrının formalaşması, inkişafı idi. Teatrın yaranmasında şairin gənclik dostu tatar aktyoru və rejissoru Abdulla Kariyevin böyük rolu olmuşdur. Abdulla Tuqay Kazana gələndən sonra yazdığı ilk şeirlərdən biri məhz teatrla bağlı olub. O, teatrın xalqın həyatında əhəmiyyətini dərk edərək &quot;Teatr&quot; adlı şeir yazmışdı.

1911-ci ilin sonu 1912-ci ilin ilk aylarını Uçildə keçirən şair burada tatar xalqının çəkdiyi əzabları qələmə almışdır, lakin şairin xəstəliyi günü-gündən artır, vəziyyəti ağırlaşırdı. O, 1912-ci ilin yayında dostu Fatih Əmirxanla yeni ədəbi-bədii jurnal çap etmək istəyirlər. Jurnalın naşiri Ahmədqaraya Həsəniylə birlikdə qərara gəlirlər ki, jurnalın adı &quot;Anq&quot; (&quot;Şüur&quot;) olsun. Jurnalın ilk nömrəsində Tukay yazır:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{{cquote|müəllif=|Dostlar, hər necə olsa da zülmət dağıldı

Haydı iş başına! Bizə aydınlıq lazımdı –

Gözlərin aydını, zehnin aydını...}}
1913-cü ildə Abdulla Tuqayın səhhəti qəflətən pisləşir, lakin buna baxmayaraq, şair yaradıcılığına davam edir. Belə ki o, şeirlərində dəfələrlə L. N. Tolstoya müraciət edir, alim və mütəfəkkir Şəhabəttin Mərcanidən yazır. Ədibin həmin dövrdə &quot;Oyanış haqqında ilk iş&quot;, &quot;Yubileylə əlaqədar&quot;, &quot;İki xatırlatma&quot; adlı publisistik məqalələri və &quot;Böyük yubileylə bağlı xalqın ümidləri&quot;, &quot;Şaxta&quot; şeirləri işıq üzü görmüşdür.

Əsərləri dəfələrlə nəşr olunmuş şairin şeirləri dünyanın bir çox dillərinə, o cümlədən Azərbayca dilinə tərcümə edilmişdir. Hətta Böyük Vətən müharibəsinin ağır illərində (1943) nəşriyyatlardan biri onun kitabını nəşr etmişdir. Şairin 2011-ci ildə &quot;Millətim&quot; adlı kitabı Bakıda işıq üzü görmüşdür. Habelə Bakıda, Qazaxıstanda, Özbəkistanda adına küçələr var.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ədibin poema-nağılı əsasında bəstəkar Fərid Yarulli &quot;Şurale&quot; baletini yazmışdır. Abdulla Tuqayın əsərləri əsasında R. Qubaydullinin &quot;Kisekbaş&quot;, A. Bəkirovun &quot;Su adamı&quot; baletləri, N. Jiqanovun &quot;Kırlay&quot; simfoniyası, B. Urmanç, İ. Kazakov, B. Almenonov və F. Aminovun heykəltəraşlıq və rəsm əsərləri ərsəyə gəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tatarıstanda ən yaxşı ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinə görə Abdulla Tuqay mükafatı təsis edilmişdir. Həmçinin TÜRKSOY-un Nazirlər Şurasını mayın 19–22-də [[Moldova]]nın Qaqauz Yeri Muxtar Vilayətində keçirilmiş 27-ci toplantısında 2011-ci il tatar şairi &quot;Abdulla Tuqay ili&quot; elan edilib. Mərkəzi meydan, Kazanın ən qədim küçələrindən biri, habelə Tatarıstanın keçmiş Çelninski rayonu şairin adını daşıyır. Eyni zamanda şəhərdə Abdulla Tuqay adına Ədəbiyyat Muzeyi fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2011/fevral/155983.htm
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20220126131735/http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2011/fevral/155983.htm
 |archivedate = 26-1-2022
 |title       = Xalqlarımız arasında daimi mədəniyyət mübadiləsi olmalıdır
 |author      = Mehparə Sultanova
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = anl.az
 |accessdate  = 
 |language    = Azərbaycan 
}}&lt;/ref&gt;

== Ölümü ==
Abdulla Tuqay 15 aprel 1913-cü ildə 26 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qalereya ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Tuqay motighi.jpg| Abdulla Tuqay (sağ tərəfdə). 1905-ci il 
Tuqay in hospital.jpg|Abdulla Tuqay xəstəxanada (1913-cü il)
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://bizimyazi.az/?p=6967 Abdulla Tuqay və xalq ədəbiyyatı ]
* [http://senet.az/tatar-%C9%99d%C9%99biyyatinin-dankosu-abdulla-tukay/ Tatar ədəbiyyatinin Dankosu – Abdulla Tuqay]
 
{{Xarici keçidlər}}
 
[[Kateqoriya:Tatar şairlər]]
[[Kateqoriya:Vərəm xəstəliyindən ölənlər]]
[[Kateqoriya:Rusiya şairləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası şairləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr şairləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr publisistləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya publisistləri]]
[[Kateqoriya:Tatar yazıçılar]]
[[Kateqoriya:Rus dilindən tərcümə edənlər]]
[[Kateqoriya:XX əsr tərcüməçiləri]]</text>
      <sha1>4726egc4vru50i60kha5h316arij0yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xızır</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267625</id>
    <revision>
      <id>9015300</id>
      <parentid>8985198</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="32xnyne1mgo81yzvx8npty4qnyy2aly" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Xızır''' ({{Dil-ar|الخضر}}) — türk, İslam və Yaxın Şərq inanclarında adı çəkilən şəxs. Ölümsüz olan, yaşayan peyğəmbər.

Bəzi mənbələrdə &quot;Xıdır&quot; olaraq da adlandırılmışdır. Çətin anlarda insanların köməyinə çatan, başqalarının cildinə girə bilən, fövqəladə xüsusiyyətlərə malik bir insan, zaman-zaman peyğəmbər kimi də təsvir olunur. Qurani-Kərimdə adı birbaşa keçməsə də, bir sıra alimlər tərəfindən Kəhf surəsində təsvir olunan şəxsin Xızır olduğu iddia olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kehf Suresi - 60-61. Ayet Tefsiri |url=https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |access-date=2021-05-28 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801063550/https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Həmçinin bax==
*[[Xızır Nəbi bayramı]]
*[[Azərbaycanlılarda Xızır Nəbi bayramı]]

==İstinadlar==
{{istinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, [https://az.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_%C9%99fsan%C9%99_s%C3%B6zl%C3%BCy%C3%BC (OTRS: CC BY-SA 3.0)] {{ref-tr}}
* [http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-h-j.pdf Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca] {{ref-tr}}

{{İsgəndərnamə}}

[[Kateqoriya:Xızır|*]]
[[Kateqoriya:Türk mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Qazax mifologiyası]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Quranda adı çəkilənlər]]
[[Kateqoriya:İran mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Təsəvvüf]]</text>
      <sha1>32xnyne1mgo81yzvx8npty4qnyy2aly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015301</id>
      <parentid>9015300</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="kvtfigv04xs3jps7p30uso1hj49f8cd" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Xızır''' ({{Dil-ar|الخضر}}) — türk, islam və [[Yaxın Şərq]] inanclarında adı çəkilən şəxs. Ölümsüz olan, yaşayan peyğəmbər.

Bəzi mənbələrdə &quot;Xıdır&quot; olaraq da adlandırılmışdır. Çətin anlarda insanların köməyinə çatan, başqalarının cildinə girə bilən, fövqəladə xüsusiyyətlərə malik bir insan, zaman-zaman peyğəmbər kimi də təsvir olunur. [[Quran|Quranda]] adı birbaşa keçməsə də, bir sıra alimlər tərəfindən [[Kəhf surəsi|Kəhf surəsində]] təsvir olunan şəxsin Xızır olduğu iddia olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kehf Suresi - 60-61. Ayet Tefsiri |url=https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |access-date=2021-05-28 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801063550/https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Həmçinin bax==
*[[Xızır Nəbi bayramı]]
*[[Azərbaycanlılarda Xızır Nəbi bayramı]]

==İstinadlar==
{{istinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, [https://az.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_%C9%99fsan%C9%99_s%C3%B6zl%C3%BCy%C3%BC (OTRS: CC BY-SA 3.0)] {{ref-tr}}
* [http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-h-j.pdf Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca] {{ref-tr}}

{{İsgəndərnamə}}

[[Kateqoriya:Xızır|*]]
[[Kateqoriya:Türk mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Qazax mifologiyası]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Quranda adı çəkilənlər]]
[[Kateqoriya:İran mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Təsəvvüf]]</text>
      <sha1>kvtfigv04xs3jps7p30uso1hj49f8cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burqundiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267825</id>
    <revision>
      <id>9015262</id>
      <parentid>9013943</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Burqundiya]]</comment>
      <origin>9015262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="1wsz4gsbdqyzeau3pp99lclym8y2ck7" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid|Bayraq=Flag of the former Region of Bourgogne.svg}}
'''Burqon'''&lt;ref&gt;Fransız dilinin qaydalarını rəhbər tutaraq, ''Burqon'' sözünün '''n''' hərifini yumşaq oxumaq lazımdır, təxminən '''n'''iyə və ya '''n'''əcim sözlərindəki kimi.&lt;/ref&gt; ({{Dil-fr|Bourgogne}}, IPA: ''[buʁ.ɡɔɲ]'') — [[Fransa]]nın şərqində bir bölgədir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Fransa regionları}}

[[Kateqoriya:Fransa regionları]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Avropa Birliyində NUTS 2 statistika regionları]]
[[Kateqoriya:1960-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>1wsz4gsbdqyzeau3pp99lclym8y2ck7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015269</id>
      <parentid>9015262</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi</comment>
      <origin>9015269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="bo1ttytz2z270wnk8vm1h8gnwdrcvoy" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid|Bayraq=Flag of the former Region of Bourgogne.svg}}
'''Burqon'''&lt;ref&gt;Fransız dilinin qaydalarını rəhbər tutaraq, ''Burqon'' sözünün '''n''' hərifini yumşaq oxumaq lazımdır, təxminən '''n'''iyə və ya '''n'''əcim sözlərindəki kimi.&lt;/ref&gt; ({{Dil-fr|Bourgogne}}, IPA: ''[buʁ.ɡɔɲ]'') — [[Fransa]]nın şərqində bir bölgədir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Fransa regionları}}

[[Kateqoriya:Fransa regionları]]
[[Kateqoriya:Avropa Birliyində NUTS 2 statistika regionları]]
[[Kateqoriya:1960-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>bo1ttytz2z270wnk8vm1h8gnwdrcvoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aykut Erçetin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269478</id>
    <revision>
      <id>9015318</id>
      <parentid>8935606</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya, −2 kateqoriya</comment>
      <origin>9015318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="ts2vf08s3kuy631mp5x0evc8p71u6qh" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = [[Qalatasaray PFK|Qalatasaray]]
 |nömrəsi          = 1
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
|19??—2000|{{Bayraq|Almaniya}} [[Ştutqart FK]]|}}
 |klublar          = {{futbol karyerası
|2000—2002|{{Bayraq|Almaniya}} [[Ştutqart II]]|2 (-5)
|2002—2014|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Qalatasaray FK]]|45 (−51)
|2014—2015|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Çaykur Rizespor]]|1 (0)}}
 |milli yığma      = {{futbol karyerası
|2000|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə U-17 milli futbol komandası|Türkiyə (U-17)]]|1 (−3)
|2000|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə U-19 milli futbol komandası|Türkiyə (U-19)]]|3 (−2)
|2003|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə U-21 milli futbol komandası|Türkiyə (U-21)]]|1 (−1)
|2004—2008|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə ikinci milli futbol komandası|Türkiyə B]]|4 (−5)}}
 |vəzifəsi         = Qapıcı
 |klub haqqında məlumatların yenilənməsi   = 19.9.2020
 |yığma haqqında məlumatların yenilənməsi  = 19.9.2020
}}

'''Aykut Erçetin''' ({{DVTY}}) — [[Türkiyə]] futbolçusu Aykut futbola [[Ştutqart]]da başlayıb. 2003-cü ildə [[Qalatasaray PFK|Qalatasaraya]] transfer olan bu gənc qapıcı, [[Fərid Mondraqon]] kimi məşhur bir qapıçıyla üç il birlikdə işləmək şansı oldu.

[[Latın dili|Latınca]], [[İngilis dili|İngiliscə]] və [[Alman dili|Almanca]] bilən Erçetin, 2007–08 mövsümünün başında Mondraqonun [[Köln]]ə transfer olmasıyla birlikdə daha çox forma şansı tapmağa başladı. Əvvəllər [[Orkun Usak]]ın arxasında ehtiyat qapıcı kimi gözləyən Aykut, ikinci dövrəylə birlikdə birinci seçim olmağı bacarmışdı. Etdiyi kritik qurtarışlarla o mövsüm alınan çempionluqda böyük pay sahibi olan Erçetin, keçdiyimiz mövsümün böyük hissəsində isə Argentinalı [[Leo Frankon]]un ehtiyatı olaraq istifadə edildi.

2009–10 mövsümündə cəmi 12 matça çıxan təcrübəli qapıçı, bu qarşılaşmalarda 13 dəfə topu qapısında gördü, bir də penalti qurtardı. 21 Yaş Altı Milli Komandada (U21) 19 dəfə çıxış edən Aykutun [[Qalatasaray PFK|Qalatasarayla]] 2012-ci ilə qədər müqaviləsi var.

== Uğurlar ==
* [[Türkiyə Super Liqası]]: '''2''' (2005–06, 2007–08)
* [[Türkiyə Milli Futbol Kuboku|Türkiyə Kuboku]]: '''1''' (2004–05)
* TFF Super Kuboku: '''1''' (2008)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qalatasaray PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə U-21 milli futbol komandasının oyunçular]]
[[Kateqoriya:Türkiyə U-17 milli futbol komandası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə Super Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə milli gənclər futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə A2 milli futbol komandası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə A2 milli futbol komandası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə U-18 milli futbol komandası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə əsilli Almaniya şəxsləri]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol qapıçıları]]
[[Kateqoriya:Çaykur Rizəspor oyunçuları]]</text>
      <sha1>ts2vf08s3kuy631mp5x0evc8p71u6qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yan Hus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271158</id>
    <revision>
      <id>9015460</id>
      <parentid>8918917</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13201" sha1="ns5iigc7uyu5qnp604x8jz8t22yqby2" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Yan Hus
 |orijinal adı     = ({{dil-cs|Jan Hus}})
 |şəkil            = Jan Hus 2.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1369
 |doğum yeri       = [[Bohemiya (krallıq)|Bohemiya krallıqı]]
 |vəfat tarixi     = 6.7.1415
 |vəfat yeri       = Konstans, [[Almaniya]]
 |vəfat səbəbi     = Yandırılaraq edam edilmişdir
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = Alim
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Yan Hus''' ({{dil-cs|Jan Hus}}) — [[protestantlıq|protestantlığın]] atası, [[Husçular hərəkatı]]nın başlanması Yan Husun adı ilə bağlıdır. Yan Hus bir müddət Praqa Universitetində rektor kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1415-ci ilin 6 iyul tarixində dini fikirlərindən dolayı Konstans şəhər şurasının qərarı ilə yandırılaraq edam edilmişdir. Yan Husun ölümündən sonra onun fikirləri və elmi əsərlərinə əsaslanan 1419–1434-cü illəri əhatə etmiş [[Husçular hərəkatı]] baş qaldırmışdır.

== Həyatı və təhsili ==
Yan Husun atasının arabaçı olduğu ehtimal edilir. O, ilk əvvəl Praktikdə yerləşən latın məktəbində, daha sonra isə 1390-cı ildən etibarən [[Praqa]] şəhərində təhsil almağa başlamışdır. Praqa Universitetində təhsilini başa vurduqdan sonra 1396-cı ildə magistr təhsilini almağa başladı. Yan Hus [[Çex dili]]nin yazılması üçün istifadə olunan çex əlifbasında bir sıra yeniliklər gətirdi və yazma prosesini daha da sadələşdirdi. [[Bohemiya krallığı]]nın kralı Venzelsin bacısı Annanın [[İngiltərə]] kralı II Riçard ilə evlənməsindən sonra [[Oksford Universiteti]]ndə təhsil alan çex tələbələr Oksforddan olan din xadimi [[Con Uiklif]]in fəlsəfi fikirlərini və kilsə siyasəti ilə bağlı olan yazılarını Praqa Universitetinə gətirməyə başladılar.

Bununla Yan Hus, 1398-ci ildən etibarən Viklifin təlimləri və fikirləri ilə tanış olmaq imkanı qazandı. Con Viklifin kilsə barədə olan fikirləri sərt idi. O, İngiltərədə fəaliyyət göstərən kilsənin əsil simasından uzaqlaşdığını bildirirdi. Viklif kilsənin ən qısa zamanda dünya nemətlərindən və qeyri qanuni qazanclardan imtina etməli olduğu fikrini müdafiə etmişdir. Yan Hus 1398-ci ildə etibarən dini təhsil almağa başladı və 1400-cü ildə [[rahib]] kimi fəaliyyət göstərmək hüququ qazandı. 1401-ci ildə isə təhsil aldığı və dərs dediyi universitetdə fəlsəfə faklütəsinin dekanı seçildi. 1402-ci ildə Praqa Universitetinin [[professor]] seçildi və 1409–1410-cu illərdə universitetin rektoru vəzifəsini icra etməyə başladı. Yan Hus bu müddət ərzində teologiya və fəlsəfə fənlərindən təhsil aldığı və işlədiyi universitetdə dərslər keçirdi.

Yan Hus 1402-ci ildən etibarən [[Praqa]] şəhərinin köhnə səmtində yerləşən Bethlehem kilsəsində çex dilində gündəlik duaların oxunmasına və ibadətlərin icra edilməsinə rəhbərlik etməyə başladı. Hus, Hasenberq baş rahibi Zibok Zajikin sayəsində böyük şöhrət qazandı və bir neçə dəfə şura sədri seçildi. Bayern kraliçası Sofiyanın günah çığardan rahibi seçilməsi Yan Husun nüfuzunu daha da artırmışdır. Yan Hus gündəlik müraciətlərində xalqa standart yaşam tərzindən uzaqlaşmağa dəvət edirdi. O, əsasən şərab tacirləri, zərgərlər və digər növ ticarətlərlə məşğul olan şəxslərə öz hüquqlarını qorumağa, yaşam tərzlərini dəyişməyə dəvət edirdi. Hus, Con Viklifin əsərləri və fikirləri ilə tanış olmuşdu və kilsənin əsas niyyətindən xəbərdar idi. O, din adamların pul hərisi olmalarını və insanların dini hissləri ilə oynayıb onların əmlaklarını neçə hiyləgərcəsinə ələ keçirmələrini qəbul edə bilmirdi.

Yan Hus ən qısa zamanda kilsənin reform keçirməsini və fırıldaqçı rahiblərdən, din xadimlərindən təmizlənməsini tələb edirdi. Yan Husun və tərəfdarlarının fikrincə Xristian dünyasında son sözü [[Roma Papası]]nın deyil, [[incil]]in olmalıdır. Husun müdafiə etdiyi fikirlərdən biridə, hər kəsə öz ana dilində ibadət etmək hüququnun verilməsi idi. Orta əsrlər Avropasında bir çox hallarda insanlara [[latın dili]]ndə dini xidmət təklif edilirdi və bəzi adamlarda [[latın dili]]ni bilmədikləri üçün bu xidmətlərdən istifadə edə bilmirdilər. Yan Husun qatı reformlar tələb edən fikirləri, [[Roma-Katolik kilsəsi]]ni narahat etməyə başlamışdı.

1408-ci ildə Praqa baş rahibi Yan Husun təlimindən xəbər tutuldu və onu şura rəhbəri vəzifəsindən azad etdi. Ancaq vəzifəsinin əlindən alınması, Husun mübarizə əzmini zəiflətmədi və o, xalq arasında öz təlimini yaymağa davam etdi, bununla da [[Husçular hərəkatı]]nın əsas qoyulmuş oldu. Yan Husun əsas hədəfi [[Roma-Katolik kilsəsi]] və Praqa şəhərində yerləşən dini idarə idi. Qısa zamanda Husun, tərəfdarları çoxalmağa başladı və bir müddətdən sonra Bohemiyada yaşayan əhalinin yarıdan çoxu Yan Husu dəstəkləməyə başladılar.

Praqa baş rahibi, şəhərdə artmaqda olan reform tələblərini yatırmaq və kilsənin nüfuzunu bərpa etmək üçün, dövrünün Roma papası olan V Aleksandra müraciər etdi. Gizli şəkildə aparılan danışıqlardan sonra belə bir nəticəyə gəlinmişdir ki, Yan Husun əsas təsirləndiyi şəxs olan Con Viklifin [[Praqa]] şəhərində yerləşən bütün kitabları və əlyazmaları kilsəyə verilməli və Yan Hus xalqın qarşısında fikirlərini rədd etməli idi. Dini ayinlərin keçirlməsi hüququ müstəsna şəkildə yalnız katolik kilsəsinə verildi.

1410-cu ilin 9 mart tarixində [[Roma-Katolik kilsəsi]]nin Yan Hus üçün nəzərdə tutduğu cəzanı elan etdi. Con Viklifə aid olduğu idda edilən 200-dən çox əl yazma yandırıldı və Yan Hus barəsində [[Roma]] şəhərində məhkəmə işi açıldı. Husun [[Roma]]dakı vəkilinin uğursuz olmasından sonra [[kilsə]], 1410-cu ilin iyun ayında Yan Husun [[Afaroz]] edilməsi barədə qərar qəbul etdi. [[Roma Papası]] İohann 1411-ci ilin fevral ayında Yan Husu lənətlədi. Husun [[Praqa]] şəhərindən sürgün edilməsi barədə şəhər şurası tərəfindən qərar qəbul edildi və bu qərardan sonra [[Praqa]]da husçular tərəfindən ixtişaşlar törədildi.

== Böyük bölünmə ==
Yan Husun yaşadığı dövr xristianlığın dərin böhran keçirdiyi dövlərdən bir idi. Papa VIII Benifikin ölümündən sonra kardinallar vəziyyəti öz xeyirlərinə dəyişmək üçün [[Roma]]dan deyil [[Fransa]]dan roma papası seçdilər. 1305-ci ildə kardinalların dəstəyi ilə papa seçilən V Klement öz mərkəzini [[Roma]] şəhərindən Fransanın Avinqon şəhərinə köçürür. V Klementdən sonra seçilmiş yeddi papada mərkəz kimi Avinqon şəhərindən istifadə edirlər. [[Roma papası|Roma papaları]]nın Avinqon şəhərində oturması 1377-ci ildə XI Qriqorun papa seçilməsi ilə başa çatır və o, yenidən [[Roma]] şəhərinə qayıdır. XI Qriqor [[Roma]]ya qayıdandan bir il sonra vəfat edir və bəzi kardinallar fikir müxtəlifliyinin olmasına baxmayaraq, papanın [[İtaliya]]dan seçilməsinə qərar verirlər. Bu qərarı qəbul etməyən bir qrup kardinal papanın [[Fransa]]dan seçilməsini tələb edir və bununla da kardinallar arasında ciddi fikir ayrılığı yaranır.

İtalyan və fransız kardinallar öz papalarını seçir və qarşı tərəfdən seçilmiş papanı qəbul etmirlər. Bununla da papalıq sistemi iki yerə bölünmüş olur. İngiltərə və [[Roma imperiyası]] mərkəzi [[Roma]] şəhərində yerləşən papanı qanuni şəkildə qəbul edərkən, [[Fransa]] və [[Kastiliya krallığı]] Fransız əsilli papanı qəbul edir. Mövcud problemi həll etmək məqsədilə 1409-cu ildə [[Piza]] şəhərində ali şuranın yığıncağı keçirilir. Şura iki əlavə şuranın çağrılmasını və yeni bir roma papasının seçilməsini təklif edir. Bu təklif problemi daha da dərinləşdirir. Şura hər iki papaya bu addan imtina etməyi və tam müstəqil bir papa seçmək təklifi ilə çıxış edir, ancaq hər iki papa tərəfdarlarının dəstəyi ilə Roma papası titulundan imtina etmirlər. Vəziyyət daha da gərginləşir və iki papa əvəzinə üç papa seçilir.

İngiltərə və [[Roma imperiyası]] tərəfindən dəstəklənən italyan əsilli papa, [[Fransa]] və [[Kastiliya krallığı]] tərəfindən dəstəklənən fransız əsilli papa və [[Piza]] şəhərində çağrılmış ali şura tərəfindən seçilən papa. [[Xristianlıq|Xristian]] dünyasında belə bir böhranın yaşandığı dövrdə [[Bohemiya krallığı]]nda baş verən reformist hərəkatlar diqqətdən kənarda qalır və sürətlə inkişaf etməyə başlayır. Yan Husun kilsə barədə olan sərt fikirləri, xalqın geniş kütləsi tərəfindən müdafiə edilir və Hus xalq qəhrəmanı elan edilir.

== Yan Husun edam edilməsi və huşçular hərəkatı ==
{{əsas|Husçular hərəkatı}}
[[Fayl:Spiezer Chronik Jan Hus 1485.jpg|thumb|right|220px|Yan Husun tonqalda yandırılmasını göstərən orta əsr miniatürü.]]
Böyük bölünməyə son qoymaq üçün 1414–1418-ci ilərdə Konstans şəhərində yeni bir şuranın toplantıları keçirilir. Yan Husun da bu yığıncaqlara çağırılaraq, dindirilməsinə qərar verilir. Husun rahat və təhlükəsiz bir şəkildə Konstansa gəlməsi üçün [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın kralı Ziqmund tərəfindən Yan Husun həyatına təminat verilir. Şura eyni vaxtda fəaliyyət göstərən hər üç papanın fəaliyyətinin dayandırılması barədə qərar qəbul edilir. V Martin yeni [[Roma papası]] seçilir və bununla da böyük bölünməyə son qoyulur.

Yan Hus şura tərəfindən təşkil edilən yığıncaqlarda iştirak edir və öz fikirlərini açıq bir şəkildə müdafiə edir. Kral Ziqmundun Husun həyatına verdiyi təhlükəsizlik təminatına baxmayaraq, Hus həbs edilir. [[Kilsə]] Yan Husa fikirlərindən imtina etməyi və tövbə etməyə dəvət edir. Əgər belə edəcəyi halda, Husun bağışlanacağına zəmanət verilir. Yan Hus fikirlərindən heç bir zaman imtina etməyəcəyini bildirir. Ali şuranın qərarına əsasən Yan Hus 1415-ci ilin 6 iyun tarixində kütlənin qarşısıda yandırılaraq edam edilmişdir. Husun külləri Ren çayına səpilir.

Etnik baxımdan çex olan Yan Husun tonqalda yandırılaraq edam edilməsi, çexlər arasında ciddi çaxnaşma saldı. [[Almanlar]]a qarşı çexlərdə formalaşmış nifrət hissi, daha da gücləndi və çexlərin yaşadığı şəhərlərdə toqquşmalar yaşanmağa başladı. 1419–1434-cü illəri əhatə etmiş bu toqquşmalar [[Husçular hərəkatı]] adı ilə tarixə düşmüşdür. Yan Husun tərəfdarlarıda arasında fikir ayrılığı baş vermiş husçular, radikal husçular və liberal husçular olmaqla iki yerə bölünür. Radikal husçular Tobor şəhərində çəmləşdiyi üçün, çox zamanlar onlara Tobor husçuları deyilirdi. 1431-ci ildə [[Bazel]] şəhərində toplanan şura liberal husçuları öz tərəfinə çəkərək, radikal husçuları təmiz aradan qaldırır. 1434-cü ildə çexlərin azadlıq hərəkatıda adlandırılan [[Husçular hərəkatı]]na son qoyulur.

== Ədəbiyyat ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Jan Hus}}

* Matthew Spinka: 'John Hus at the Council of Constance' Columbia University Press, 1965 (Includes the eye-witness account by Peter of Mladonovice)
* Count Lützow: ''Life &amp; Times of Master John Hus'', E. P. Dutton &amp; Co. London, 1909
* Josef Macek: ''The Hussite Movement in Bohemia'', Orbis, Prague, 1958
* Philip Schaff-Herzog: ''Encyclopedia of Religion''
* Richard Friedenthal: ''Jan Hus. Der Ketzer und das Jahrhundert der Revolutionskriege. 2.'' Auflage 1987, ISBN 3-492-10331-6
* Fudge, Thomas A. ''The Magnificent Ride: The First Reformation in Hussite Bohemia'', St. Andrews Studies in Reformation History. Aldershot/Brookfield, Vermont: Ashgate, 2008
* Wilhelm, J. (1910). Jan Hus. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved 16 may 2011 from New Advent: [http://www.newadvent.org/cathen/07584b.htm Jesus Son of God]

[[Kateqoriya:1369-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Almaniyada vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Yandırılaraq edam edilmiş şəxslər]]
[[Kateqoriya:Çexiya alimləri]]
[[Kateqoriya:Din xadimləri]]
[[Kateqoriya:Çex alimlər]]
[[Kateqoriya:Pravoslav müqəddəsləri]]
[[Kateqoriya:Karlov Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq tarixi]]
[[Kateqoriya:Anqlikan müqəddəsləri]]
[[Kateqoriya:Edam edilmiş din xadimləri]]</text>
      <sha1>ns5iigc7uyu5qnp604x8jz8t22yqby2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273274</id>
    <revision>
      <id>9014848</id>
      <parentid>9014846</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İkinci Dünya Müharibəsində */</comment>
      <origin>9014848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34870" sha1="mjzporkpifl1oqsuql2jmhquu64vudk" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}


1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]</text>
      <sha1>mjzporkpifl1oqsuql2jmhquu64vudk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014850</id>
      <parentid>9014848</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9014850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35345" sha1="mv9keb0ozonhi4axi03zeyltqhdsa6n" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]</text>
      <sha1>mv9keb0ozonhi4axi03zeyltqhdsa6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014852</id>
      <parentid>9014850</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9014852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35373" sha1="kq4rqs4isxmo6fa4gw0l81anokkd8sp" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]</text>
      <sha1>kq4rqs4isxmo6fa4gw0l81anokkd8sp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014883</id>
      <parentid>9014852</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35424" sha1="in14g5ak9ejtg3pque5ho50srze7inv" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>in14g5ak9ejtg3pque5ho50srze7inv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014905</id>
      <parentid>9014883</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İkinci Dünya Müharibəsində */</comment>
      <origin>9014905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35452" sha1="i9qi3yw5tgtmxm8avkwuy65xukf29up" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>i9qi3yw5tgtmxm8avkwuy65xukf29up</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015512</id>
      <parentid>9014905</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35451" sha1="5a5bsfw8yfn9cwyqdsv0albmdpo7nhw" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>5a5bsfw8yfn9cwyqdsv0albmdpo7nhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015516</id>
      <parentid>9015512</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35768" sha1="qkieyvw5v2yunhz2508qvp772v8kun7" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>qkieyvw5v2yunhz2508qvp772v8kun7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015529</id>
      <parentid>9015516</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ölümü */</comment>
      <origin>9015529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38063" sha1="5skzl85s2regeshe5jx6er61lg9vk70" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər. Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub. Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər. Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>5skzl85s2regeshe5jx6er61lg9vk70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015532</id>
      <parentid>9015529</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38141" sha1="kensgfq9b3m5n8we0bjyurmzyfqkxj4" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər. Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər. Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>kensgfq9b3m5n8we0bjyurmzyfqkxj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015533</id>
      <parentid>9015532</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38253" sha1="2hot0l8ygw3t86o382m6d264i4377i4" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər. Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>2hot0l8ygw3t86o382m6d264i4377i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015534</id>
      <parentid>9015533</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38544" sha1="6jtzdzrcu5ccswkaeok8f0mt8wh9wn5" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər. Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>6jtzdzrcu5ccswkaeok8f0mt8wh9wn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015539</id>
      <parentid>9015534</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ölümü */</comment>
      <origin>9015539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38885" sha1="m0zvyleki60vv998z4hqr01eiktzppx" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>m0zvyleki60vv998z4hqr01eiktzppx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015542</id>
      <parentid>9015539</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39168" sha1="je03p2orvojtybkd694yz8j4momb878" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>je03p2orvojtybkd694yz8j4momb878</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015546</id>
      <parentid>9015542</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39496" sha1="e8tkywlwnj3vhb3sn6yz1teafjp6wu4" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>e8tkywlwnj3vhb3sn6yz1teafjp6wu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015548</id>
      <parentid>9015546</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39566" sha1="b1qbxurudvbxndj5ldj0vst5ek8dh4p" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>b1qbxurudvbxndj5ldj0vst5ek8dh4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015549</id>
      <parentid>9015548</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39636" sha1="409250b7flxiyhxf1i3v322dnk5wykj" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>409250b7flxiyhxf1i3v322dnk5wykj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015551</id>
      <parentid>9015549</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ailəsi */</comment>
      <origin>9015551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39636" sha1="itfp3suoyg93biu3qftij0w1i23ipmq" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=347}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>itfp3suoyg93biu3qftij0w1i23ipmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015553</id>
      <parentid>9015551</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İkinci Dünya Müharibəsində */</comment>
      <origin>9015553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39705" sha1="rsr8zxk4sw959zmmtco13i0b4s7c1qv" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014|p=138}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=347}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>rsr8zxk4sw959zmmtco13i0b4s7c1qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015554</id>
      <parentid>9015553</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40203" sha1="8o95oxu5lf3l7hh1wvidqvl82ck6md3" xml:space="preserve">{{İş gedir}}

{{Hərbi xadim
 |adı              = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski
 |orijinal adı     = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 
 }}

'''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı hərbçi, siyasətçi, siyasi mühacir.

[[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|Qış müharibəsində]] və İkinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. SSRİ tərəfindən [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə Almaniya tərəfindən isə &quot;Dəmir xaç&quot; medalı ilə təltif olunub. Almaniya tərəfindən SSRİ-yə qarşı vuruşan Azərbaycan legionunun komandiri olub.

İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra legionçuların başqa ölkələrə köçürülməsinə rəhbərlik edib. [[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının və mühacirlərin nəşr etdirdikləri “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub. 

1954-cü ildə [[:ru:Смерш|SMERŞin]] sifarişi ilə öldürülüb. 

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}

1923-1926-cı illərdə [[Bakı|Bakıda]] hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə [[:ru:Ленинградское_военно-инженерное_училище|Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində]] təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra, 1930-cu illərdə [[:ru:Военно-инженерная_академия|Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında]] təhsilini davam etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt; 

1936-cı ildə sosial mənşəyini tərcümeyi-halında düzgün göstərmədiyinə görə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasından{{sfn|Puddington|2000|p=227}} və Qırmızı Ordudan xaric edilib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Buna səbəb onun özünü kəndli mənşəli kimi təqdim etməsi, əslində isə bəy nəslindən olması idi.{{sfn|Puddington|2000|p=227}} 

1939-cu ildə [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsinin]] başlanması ilə yenidən hərbi xidmətə bərpa olunub və 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı döyüşlərdə iştirak edib.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə [[&quot;Qırmızı Ulduz&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|İsmayılov|2000|p=25}}{{sfn|Puddington|2000|p=228}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}&lt;/ref&gt; Sonradan Leninqrad Hərbi Dairəsinin qərargahında 6-cı şöbənin rəisi vəzifəsində çalışıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;1940-cı ildə SSRİ-nin [[Latviya|Latviyanı]] işğal etməsindən sonra xidmətini davam etdirmək üçün Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilib.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&amp;id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; 

1941-ci ildə mayor hərbi rütbəsi alıb.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}} Elə həmin il Riqanın Almaniya ordusu tərəfindən işğalından sonra əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===

Əsir alındıqdan sonra bir müddət həbs düşərgəsində saxlanılıb.{{sfn|Yaqublu|2011|p=86}}

1942-ci ilin may ayında [[:pl:Jedlnia|Yedlnia]] bölgəsində 804-cü tabor formalaşdırılıb.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=37}} Tabor komandiri alman mayor Kurt Qloger,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Валентинович |first=Романько Олег |date=2014 |title=Восточные легионы в силовых структурах нацистской Германии (1941-1945): организация, личный состав и численность |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vostochnye-legiony-v-silovyh-strukturah-natsistskoy-germanii-1941-1945-organizatsiya-lichnyy-sostav-i-chislennost |journal=Мусульманский мир |issue=4 |page=32 |pages=24–56 |issn=2409-2320}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=197}} onun müavini isə Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Tabor heyətinin 963 nəfəri azərbaycanlı, 40 nəfəri isə alman olub.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Onlar 1942-ci ildə [[Qafqaz döyüşü|Qafqaz cəbhəsində]] döyüşüblər.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Döyüşlərdə Qloger həlak olduqdan sonra tabora Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli komandir təyin olunub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=315}} Onlar [[Taqanroq|Taqanroqdan]] [[:ru:Псебай|Psebaya]] qədər döyüşlərdə iştirak ediblər.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Бадалов |first=Рахман |author-link=Rəhman Bədəlov |date=2010-03-02 |title=Время расставания с героическими мифами. Часть 1-я |url=https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623191325/https://www.azadliq.org/a/1972029.html |archive-date=2021-06-23 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt; Göstərdikləri şücaətə görə tabor &quot;Aslan&quot; adını alıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəyli isə Vermaxtda mayor rütbəsi alıb.{{sfn|Romanko|2004|p=39}}

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli, [[Fuad Əmircan]] və [[Abbas bəy Atamalıbəyov|Abbas bəy Atamalıbəyovla]] birlikdə 1943-cü ildə yaradılmış ''&quot;Azərbaycan Rabitə Heyəti&quot;''nin üzvü olub.{{sfn|Altaylı|2017|p=119}}{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014|p=138}} Bu heyətdə Əbdürrəhman bəy Alman Ordusundakı legionçuları, Ataməlibəyov SD birliklərindəki legionçuları, Fuad Əmircan isə [[Reyx işğalı altındakı Şərq regionları Nazirliyi|Şərq Nazirliyindəki]] Azərbaycan idarələrində işləyənləri (radio, nəşriyyat, təbliğat və s.) təmsil edirdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=314}}

1943-cü ildən Azərbaycan legionuna rəhbərlik etməyə başlayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=206}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} 

Formalaşdırılmış Azərbaycan batalyonlarına rəsmi adlarla yanaşı milli adlar da verilmişdi. Belə ki, 804-cü piyada batalyonu &quot;Aslan&quot;, 806-cı batalyon &quot;İgid&quot;, 819-cu batalyon &quot;Cavad xan&quot;, 1/111-ci batalyon &quot;Dönməz&quot;, 2/111-ci batalyon isə &quot;Qorxmaz&quot; adlanırdı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=38}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Müharibə dövründə Azərbaycan legionu üçün Azərbaycan Milli Birlik Komitəsi tərəfindən həftəlik &quot;Azərbaycan&quot; qəzetinin nəşrinə başlayıblar.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=65}} Bu qəzetdə Əbdürrəhman bəy də öz məqalələri ilə çıxış edib.{{sfn|Mağara, Yoska|2021|p=66}}

1943-cü il noyabrın 6-dan 11-ə qədər Berlində Milli Azərbaycan Qurultayı keçirilib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - Hərbçi, siyasətçi, jurnalist |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |access-date=2026-07-03 |website=modern.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayın məqsədi o dövrdə azərbaycanlılar tərəfindən yaradılmış və Almaniyada fəaliyyət göstərən təşkilatları birləşdirmək idi. O dövrdə Almaniyada [[Milli Birlik Məclisi]] ilə yanaşı, Milli Azərbaycan Komitəsi, Gənc Azərbaycanın Millətçilər Qrupu və başqa təşkilatlar da fəaliyyət göstərirdilər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Qurultayda Almaniya bayrağı ilə yanaşı [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağı]] asılıb.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Açılış nitqini [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanına]] rəhbərlik etmiş [[Cahangir bəy Kazımbəyli]] edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=70}} Zabit Süleymanov və [[Abbas bəy Atamalıbəyov]] da çıxış etdikdən sonra, legionun rəhbəri Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli çıxış edib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} Onun çıxışı 1 saat 10 dəqiqə çəkib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2023-09-27 |title=II Dünya müharibəsində “Boz Qurd” ordeninə layiq görülən azərbaycanlı |url=https://teleqraf.az/news/toplum/392157.html |access-date=2026-07-10 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=74}} O, çıxışında XII əsrdən 1918-ci ilə qədər Azərbaycanın tarixinə qısa nəzər salıb, xüsusilə Rusiya imperiyasının işğalı və azərbaycanlı ziyalıların müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=207}} O, 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyətini Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirib, sovet hakimiyyəti dövrünü isə milli dəyərlərin zəiflədilməsi ilə səciyyələndirib. Çıxışında Qafqaz xalqlarının əməkdaşlığını müdafiə edib, panislamizmi tarixi mərhələ kimi dəyərləndirib, türkçülüyü isə milli dövlətçilik və mədəni inkişaf ideologiyası kimi təqdim edib. Sonda Fətəlibəyli Azərbaycanın azərbaycanlılar tərəfindən idarə olunmalı olduğunu bildirərək, bunun xalqın rifahı üçün zəruri olduğunu vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=208}}

Müzakirələrin yekununda qurultay beş bənddən ibarət qətnamə qəbul edib.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2026-07-03 |website=teleqraf.az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2017|p=210}} Qətnamənin birinci bəndində 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli mərhələsi kimi qiymətləndirilirdi. İkinci bənddə qeyd olunurdu ki, 1920-ci ilin aprel işğalından sonra Azərbaycan xalqı həm ölkə daxilində, həm də xaricdə 23 il ərzində dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Üçüncü bənddə Azərbaycanın azadlığı uğrunda həlak olanların xatirəsi yad olunub. Dördüncü bənddə bildirilirdi ki, İkinci dünya müharibəsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası üçün əlavə imkanlar yaradıb və bu mübarizədə tarixən böyük türk xalqları ilə dostluq etmiş Azərbaycanın yanında olmaq zəruridir. Beşinci bənddə isə Azərbaycanın Qafqaz və türk xalqları ilə əməkdaşlığının əhəmiyyəti vurğulanıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

Qurultay qərara aldı ki, qətnamənin beş bəndi fəaliyyətin əsasını təşkil etsin və mayor Fətəlibəylinin məruzəsi azərbaycanlıların siyasi xətti kimi qəbul edilsin. Həmçinin vətənə qayıdaraq milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmək məqsədilə Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin və onun Mərkəzi İcra Orqanının yaradılması qərara alındı. Mərkəzi İcra Orqanına rəhbərlik Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyliyə həvalə olundu.{{sfn|Həsənli|2017|p=210}}

1944-cü ildə Azərbaycan legionun yaradılmasının 2 illiyi münasibətilə, Alman ordusunda xidmət edən könüllülər üçün təsis edilmiş ən yüksək orden olan ''[[:de:Tapferkeits-_und_Verdienstauszeichnung_für_Angehörige_der_Ostvölker|&quot;Şərq xalqları üçün igidlik və xidmət nişanı&quot;]]'' ilə təltif olunub. Əbdürrəhman bəyə ordeni &quot;Şərq&quot; ordu qrupunun generalı [[:de:Ralph_von_Heygendorff|Ralf fon Haygendorf]] təqdim edib.{{sfn|Həsənli|2017|p=211}}

1944-cü il mayın 17-də Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin rəhbərliyi Berlinin “Esplanada” mehmanxanasında reyx naziri Alfred Rozenberqlə görüşdülər. Görüş zamanı Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Rozenberqə “Əgər biz azərbaycanlılar rusların əvəzinə almanların Azərbaycanda ağalıq edəcəyini öyrənsək, sizinlə bir addım belə atmayacağıq. Biz yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparırıq”. deyib. Rozenberq isə Reyxin verdiyi sözə sadiq qalmalı olduğunu bildirib, müstəqilliyin mübarizə və qan bahasına əldə edildiyini vurğulayıb.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}

1944-cü ilin iyununda Fətəlibəyli Milli Birlik Məclisinin adından xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılara türk mənşəli olmayan əcnəbilərlə evlənməyi qadağan edən əmr imzalayıb. Əmrin əsaslandırılmasında bu qərarın türk mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyin qorunması məqsədi daşıdığı bildirilir, azərbaycanlılardan “türk qanının saflığını” qorumaq tələb olunurdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=212}}{{sfn|Cəfərli|2005|p=29}}


1945-ci ilin mart ayında [[Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası|Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının]] ideoloqu, [[Alfred Rozenberq|Alfred Rozenberqin]] təşəbbüsü ilə Əbdürrəhman bəyin rəhbərlik etdiyi [[Milli Birlik Məclisi|Azərbaycan Milli Birlik Məclisi]] Azərbaycanın müvəqqəti hökuməti kimi tanındı.{{sfn|Abutalıbov|2007|p=39}}{{sfn|Romanko|2004|p=25}}{{sfn|Həsənli|2017|p=218}} Lakin Almaniya müharibədə məğlub olduğu üçün bu qərar kağız üzərində qaldı.{{sfn|Romanko|2004|p=25}}


[[&quot;Dəmir xaç&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fatalibeyli, Abdurrahman |url=https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220302112208/https://www.tracesofwar.com/persons/68061 |access-date=2026-07-03 |website=tracesofwar.com}}&lt;/ref&gt;??????

=== Mühacirətdə ===
Müharibə bitdikdən sonra [[İtaliya|İtaliyaya]] gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin [[SSRİ]]-yə təhvil verilməmələri üçün mübarizə aparıb. Bununla bağlı İtaliya dövləti ilə [[Qüds]] [[Müfti|müftisi]] ilə danışıqlar aparıb.  [[Vatikan|Vatikana]] gedib [[Papa|Roma Papası]] ilə görüşüb. 600-ə yaxın azərbaycanlının [[Misir|Misirə]] getməsinə icazə almağı bacarıb. Misirdə ora göndərilən azərbaycanlıların Fələstin cəbhəsinə cəlb olunduqlarını eşitdikdən sonra Misirə gedib və onların cəbhədən çıxarılmalarına nail olub.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

Ümumilikdə müharibədən sonra bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyaya]] gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay [[Ankara|Ankarada]] yaşayıb. Daha sonra  Almaniyadan [[Azadlıq radiosu|“Azadlıq” radiosunun]] “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru olmaq təklifini aldıqdan sonra Münxenə köçüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1951-ci ilin noyabrında Almaniyanın Visbaden şəhərində rus və qeyri-rus mühacir təşkilatlarının iştirakı ilə keçirilən konfransda Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin nümayəndələri, Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əkbər ağa Şeyxülislamov və İsmayıl Əkbər iştirak ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirli |first=Abid |date=2025-11-03 |title=“Dərdləşmə”: acı həqiqətlər, kəskin etirazlar, üstüörtülü etiraflar |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F312039-derdlesme-aci- |access-date=2026-07-30 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}} Konfransın yekununda qəbul edilən və azərbaycanlı nümayəndələrin də imzaladığı Visbaden bəyannaməsi Azərbaycan siyasi mühacirəti daxilində ciddi fikir ayrılığına səbəb olub.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=435}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=201}} Bəyannamədə SSRİ-də yaşayan qeyri-rus xalqlarının milli mübarizəsi faktiki olaraq “Rusiyanın daxili işi” kimi təqdim edilir, bu xalqların gələcək siyasi taleyinin isə Rusiyada çağırılacaq Müəssislər Məclisi tərəfindən müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Bununla da rus mühacir təşkilatlarının müdafiə etdiyi “vahid və bölünməz Rusiya” prinsipi əsas götürülür, Azərbaycan və digər milli respublikaların müstəqillik hüququ məsələsi arxa plana keçirilirdi.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}

Visbaden bəyannaməsinin imzalanması Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun tərəfdarlarının kəskin etirazına səbəb olub. Rəsulzadə tərəfi hesab edirdi ki, bu sənəd Azərbaycan istiqlal mübarizəsinin mahiyyətinə ziddir və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etmək məqsədini Rusiya daxilində həll edilməli olan məsələ kimi təqdim edir. Onların fikrincə, 1918–1920-ci illərdə müstəqil dövlət qurmuş Azərbaycan xalqının siyasi gələcəyi hər hansı Rusiya çərçivəsində deyil, milli istiqlal prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməli idi.{{sfn|Balayev|2009|p=436}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-11 |title=Şuşalı mühacirin iki məktubu – Siyasi xadimlərə mühüm təklif |url=https://teleqraf.az/news/siyaset/313522.html |access-date=2026-07-30 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Bu səbəbdən Ankara, İstanbul, Münhen və digər şəhərlərdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mühacir təşkilatları toplantılar keçirərək Visbaden bəyannaməsinin müddəalarını qəbul etmədiklərini bəyan ediblər.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}} Həmin toplantılarda Milli Birlik Məclisinin Azərbaycan xalqı adından belə bir sənədi imzalamaq səlahiyyətinə malik olmadığı və bu addımın Azərbaycan istiqlal davasının prinsiplərinə zidd olduğu vurğulanıb.{{sfn|30 məktub|2018|p=64}}{{sfn|Balayev|2009|p=436}}

1953-cü ilin mart ayında fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Münxendə iki dildə çıxan “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru olub.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
== Ölümü ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzildə qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Onu [[:ru:Смерш|SMERŞ]]-in sifarişi ilə keçmiş legionçu Mikayıl İsmayılov öldürüb.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəyi öz evində qonaq edən Mikayıl İsmayılov Fətəlibəylinin içkisinə xüsusi maddə qataraq onun müqavimət qabiliyyətini zəiflətmiş, daha sonra isə baş nahiyəsinə çəkiclə çoxsaylı zərbələr endirərək onu öldürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Qətli törətdikdən sonra İsmayılov öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Nəticədə hadisə yerinə gələn polis meyitin Mikayıl İsmayılova aid olduğunu güman etmiş və cəsəd bu adla dəfn edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Sonradan “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin işə gəlməməsindən şübhələnərək araşdırmalara başlamış, yaxın günlərdə “Mikayıl İsmayılov” adı ilə dəfn edilmiş şəxsin əslində Fətəlibəyli olduğunu müəyyən etmişlər.{{sfn|Puddington|2000|p=228}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Meyit ekspertizaya gətirildikdən sonra İsmayıl Əkbər və Məcid Musazadə iştirakı ilə onun şəxsiyyəti təsdiqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman polisi tərəfindən aparılan ilkin istintaq zamanı ölənin İsmayılov, qatilin isə Fətəlibəyli olduğu ehtimal edilsə də, sonrakı araşdırmalar bunun əksini ortaya qoymuşdur. İstintaq nəticəsində öldürülənin Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski, qatilin isə Mikayıl İsmayılov olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;

Fətəlibəylinin nəşi 1954-cü il dekabrın 5-də Münxen yaxınlığında [[:de:Neu-Ulm|Nyu-Ulm]] şəhərindəki qəbiristanlıqda, qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt; Dəfn mərasimində [[Ceyhun bəy Hacıbəyli|Ceyhun Hacıbəyli]], Amerika Komitəsinin Avropa nümayəndəsi Robert Kell, “Azadlıq” radiosunun əməkdaşları, Alman dostları adından şərqşünas professor [[:de:Gerhard_von_Mende|Gerhard von Mende]] iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=40}}

Əbdürrəhman bəyin ölümündən sonra Milli Birlik Məclisi də öz fəaliyyətini dayandırıb.{{sfn|Balayev|2009|p=437}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014|p=347}}

== Ailəsi ==
Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli [[Səfəvilər]] nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli [[Düdəngə]] və [[Zeyvə (Şərur)|Zeyvə]] kəndlərinin bəyi olub.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} [[Çar Rusiyası]] dövründə [[Türküstan|Türküstanda]] və [[İrəvan quberniyası|İrəvan quberniyasında]] zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} 

Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}} Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə [[Leninqrad vilayəti|Leninqradda]] yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya Müharibəsi]] bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə [[İtaliya|İtaliyada]] hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə [[Ankara|Ankaraya]] mühacirət ediblər. Bir neçə il [[Türkiyə|Türkiyədə]] yaşadıqdan sonra [[ABŞ]]-yə köçüblər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi [[Nyu-Cersi|Nyu-Cersidə]] yerləşən [[:en:George_Washington_Memorial_Park_(Paramus,_New_Jersey)|Corc Vaşinqton Memorial parkı]]&lt;nowiki/&gt;ndakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə [[Tomsk vilayəti|Tomsk vilayətinə]] sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}}
== Xatirəsi ==
Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim ''&quot;Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi&quot;''nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri [[Məmməd Sadıq Aran|Məhəmməd Sadıq Aran]] çıxış edərək Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}}

1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor [[Əhməd Cəfəroğlu]] açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}

1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri [[Həmid Ataman]] açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman [[SSRİ|Sovet İttifaqının]] siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[İran|İranda]] sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal Məmmdəzadənin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə [[Məhəmməd Kəngərli]] və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}}

2008-ci ildə azərbaycanlı tarixçi [[Nəsiman Yaqublu|Nəsiman Yaqublunun]] Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli haqqında yazdığı ''&quot;Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski&quot;'' adlı kitab nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-18 |title=Düdənginski - «Qamalı xaç ilə qızıl yıldız arasında» |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archive-date=2017-11-02 |access-date=2026-07-03 |website=[[Azadlıq Radiosu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-04-18 |title=Düdənginski kimdir? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/443926.html |access-date=2026-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208172942/https://www.azadliq.org/a/443926.html |archive-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında xatirələr ==
SSRİ-nin Müdafiə naziri olmuş, və vaxtilə Fətəlibəyli ilə birgə Baş qərargahın Akademiyasında oxumuş Sovet İttifaqı Marşalı [[Andrey Qreçko]] yazırdı: {{sitat|O, heyrətedici bir aydın ağıla və təhlil düşüncəsinə malik idi və anadangəlmə komandir idi. Hərbi taktika məsələlərində bizim heç birimiz onunla müqayisə oluna bilməzdik.}}Mühacirət illərində Sovet rejiminə qarşı ideoloji mübarizə aparmış, “Hakimiyyətin texnologiyası”, “Partokratiya”, Stalin və Beriya haqqında kitablar müəllifi kimi tanınan, əslən çeçen olan Əbdürrəhman Avtorxanov onun haqqında bunları deyib:&lt;blockquote&gt;''Onun şəxsi ünsiyyəti, şahzadəliyi, çətinliyə düşən bir şəxsə köməyə hazırlığı hamını heyran edirdi.''&lt;/blockquote&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/VbAXx0H9 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=472 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II|2014}} }}
* {{Cite book |last=Abutalıbov |first=Ramiz |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo |title=Свои среди чужих, чужие среди |publisher=[[İrs (jurnal)|İrs jurnalı]] |year=2007 |location=[[Bakı]] |page=36-39 |volume=25 |language=ru |ref={{SfnRef|Abutalıbov|2007}} |author-link=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}}
* {{Cite book |last=Balayev|first=Aydın|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_ay/N_21.pdf|title=Мамед Эмин Расулзаде (1884–1955)|publisher=Флинта|year=2009 |location=[[Moskva]] |page=288 |isbn=978-5-9765-0785-2|language=ru |ref={{SfnRef|Balayev|2009}} |author-link=Aydın Balayev}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İsmayılov|first=İsrafil|url=https://www.preslib.az/az/book/fU1nYWuwWsuAmeQ|title=Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı|publisher=|year=2000|location=[[Bakı]] |page=128|language=az |ref={{SfnRef|İsmayılov|2000}}}}
* {{Cite book |last=Puddington|first=Arch|url=https://books.google.az/books?id=bElE1TT5xFgC&amp;pg=PA228&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|doi=|location=[[Leksinqton]] |page=408|language=en|ref={{SfnRef|Puddington|2000}}}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=|first=|url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub-1.pdf|title=Mühacirət irsimizdən: Məhəmmədəmin Rəsulzadənin otuz məktubu|publisher=1905.az|year=2018|isbn=978-9952-511-13-0|location=[[Bakı]] |page=136|language=az |ref={{SfnRef|30 məktub|2018}}}}
* {{Cite book |last=Romanko|first=Oleq|url=https://thelib.ru/books/romanko_oleg/musulmanskie_legiony_vo_vtoroy_mirovoy_voyne-read.html|title=Мусульманские легионы во Второй мировой войне|publisher=Издательство АСТ|isbn=9781780673165|year=2004|location=[[Moskva]] |page=312|language=ru|ref={{SfnRef|Romanko|2004}}}}
{{refend}}


* {{Cite book |last=Özden|first=Kemal|url=https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/32-KemalOzden.pdf|title=Azerbaycan Lejyonu ve Abdürrahman Fatalibeyli’nin Faaliyetleri
(1942-1954)|publisher=Türk Tarih Kurumu|year=2000|location=[[Bakı]] |page=903|language=tr|ref={{SfnRef|Özden|2000}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/XqO9zxSH|title=İkinci Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan hərbi, siyasi və diplomatik münasibətlərdə: 1939-1945|publisher=Yazıçı nəşriyyatı |year=2015|isbn=978-9952-8274-8-4|location=[[Bakı]] |page=540|language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2015}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
* {{Cite book |last=Mağara|first=Aydın|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1915030|title=Kızılordu'dan Azerbaycan Lejyonu'na Fatalibeyli Düdenginski ve Almanya'daki basın faaliyetleri|last2=Yoska|first2=Erhan|publisher=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |year=2021|issn=1308-6200|location=[[Ankara]] |pages=59-70|language=tr|ref={{SfnRef|Mağara, Yoska|2021}}}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}


&lt;br /&gt; Свои среди чужих,    
https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli
| s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv]
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səfiyevlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>8o95oxu5lf3l7hh1wvidqvl82ck6md3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fin körfəzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285210</id>
    <revision>
      <id>9015244</id>
      <parentid>8919961</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lawyeralist</username>
        <id>338101</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="s2440pg7vbndsu1uyuvyv84lr0ebs1j" xml:space="preserve">{{Körfəz
 |Adı                   = Fin körfəzi
 |Yerli adı             = {{dillər|fi/Suomenlahti/et/Soome laht/sv/Finska viken}}
 |Şəkil                 = Отлив в Финском заливе (Комарово).JPG
 |Şəklin izahı          = 
|lat_dir = N|lat_deg =59 |lat_min =53 |lat_sec = 0
|lon_dir = E|lon_deg =26 |lon_min = 6|lon_sec = 0
 |CoordScale            = 2000000
 |Tip                   = körfəz
 |Akvatoriya            = Baltik dənizi
 |Sahəsi                = 29 500
 |Həcmi                 =
 |Sahil uzunluğu        =
 |Dərin yeri            = 121
 |Orta dərinliyi        = 38
 |Duzluluğu             = 0,2-9,2
 |Şəffaflığı            =
 |Su tutumu             = 420 000
 |Tökülən çay           = [[Neva (çay)|Neva]]
 |Ölkə                  = Rusiya
 |Ölkə 1                = Finlandiya
 |Ölkə 2                = Estoniya
|Yer xəritəsi           = Avropa
|Yer xəritəsi 1         = 
 |Yer xəritəsi qeydləri ={{Yer xəritəsiR
 |Baltik dənizi
 |alt=physical
 |caption   =
 |label     =''Fin&lt;br&gt;körfəzi''
 |position  =top
 |lat_deg   =59.883333 
 |lon_deg   =26.1
 |width     =300
 |float     =
 |rama      =1
 |ramacolor =#0000FF
 |ramawidth =80
 |ramaheight=40
 |rotate    =
 |radius    =22
}}
|Vikianbar              =  Gulf of Finland
}}
'''Fin körfəzi''' ({{dil-fi|Suomenlahti}}, {{dil-et|Soome laht}}, {{dil-sv|Finska viken}}) — [[Baltik dənizi]]nin şərq hissəsində yerləşən körfəz, sahillərində [[Finlandiya]], [[Rusiya]] və [[Estoniya]] yerləşir. Qərb sərhəddi kimi [[Xanko yarımadası]] ilə [[Pıızaspea (burun)|Pıızaspea]] burnu arasındakı şərti sərhəd götürülür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Hydrographic Organization. Limits of Oceans and Seas (Special publication № 23). 3rd edition, 1953. IMP Monégasque, Monte-Carlo. P. 5. |url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |access-date=2012-06-06 |archive-date=2011-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Fin körfəzinin sahəsi 29,5 min km², uzunluğu 420 km, eni 70 km-dən 130 km-yə qədərdir. Orta dərinliyi 38 m, maksimal dərinliyi 121 metrdir.

[[Neva]] çayının mənsəbində yerləşən [[Tallin]], [[Helsinki]] və [[Sankt-Peterburq]] körfəzin sahilindəki əsas şəhərlərdir.

== Mənbə ==
* [http://www.fingulf.ru/ Финский залив Балтийского моря]
* [http://www.fishers.spb.ru/lakes02.html Рыболовные страницы] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090828150825/http://www.fishers.spb.ru/lakes02.html |date=2009-08-28 }}
* [http://www.vbrg.ru/articles/priroda_vyborga/ Природа, острова, животный мир Финского залива] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120412031233/http://www.vbrg.ru/articles/priroda_vyborga/ |date=2012-04-12 }}
* [http://earth.esa.int/showcase/env/Finland/Gulf_of_Finland_MER_FR_Orbit_07204_20030717.htm Спутниковое фото Финского залива] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20031013233215/http://earth.esa.int/showcase/env/Finland/Gulf_of_Finland_MER_FR_Orbit_07204_20030717.htm |date=2003-10-13 }}
* [http://photocity.ru/Album43/idx.php Фотографии берегов Финского залива] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090602040439/http://photocity.ru/Album43/idx.php |date=2009-06-02 }}
* [http://student.km.ru/ref_show_frame.asp?id=30053CF0390F49C7A2D87297CE6DFA4E Финский залив] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.greenworld.org.ru/?q=finzaliv Зелёный мир. Финский залив] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110726090135/http://www.greenworld.org.ru/?q=finzaliv |date=2011-07-26 }}
* [http://rospriroda.ru/?p=68 Природа России. Финский залив]
* [http://sos-homepage.narod.ru/gps.files/finskii.htm Несколько растровых карт глубин Финского залива]
* [http://fishingpiter.ru/maps/zaliv/ Карта глубин Финского залива]
* [http://www.rtr.spb.ru/vesti/main/vesti_map.asp Прогноз ледовых условий на Финском заливе и Ладожском озере]
* [http://www.baltic-sunken-ships.ru/map.phtml?mid=3&amp;lng=RUS Тайны затонувших кораблей. Карта] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101203075233/http://www.baltic-sunken-ships.ru/map.phtml?mid=3&amp;lng=RUS |date=2010-12-03 }}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{coğrafiya-qaralama}}

[[Kateqoriya:Körfəzlər]]
[[Kateqoriya:Baltik dənizin körfəzləri]]
[[Kateqoriya:Avropa körfəzləri]]
[[Kateqoriya:Atlantik okeanın körfəzləri]]
[[Kateqoriya:Şərqi Avropa coğrafiyası]]
[[Kateqoriya:Şimali Avropa coğrafiyası]]</text>
      <sha1>s2440pg7vbndsu1uyuvyv84lr0ebs1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Böyük İslam Ensiklopediyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285394</id>
    <revision>
      <id>9014897</id>
      <parentid>8743484</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9014897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="9fxcscbn91ieig3qsoz1ndxo0yn95fy" xml:space="preserve">'''Böyük İslami Ensiklopediyası''' və ya '''Böyük İslam Ensiklopediyası''' ({{Dil-fa|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}) ({{Dil-en|Encyclopaedia Islamica}})-Böyük İslami Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında [[Fars dili|fars]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[İngilis dili|İngilis]] dillərində nəşr olunur. İndiyə qədər 17 cildi təqdim olunub.&lt;ref&gt;Ehsan Yarşatır,[http://fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias Müasir farsca ensiklopediyalara baxış] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211025155341/https://www.fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias |date=2021-10-25 }} Yoxlanılıb:9 iyun 2012&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.cgie.org.ir Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı]
* [http://simorgh.cgie.org.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası]

[[Kateqoriya:Fars dilində ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Dini ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]]</text>
      <sha1>9fxcscbn91ieig3qsoz1ndxo0yn95fy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014898</id>
      <parentid>9014897</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>9014898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="ps9wep520xqlzdwhqsd0u6o2vls49j7" xml:space="preserve">{{kitab}}
'''Böyük İslam Ensiklopediyası''' ({{Dil-fa|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}) ({{Dil-en|Encyclopaedia Islamica}})-Böyük İslami Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında [[Fars dili|fars]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[İngilis dili|İngilis]] dillərində nəşr olunur. İndiyə qədər 17 cildi təqdim olunub.&lt;ref&gt;Ehsan Yarşatır,[http://fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias Müasir farsca ensiklopediyalara baxış] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211025155341/https://www.fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias |date=2021-10-25 }} Yoxlanılıb:9 iyun 2012&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.cgie.org.ir Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı]
* [http://simorgh.cgie.org.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası]

[[Kateqoriya:Fars dilində ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Dini ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]]</text>
      <sha1>ps9wep520xqlzdwhqsd0u6o2vls49j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014899</id>
      <parentid>9014898</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="lexjf9k302qc929tao5b0o7k8eb7kf4" xml:space="preserve">{{kitab}}
'''Böyük İslam Ensiklopediyası''' ({{Dil-fa|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}; {{Dil-en|Encyclopaedia Islamica}}) - Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında [[Fars dili|fars]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[İngilis dili|İngilis]] dillərində nəşr olunur. İndiyə qədər XVII cildi təqdim olunub.&lt;ref&gt;Ehsan Yarşatır,[http://fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias Müasir farsca ensiklopediyalara baxış] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211025155341/https://www.fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias |date=2021-10-25 }} Yoxlanılıb:9 iyun 2012&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.cgie.org.ir Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı]
* [http://simorgh.cgie.org.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası]

[[Kateqoriya:Fars dilində ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Dini ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]]</text>
      <sha1>lexjf9k302qc929tao5b0o7k8eb7kf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014900</id>
      <parentid>9014899</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9014900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="6iz9s8cgfmcbboou02uoet1udoybv76" xml:space="preserve">{{kitab}}
'''Böyük İslam Ensiklopediyası''' ({{Dil-fa|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}; {{Dil-en|Encyclopaedia Islamica}}) — Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında [[Fars dili|fars]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[İngilis dili|İngilis]] dillərində nəşr olunur. İndiyə qədər XVII cildi təqdim olunub.&lt;ref&gt;Ehsan Yarşatır,[http://fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias Müasir farsca ensiklopediyalara baxış] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211025155341/https://www.fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias |date=2021-10-25 }} Yoxlanılıb:9 iyun 2012&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.cgie.org.ir Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı]
* [http://simorgh.cgie.org.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası]

[[Kateqoriya:Fars dilində ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Dini ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]]</text>
      <sha1>6iz9s8cgfmcbboou02uoet1udoybv76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014901</id>
      <parentid>9014900</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="saz7f5v0dwm0btrl3bs9imbvtvb8x7a" xml:space="preserve">{{kitab}}
'''Böyük İslam Ensiklopediyası''' ({{Dil-fa|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}, {{Dil-en|Encyclopaedia Islamica}}) — Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında [[Fars dili|fars]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[İngilis dili|İngilis]] dillərində nəşr olunur. İndiyə qədər XVII cildi təqdim olunub.&lt;ref&gt;Ehsan Yarşatır,[http://fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias Müasir farsca ensiklopediyalara baxış] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211025155341/https://www.fis-iran.org/fa/irannameh/volxv/persian-encyclopedias |date=2021-10-25 }} Yoxlanılıb:9 iyun 2012&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.cgie.org.ir Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı]
* [http://simorgh.cgie.org.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası]

[[Kateqoriya:Fars dilində ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Dini ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]]</text>
      <sha1>saz7f5v0dwm0btrl3bs9imbvtvb8x7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Il Popolo d'Italia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290432</id>
    <revision>
      <id>9015214</id>
      <parentid>8981389</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="hhmv7fduamxz5j6xx1davrjmi3ihn3x" xml:space="preserve">{{Qəzet
| adı                       = Il Popolo d'Italia
| şəkil                     = [[Şəkil:Il Popolo d'Italia.jpg|300px]]
| imza                      = 
| növ                       = 
| format                    = 
| təsis tarixi              = 15 noyabr, 1914-cü il
| nəşrini dayandırıb        = 26 iyul, 1943-cü il
| qiymət                    = 
| sahibi                    = 
| təsisçi                   = [[Benito Mussolini]]
| baş redaktor              = Corc Pini (1936-1943)
| redaktor                  = 
| əməkdaşlar                = 
| siyasi mənsubiyyət        = [[faşizm]]&lt;br&gt;
[[millətçilik]]
| dil                       = [[italyan dili]]
| səhifə                    = 
| tiraj                     = 434.000 (28.10.1938)
| ünvan                     = [[Şəkil:Flag of Italy.svg|20px]] [[İtaliya]], [[Milan]], Via Paolo da Cannobbio 35 
| internet ünvanı           = 
}}

'''Il Popolo d'Italia''' (''İtaliya xalqı'') — [[Benito Mussolini]] tərəfindən 15 noyabr 1914-cü ildə təsis edilən qəzet. Qəzet [[Benito Mussolini]] [[İtaliya Sosialist Partiyası]]ndan ayrılandan sonra çap olunmağa başlayıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra bu qəzet [[İtaliya]]da [[faşizm]] ideologiyasını təbliğ edən əsas mətbuat orqanı olmuşdu. Qəzet 24 iyul 1943-cü ilə kimi çap olunub. Qəzet həmçinin [[militarizm]] və irredentizm ideyalarını da təbliğ edirdi. 1936-cı ildən 1943-cü ilə kimi qəzetin baş redaktoru Corc Pini olmuşdu.

1998-ci ildə Yeni Milli Ordenin başçısı Cuzeppe Martorana qəzeti yenidən bərpa edərək çap etdirməyə başlamışdı. Hal-hazırda &quot;Il Popolo d'Italia&quot; [[Milan]] şəhərində çap olunur.

[[Kateqoriya:İtaliya qəzetləri]]
[[Kateqoriya:İtalyan dilində qəzetlər]]
[[Kateqoriya:15 noyabrda yarananlar]]
[[Kateqoriya:1914-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Nəşri dayanan gündəlik qəzetlər]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>hhmv7fduamxz5j6xx1davrjmi3ihn3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan-Danimarka futbol matçlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297486</id>
    <revision>
      <id>9015355</id>
      <parentid>8954355</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33422-01</username>
        <id>347127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kişilər */</comment>
      <origin>9015355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="3k0syb0op9g2adrjyk2tdo4a7npda2i" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Danimarka futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Danimarkanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar.

== Kişilər ==

=== Əsas milli komanda ===

=== U-21 ===

=== U-19 ===
#14.10.2009 [[Kfar-Sava]], [[İsrail]] AÇSO Danimarka - Azərbaycan 0:3
#31.03.2015 [[Fler]], [[Fransa]] AÇSO Danimarka - Azərbaycan 3:0

=== U-17 ===
#28.09.2006 [[Bakı]]AÇSO Azərbaycan - Danimarka 0:0

=== Klublar ===
#02.07.2017 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Brondbü – Qarabağ 5:1
#15.08.2017 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] UEFA ÇL Qarabağ – Kopenhagen 1:0
#23.08.2017 [[Kopenhagen]], [[Danimarka]] UEFA ÇL Kopenhagen – Qarabağ 2:1
#10.02.2020 [[Antalya]] YO Azərbaycan (U-21) – Hellerup 2:2
#01.10.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], [[UEFA Gənclər Liqası|UEFA GL]] Qarabağ (U-19) – Kopenhagen (U-19) 0:5
#01.10.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], [[UEFA Çempionlar Liqası|UEFA ÇL]] Qarabağ – Kopenhagen 2:0
#04.08.2026 [[Orhus]], [[Danimarka]], [[UEFA Çempionlar Liqası|UEFA ÇL]] Orhus – Sabah -:-
#11.08.2026 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], [[UEFA Çempionlar Liqası|UEFA ÇL]] Sabah – Orhus -:-

== Qadınlar ==

=== Əsas milli komanda ===
#28.09.2004 AÇSO Danimarka - Azərbaycan 20:0&lt;ref name=&quot;10x10&quot;&gt;{{Cite web |title=10x10 |url=http://apasport.az/xeber_10x10_64475.html |access-date=2012-09-27 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506130041/https://apasport.az/xeber_10x10_64475.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
#21.09.2021 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Danimarka 0:8
#12.04.2022 [[Danimarka]] AÇSO Danimarka - Azərbaycan 2:0

=== U-21 ===

=== U-19 ===
#15.09.2014 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Danimarka 0:3

=== U-17 ===

=== Klublar ===

== Futzal ==

=== Əsas milli komanda ===
#19.03.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Danimarka 11:2
#22.01.2026 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Danimarka 1:4
#24.01.2026 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Danimarka 4:2

== Çimərlik futbolu ==

=== Əsas milli komanda ===
#13.08.2016 [[Şiofok]], [[Macarıstan]] AÇSO Danimarka – Azərbaycan 2:3

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan–Danimarka münasibətləri|futbol matçları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Danimarka]]
[[Kateqoriya:Danimarkanın futbol matçları|Azərbaycan]]</text>
      <sha1>3k0syb0op9g2adrjyk2tdo4a7npda2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kəsr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304357</id>
    <revision>
      <id>9015319</id>
      <parentid>8304993</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziyaddin Sadygly</username>
        <id>81502</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="iev4ctwett79gpqjavlplt9i4ew54ud" xml:space="preserve">[[Fayl:Cake quarters.svg|thumb|300px]]
'''Kəsr''' termininin yaranması haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi mənbələr göstərir ki, &quot;kəsr&quot; sözü &quot;sınıq xətt&quot; sözünün sonrakı dəyişdirilmiş formasıdır. [[Avropa]]da orta əsrlərdə tətbiq olunan &quot;sınıq&quot; termini Əl-Xarəzminin &quot;Hesab&quot; kitabından götürülmüşdür. Bu termin &quot;kəsr&quot; sözü əvəzində işlədilirdi və &quot;qırmaq&quot;, &quot;sındırmaq&quot;, &quot;parçalamaq&quot; və s. mənaları verən [[Ərəb dili|ərəbcə]] &quot;kəsərə&quot; sözündən alınmışdır. Azərbaycan dilində isə &quot;kəsr&quot; sözü birdən az olduğu kimi fikirləri ifadə edir. Kəsrlər adi və onluq olmaqla iki hissəyə ayırılır. Adi kəsrlər x/y şəklində olur.

== Adi kəsrlər ==
[[Fayl:Cake fractions.svg|thumb|300px]]
* a və b [[natural ədədlər]] olarsa, &lt;math&gt;\frac {a} {b} &lt;/math&gt; şəklində olan ifadəyə adi kəsr deyilir.
&lt;math&gt;\frac{a} {b} &lt;/math&gt; ='''a÷b'''
* '''a&lt;b''' olduqda &lt;math&gt;\frac {a} {b} &lt;/math&gt; kəsrinə düzgün kəsr deyilir. Düzgün olan kəsrlərdə surət sıfırdan fərqli, və həmişə məxrəcdən kiçik olmalıdır.
Düzgün kəsrlər vahiddən kiçikdir.

*'''a≥b''' olduqda &lt;math&gt;\frac {a} {b} &lt;/math&gt; kəsrinə düzgün olmayan kəsr deyilir.

Düzgün olmayan kəsrlər vahiddən böyükdür və ya vahidə bərabərdir. Düzgün olmayan kəsrlərdə isə surət sıfırdan fərqli, və  ya məxrəcə bərabər olmalı, ya da məxrəcdən böyük olmalıdır. Surət məxrəcə bərabər olduqda kəsr vahidə bərabər olur. Böyük olduqda isə tam və kəsr hissələrinə ayrılır.

== Onluq kəsrlər ==
Kəsrlər həm də onluq kəsr şəklində olur (Məsələn, 0,01). Onluq kəsrlədə surət məxrəcə bölünür. Surət məxrəcə bölünmədikdə isə bu kəsr sonlu və ya sonsuz onluq kəsr kimi göstərilir.

== Kəsrin əsas xassəsi ==

'''Teorem:''' Kəsrin surət və məxrəcini sıfırdan fərqli eyni bir natural ədədə vurduqda və ya böldükdə kəsrin qiyməti dəyişməz.

* Kəsrin surət və məxrəcinin vahiddən fərqli ortaq böləninə bölünməsinə kəsrin ixtisarı deyilir.

===Kəsrin müqayisəsi===
[[Fayl:کسر.gif|thumb|300px]]
Məxrəci bərabər olan kəsrlərdən surəti böyük olan kəsr böyük, surəti kiçik olan kəsr isə kiçikdir.

'''&lt;math&gt;\frac {3} {7} &lt;/math&gt;''' &lt; '''&lt;math&gt;\frac {5} {7} &lt;/math&gt;'''

Surətləri bərabər olan kəsrlərdən məxrəci kiçik olan kəsr böyük, məxrəci böyük olan kəsr isə kiçikdir.

'''&lt;math&gt;\frac {3} {7} &lt;/math&gt;''' &gt; '''&lt;math&gt;\frac {3} {11} &lt;/math&gt;'''

Surət və məxrəcləri müxtəlif olan kəsrləri müqayisə etmək üçün əvvəlcə onların surət və ya məxrəcini bərabərləşdirib sonra müqayisə etmək lazımdır.

== Həmçinin bax ==
* [[Çoxluqlar]]
* [[Tək və cüt ədədlər]]

[[Kateqoriya:Ədədlər| ]]
[[Kateqoriya:Elementar hesab]]
[[Kateqoriya:Misir ixtiraları]]
[[Kateqoriya:Bölmə]]
[[Kateqoriya:Kəsrlər]]
[[Kateqoriya:Riyaziyyat]]
[[Kateqoriya:Kəsr]]</text>
      <sha1>iev4ctwett79gpqjavlplt9i4ew54ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məcid Kərimov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311482</id>
    <revision>
      <id>9014919</id>
      <parentid>8978905</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juveshka</username>
        <id>340931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="c4k1wmutkl39278oo9ooncxd73w2x2o" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə        = [[Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyi|Azərbaycan Respublikasının yanacaq və energetika naziri]]
 |bayraq        = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2       = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc     = 18 aprel 2001
 |son           = 6 dekabr 2004
 |əvvəlki       = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı       = vəzifə ləğv olunub
 |elm sahəsi    = Neft-qaz, Neftkimya
 |vəzifə_2      = [[Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyi|Azərbaycan Respublikasının sənaye və energetika naziri]]
 |bayraq_2      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2     = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2   = 6 dekabr 2004
 |son_2         = 9 dekabr 2005
 |əvvəlki_2     = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı_2     = [[Natiq Əliyev]]
 |mükafatları   = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi|2008}}
 |elmi dərəcəsi = Texnika elmləri doktoru.Professor
 |vəzifə_3      =&quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti
 |bayraq_3      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3   = 2005
 |son_3         = 2010
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin III çağırış deputatı
 |bayraq_4      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
|fəaliyyəti=Neft-qaz, Neftkimya sənayesi|şəkil=[[File:Ofis photo.jpg|thumb|Ofis photo]] }}

'''Məcid Kərimov Zahid oğlu''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanın dövlət və ictimai xadimi. Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri (2001–2004).&lt;ref name=&quot;yanacaq-energetika naziri&quot;&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/2435] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171211213523/http://www.e-qanun.az/framework/2435|date=2017-12-11}} Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri.&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri (2004–2005).&lt;ref name=&quot;sənaye-energetika naziri&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/MZKARIMOVUN_AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_SANAYE_VA_ENERGETIKA_NAZIRI_TAYIN_EDILMASI_HAQQINDAAZARBAYCAN_RESPUBLIKASI_PREZIDENTININ_SARANCAMI-324141] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191009142510/https://azertag.az/xeber/MZKARIMOVUN_AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_SANAYE_VA_ENERGETIKA_NAZIRI_TAYIN_EDILMASI_HAQQINDAAZARBAYCAN_RESPUBLIKASI_PREZIDENTININ_SARANCAMI-324141|date=2019-10-09}} Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri.&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikasının &quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti (2005–2010). [[Milli Məclis (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin]] III çağırış deputatı.&lt;ref name=&quot;IIIç&quot;&gt;[http://www.meclis.gov.az/?/az/content/85 Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası ] {{Wayback|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/content/85 |date=20170809132030 }}[[Milli Məclis]]inin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. '''meclis.gov.az'''{{ref-az}}&lt;/ref&gt; Professor, texnika elmləri doktoru. [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.e-qanun.az/framework/15846 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2020-03-14 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174550/https://e-qanun.az/framework/15846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Məcid Kərimov 1958-ci il dekabrın 16-sı [[Bakı]] şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunu bitirib.

1980–1989 – Neft və qaz sahəsi üzrə mühəndislik.

1989–1999 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Dövlət Neft Şirkəti]] (ARDNŞ) sistemində fəaliyyət.

1999–2001 – [[ARDNŞ]]-in &quot;Dənizneftqazlayihə&quot;-nin direktoru.

2001–2004 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın yanacaq-energetika naziri.

2004–2005 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın sənaye-energetika naziri.

2005–2010 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın &quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti.

2006–2010 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın Milli Məclisin [[deputat]]ı.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə &quot;Azəri-Çıraq-Günəşli&quot;, &quot;Şahdəniz&quot;, &quot;Bakı-Tibilisi-Ceyhan&quot; və &quot;Bakı-Tibilisi-Ərzurum&quot; layihələrinin həyata keçirilməsi üzrə komissiyanın sədri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.e-qanun.az/framework/3009 |access-date=2020-03-14 |archive-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102062609/http://www.e-qanun.az/framework/3009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika kompleksinin inkişafı (2005–2015-ci illər) üzrə Dövlət Proqramı&quot;nın və &quot;Azərbaycan Respublikasının alternativ və bərpa olunun enerji mənbələrindən istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı&quot;nın işlənib hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir.

Beynəlxalq Mühəndislər Akademiyasının akademikidir.{{Mənbə göstər}}

200-dən çox elmi əsərin, 10 monoqrafiya və 10-dan çox ixtiranın müəllifidir.

Evlidir, 2 övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Vəzifəli şəxs-qaralama}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimləri]]
[[Kateqoriya:Texnika elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın energetika nazirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mühəndisləri]]</text>
      <sha1>c4k1wmutkl39278oo9ooncxd73w2x2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014992</id>
      <parentid>9014919</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Ofis_photo.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Didym|Didym]] tərəfindən &quot;Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9014992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="b11b8o4ub8x9j6ydf1euwjw9lfzujps" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə        = [[Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyi|Azərbaycan Respublikasının yanacaq və energetika naziri]]
 |bayraq        = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2       = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc     = 18 aprel 2001
 |son           = 6 dekabr 2004
 |əvvəlki       = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı       = vəzifə ləğv olunub
 |elm sahəsi    = Neft-qaz, Neftkimya
 |vəzifə_2      = [[Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyi|Azərbaycan Respublikasının sənaye və energetika naziri]]
 |bayraq_2      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2     = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2   = 6 dekabr 2004
 |son_2         = 9 dekabr 2005
 |əvvəlki_2     = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı_2     = [[Natiq Əliyev]]
 |mükafatları   = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi|2008}}
 |elmi dərəcəsi = Texnika elmləri doktoru.Professor
 |vəzifə_3      =&quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti
 |bayraq_3      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3   = 2005
 |son_3         = 2010
 |vəzifə_4      = [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin III çağırış deputatı
 |bayraq_4      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
|fəaliyyəti=Neft-qaz, Neftkimya sənayesi|şəkil= }}

'''Məcid Kərimov Zahid oğlu''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanın dövlət və ictimai xadimi. Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri (2001–2004).&lt;ref name=&quot;yanacaq-energetika naziri&quot;&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/2435] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171211213523/http://www.e-qanun.az/framework/2435|date=2017-12-11}} Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika naziri.&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri (2004–2005).&lt;ref name=&quot;sənaye-energetika naziri&quot;&gt;[https://azertag.az/xeber/MZKARIMOVUN_AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_SANAYE_VA_ENERGETIKA_NAZIRI_TAYIN_EDILMASI_HAQQINDAAZARBAYCAN_RESPUBLIKASI_PREZIDENTININ_SARANCAMI-324141] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191009142510/https://azertag.az/xeber/MZKARIMOVUN_AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_SANAYE_VA_ENERGETIKA_NAZIRI_TAYIN_EDILMASI_HAQQINDAAZARBAYCAN_RESPUBLIKASI_PREZIDENTININ_SARANCAMI-324141|date=2019-10-09}} Azərbaycan Respublikasının sənaye-energetika naziri.&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikasının &quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti (2005–2010). [[Milli Məclis (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin]] III çağırış deputatı.&lt;ref name=&quot;IIIç&quot;&gt;[http://www.meclis.gov.az/?/az/content/85 Üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası ] {{Wayback|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/content/85 |date=20170809132030 }}[[Milli Məclis]]inin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. '''meclis.gov.az'''{{ref-az}}&lt;/ref&gt; Professor, texnika elmləri doktoru. [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.e-qanun.az/framework/15846 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2020-03-14 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174550/https://e-qanun.az/framework/15846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Məcid Kərimov 1958-ci il dekabrın 16-sı [[Bakı]] şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunu bitirib.

1980–1989 – Neft və qaz sahəsi üzrə mühəndislik.

1989–1999 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Dövlət Neft Şirkəti]] (ARDNŞ) sistemində fəaliyyət.

1999–2001 – [[ARDNŞ]]-in &quot;Dənizneftqazlayihə&quot;-nin direktoru.

2001–2004 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın yanacaq-energetika naziri.

2004–2005 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın sənaye-energetika naziri.

2005–2010 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın &quot;AzərKimya&quot; Dövlət Şirkətinin Prezidenti.

2006–2010 – [[Azərbaycan Respublikası]]nın Milli Məclisin [[deputat]]ı.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə &quot;Azəri-Çıraq-Günəşli&quot;, &quot;Şahdəniz&quot;, &quot;Bakı-Tibilisi-Ceyhan&quot; və &quot;Bakı-Tibilisi-Ərzurum&quot; layihələrinin həyata keçirilməsi üzrə komissiyanın sədri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.e-qanun.az/framework/3009 |access-date=2020-03-14 |archive-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102062609/http://www.e-qanun.az/framework/3009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Azərbaycan Respublikasının yanacaq-energetika kompleksinin inkişafı (2005–2015-ci illər) üzrə Dövlət Proqramı&quot;nın və &quot;Azərbaycan Respublikasının alternativ və bərpa olunun enerji mənbələrindən istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı&quot;nın işlənib hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir.

Beynəlxalq Mühəndislər Akademiyasının akademikidir.{{Mənbə göstər}}

200-dən çox elmi əsərin, 10 monoqrafiya və 10-dan çox ixtiranın müəllifidir.

Evlidir, 2 övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Vəzifəli şəxs-qaralama}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimləri]]
[[Kateqoriya:Texnika elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın energetika nazirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mühəndisləri]]</text>
      <sha1>b11b8o4ub8x9j6ydf1euwjw9lfzujps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azadlıq radiosu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322516</id>
    <revision>
      <id>9014886</id>
      <parentid>8916409</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8828" sha1="p9msfiarqsi74kg57u0gydk0ctezuwz" xml:space="preserve">{{Üçün|Əsas media təşkilatı|Azadlıq Radiosu}}
{{Radio}}
'''Azadlıq radiosu''' — 1953-cü ildə yaradılmış [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan bürosu. Əvvəlcə radio kanalı olaraq fəaliyyət göstərib, hal-hazırda isə Azərbaycan dilində xəbər saytı kimi fəaliyyət göstərir.

== Tarixi ==

=== Münxen bürosu ===
&quot;Azadlıq&quot; radiosu 1953-cü il martın 1-də Münhendə &quot;Qurtuluş&quot; adı ilə təsis edilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/seventieth-anniversary-of-rferl-kazakh-service/32294172.html|title=Азаттыку — 70 лет: от Радио «Освобождение» до развала Советского Союза|author=Куанышбек Кари|website=[[Радио «Азаттык» (Казахстан)|Радио «Азаттык»]]|date=2023-03-01|access-date=2024-01-17|archive-date=2023-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708162107/https://rus.azattyq.org/a/seventieth-anniversary-of-rferl-kazakh-service/32294172.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan dilində yayım martın 6-dan başlayıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html|title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» — II hissə|date=2014-11-20|lang=az|website=Радио «Азадлыг»|access-date=2024-01-17|archive-date=2017-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan redaksiyasının ilk direktoru [[Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli]] olub.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zerkalo.az/mozhno-li-sravnivat-dudanginskogo-ili-rasulzade-s-nzhde/|title=Можно ли сравнивать Дудангинского или Расулзаде с Нжде?|website=Zerkalo|date=2019-10-25|lang=ru|access-date=2024-01-17|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117140904/https://m.zerkalo.az/mozhno-li-sravnivat-dudanginskogo-ili-rasulzade-s-nzhde/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Bakı bürosu ===
2007-ci ilin yanvarında &quot;Azadlıq&quot; radiosu Bakıdan 101.7 FM-də 24 saatlıq yayıma başlayıb. Yayım [[Amerikanın Səsi]] ilə birgə verilib və yarısından çoxu &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Bakı ofisində hazırlanan 5,5 saatlıq orijinal məzmunu əhatə edib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pressroom.rferl.org/a/1105916.html|title=RFE/RL, VOA Azerbaijani Radio Broadcasts Debut on FM in Baku|website=Azadlıq Radiosu|lang=en|date=2007-01-25|access-date=2024-01-17|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117143734/https://pressroom.rferl.org/a/1105916.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2008–2010-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Bakı bürosuna [[Xədicə İsmayıl]] rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=С азербайджанской журналистки взыскивают $26 тысяч. Она изучала бизнес семьи президента|url=https://www.bbc.com/russian/news-46627044|website=[[BBC]]|date=2018-12-12|access-date=|lang=ru|archive-date=2024-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402133833/https://www.bbc.com/russian/news-46627044|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2014-cü il dekabrın sonunda [[Baş Prokurorluq (Azərbaycan)|Azərbaycan Baş Prokurorluğu]]nun əməkdaşları &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Bakı ofisində axtarış aparıb, daha sonra redaksiyanı möhürləyərək radionun bağlandığını elan ediblər. Axtarış radionun xaricdən maliyyələşməsi ilə bağlı aparılıb.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/international/2014/12/141226_radio_liberty_azerbaijan_searches|title=«Радио Свобода» сообщает об обыске в его бакинском офисе|website=[[BBC]]|lang=ru|date=2014-12-26|access-date=2025-03-03|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123125841/https://www.bbc.com/russian/international/2014/12/141226_radio_liberty_azerbaijan_searches|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ilin mayında &quot;Azadlıq&quot; radiosu Bakı bürosunun yekun olaraq bağlandığını elan edib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-rferl-closes-baku-bureau/27031745.html|title=RFE/RL Closes Baku Bureau, Continues Azerbaijan Operation|date=2015-05-22|lang=en|access-date=2024-01-17|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117143209/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-rferl-closes-baku-bureau/27031745.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nəşr 2017-ci ilin sentyabrında Azərbaycan hakimiyyətini AİHM-ə şikayət edib və onların Bakı bürosunun fəaliyyətinə maneçilik törətdiklərini bildirib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/309560|title=«Радио Азадлыг» пожаловалось в ЕСПЧ на правительство Азербайджана|first=|last=|website=[[Kavkazskiy Uzel]]|date=2017-09-14|access-date=|archive-date=2024-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402133833/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/309560|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Praqa bürosu ===
2014-cü ilin dekabrında Bakı bürosunun bağlanmasından sonra Praqadan yayıma davam edilib. Jurnalistlərin bir çoxu ayrılıb, lakin nəşr Azərbaycandan reportajlar və xəbərlər dərc etməyə davam edib.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2015-ci ilin əvvəlində İlkin Məmmədov &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Praqa bürosunun rəhbəri olub. 2023-cü ilin sentyabrında nəşrin altı keçmiş jurnalisti onu nəşri onun rəhbərliyi altında &quot;Prezident İlham Əliyevin avtoritar rejimini daha az tənqid etməkdə&quot; ittiham edib. Keçmiş sosial media meneceri Turhan Kərimovun sözlərinə görə, Məmmədovun rəhbərliyi altında &quot;Azadlıq&quot; radiosu əvvəllər hökumətyönlü mediada işləmiş bir neçə jurnalisti işə götürüb, [[Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatı Layihəsi]] (OCCRP) ilə əməkdaşlığı dayandırıb, Azərbaycanda korrupsiya və insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı daha az araşdırma yazıları dərc etməyə başlayıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/rfe-rl-radio-free-europe-liberty-azadliq-azerbaijan-investigation/|title=Former Radio Free Europe staff demand probe over ‘pro-Azerbaijan content’|lang=en|website=[[OpenDemocracy]]|date=2023-09-07|access-date=2025-03-03|archive-date=2023-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908032616/https://www.opendemocracy.net/en/odr/rfe-rl-radio-free-europe-liberty-azadliq-azerbaijan-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Veb-sayt ===
2016-cı ilin noyabr-dekabr aylarında nəşrin internet saytı Azərbaycanda müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почему власти Азербайджана пытаются закрыть новостные сайты|url=https://www.bbc.com/russian/features-39751524|website=[[BBC]]|date=2017-04-29|access-date=|lang=ru|archive-date=2024-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402133834/https://www.bbc.com/russian/features-39751524|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2017-ci ilin aprel ayında Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi &quot;Azadlıq&quot; radiosunun və daha dörd müxalif nəşrin internet saytlarının &quot;dövlətin və cəmiyyətin qanunla qorunan mənafelərinə təhlükə yaratdığına görə&quot; bloklanması ilə bağlı məhkəmə iddiası qaldırıb. Bloklanan nəşrlərin nümayəndələri iddianın siyasi motivli olduğunu bildiriblər.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/321274|title=Верховный суд Азербайджана отказался разблокировать оппозиционные сайты|first=|last=|website=[[Кавказский узел]]|date=2018-06-04|access-date=|archive-date=2024-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402133835/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/321274|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ilin mayında Bakının Səbail Rayon Məhkəməsi Azərbaycanda &quot;Azadlıq&quot; radiosunu bloklayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Суд в Азербайджане заблокировал сайт «Радио Свобода»|url=https://www.bbc.com/russian/news-39897049|website=[[BBC]]|date=2017-05-12|access-date=|lang=ru|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111173342/https://www.bbc.com/russian/news-39897049|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2018-ci ilin iyununda Azərbaycanın Ali Məhkəməsi &quot;Azadlıq&quot; radiosunun internet saytının blokdan çıxarılması ilə bağlı iddianı rədd edib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Azərbaycandilli radio kanalları}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan radiostansiyaları]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]]</text>
      <sha1>p9msfiarqsi74kg57u0gydk0ctezuwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dirayə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323820</id>
    <revision>
      <id>9015022</id>
      <parentid>8762888</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7010" sha1="93wn76mh8vnmxzff8l41f928kso9s2o" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{Hədis}}
'''Dirayə''' — hədisin sənədi, mətni, təriqi - istər səhih ola istərsədə əlil və həmçinin məqbulu mərduddan ayırmaq üçün ehtiyac duyulanlardan bəhs edən elm. [[Şeyx Bəhauddin Amili]] &quot;əl-Vəcizə&quot; kitabında dirayə elminə bu cür tərif vermişdir:

{{Sitatın əvvəli}}

&quot;Dirayə hədisin sənədi, mətni, necə təhəmmül olunması və nəql olunma ədəblərindən bəhs edən elmdir.

{{Sitatın sonu}}

[[Ayətullah Cəfər Subhani]] Dirayə elmini bu cür tərif etmişdir:

{{Sitatın əvvəli}}

Dirayə hədisə sənəd və ya mətn baxımından ariz olan hallardan bəhs edən elmdir. Sənəd dedikdə ayrı-ayrı ravilər deyil, hədisin tam təriqi (ravilər məcmusu) nəzərdə tutulur. Raviləri ayrı-ayrıliqda, məfəssəl şəkildə araşdırmaq isə &quot;rical&quot; elminin öhdəsinə düşür.

{{Sitatın sonu}}

Yuxarıda deyilənlərə aydınlıq gətirək:

Hədisin təriqinə ariz olan hallara nümunə:

Əgər deyilsə ki, hədisin raviləri siqa və imamilərdir hədis səhihdir.

Hədisin ravilərinin hamısı siqa lakin qeyri-imamilər olarsa və yaxud yalnız biri qeyri-imami olarsa hədis müvəssəq hesab olunur. 
Ravilər imami məmduh olarlarsa həsən, olmazlarsa hədis zəif hesab olunur.

Buradan da rical elmi ilə dirayə elminin fərqi aydın olur. Rical elmində hədisin raviləri ayrılıqda, müfəssəl şəkildə, dirayə elmində isə hədisin sənədi bütövlükdə nəzərdən keçirilir. Həmçinin dirayə elmində rical elmindən fərqli olaraq hədisin mətnindən də bəhs olunur.

Bu elmdə istifadə olanan bəzi terminlərin mə`nalarını nəzərdən keçirək:

1.Sənəd: Mətnin təriqinə deyilir ki, burada bir-birindən nəql edən bütün kəslər nəzərdə tutulur.

2.Mətn: Hədisin mənasını bərqərar edən sözlərdir. Hansı ki, bu sözlər [[Məhəmməd|peyğəmbər]] və [[On iki imam|imamların]]
kəlamlarıdır.

3.Sünnət: Mə`sumun sözü, feli və təqriridir.

4.Hədis: Məsumun sözünü, felini və təqririni hekayət edən kəlamdır.

Mütəvatir xəbər üçün müxtəlif tə`riflər söylənilmişdir:

Yalan söyləmək üçün adətən birləşməsi mümkün olmayan insanların söylədiyi xəbər.

Sənədin silsiləsi bütün təbəqələrdə elə bir həddə çatmalıdır ki, insanların yalan üçün birləşmələrindən amanda olsun.

Lakin insanların yalan söyləmək üçün birləşməməsi heç də xəbərin düzgün olmasının dəlili deyildir. Çünki insanlar müxtəlif səbəblərə görə, hətta bə`zən bir-birindən xəbərsiz halda eyni yalanı söyləyə bilərlər.

Daha düzgün tə`rif budur: Sayca çox olan və e`timadlı olduqları üçün qəsdən yalan söyləmək üçün birləşməyən və yaxud söylədikləri xəbərin mövzusu yalan söyləmək üçün vadar edici olmadığı halda insanların söylədikləri xəbər mütəvatir adlanır.

Məşhur nəzərə görə mütəvatir xəbərdən hasil olan elm zəruridir. Çünki:

1. Əgər elm nəzəri olsa gərək 2 müqəddiməyə əsaslansın, hansı ki, məsələ bu cür deyildir. Məsələn biz heç bir müqəddiməyə əsaslanmadan Məkkə şəhərinin mövcud olduğunu qəti şəkildə bilrik.

2. Əgər elm nəzəri olsa avam və uşaqlar kimi fikr və nəzər sahibləri olmayanlar üçün vücuda gəlməz.

3. Əgər nəzəri olsa qəsdən fikir etməyənlər üçün də vücuda gəlməz, hansı ki məsələ bu cür deyildir.

Təvaturdən hasil olan elmin zəruri olduğunu e`tiqad edənlərə qarşı isə deyilir: Əgər zəruri olsa idi onda 2 müqəddiməyə ehtiyac duyulmazdı. Hansı ki, biz görürük ki, bu elm 2 müqəddiməyə əsaslanır:

1. Həmin xəbərlə çatdırılan məsələ məhsusdur

2. Yalan söyləmək üçün birləşməməlidirlər.

Bu ixtilafı aradan götürməyin yolu budur: Əgər zəruri dedikdə nəzərdə tutulan nə icmali nədəki təfsili müqəddiməyə ehtiyaci olmayandırsa, təvaturdən hasil olan zəruri elm bu deyildir, çünki zehndə olan bə`zi icmalı müqəddimələrə ehtiyacı vardır. Əgər bu müqəddimələrə əsaslanan elmə zəruri deyilsə, onda təvaturdən hasil olan elm zəruridir.

Müəllifin (Ayətullah uzma Cə`fər Subhaninin) nəzərinə görə əgər diqqətə, fikrə, nəzərə, istidlala və bürhana ehtiyacı olsa nəzəri, hətta əgər zehndə bə`zi sadə qəziyyələrə əsaslansa belə xəbər verildikdən sonra tez bir zamanda zehndə hasil olsa zəruridir.

Təvatur üçün bə`zi şərtlər söylənilmişdir:

1. Xəbər verənlərin sayı elə bir həddə çatmalıdır ki, adətən yalan üçün birləşmələri mümkün olmasın. Həmçinin yalanı qəsdən söyləməklərindən amanda olmalıdır.

2. Elmləri hissə söykənsin.

3. Əgər xəbər verənlərin təbəqəsi birdən artıq olsa bütün təbəqələrdə say həmin həddə çatmalıdır.

4. Çatdırılan xəbər elmə söykənməlidir, zənnə yox. Əks halda həmin xəbərdən bizə də elm yox zənn hasil olacaq.

5. Eşidən şəxs əvvəlcədən bu xəbəri bilməməlidir.

6. Eşidən şəxsin zehnində şübhə və yaxud xəbərin düzgün olmaması e`tiqadına vadar edən bir şey olmamalıdır.

Müəllifin nəzərinə görə təvaturdə fərdlərin konkret sayı şərt deyildir. Yetər ki, qəsdən yalan danışmalarından və eyni yalanı söyləmək üçün birləşmələrindən sığortalayacaq həddə olsun. Bu isə vəziyyətlərə görə müxtəlif ola bilir.

Müxtəlif ravilərin çatdırdığı xəbərlərin mətni eyni olarsa təvatur “ləfzi təvatur” adlanır. Bu da bə`zən bütöv mətndə, bə`zən isə mətnin bir hissəsində müşahidə olunur.

Bəzən isə mətnlər fərqli olurlar lakin eyni mə`nanı çatdırırlar. Bu zaman təvatur “mə`nəvi təvatur” adlanır.

Xəbər mutəvatir həddinə çatmasa lakin ravilərinin sayı 3 nəfəri keçsə &quot;mustəfiz&quot; adlanır.

Ən azı 2 nəfərin digər 2 nəfərdən rəvayət etdiyi xəbərə “əziz” deyilir.

Bir neçə nəfər birindən və yaxud bir nəfər bir neçəsindən rəvayət etməsinə baxmayaraq bir nəfərin tək olaraq rəvayət etdiyi xəbər “ğərib” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm etmiş xəbər “məqbul” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm etməmiş xəbər isə “mərdud” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm edib etməməsi bilinməyən xəbər “muştəbəh” adlanır.

== İstinadlar ==

== Mənbə ==

* Ayətullah əl-Uzma Cəfər Subhani, &quot;Usulul-Hədis və Əhkəmihi fi İlmid-Dirayə&quot;

== Həmçinin bax ==

* [[Hədis]]

== Xarici keçidlər ==

* [http://313news.net/forum/index.php?/topic/3333/ Dirayə; Hədisləri tanımaq '''313news.net'''] {{ref-az}}
* [http://tr.wikipedia.org/wiki/Dirayet_tefsiri Dirayet Tefsiri] {{ref-tr}}

[[Kateqoriya:Hədis elmi]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]</text>
      <sha1>93wn76mh8vnmxzff8l41f928kso9s2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015023</id>
      <parentid>9015022</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="d8w172fsj9j9k0ul8wdi046j2gsqce8" xml:space="preserve">{{tək mənbə}}
{{istinadsız}}
{{vikiləşdirmək}}
{{Hədis}}
'''Dirayə''' — hədisin sənədi, mətni, təriqi - istər səhih ola istərsədə əlil və həmçinin məqbulu mərduddan ayırmaq üçün ehtiyac duyulanlardan bəhs edən elm. [[Şeyx Bəhauddin Amili]] &quot;əl-Vəcizə&quot; kitabında dirayə elminə bu cür tərif vermişdir:

{{Sitatın əvvəli}}

&quot;Dirayə hədisin sənədi, mətni, necə təhəmmül olunması və nəql olunma ədəblərindən bəhs edən elmdir.

{{Sitatın sonu}}

[[Ayətullah Cəfər Subhani]] Dirayə elmini bu cür tərif etmişdir:

{{Sitatın əvvəli}}

Dirayə hədisə sənəd və ya mətn baxımından ariz olan hallardan bəhs edən elmdir. Sənəd dedikdə ayrı-ayrı ravilər deyil, hədisin tam təriqi (ravilər məcmusu) nəzərdə tutulur. Raviləri ayrı-ayrıliqda, məfəssəl şəkildə araşdırmaq isə &quot;rical&quot; elminin öhdəsinə düşür.

{{Sitatın sonu}}

Yuxarıda deyilənlərə aydınlıq gətirək:

Hədisin təriqinə ariz olan hallara nümunə:

Əgər deyilsə ki, hədisin raviləri siqa və imamilərdir hədis səhihdir.

Hədisin ravilərinin hamısı siqa lakin qeyri-imamilər olarsa və yaxud yalnız biri qeyri-imami olarsa hədis müvəssəq hesab olunur. 
Ravilər imami məmduh olarlarsa həsən, olmazlarsa hədis zəif hesab olunur.

Buradan da rical elmi ilə dirayə elminin fərqi aydın olur. Rical elmində hədisin raviləri ayrılıqda, müfəssəl şəkildə, dirayə elmində isə hədisin sənədi bütövlükdə nəzərdən keçirilir. Həmçinin dirayə elmində rical elmindən fərqli olaraq hədisin mətnindən də bəhs olunur.

Bu elmdə istifadə olanan bəzi terminlərin mə`nalarını nəzərdən keçirək:

1.Sənəd: Mətnin təriqinə deyilir ki, burada bir-birindən nəql edən bütün kəslər nəzərdə tutulur.

2.Mətn: Hədisin mənasını bərqərar edən sözlərdir. Hansı ki, bu sözlər [[Məhəmməd|peyğəmbər]] və [[On iki imam|imamların]]
kəlamlarıdır.

3.Sünnət: Mə`sumun sözü, feli və təqriridir.

4.Hədis: Məsumun sözünü, felini və təqririni hekayət edən kəlamdır.

Mütəvatir xəbər üçün müxtəlif tə`riflər söylənilmişdir:

Yalan söyləmək üçün adətən birləşməsi mümkün olmayan insanların söylədiyi xəbər.

Sənədin silsiləsi bütün təbəqələrdə elə bir həddə çatmalıdır ki, insanların yalan üçün birləşmələrindən amanda olsun.

Lakin insanların yalan söyləmək üçün birləşməməsi heç də xəbərin düzgün olmasının dəlili deyildir. Çünki insanlar müxtəlif səbəblərə görə, hətta bə`zən bir-birindən xəbərsiz halda eyni yalanı söyləyə bilərlər.

Daha düzgün tə`rif budur: Sayca çox olan və e`timadlı olduqları üçün qəsdən yalan söyləmək üçün birləşməyən və yaxud söylədikləri xəbərin mövzusu yalan söyləmək üçün vadar edici olmadığı halda insanların söylədikləri xəbər mütəvatir adlanır.

Məşhur nəzərə görə mütəvatir xəbərdən hasil olan elm zəruridir. Çünki:

1. Əgər elm nəzəri olsa gərək 2 müqəddiməyə əsaslansın, hansı ki, məsələ bu cür deyildir. Məsələn biz heç bir müqəddiməyə əsaslanmadan Məkkə şəhərinin mövcud olduğunu qəti şəkildə bilrik.

2. Əgər elm nəzəri olsa avam və uşaqlar kimi fikr və nəzər sahibləri olmayanlar üçün vücuda gəlməz.

3. Əgər nəzəri olsa qəsdən fikir etməyənlər üçün də vücuda gəlməz, hansı ki məsələ bu cür deyildir.

Təvaturdən hasil olan elmin zəruri olduğunu e`tiqad edənlərə qarşı isə deyilir: Əgər zəruri olsa idi onda 2 müqəddiməyə ehtiyac duyulmazdı. Hansı ki, biz görürük ki, bu elm 2 müqəddiməyə əsaslanır:

1. Həmin xəbərlə çatdırılan məsələ məhsusdur

2. Yalan söyləmək üçün birləşməməlidirlər.

Bu ixtilafı aradan götürməyin yolu budur: Əgər zəruri dedikdə nəzərdə tutulan nə icmali nədəki təfsili müqəddiməyə ehtiyaci olmayandırsa, təvaturdən hasil olan zəruri elm bu deyildir, çünki zehndə olan bə`zi icmalı müqəddimələrə ehtiyacı vardır. Əgər bu müqəddimələrə əsaslanan elmə zəruri deyilsə, onda təvaturdən hasil olan elm zəruridir.

Müəllifin (Ayətullah uzma Cə`fər Subhaninin) nəzərinə görə əgər diqqətə, fikrə, nəzərə, istidlala və bürhana ehtiyacı olsa nəzəri, hətta əgər zehndə bə`zi sadə qəziyyələrə əsaslansa belə xəbər verildikdən sonra tez bir zamanda zehndə hasil olsa zəruridir.

Təvatur üçün bə`zi şərtlər söylənilmişdir:

1. Xəbər verənlərin sayı elə bir həddə çatmalıdır ki, adətən yalan üçün birləşmələri mümkün olmasın. Həmçinin yalanı qəsdən söyləməklərindən amanda olmalıdır.

2. Elmləri hissə söykənsin.

3. Əgər xəbər verənlərin təbəqəsi birdən artıq olsa bütün təbəqələrdə say həmin həddə çatmalıdır.

4. Çatdırılan xəbər elmə söykənməlidir, zənnə yox. Əks halda həmin xəbərdən bizə də elm yox zənn hasil olacaq.

5. Eşidən şəxs əvvəlcədən bu xəbəri bilməməlidir.

6. Eşidən şəxsin zehnində şübhə və yaxud xəbərin düzgün olmaması e`tiqadına vadar edən bir şey olmamalıdır.

Müəllifin nəzərinə görə təvaturdə fərdlərin konkret sayı şərt deyildir. Yetər ki, qəsdən yalan danışmalarından və eyni yalanı söyləmək üçün birləşmələrindən sığortalayacaq həddə olsun. Bu isə vəziyyətlərə görə müxtəlif ola bilir.

Müxtəlif ravilərin çatdırdığı xəbərlərin mətni eyni olarsa təvatur “ləfzi təvatur” adlanır. Bu da bə`zən bütöv mətndə, bə`zən isə mətnin bir hissəsində müşahidə olunur.

Bəzən isə mətnlər fərqli olurlar lakin eyni mə`nanı çatdırırlar. Bu zaman təvatur “mə`nəvi təvatur” adlanır.

Xəbər mutəvatir həddinə çatmasa lakin ravilərinin sayı 3 nəfəri keçsə &quot;mustəfiz&quot; adlanır.

Ən azı 2 nəfərin digər 2 nəfərdən rəvayət etdiyi xəbərə “əziz” deyilir.

Bir neçə nəfər birindən və yaxud bir nəfər bir neçəsindən rəvayət etməsinə baxmayaraq bir nəfərin tək olaraq rəvayət etdiyi xəbər “ğərib” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm etmiş xəbər “məqbul” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm etməmiş xəbər isə “mərdud” adlanır.

Özündə höcciyyət şərtlərini cəm edib etməməsi bilinməyən xəbər “muştəbəh” adlanır.

== İstinadlar ==

== Mənbə ==

* Ayətullah əl-Uzma Cəfər Subhani, &quot;Usulul-Hədis və Əhkəmihi fi İlmid-Dirayə&quot;

== Həmçinin bax ==

* [[Hədis]]

== Xarici keçidlər ==

* [http://313news.net/forum/index.php?/topic/3333/ Dirayə; Hədisləri tanımaq '''313news.net'''] {{ref-az}}
* [http://tr.wikipedia.org/wiki/Dirayet_tefsiri Dirayet Tefsiri] {{ref-tr}}

[[Kateqoriya:Hədis elmi]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]</text>
      <sha1>d8w172fsj9j9k0ul8wdi046j2gsqce8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elmira Əmrahqızı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>344455</id>
    <revision>
      <id>9014889</id>
      <parentid>8705527</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3548" sha1="aqxbj2vr773j6p852ynsg5dndlatk9x" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Elmira Əmrahqızı
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = Elmira Əmrahqızı.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 250
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 24.9.1952
 |doğum yeri       = [[Ağstafa]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi     = 27.2.1998
 |vəfat yeri       = [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = [[II Fəxri Xiyaban]]
 |vətəndaşlığı     = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti       = [[azərbaycanlı]]
 |atası            = Əmrah
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = jurnalist
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Elmira Əmrahqızı''' ([[24 sentyabr]] [[1952]], [[Ağstafa]] – [[28 fevral]] [[1998]], [[Bakı]]) — tanınmış Azərbaycan jurnalisti, &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Bakı nümayəndəliyinin rəhbəri (1993–1998), [[&quot;Qızıl qələm&quot; mükafatı]] laureatı. &quot;Həsən Bəy Zərdabi&quot; və &quot;İlin qadını&quot; mükafatlarına layiq görülüb.

== Həyatı ==
Elmira Əmrah qızı Əhmədova 24 sentyabr 1952-ci ildə [[Ağstafa şəhəri]]ndə anadan olub.Əslən [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] [[İkinci Şıxlı]] kəndindəndir.1958-ci ildə 24 saylı Dəmiryolu məktəbinə gedib. 1962-ci ildə məktəbi dəyişərək təhsili 1 saylı orta məktəbdə davam edib.

1969–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Jurnalistika fakültəsində təhsil alıb.

1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin
Proqramların tərtibi şöbəsində işləyib.

&quot;Bakı&quot;, &quot;Baku&quot;, &quot;Nezavisimaya qazeta&quot; &quot;Azərbaycan gəncliyi&quot;, &quot;Ulduz&quot;,
&quot;Azərbaycan qadını&quot; və digər qəzet və jurnallarında işləyib.

1989–1990-cı illərdə &quot;Azadlıq&quot; qəzetində çalışıb.

1989-cu ildə &quot;Kosmos uşaqlar üçün&quot; adlı SSRİ jurnalistlərinin kosmosa göndərilməsi ilə
əlaqədar proqramının qaliblərindən biri olub.

1990-cı ildə &quot;Azadlıq&quot; radiosu ilə əməkdaşlığa başlayır.

1993–1998-ci illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Bakı nümayəndəliyinin rəhbəri olub.

&quot;Qızıl qələm&quot;, &quot;Həsən Bəy Zərdabi&quot; və &quot;İlin qadını&quot; mükafatlarına layiq görülüb.
27 fevral 1998-ci ildə vəfat edib. [[II Fəxri Xiyaban]]da dəfn edilib.

İki oğlu və iki nəvəsi var.

== İstinadlar ==
* [http://etatist.com/xeber/10799-heydr-liyev-li-nsanovu-anamn-yanna-gndrmidi.html] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131225021833/http://etatist.com/xeber/10799-heydr-liyev-li-nsanovu-anamn-yanna-gndrmidi.html |date=2013-12-25 }}
* [modern.az ]
* [http://lalashevket.az/new/pub/az/1998/27_02_98.html] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160310114139/http://lalashevket.az/new/pub/az/1998/27_02_98.html |date=2016-03-10 }}

[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan qadın jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Televiziyasının jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq qəzetinin jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Qızıl qələm&quot; mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Həsən bəy Zərdabi mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Ağstafada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>aqxbj2vr773j6p852ynsg5dndlatk9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rəşadət Axundov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347728</id>
    <revision>
      <id>9015480</id>
      <parentid>8522406</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="ssyno0euyv5k3gtojn4l47xhpc0g6jf" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz}}{{Şəxs

}}
'''Axundov Rəşadət Fikrət oğlu''' ({{DVTY}}) — [[NİDA Vətəndaş Hərəkatı]]nın həmtəsisçisi, keçmiş siyasi məhbus.

== Həyatı ==
Rəşadət Axundov [[1984]]-cü ilin avqustun 7-də [[Beyləqan rayonu]]nda anadan olub. Orta təhsilini Əli Bayramlı Özəl Türk Liseyində alıb (2001).

== Təhsili ==
Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində alıb. Nəaliyyətlərinə görə Xüsusi İstedadlar Qrupuna keçirilib (2001-2005).

Təhsilini davam etdirən Rəşadət 2006-cı ildə Macarıstanda yerləşən məşhur Mərkəzi Avropa Universitetinə (CEU) qəbul olunub. 2007-ci ildə oranın İşgüzar İdarəçilik üzrə Magistr Təhsilini (MBA) başa vurub.

== İctimai Fəaliyyəti ==

2005-ci ildə Yox Hərəkatına qoşulmuş və hərəkatın aktiv üzvlərindən biri olmuşdur. Daha sonra 2006-cı ildən fəaliyyətini OL! Azərbaycan Gənclər Hərəkatında davam etmiş və bir dönəm OL!-un İdarə Heyəti üzvü olmuşdur. 2010-cu ildə OL! Hərəkatını tərk etmişdir.

19 iyun 2010-cu il tarixində, Bakıda keçirilən etiraz aksiyalarının birində, polis tərəfindən saxlanılır və barəsində 10 sutkalıq həbs qərarı çıxardılır.

8 mart 2011-ci il tarixində, Facebook-da təşkil olunmuş “Böyük Xalq Günü” adlı etiraz mitinqi ərəfəsində, ailəsiylə birgə olduğu zaman mülkigeyimli polis işçiləri tərəfindən saxlanılır və bir neçə saat sonra məhkəmə tərəfindən 5 sutkalıq həbs cəzasına məhkum olunur.

Siyasi sifariş əsasında həbs olunmuş gənc fəallar Adnan Hacızadə və Emin Millinin müdafiəsi məqsədilə yaradılmış Gənclərin Hüquqlarını Müdafiə Hərəkatının fəallarından və təsisçilərindən biri olub.

Üzvü olduğu N!DA Vətəndaş Hərəkatının təsisçilərindən biri olub. Təşkilatda fəaliyyəti dövrü ərzində iki dəfə çoxluğun etimadını qazanaraq İdarə Heyətinə seçilib.

== Həbsi ==
2013-cü ilin 30 mart günü, hakimiyyətin Nida Vətədaş Hərəkatına qarşı başladığı repressiyaların tərkib hissəsi olaraq, mülkigeyimli polislər tərəfindən oğurlanaraq Baş Prokurorluğun Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə İstintaq İdarəsinə gətirilib. Bir müddət sonra Nəsimi Rayon məhkəməsinə gətirilərək barəsində 3 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilib. Məhkəmə onu, Cinayət Məcəlləsinin 228.3 (mütəşəkkil olaraq qanunsuz odlu silah saxlama, partlayıcı maddə və qurğular əldə etmə) maddəsiylə ittiham edib.

6 may 2014-cü ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində Rəşadət Axundov barəsində hökm oxunub və 8 il müddətində azadlıqdan məhrum edilib. Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı Rəşadət Axundovu &quot;vicdan məhbusu&quot; kimi tanıyıb. 17 mart 2016-cı ildə azadlığa buraxılıb. Hal-hazırda Macarıstanda təhsil alır. 

==Ailəsi==
Bir övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanda Amnesty International tərəfindən vicdan məhbusu elan edilmiş şəxslər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı məhbuslar və məhkumlar]]
[[Kateqoriya:NİDA Vətəndaş Hərəkatının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Bakı İstintaq Təcridxanasının məhbusları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan demokratiya aktivistləri]]</text>
      <sha1>ssyno0euyv5k3gtojn4l47xhpc0g6jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352608</id>
    <revision>
      <id>9015043</id>
      <parentid>8977550</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="0babjlamw7k8qfsppvyhjcit8r000t7" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|rəsmi adı          = Mikasa&lt;br /&gt;{{dil-ja|三笠市}}
|şəkli    = 
|bayrağı      = Mikasa Hokkaido chapter.JPG
|gerbi        = 
|Şəhərin xəritəsi     = 
|Bayrağın ölçüsü      = 
|Gerbin ölçüsü        = 
|Xəritənin ölçüsü     = 
|Ölkə                 = {{JPN}}
|Bölgə                = [[Hokkaydo]] &lt;br/&gt;[[Soraçi]]
|Əsası qoyulub        = 
|Əvvəlki adı          = 
|sahəsi                 = 302,64
|əhalisi                = 11 228
|siyahıyaalma ili             = 2008
|əhalisi sıxlığı        = 37,1
|Nəqliyyat vas. kodu  = 
|Telefon kodu         = 01267-2-3182
|Poçt indeksi         =
|İcra başçısı         = Kazuo Kobayaşi
|İcra nümayəndəsi     =
|Bələdiyyə başçısı    = 
|Qubernator           = 
|İnternet rəsmi_saytıı       = http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/
}}

'''Mikasa''' ({{dil-ja|三笠市}}) — [[Yaponiya]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Hokkaydo|Hokkaydo adası]]&lt;nowiki/&gt;nda və eyniadlı prefekturanın Soraçi sabprefekturasında yerləşən şəhər.

== Tarixi ==
Mikasanın tarixi 1868-ci ildə böyük [[kömür]] ehtiyatlarının tapılması və bununla birlikdə ərazidə infrastrukturun inkişaf etməyə başlaması ilə əlaqəlidir. 1879-cu ildə Horonai Kömür Mədəni istismara verildi və 1882-ci ildə Mikasanın sələfi sayılan İçikişiri-mura kəndi yaradıldı.&lt;ref&gt;[https://www.city.mikasa.hokkaido.jp/hotnews/detail/00001591.html The City of Mikasa: a great place where you can enjoy!!] {{Wayback|url=https://www.city.mikasa.hokkaido.jp/hotnews/detail/00001591.html |date=20260520071010 }} İstifadə tarixi: 24 iyun 2026.&lt;/ref&gt;

Kömürün şəhərin qurulmasında oynadığı rola görə Mikasada Mikasa Dəmiryolu Memorial Muzeyi yaradıldı.

== Turizm ==
Mikasada hər il may ayında Ume, yəni Yapon gavalı çiçəkləmə festivalı keçirilir.

Mikasada Mikasa Şəhər Muzeyi fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g1122375-d6978088-Reviews-Mikasa_City_Museum-Mikasa_Hokkaido.html Mikasa City Museum.] {{Wayback|url=https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g1122375-d6978088-Reviews-Mikasa_City_Museum-Mikasa_Hokkaido.html |date=20231211203853 }} İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt;

Mikasada buz balıqçılığı, [[xizəksürmə]], qayıqçılıq, düşərgə məşğuliyyətləri kimi müxtəlif turizm fəaliyyətləri ilə məşğul olmaq olar.&lt;ref&gt;[https://www.jocjapantravel.com/hokkaido-mikasa-travel-guide/ Mikasa City: A Hidden Gem of Hokkaido’s History &amp; Adventure.] İstifadə tarixi: 24 iyun 2026.&lt;/ref&gt;

== İstehsal ==
Mikasada yüksək keyfiyyətli [[qarpız]], yemiş, [[şərab]] istehsal olunur.{{Yaponiya-qaralama}}
{{Şəhər-qaralama}}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Hokkaydo şəhərləri]]</text>
      <sha1>0babjlamw7k8qfsppvyhjcit8r000t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yusif Yusifov (dövlət xadimi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364228</id>
    <revision>
      <id>9015071</id>
      <parentid>8605231</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11219" sha1="hshokclqqhkvk7u83m8ir0o7x8onlpf" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Yusif Yusifov}}
{{vikiləşdirmək}}
{{mənbəsiz}}{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Yusif Yusifov (dövlət xadimi).jpg
 |vəzifə      = [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri]]
 |bayraq      = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 22 mart 1947
 |son         = 26 mart 1951
 |əvvəlki     = [[Sultan Qafarzadə]]
 |sonrakı     = [[Ağamirzə Əhmədov]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nın birinci katibi
 |bayraq_2    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = yanvar 1948
 |son_2       = may 1951
 |əvvəlki_2   = [[Hüseyn Nəcəfov]]
 |sonrakı_2   = [[İsmayıl Əsgərov]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Ağdam rayonu|Ağdam Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_3    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = sentyabr 1941
 |son_3       = yanvar 1948
 |əvvəlki_3   = [[Ələkbər Eminov]]
 |sonrakı_3   = [[Məmməd Orucov (dövlət xadimi)|Məmməd Orucov]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nərimanov rayonu|Keşlə Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_4    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = yanvar 1941
 |son_4       = sentyabr 1941
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = 
 |təhsili     = Tiflis (Mangilis) oğlanlar gimnaziyası&lt;br&gt;[[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutu|Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Institutu]]&lt;br&gt;Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universiteti&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti|Azərbaycan Pedaqoji Institutu]]
 |mükafatları = {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1943}} {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1949}} {{&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı}} {{&quot;II dərəcəli Vətən Müharibəsi&quot; ordeni|1945}}
}}

'''Yusif Niftalı ağa oğlu Yusifov''' ({{DVTY}}) — [[tarix]] elmləri doktoru, [[professor]], [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin sədri, [[BDU]]-nun tarix fakültəsinin dekanı (1964–1973), müxtəlif rayonların maarif şöbə müdiri, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan vilayət komitəsi|Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi]], [[deputat]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (Spiker). &quot;Lenin ordeni&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;Lenin ordeni&quot; (1949), &quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif olunmuşdur.

== Həyatı ==
[[Xanlıqlar (Qazax)|Xanlıqlarda]] anadan olmuş, ilk təhsilini [[Xanlıqlar]]da almışdır. Onun istedadını görən qohumu, [[Qazax rayonu|Qazax şəhər]] sakini, Mahmud bəy Qiyasbəyov Yusifi evlərinə götürmüş, tərbiyəsi ilə məşğul olmuş və aparıb Tiflisdə (Mangilis) Qazax-Borçalı ağalarının övladlarının təhsil aldığı klassik tipli oğlanlar gimnaziyasına qoymuşdur. 1918-ci ilə qədər Tiflisdə oxumuş, o vaxt cərəyan etmiş hadisələrlə bağlı [[Qazax rayonu|Qazaxa]] qayıtmalı olmuşdur. 1920-ci ildə [[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]na daxil olmuş, buranı 1926-cı ildə bitirmişdir. 1920-ci ildə komsomol sıralarına daxil olan Yusif Dilbazov seminariya illərində özünü fəal ictimaiyyətçi kimi tanıda bilmişdir. [[Mirvarid Dilbazi]] bəy nəslindən olan bu gəncin nə yolla komsomola keçə bildiyini &quot;Bənövşələr üstə göz yaşları&quot;nda belə izah edirdi:

Pedaqoji fəaliyyətə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli) Əbdürrəhmanlı kəndində ibtidai sinif müəllimi kimi başlamışdır. 1926-cı ilin avqustundan 1927-ci ilin aprelinə kimi burada işləmiş, ardınca Quba şəhərinə yenidən hazırlanma kursuna göndərilmişdir. Oktyabrda yenidən Qaryaginə qayıtmış, bu dəfə Qoçəhmədli kənd yeddiillık məktəbinə direktor təyin edilmişdir. 1931-ci ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə olmuş, rayon maarif şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. Bir tədris ili bu vəzifədə olmuş, həmin il partiya sıralarına daxil olmuşdur. Partiya sıralarına daxil olarkən anketində öz ictimai keçmişini &quot;əkinçiliklə məşğul olan yoxsul kəndli&quot; kimi göstərərək valideynlərinin 1910-cu ildə vəfat etdiklərini, dayısı — Xanlıqlar sakini Məhəmməd Dərziyevin himayəsində qaldıqlarını, sovetləşmədən sonra 1920-ci ildə kiçik qardaşının yetimlər evinə verildiyini qeyd etmişdir.

Yusif Yusifov 1932-ci ilin sentyabrından 1933-cü ilib fevralına kimi Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında oxuyur.

1938–40-cı illərdə Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universitetinin axşam şöbəsini bitirmişdi. 1942-ci ildə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə buranı bitirmişdi. 1952-ci ilin fevralında Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutınun elmi katibi təyin edilən Yusif Yusifov bundan sonrakı həyatını elmi-pedaqoji fəaliyyətə sərf etmişdir. 1944–48-ci illərdə Ağdamda fəaliyyət göstərmiş ikiillik Müəllimlər İnstitutunda marksizm-leninizmi tədris etmişdi. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Sov. İKP tarixi kafedrasınında baş müəllim işləyən Yusif Yusifov 1954-cü ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır, 1956-cı ildən ADU-nun marksizm-leninizm kafedrasının dosenti olur 1961-ci ildə tarix fakültəsi dekanının mıiavini olmuş, daha sonra 1964-cü ilə qədər tarix fakültəsi qiyabi şöbəsinin dekanı işləmişdi. 1964–73-cü illərdə ADU-nun Sov. İKP tarixi kafedrasının dosenti olan Yusif Yusifov 1972-ci ildə, nəhayət, doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 1973–77-ci ildə bu kafedranın professoru idi. 1973–74-cü illərdə bir il kafedra müdirini əvəz etmişdi.

Yusif Yusifov öz vəsiyyətinə əsasən Bakının Dağlıq qəbiristanlığında həyat yoldaşı Mələk xanımın yanında dəfn olunmuşdur.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Partiya üzvü olduqundan onu buradan Azərbaycan K(b)P [[Ağdam rayonu|Ağdam rayon]] partiya komitəsinin mədəniyyət və təbliğat şöbəsinə müdir göndərirlər. 1934-cü ilin fevralına kimi Ağdam rayon partiya komitəsində bu vəzifədə çalışan Yusifovu irəli çəkərək raykom aparatında təlimatçı təyin edirlər və sentyabr ayına qədər bu vəzifədə olur. Həmin aydan onu rayonda çıxan &quot;Lenin yolu&quot; qəzetinə redaktor təyin edirlər. 1938-ci ilin mayına kimi mətbuat sahəsində çalışır.

1938-ci ildə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna elmi işçi göndərirlər. Burada 1940-cı ilin aprelinə kimi çalışırsa da, onu yenidən partiya işinə yönəldirlər — Azərbaycan KP Bakı şəhər partiya komitəsinə məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. 1941-ci ilin yanvarında onu Bakı şəhər Keşlə rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə gətirirlər. Bu vəzifədə 1941-ci ilin yanvarına kimi çalışır, oradan onu yaxşı bələd olduğu Ağdam rayonun partiya komitəsinin birinci katibi göndərirlər.

Yusif Yusifov 1948-ci ilin yanvarından 1951-ci ilin mayına qədər — üç ildən bir az çox müddətdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. MK üzvü idi. 1939–42-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuş, 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1951-ci ildə eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

Noraşen rayon mərkəzinin adını dəyişdirib &quot;İliç&quot; qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir və buna nail olur. 1948-ci ildə Ermənistandan Aranın isti bölgələrindən olan Sabirabada köçürülmüş ailələrin böyük bir kütləsini Naxçıvanın Qarabağlar kəndinə köçürməyə təşəbbüs edir və buna nail olur. Yusif Yusifov 1947–51-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı, az sonra ona Bakıda MK aparatında kənd partiya təşkilatları Şöbəsi müdirinə müavin vəzifəsi verdilər.

== Mükafatları ==
Yusif Yusifov &quot;[[Lenin ordeni]]&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;[[&quot;Lenin&quot; ordeni|Lenin ordeni]]&quot; (1949), &quot;[[&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı|Qafqazın müdafiəsinə görə]]&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif edilmişdir.

== Ailəsi ==
Yusif Yusifov, Mələk Yusif qızı Abbasova(1912–1989) ilə 1928-ci ildə Qazaxda ailə qurmuşdur. Ailənin ilki Klara 1929-cu ildə ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. Klara Yusifova ixtisasca göz həkimidir, uzun illər şəhərdə DTK poiiklinikasında işləmişdir. DTK polkovniki Qəmbər Hüseynovla ailə qurmuşdur.

Oğlu Azər Hüseynov məhkəmə orqanlarında çalışır, [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ndə tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Tamara Yusif qızı Yusifova (Abdullayeva) (1930–1995) da ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdi. Dillər Universitetində rus dili kafedrasının müdiri idi. Əsgər İbrahim oğlu Abdullayev ilə ailə qurmuşdur. İki oğlundan İlqar Abdullayev — ixtisasca hüquqşünas, Vüqar Abdullayev isə — ixtisasca iqtisadçıdır. Ailənin üçüncü övlad dman xadimi Ramiz Yusifovdur.

Dördüncü övladları — Almaz Yusif qızı İlalova (1940) Bakı şəhərində doğulmuşdur. ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsini bitirmişdir. BDU-nun baş müəllimidir. ərəb dilinin tədrisi ilə məşğuldur. Əslən Əmircandan olan Ruslan Cavad oğlu İlalov ilə ailə qurmuşdur. Oğulları: Cəmil — ixtisasca türkoloq. Cavad isə iqtisadçıdır.

== İstinadlar ==

== Xarici kecidlər ==

* [https://dilbazi.org/famous/48 Yusif Niftali oghlu Yusifov (Dilbazi)]
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}
{{Nərimanov rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>hshokclqqhkvk7u83m8ir0o7x8onlpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015072</id>
      <parentid>9015071</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11645" sha1="bsr0hpwh42osp4ybrpp3iwjgzlvnkw9" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Yusif Yusifov}}
{{vikiləşdirmək}}
{{mənbəsiz}}{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Yusif Yusifov (dövlət xadimi).jpg
 |vəzifə      = [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri]]
 |bayraq      = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 22 mart 1947
 |son         = 26 mart 1951
 |əvvəlki     = [[Sultan Qafarzadə]]
 |sonrakı     = [[Ağamirzə Əhmədov]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nın birinci katibi
 |bayraq_2    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = yanvar 1948
 |son_2       = may 1951
 |əvvəlki_2   = [[Hüseyn Nəcəfov]]
 |sonrakı_2   = [[İsmayıl Əsgərov]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Ağdam rayonu|Ağdam Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_3    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = sentyabr 1941
 |son_3       = yanvar 1948
 |əvvəlki_3   = [[Ələkbər Eminov]]
 |sonrakı_3   = [[Məmməd Orucov (dövlət xadimi)|Məmməd Orucov]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nərimanov rayonu|Keşlə Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_4    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = yanvar 1941
 |son_4       = sentyabr 1941
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = 
 |təhsili     = Tiflis (Mangilis) oğlanlar gimnaziyası&lt;br&gt;[[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutu|Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Institutu]]&lt;br&gt;Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universiteti&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti|Azərbaycan Pedaqoji Institutu]]
 |mükafatları = {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1943}} {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1949}} {{&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı}} {{&quot;II dərəcəli Vətən Müharibəsi&quot; ordeni|1945}}
}}

'''Yusif Niftalı ağa oğlu Yusifov''' ({{DVTY}}) — [[tarix]] elmləri doktoru, [[professor]], [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin sədri, [[BDU]]-nun tarix fakültəsinin dekanı (1964–1973), müxtəlif rayonların maarif şöbə müdiri, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan vilayət komitəsi|Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi]], [[deputat]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (Spiker). &quot;Lenin ordeni&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;Lenin ordeni&quot; (1949), &quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif olunmuşdur.

== Həyatı ==
[[Xanlıqlar (Qazax)|Xanlıqlarda]] anadan olmuş, ilk təhsilini [[Xanlıqlar]]da almışdır. Onun istedadını görən qohumu, [[Qazax rayonu|Qazax şəhər]] sakini, Mahmud bəy Qiyasbəyov Yusifi evlərinə götürmüş, tərbiyəsi ilə məşğul olmuş və aparıb Tiflisdə (Mangilis) Qazax-Borçalı ağalarının övladlarının təhsil aldığı klassik tipli oğlanlar gimnaziyasına qoymuşdur. 1918-ci ilə qədər Tiflisdə oxumuş, o vaxt cərəyan etmiş hadisələrlə bağlı [[Qazax rayonu|Qazaxa]] qayıtmalı olmuşdur. 1920-ci ildə [[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]na daxil olmuş, buranı 1926-cı ildə bitirmişdir. 1920-ci ildə komsomol sıralarına daxil olan Yusif Dilbazov seminariya illərində özünü fəal ictimaiyyətçi kimi tanıda bilmişdir. [[Mirvarid Dilbazi]] bəy nəslindən olan bu gəncin nə yolla komsomola keçə bildiyini &quot;Bənövşələr üstə göz yaşları&quot;nda belə izah edirdi:

Pedaqoji fəaliyyətə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli) Əbdürrəhmanlı kəndində ibtidai sinif müəllimi kimi başlamışdır. 1926-cı ilin avqustundan 1927-ci ilin aprelinə kimi burada işləmiş, ardınca Quba şəhərinə yenidən hazırlanma kursuna göndərilmişdir. Oktyabrda yenidən Qaryaginə qayıtmış, bu dəfə Qoçəhmədli kənd yeddiillık məktəbinə direktor təyin edilmişdir. 1931-ci ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə olmuş, rayon maarif şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. Bir tədris ili bu vəzifədə olmuş, həmin il partiya sıralarına daxil olmuşdur. Partiya sıralarına daxil olarkən anketində öz ictimai keçmişini &quot;əkinçiliklə məşğul olan yoxsul kəndli&quot; kimi göstərərək valideynlərinin 1910-cu ildə vəfat etdiklərini, dayısı — Xanlıqlar sakini Məhəmməd Dərziyevin himayəsində qaldıqlarını, sovetləşmədən sonra 1920-ci ildə kiçik qardaşının yetimlər evinə verildiyini qeyd etmişdir.

Yusif Yusifov 1932-ci ilin sentyabrından 1933-cü ilib fevralına kimi Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında oxuyur.

1938–40-cı illərdə Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universitetinin axşam şöbəsini bitirmişdi. 1942-ci ildə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə buranı bitirmişdi. 1952-ci ilin fevralında Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutınun elmi katibi təyin edilən Yusif Yusifov bundan sonrakı həyatını elmi-pedaqoji fəaliyyətə sərf etmişdir. 1944–48-ci illərdə Ağdamda fəaliyyət göstərmiş ikiillik Müəllimlər İnstitutunda marksizm-leninizmi tədris etmişdi. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Sov. İKP tarixi kafedrasınında baş müəllim işləyən Yusif Yusifov 1954-cü ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır, 1956-cı ildən ADU-nun marksizm-leninizm kafedrasının dosenti olur 1961-ci ildə tarix fakültəsi dekanının mıiavini olmuş, daha sonra 1964-cü ilə qədər tarix fakültəsi qiyabi şöbəsinin dekanı işləmişdi. 1964–73-cü illərdə ADU-nun Sov. İKP tarixi kafedrasının dosenti olan Yusif Yusifov 1972-ci ildə, nəhayət, doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 1973–77-ci ildə bu kafedranın professoru idi. 1973–74-cü illərdə bir il kafedra müdirini əvəz etmişdi.

Yusif Yusifov öz vəsiyyətinə əsasən Bakının Dağlıq qəbiristanlığında həyat yoldaşı Mələk xanımın yanında dəfn olunmuşdur.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Partiya üzvü olduqundan onu buradan Azərbaycan K(b)P [[Ağdam rayonu|Ağdam rayon]] partiya komitəsinin mədəniyyət və təbliğat şöbəsinə müdir göndərirlər. 1934-cü ilin fevralına kimi Ağdam rayon partiya komitəsində bu vəzifədə çalışan Yusifovu irəli çəkərək raykom aparatında təlimatçı təyin edirlər və sentyabr ayına qədər bu vəzifədə olur. Həmin aydan onu rayonda çıxan &quot;Lenin yolu&quot; qəzetinə redaktor təyin edirlər. 1938-ci ilin mayına kimi mətbuat sahəsində çalışır.

1938-ci ildə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna elmi işçi göndərirlər. Burada 1940-cı ilin aprelinə kimi çalışırsa da, onu yenidən partiya işinə yönəldirlər — Azərbaycan KP Bakı şəhər partiya komitəsinə məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. 1941-ci ilin yanvarında onu Bakı şəhər Keşlə rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə gətirirlər. Bu vəzifədə 1941-ci ilin yanvarına kimi çalışır, oradan onu yaxşı bələd olduğu Ağdam rayonun partiya komitəsinin birinci katibi göndərirlər.

Yusif Yusifov 1948-ci ilin yanvarından 1951-ci ilin mayına qədər — üç ildən bir az çox müddətdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. MK üzvü idi. 1939–42-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuş, 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1951-ci ildə eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

Noraşen rayon mərkəzinin adını dəyişdirib &quot;İliç&quot; qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir və buna nail olur. 1948-ci ildə Ermənistandan Aranın isti bölgələrindən olan Sabirabada köçürülmüş ailələrin böyük bir kütləsini Naxçıvanın Qarabağlar kəndinə köçürməyə təşəbbüs edir və buna nail olur. Yusif Yusifov 1947–51-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı, az sonra ona Bakıda MK aparatında kənd partiya təşkilatları Şöbəsi müdirinə müavin vəzifəsi verdilər.

== Mükafatları ==
Yusif Yusifov &quot;[[Lenin ordeni]]&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;[[&quot;Lenin&quot; ordeni|Lenin ordeni]]&quot; (1949), &quot;[[&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı|Qafqazın müdafiəsinə görə]]&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif edilmişdir.

== Ailəsi ==
Yusif Yusifov, Mələk Yusif qızı Abbasova(1912–1989) ilə 1928-ci ildə Qazaxda ailə qurmuşdur. Ailənin ilki Klara 1929-cu ildə ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. Klara Yusifova ixtisasca göz həkimidir, uzun illər şəhərdə DTK poiiklinikasında işləmişdir. DTK polkovniki Qəmbər Hüseynovla ailə qurmuşdur.

Oğlu Azər Hüseynov məhkəmə orqanlarında çalışır, [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ndə tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Tamara Yusif qızı Yusifova (Abdullayeva) (1930–1995) da ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdi. Dillər Universitetində rus dili kafedrasının müdiri idi. Əsgər İbrahim oğlu Abdullayev ilə ailə qurmuşdur. İki oğlundan İlqar Abdullayev — ixtisasca hüquqşünas, Vüqar Abdullayev isə — ixtisasca iqtisadçıdır. Ailənin üçüncü övlad dman xadimi Ramiz Yusifovdur.

Dördüncü övladları — Almaz Yusif qızı İlalova (1940) Bakı şəhərində doğulmuşdur. ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsini bitirmişdir. BDU-nun baş müəllimidir. ərəb dilinin tədrisi ilə məşğuldur. Əslən Əmircandan olan Ruslan Cavad oğlu İlalov ilə ailə qurmuşdur. Oğulları: Cəmil — ixtisasca türkoloq. Cavad isə iqtisadçıdır.

== İstinadlar ==
Yusif Yusifov 20 oktyabr 1906-cı ildə Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://history.bsu.edu.az/az/content/yusfov_yusf_nftali_olu_19061995_tarixi
 |title=Yusifov Yusif Niftalı oğlu (1906–1995). Tarixçi
 |website=Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi
 |publisher=Bakı Dövlət Universiteti
 |access-date=2026-07-29
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinadlar siyahısı}}

== Xarici kecidlər ==

* [https://dilbazi.org/famous/48 Yusif Niftali oghlu Yusifov (Dilbazi)]
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}
{{Nərimanov rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>bsr0hpwh42osp4ybrpp3iwjgzlvnkw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015073</id>
      <parentid>9015072</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11550" sha1="9xh7ymff1xrh5yb83g3vcoesny7dosi" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Yusif Yusifov}}
{{vikiləşdirmək}}
{{mənbəsiz}}{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Yusif Yusifov (dövlət xadimi).jpg
 |vəzifə      = [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri]]
 |bayraq      = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 22 mart 1947
 |son         = 26 mart 1951
 |əvvəlki     = [[Sultan Qafarzadə]]
 |sonrakı     = [[Ağamirzə Əhmədov]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nın birinci katibi
 |bayraq_2    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = yanvar 1948
 |son_2       = may 1951
 |əvvəlki_2   = [[Hüseyn Nəcəfov]]
 |sonrakı_2   = [[İsmayıl Əsgərov]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Ağdam rayonu|Ağdam Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_3    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = sentyabr 1941
 |son_3       = yanvar 1948
 |əvvəlki_3   = [[Ələkbər Eminov]]
 |sonrakı_3   = [[Məmməd Orucov (dövlət xadimi)|Məmməd Orucov]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nərimanov rayonu|Keşlə Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_4    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = yanvar 1941
 |son_4       = sentyabr 1941
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = 
 |təhsili     = Tiflis (Mangilis) oğlanlar gimnaziyası&lt;br&gt;[[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutu|Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Institutu]]&lt;br&gt;Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universiteti&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti|Azərbaycan Pedaqoji Institutu]]
 |mükafatları = {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1943}} {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1949}} {{&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı}} {{&quot;II dərəcəli Vətən Müharibəsi&quot; ordeni|1945}}
}}

'''Yusif Niftalı ağa oğlu Yusifov''' ({{DVTY}}) — [[tarix]] elmləri doktoru, [[professor]], [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin sədri, [[BDU]]-nun tarix fakültəsinin dekanı (1964–1973), müxtəlif rayonların maarif şöbə müdiri, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan vilayət komitəsi|Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi]], [[deputat]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (Spiker). &quot;Lenin ordeni&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;Lenin ordeni&quot; (1949), &quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif olunmuşdur.

== Həyatı ==
[[Xanlıqlar (Qazax)|Xanlıqlarda]] anadan olmuş, ilk təhsilini [[Xanlıqlar]]da almışdır. Onun istedadını görən qohumu, [[Qazax rayonu|Qazax şəhər]] sakini, Mahmud bəy Qiyasbəyov Yusifi evlərinə götürmüş, tərbiyəsi ilə məşğul olmuş və aparıb Tiflisdə (Mangilis) Qazax-Borçalı ağalarının övladlarının təhsil aldığı klassik tipli oğlanlar gimnaziyasına qoymuşdur. 1918-ci ilə qədər Tiflisdə oxumuş, o vaxt cərəyan etmiş hadisələrlə bağlı [[Qazax rayonu|Qazaxa]] qayıtmalı olmuşdur. 1920-ci ildə [[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]na daxil olmuş, buranı 1926-cı ildə bitirmişdir. 1920-ci ildə komsomol sıralarına daxil olan Yusif Dilbazov seminariya illərində özünü fəal ictimaiyyətçi kimi tanıda bilmişdir. [[Mirvarid Dilbazi]] bəy nəslindən olan bu gəncin nə yolla komsomola keçə bildiyini &quot;Bənövşələr üstə göz yaşları&quot;nda belə izah edirdi:

Pedaqoji fəaliyyətə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli) Əbdürrəhmanlı kəndində ibtidai sinif müəllimi kimi başlamışdır. 1926-cı ilin avqustundan 1927-ci ilin aprelinə kimi burada işləmiş, ardınca Quba şəhərinə yenidən hazırlanma kursuna göndərilmişdir. Oktyabrda yenidən Qaryaginə qayıtmış, bu dəfə Qoçəhmədli kənd yeddiillık məktəbinə direktor təyin edilmişdir. 1931-ci ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə olmuş, rayon maarif şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. Bir tədris ili bu vəzifədə olmuş, həmin il partiya sıralarına daxil olmuşdur. Partiya sıralarına daxil olarkən anketində öz ictimai keçmişini &quot;əkinçiliklə məşğul olan yoxsul kəndli&quot; kimi göstərərək valideynlərinin 1910-cu ildə vəfat etdiklərini, dayısı — Xanlıqlar sakini Məhəmməd Dərziyevin himayəsində qaldıqlarını, sovetləşmədən sonra 1920-ci ildə kiçik qardaşının yetimlər evinə verildiyini qeyd etmişdir.

Yusif Yusifov 1932-ci ilin sentyabrından 1933-cü ilib fevralına kimi Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında oxuyur.

1938–40-cı illərdə Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universitetinin axşam şöbəsini bitirmişdi. 1942-ci ildə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə buranı bitirmişdi. 1952-ci ilin fevralında Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutınun elmi katibi təyin edilən Yusif Yusifov bundan sonrakı həyatını elmi-pedaqoji fəaliyyətə sərf etmişdir. 1944–48-ci illərdə Ağdamda fəaliyyət göstərmiş ikiillik Müəllimlər İnstitutunda marksizm-leninizmi tədris etmişdi. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Sov. İKP tarixi kafedrasınında baş müəllim işləyən Yusif Yusifov 1954-cü ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır, 1956-cı ildən ADU-nun marksizm-leninizm kafedrasının dosenti olur 1961-ci ildə tarix fakültəsi dekanının mıiavini olmuş, daha sonra 1964-cü ilə qədər tarix fakültəsi qiyabi şöbəsinin dekanı işləmişdi. 1964–73-cü illərdə ADU-nun Sov. İKP tarixi kafedrasının dosenti olan Yusif Yusifov 1972-ci ildə, nəhayət, doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 1973–77-ci ildə bu kafedranın professoru idi. 1973–74-cü illərdə bir il kafedra müdirini əvəz etmişdi.

Yusif Yusifov öz vəsiyyətinə əsasən Bakının Dağlıq qəbiristanlığında həyat yoldaşı Mələk xanımın yanında dəfn olunmuşdur.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Partiya üzvü olduqundan onu buradan Azərbaycan K(b)P [[Ağdam rayonu|Ağdam rayon]] partiya komitəsinin mədəniyyət və təbliğat şöbəsinə müdir göndərirlər. 1934-cü ilin fevralına kimi Ağdam rayon partiya komitəsində bu vəzifədə çalışan Yusifovu irəli çəkərək raykom aparatında təlimatçı təyin edirlər və sentyabr ayına qədər bu vəzifədə olur. Həmin aydan onu rayonda çıxan &quot;Lenin yolu&quot; qəzetinə redaktor təyin edirlər. 1938-ci ilin mayına kimi mətbuat sahəsində çalışır.

1938-ci ildə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna elmi işçi göndərirlər. Burada 1940-cı ilin aprelinə kimi çalışırsa da, onu yenidən partiya işinə yönəldirlər — Azərbaycan KP Bakı şəhər partiya komitəsinə məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. 1941-ci ilin yanvarında onu Bakı şəhər Keşlə rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə gətirirlər. Bu vəzifədə 1941-ci ilin yanvarına kimi çalışır, oradan onu yaxşı bələd olduğu Ağdam rayonun partiya komitəsinin birinci katibi göndərirlər.

Yusif Yusifov 1948-ci ilin yanvarından 1951-ci ilin mayına qədər — üç ildən bir az çox müddətdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. MK üzvü idi. 1939–42-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuş, 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1951-ci ildə eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

Noraşen rayon mərkəzinin adını dəyişdirib &quot;İliç&quot; qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir və buna nail olur. 1948-ci ildə Ermənistandan Aranın isti bölgələrindən olan Sabirabada köçürülmüş ailələrin böyük bir kütləsini Naxçıvanın Qarabağlar kəndinə köçürməyə təşəbbüs edir və buna nail olur. Yusif Yusifov 1947–51-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı, az sonra ona Bakıda MK aparatında kənd partiya təşkilatları Şöbəsi müdirinə müavin vəzifəsi verdilər.

== Mükafatları ==
Yusif Yusifov &quot;[[Lenin ordeni]]&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;[[&quot;Lenin&quot; ordeni|Lenin ordeni]]&quot; (1949), &quot;[[&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı|Qafqazın müdafiəsinə görə]]&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif edilmişdir.

== Ailəsi ==
Yusif Yusifov, Mələk Yusif qızı Abbasova(1912–1989) ilə 1928-ci ildə Qazaxda ailə qurmuşdur. Ailənin ilki Klara 1929-cu ildə ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. Klara Yusifova ixtisasca göz həkimidir, uzun illər şəhərdə DTK poiiklinikasında işləmişdir. DTK polkovniki Qəmbər Hüseynovla ailə qurmuşdur.

Oğlu Azər Hüseynov məhkəmə orqanlarında çalışır, [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ndə tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Tamara Yusif qızı Yusifova (Abdullayeva) (1930–1995) da ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdi. Dillər Universitetində rus dili kafedrasının müdiri idi. Əsgər İbrahim oğlu Abdullayev ilə ailə qurmuşdur. İki oğlundan İlqar Abdullayev — ixtisasca hüquqşünas, Vüqar Abdullayev isə — ixtisasca iqtisadçıdır. Ailənin üçüncü övlad dman xadimi Ramiz Yusifovdur.

Dördüncü övladları — Almaz Yusif qızı İlalova (1940) Bakı şəhərində doğulmuşdur. ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsini bitirmişdir. BDU-nun baş müəllimidir. ərəb dilinin tədrisi ilə məşğuldur. Əslən Əmircandan olan Ruslan Cavad oğlu İlalov ilə ailə qurmuşdur. Oğulları: Cəmil — ixtisasca türkoloq. Cavad isə iqtisadçıdır.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://history.bsu.edu.az/az/content/yusfov_yusf_nftali_olu_19061995_tarixi
 |title=Yusifov Yusif Niftalı oğlu (1906–1995). Tarixçi
 |website=Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi
 |publisher=Bakı Dövlət Universiteti
 |access-date=2026-07-29
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinadlar siyahısı}}

== Xarici kecidlər ==

* [https://dilbazi.org/famous/48 Yusif Niftali oghlu Yusifov (Dilbazi)]
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}
{{Nərimanov rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>9xh7ymff1xrh5yb83g3vcoesny7dosi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015079</id>
      <parentid>9015073</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11858" sha1="2ubed4ad2mogakdi7hj1le3fwswdguk" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Yusif Yusifov}}
{{vikiləşdirmək}}
{{mənbəsiz}}{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Yusif Yusifov (dövlət xadimi).jpg
 |vəzifə      = [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri]]
 |bayraq      = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 22 mart 1947
 |son         = 26 mart 1951
 |əvvəlki     = [[Sultan Qafarzadə]]
 |sonrakı     = [[Ağamirzə Əhmədov]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nın birinci katibi
 |bayraq_2    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = yanvar 1948
 |son_2       = may 1951
 |əvvəlki_2   = [[Hüseyn Nəcəfov]]
 |sonrakı_2   = [[İsmayıl Əsgərov]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Ağdam rayonu|Ağdam Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_3    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = sentyabr 1941
 |son_3       = yanvar 1948
 |əvvəlki_3   = [[Ələkbər Eminov]]
 |sonrakı_3   = [[Məmməd Orucov (dövlət xadimi)|Məmməd Orucov]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nərimanov rayonu|Keşlə Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_4    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = yanvar 1941
 |son_4       = sentyabr 1941
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = 
 |təhsili     = Tiflis (Mangilis) oğlanlar gimnaziyası&lt;br&gt;[[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutu|Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Institutu]]&lt;br&gt;Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universiteti&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti|Azərbaycan Pedaqoji Institutu]]
 |mükafatları = {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1943}} {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1949}} {{&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı}} {{&quot;II dərəcəli Vətən Müharibəsi&quot; ordeni|1945}}
}}

'''Yusif Niftalı ağa oğlu Yusifov''' ({{DVTY}}) — [[tarix]] elmləri doktoru, [[professor]], [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin sədri, [[BDU]]-nun tarix fakültəsinin dekanı (1964–1973), müxtəlif rayonların maarif şöbə müdiri, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan vilayət komitəsi|Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi]], [[deputat]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (Spiker). &quot;Lenin ordeni&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;Lenin ordeni&quot; (1949), &quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif olunmuşdur.

== Həyatı ==
[[Xanlıqlar (Qazax)|Xanlıqlarda]] anadan olmuş, ilk təhsilini [[Xanlıqlar]]da almışdır. Onun istedadını görən qohumu, [[Qazax rayonu|Qazax şəhər]] sakini, Mahmud bəy Qiyasbəyov Yusifi evlərinə götürmüş, tərbiyəsi ilə məşğul olmuş və aparıb Tiflisdə (Mangilis) Qazax-Borçalı ağalarının övladlarının təhsil aldığı klassik tipli oğlanlar gimnaziyasına qoymuşdur. 1918-ci ilə qədər Tiflisdə oxumuş, o vaxt cərəyan etmiş hadisələrlə bağlı [[Qazax rayonu|Qazaxa]] qayıtmalı olmuşdur. 1920-ci ildə [[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]na daxil olmuş, buranı 1926-cı ildə bitirmişdir. 1920-ci ildə komsomol sıralarına daxil olan Yusif Dilbazov seminariya illərində özünü fəal ictimaiyyətçi kimi tanıda bilmişdir. [[Mirvarid Dilbazi]] bəy nəslindən olan bu gəncin nə yolla komsomola keçə bildiyini &quot;Bənövşələr üstə göz yaşları&quot;nda belə izah edirdi:

Pedaqoji fəaliyyətə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli) Əbdürrəhmanlı kəndində ibtidai sinif müəllimi kimi başlamışdır. 1926-cı ilin avqustundan 1927-ci ilin aprelinə kimi burada işləmiş, ardınca Quba şəhərinə yenidən hazırlanma kursuna göndərilmişdir. Oktyabrda yenidən Qaryaginə qayıtmış, bu dəfə Qoçəhmədli kənd yeddiillık məktəbinə direktor təyin edilmişdir. 1931-ci ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə olmuş, rayon maarif şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. Bir tədris ili bu vəzifədə olmuş, həmin il partiya sıralarına daxil olmuşdur. Partiya sıralarına daxil olarkən anketində öz ictimai keçmişini &quot;əkinçiliklə məşğul olan yoxsul kəndli&quot; kimi göstərərək valideynlərinin 1910-cu ildə vəfat etdiklərini, dayısı — Xanlıqlar sakini Məhəmməd Dərziyevin himayəsində qaldıqlarını, sovetləşmədən sonra 1920-ci ildə kiçik qardaşının yetimlər evinə verildiyini qeyd etmişdir.

Yusif Yusifov 1932-ci ilin sentyabrından 1933-cü ilib fevralına kimi Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında oxuyur.

1938–40-cı illərdə Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universitetinin axşam şöbəsini bitirmişdi. 1942-ci ildə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə buranı bitirmişdi. 1952-ci ilin fevralında Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutınun elmi katibi təyin edilən Yusif Yusifov bundan sonrakı həyatını elmi-pedaqoji fəaliyyətə sərf etmişdir. 1944–48-ci illərdə Ağdamda fəaliyyət göstərmiş ikiillik Müəllimlər İnstitutunda marksizm-leninizmi tədris etmişdi. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Sov. İKP tarixi kafedrasınında baş müəllim işləyən Yusif Yusifov 1954-cü ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır, 1956-cı ildən ADU-nun marksizm-leninizm kafedrasının dosenti olur 1961-ci ildə tarix fakültəsi dekanının mıiavini olmuş, daha sonra 1964-cü ilə qədər tarix fakültəsi qiyabi şöbəsinin dekanı işləmişdi. 1964–73-cü illərdə ADU-nun Sov. İKP tarixi kafedrasının dosenti olan Yusif Yusifov 1972-ci ildə, nəhayət, doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 1973–77-ci ildə bu kafedranın professoru idi. 1973–74-cü illərdə bir il kafedra müdirini əvəz etmişdi.

Yusif Yusifov öz vəsiyyətinə əsasən Bakının Dağlıq qəbiristanlığında həyat yoldaşı Mələk xanımın yanında dəfn olunmuşdur.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Partiya üzvü olduqundan onu buradan Azərbaycan K(b)P [[Ağdam rayonu|Ağdam rayon]] partiya komitəsinin mədəniyyət və təbliğat şöbəsinə müdir göndərirlər. 1934-cü ilin fevralına kimi Ağdam rayon partiya komitəsində bu vəzifədə çalışan Yusifovu irəli çəkərək raykom aparatında təlimatçı təyin edirlər və sentyabr ayına qədər bu vəzifədə olur. Həmin aydan onu rayonda çıxan &quot;Lenin yolu&quot; qəzetinə redaktor təyin edirlər. 1938-ci ilin mayına kimi mətbuat sahəsində çalışır.

1938-ci ildə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna elmi işçi göndərirlər. Burada 1940-cı ilin aprelinə kimi çalışırsa da, onu yenidən partiya işinə yönəldirlər — Azərbaycan KP Bakı şəhər partiya komitəsinə məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. 1941-ci ilin yanvarında onu Bakı şəhər Keşlə rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə gətirirlər. Bu vəzifədə 1941-ci ilin yanvarına kimi çalışır, oradan onu yaxşı bələd olduğu Ağdam rayonun partiya komitəsinin birinci katibi göndərirlər.

Yusif Yusifov 1948-ci ilin yanvarından 1951-ci ilin mayına qədər — üç ildən bir az çox müddətdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. MK üzvü idi. 1939–42-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuş, 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1951-ci ildə eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

Noraşen rayon mərkəzinin adını dəyişdirib &quot;İliç&quot; qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir və buna nail olur. 1948-ci ildə Ermənistandan Aranın isti bölgələrindən olan Sabirabada köçürülmüş ailələrin böyük bir kütləsini Naxçıvanın Qarabağlar kəndinə köçürməyə təşəbbüs edir və buna nail olur. Yusif Yusifov 1947–51-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı, az sonra ona Bakıda MK aparatında kənd partiya təşkilatları Şöbəsi müdirinə müavin vəzifəsi verdilər.

== Mükafatları ==
Yusif Yusifov &quot;[[Lenin ordeni]]&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;[[&quot;Lenin&quot; ordeni|Lenin ordeni]]&quot; (1949), &quot;[[&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı|Qafqazın müdafiəsinə görə]]&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif edilmişdir.

== Ailəsi ==
Yusif Yusifov, Mələk Yusif qızı Abbasova(1912–1989) ilə 1928-ci ildə Qazaxda ailə qurmuşdur. Ailənin ilki Klara 1929-cu ildə ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. Klara Yusifova ixtisasca göz həkimidir, uzun illər şəhərdə DTK poiiklinikasında işləmişdir. DTK polkovniki Qəmbər Hüseynovla ailə qurmuşdur.

Oğlu Azər Hüseynov məhkəmə orqanlarında çalışır, [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ndə tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Tamara Yusif qızı Yusifova (Abdullayeva) (1930–1995) da ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdi. Dillər Universitetində rus dili kafedrasının müdiri idi. Əsgər İbrahim oğlu Abdullayev ilə ailə qurmuşdur. İki oğlundan İlqar Abdullayev — ixtisasca hüquqşünas, Vüqar Abdullayev isə — ixtisasca iqtisadçıdır. Ailənin üçüncü övlad dman xadimi Ramiz Yusifovdur.

Dördüncü övladları — Almaz Yusif qızı İlalova (1940) Bakı şəhərində doğulmuşdur. ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsini bitirmişdir. BDU-nun baş müəllimidir. ərəb dilinin tədrisi ilə məşğuldur. Əslən Əmircandan olan Ruslan Cavad oğlu İlalov ilə ailə qurmuşdur. Oğulları: Cəmil — ixtisasca türkoloq. Cavad isə iqtisadçıdır.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://history.bsu.edu.az/az/content/yusfov_yusf_nftali_olu_19061995_tarixi
 |title=Yusifov Yusif Niftalı oğlu (1906–1995). Tarixçi
 |website=Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi
 |publisher=Bakı Dövlət Universiteti
 |access-date=2026-07-29
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.knowbysight.info/YuYY/07685.asp
 |title=Юсифов Юсиф Нiftали оглы
 |website=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991
 |access-date=2026-07-29
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinadlar siyahısı}}

== Xarici kecidlər ==

* [https://dilbazi.org/famous/48 Yusif Niftali oghlu Yusifov (Dilbazi)]
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}
{{Nərimanov rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>2ubed4ad2mogakdi7hj1le3fwswdguk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015080</id>
      <parentid>9015079</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42065-00</username>
        <id>351486</id>
      </contributor>
      <comment>İstinadlar əlavə edildiyine göre şablon goturuldu</comment>
      <origin>9015080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11823" sha1="gatp8e03i2ogalvmerlr5gnc9tuk10l" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Yusif Yusifov}}
{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Yusif Yusifov (dövlət xadimi).jpg
 |vəzifə      = [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri]]
 |bayraq      = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc   = 22 mart 1947
 |son         = 26 mart 1951
 |əvvəlki     = [[Sultan Qafarzadə]]
 |sonrakı     = [[Ağamirzə Əhmədov]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nın birinci katibi
 |bayraq_2    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_2 = yanvar 1948
 |son_2       = may 1951
 |əvvəlki_2   = [[Hüseyn Nəcəfov]]
 |sonrakı_2   = [[İsmayıl Əsgərov]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Ağdam rayonu|Ağdam Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_3    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_3 = sentyabr 1941
 |son_3       = yanvar 1948
 |əvvəlki_3   = [[Ələkbər Eminov]]
 |sonrakı_3   = [[Məmməd Orucov (dövlət xadimi)|Məmməd Orucov]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nərimanov rayonu|Keşlə Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_4    = COA Azerbaijan SSR.png
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = yanvar 1941
 |son_4       = sentyabr 1941
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = 
 |təhsili     = Tiflis (Mangilis) oğlanlar gimnaziyası&lt;br&gt;[[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutu|Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Institutu]]&lt;br&gt;Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universiteti&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti|Azərbaycan Pedaqoji Institutu]]
 |mükafatları = {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1943}} {{&quot;Lenin&quot; ordeni|1949}} {{&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı}} {{&quot;II dərəcəli Vətən Müharibəsi&quot; ordeni|1945}}
}}

'''Yusif Niftalı ağa oğlu Yusifov''' ({{DVTY}}) — [[tarix]] elmləri doktoru, [[professor]], [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin sədri, [[BDU]]-nun tarix fakültəsinin dekanı (1964–1973), müxtəlif rayonların maarif şöbə müdiri, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan vilayət komitəsi|Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi]], [[deputat]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (Spiker). &quot;Lenin ordeni&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;Lenin ordeni&quot; (1949), &quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif olunmuşdur.

== Həyatı ==
[[Xanlıqlar (Qazax)|Xanlıqlarda]] anadan olmuş, ilk təhsilini [[Xanlıqlar]]da almışdır. Onun istedadını görən qohumu, [[Qazax rayonu|Qazax şəhər]] sakini, Mahmud bəy Qiyasbəyov Yusifi evlərinə götürmüş, tərbiyəsi ilə məşğul olmuş və aparıb Tiflisdə (Mangilis) Qazax-Borçalı ağalarının övladlarının təhsil aldığı klassik tipli oğlanlar gimnaziyasına qoymuşdur. 1918-ci ilə qədər Tiflisdə oxumuş, o vaxt cərəyan etmiş hadisələrlə bağlı [[Qazax rayonu|Qazaxa]] qayıtmalı olmuşdur. 1920-ci ildə [[Qazax Müəllimlər Seminariyası]]na daxil olmuş, buranı 1926-cı ildə bitirmişdir. 1920-ci ildə komsomol sıralarına daxil olan Yusif Dilbazov seminariya illərində özünü fəal ictimaiyyətçi kimi tanıda bilmişdir. [[Mirvarid Dilbazi]] bəy nəslindən olan bu gəncin nə yolla komsomola keçə bildiyini &quot;Bənövşələr üstə göz yaşları&quot;nda belə izah edirdi:

Pedaqoji fəaliyyətə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli) Əbdürrəhmanlı kəndində ibtidai sinif müəllimi kimi başlamışdır. 1926-cı ilin avqustundan 1927-ci ilin aprelinə kimi burada işləmiş, ardınca Quba şəhərinə yenidən hazırlanma kursuna göndərilmişdir. Oktyabrda yenidən Qaryaginə qayıtmış, bu dəfə Qoçəhmədli kənd yeddiillık məktəbinə direktor təyin edilmişdir. 1931-ci ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə olmuş, rayon maarif şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir. Bir tədris ili bu vəzifədə olmuş, həmin il partiya sıralarına daxil olmuşdur. Partiya sıralarına daxil olarkən anketində öz ictimai keçmişini &quot;əkinçiliklə məşğul olan yoxsul kəndli&quot; kimi göstərərək valideynlərinin 1910-cu ildə vəfat etdiklərini, dayısı — Xanlıqlar sakini Məhəmməd Dərziyevin himayəsində qaldıqlarını, sovetləşmədən sonra 1920-ci ildə kiçik qardaşının yetimlər evinə verildiyini qeyd etmişdir.

Yusif Yusifov 1932-ci ilin sentyabrından 1933-cü ilib fevralına kimi Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında oxuyur.

1938–40-cı illərdə Azərbaycan KP MK Marksizm-Leninizm Universitetinin axşam şöbəsini bitirmişdi. 1942-ci ildə isə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə buranı bitirmişdi. 1952-ci ilin fevralında Bakıda Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutınun elmi katibi təyin edilən Yusif Yusifov bundan sonrakı həyatını elmi-pedaqoji fəaliyyətə sərf etmişdir. 1944–48-ci illərdə Ağdamda fəaliyyət göstərmiş ikiillik Müəllimlər İnstitutunda marksizm-leninizmi tədris etmişdi. 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Sov. İKP tarixi kafedrasınında baş müəllim işləyən Yusif Yusifov 1954-cü ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır, 1956-cı ildən ADU-nun marksizm-leninizm kafedrasının dosenti olur 1961-ci ildə tarix fakültəsi dekanının mıiavini olmuş, daha sonra 1964-cü ilə qədər tarix fakültəsi qiyabi şöbəsinin dekanı işləmişdi. 1964–73-cü illərdə ADU-nun Sov. İKP tarixi kafedrasının dosenti olan Yusif Yusifov 1972-ci ildə, nəhayət, doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 1973–77-ci ildə bu kafedranın professoru idi. 1973–74-cü illərdə bir il kafedra müdirini əvəz etmişdi.

Yusif Yusifov öz vəsiyyətinə əsasən Bakının Dağlıq qəbiristanlığında həyat yoldaşı Mələk xanımın yanında dəfn olunmuşdur.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Partiya üzvü olduqundan onu buradan Azərbaycan K(b)P [[Ağdam rayonu|Ağdam rayon]] partiya komitəsinin mədəniyyət və təbliğat şöbəsinə müdir göndərirlər. 1934-cü ilin fevralına kimi Ağdam rayon partiya komitəsində bu vəzifədə çalışan Yusifovu irəli çəkərək raykom aparatında təlimatçı təyin edirlər və sentyabr ayına qədər bu vəzifədə olur. Həmin aydan onu rayonda çıxan &quot;Lenin yolu&quot; qəzetinə redaktor təyin edirlər. 1938-ci ilin mayına kimi mətbuat sahəsində çalışır.

1938-ci ildə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutuna elmi işçi göndərirlər. Burada 1940-cı ilin aprelinə kimi çalışırsa da, onu yenidən partiya işinə yönəldirlər — Azərbaycan KP Bakı şəhər partiya komitəsinə məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. 1941-ci ilin yanvarında onu Bakı şəhər Keşlə rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə gətirirlər. Bu vəzifədə 1941-ci ilin yanvarına kimi çalışır, oradan onu yaxşı bələd olduğu Ağdam rayonun partiya komitəsinin birinci katibi göndərirlər.

Yusif Yusifov 1948-ci ilin yanvarından 1951-ci ilin mayına qədər — üç ildən bir az çox müddətdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. MK üzvü idi. 1939–42-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuş, 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə, 1951-ci ildə eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdi.

Noraşen rayon mərkəzinin adını dəyişdirib &quot;İliç&quot; qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir və buna nail olur. 1948-ci ildə Ermənistandan Aranın isti bölgələrindən olan Sabirabada köçürülmüş ailələrin böyük bir kütləsini Naxçıvanın Qarabağlar kəndinə köçürməyə təşəbbüs edir və buna nail olur. Yusif Yusifov 1947–51-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı, az sonra ona Bakıda MK aparatında kənd partiya təşkilatları Şöbəsi müdirinə müavin vəzifəsi verdilər.

== Mükafatları ==
Yusif Yusifov &quot;[[Lenin ordeni]]&quot; (1943), Böyük Vətən müharibəsi ordeni (1945), &quot;[[&quot;Lenin&quot; ordeni|Lenin ordeni]]&quot; (1949), &quot;[[&quot;Qafqazın müdafiəsinə görə&quot; medalı|Qafqazın müdafiəsinə görə]]&quot; (1945), &quot;Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə&quot; (1945) medalları ilə təltif edilmişdir.

== Ailəsi ==
Yusif Yusifov, Mələk Yusif qızı Abbasova(1912–1989) ilə 1928-ci ildə Qazaxda ailə qurmuşdur. Ailənin ilki Klara 1929-cu ildə ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. Klara Yusifova ixtisasca göz həkimidir, uzun illər şəhərdə DTK poiiklinikasında işləmişdir. DTK polkovniki Qəmbər Hüseynovla ailə qurmuşdur.

Oğlu Azər Hüseynov məhkəmə orqanlarında çalışır, [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ndə tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.

Tamara Yusif qızı Yusifova (Abdullayeva) (1930–1995) da ailə Dilican yaylaqlarında istirahətdə olarkən dünyaya gəlmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirmişdi. Dillər Universitetində rus dili kafedrasının müdiri idi. Əsgər İbrahim oğlu Abdullayev ilə ailə qurmuşdur. İki oğlundan İlqar Abdullayev — ixtisasca hüquqşünas, Vüqar Abdullayev isə — ixtisasca iqtisadçıdır. Ailənin üçüncü övlad dman xadimi Ramiz Yusifovdur.

Dördüncü övladları — Almaz Yusif qızı İlalova (1940) Bakı şəhərində doğulmuşdur. ADU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası bölməsini bitirmişdir. BDU-nun baş müəllimidir. ərəb dilinin tədrisi ilə məşğuldur. Əslən Əmircandan olan Ruslan Cavad oğlu İlalov ilə ailə qurmuşdur. Oğulları: Cəmil — ixtisasca türkoloq. Cavad isə iqtisadçıdır.

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://history.bsu.edu.az/az/content/yusfov_yusf_nftali_olu_19061995_tarixi
 |title=Yusifov Yusif Niftalı oğlu (1906–1995). Tarixçi
 |website=Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi
 |publisher=Bakı Dövlət Universiteti
 |access-date=2026-07-29
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.knowbysight.info/YuYY/07685.asp
 |title=Юсифов Юсиф Нiftали оглы
 |website=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991
 |access-date=2026-07-29
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinadlar siyahısı}}

== Xarici kecidlər ==

* [https://dilbazi.org/famous/48 Yusif Niftali oghlu Yusifov (Dilbazi)]
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}
{{Nərimanov rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>gatp8e03i2ogalvmerlr5gnc9tuk10l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asen sülaləsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365534</id>
    <revision>
      <id>9015351</id>
      <parentid>8714382</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar]]</comment>
      <origin>9015351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="itvj08sserxi51zrhicu8lofcbyi05i" xml:space="preserve">{{Sülalə
|Soyadı           = Asen ({{lang-bg|Асеневци]}})
|Gerb             = [[Fayl:Blason_Jean_Assen_II,_Tsar_de_Bulgarie_(selon_Gelre).svg|135px]]
|Ölkə             = {{BUL}}
|Əcdadı           =
|Titullar         = ''Bolqar çarı''
|Banisi           = [[IV Pyotr]]
|Sonuncu hökmdar  = [[III İvan Asen]]
|Hazırki rəhbər   = 
|Əsası qoyulan il = [[1186]]
|Soyun kəsilməsi  = ?
|Milliyyəti       = Bolqar
|Kiçik xətlər     = [[Asaneslər sülaləsi]]
|Commons          = Asen_dynasty
|Rodovid          =
}}
[[Fayl:Veloko Tarnovo-Panorama.jpg|thumb|797x797px|Veliko Tarnovoda Asen sülaləsi abidəsi. 
Memar: Krum Damianov
]]
'''Asen sülaləsi''' — [[İkinci Bolqar imperiyası]]nı idarə etmiş ilk sülalə.
==Kökləri==
Asen sülaləsini quran 3 qardaş: [[IV Pyotr]], [[I İvan Asen]] və [[Kaloyan]]ın əslən hansı millətdən olması mübahisəlidir. 3 fərziyyə irəli sürülmüşdür:&lt;ref&gt;Djuvara, Neagu (2008). O scurta istorie a romanilor povestita celor tineri. Humanitas. ISBN 978-973-50-2591-5.&lt;/ref&gt;

# Bolqar kökü: Əsas fərziyyə və nəzəriyyədir. Səbəb bütün tarixi sənədlərdə &quot;''Bolqarıstan''&quot;, &quot;''Bolqar''&quot;, &quot;''Bolqarlar''&quot; kimi terminlərin keçməsidir.
# Valax kökü: Bəzi tarixçilərin müəyyən salnamələrə əsaslanıb irəli sürdüyü nəzəriyyədir.
# Türk-Kuman kökü: Sülalədəki bəzi hökmdarların adlarının [[kuman dili]]ndən gəldiyini sürən tarixçilərin nəzəriyyəsi.
==Hökmdarlar==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''[[I İvan Asen]]''' ('''''Asen''''')
| '''1187 - 1196'''
|-
| '''[[IV Pyotr]]''' ('''''Teodor''''')
| '''1186 - 1197'''
|-
| '''[[Kaloyan]]''' ('''''Ioanitsa''''')
| '''1197 - 1207'''
|-
| '''[[Boril]]''' ('''''Boril Kaliman''''')
| '''1207 - 1218'''
|-
| '''[[II İvan Asen]]'''
| '''1218 - 1241'''
|-
| '''[[I Kalman]]''' ('''''Koloman''''')
| '''1241 - 1246'''
|-
| '''[[I Mixail]]'''
| '''1246 - 1256'''
|-
| '''[[II Kalman]]''' ('''''Koloman''''')
| '''1256'''
|-
| '''[[Mitso Asen]]'''
| '''1256 - 1257'''
|-
| '''[[II Mixail]]'''
| '''1252 - 1279'''
|-
| '''[[Konstantin Tix]]''' ('''''Konstantin Tih''''')
| '''1257 - 1277'''
|-
| '''[[III İvan Asen]]'''
| '''1279 - 1280 '''
|}

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
==Mənbələr==
* Božilov, Ivan (1985). Familijata na Asenevci (1186–1460) (in Bulgarian). Sofia: Bulgarian Academy of Sciences. OCLC 14378091.
* Vasary, Istvan (2005) &quot;Cumans and Tatars&quot;, [[Cambridge University Press]]: s. 34–42
* Stephenson, Paul (2000) &quot;Byzantium's Balkan Frontier — A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204&quot; s. 289–300
* History of the Byzantine Empire, A. A. Vasiliev 1935

[[Kateqoriya:Sülalələr]]
[[Kateqoriya:Avropa tarixi]]
[[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar]]</text>
      <sha1>itvj08sserxi51zrhicu8lofcbyi05i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arif Həşimov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377867</id>
    <revision>
      <id>9015437</id>
      <parentid>8527375</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi nailiyyətlər */</comment>
      <origin>9015437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12902" sha1="cd08h1y5m51hej2we0ytk03s7b09ru3" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}
{{mənbə azlığı}}
{{Alim
 |adı                  = Arif Həşimov
 |orijinal adı         = Arif Məmməd oğlu Həşimov
 |digər adları         = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = [[energetika]] və elektrofizika
 |elmi dərəcəsi        = texnika elmləri doktoru, akademik
 |elmi adı             = 
 |alma-mater           = [[Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu]]
 |elmi rəhbəri         = Akademik [[Çingiz Cuvarlı|Çingiz Mehdi oğlu Cuvarlı]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi|2005}} {{Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı|1978}}
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Arif Məmməd oğlu Həşimov''' ({{DVTY}}) — texnika elmlər doktoru, akademik, &quot;Azərenerji&quot; ASC-nin prezidentin müşaviri və LAYİHƏ-AXTARIŞ ENERGETİKA İnstitutunun direktoru, [[AMEA]] Fizika İnstitutunun &quot;Yüksək gərginliklərin fizikası və texnikası&quot; laboratoriyasının rəhbəridir. Əməkdar Elm Xadimi (2005), AMEA-nın həqiqi üzvü (2007) [[AMEA Fizika İnstitutu]]nun baş direktoru (22.01.2021). 19 fevral 2022 etibarən AMEA-nın prezident vəzifəsinin icraçisi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramiz Mehdiyevi əvəz edən şəxsin kimliyi bəlli oldu |url=https://news.day.az/azerinews/1437240.html |access-date=2022-05-03 |archive-date=2022-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503053007/https://news.day.az/azerinews/1437240.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Həyatı ==
Arif Həşimov 28 sentyabr 1949-cu ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Şahbuz]] şəhərindən müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə [[Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu]]nun Energetika fakültəsinə daxil olmuş, 1971-ci ildə institutu bitirdikdən sonra [[AMEA]] [[Fizika İnstitutu]]nun &quot;Elektrofizika&quot; laboratoriyasında işləməyə başlamışdır. Hazırda laboratoriya &quot;Yüksək gərginliklərin fizikası və texnikası&quot; adlanır və A.M.Həşimov onun rəhbəridir. O, 1980-ci ildə namizədlik, 1993-cü ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Akademik Ç.M.Cuvarlı tərəfindən yaradılmış Azərbaycan yüksək gərginliklər fizikası və texnikası elmi məktəbi A.M.Həşimov tərəfindən əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilmişdir. A.M.Həşimovun iştirakı ilə yerinə yetirilmiş tədqiqatların nəticələri dəfələrlə SSRİ və Azərbaycan Elmlər Akademiyasının elmi hesabatlarına çox əhəmiyyətli nəticələr kimi daxil edilmişdir. O, 2002-ci ildə AMEA-nın Fizika İnstitutunun direktoru vəzifəsinə seçilmiş və bu vəzifəni 01.06.2009-cu ilə qədər icra etmişdir. A.M.Həşimov bir neçə il Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında mühazirələr oxumuş və &quot;Yüksək gərginliklər texnikası və elektrotermiki qurğular kafedrası&quot;nın professoru olmuşdur. Hazırda Azərbaycan Texniki Universitetin professorudur. Azərbaycan MEA Fizika İnstitutunda fəaliyyət göstərən doktoru alimlik dərəcəsi verən şuranın sədri (2002–2008-ci illər) və Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika və Enerjilayihə İnstitutunda elmlər doktoru alimlik dərəcəsi verən ixtisaslaşdırılmış elmi şuranın üzvü (1994–2005-ci illər) olmuşdur. &quot;Energetikanın problemləri&quot; jurnalının baş redaktorunun müavini, &quot;Fizika&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.
 
== Elmi nailiyyətlər ==
Həşimov Arif Məmməd oğlu müasir elmin çox əhəmiyyəti istiqamətlərindən biri olan energetikanın fiziki-texniki problemləri sahəsində elmi-tədqiqat işləri aparır. Elektroenergetika sahəsində A.M.Həşimov dissipativ faktorları nəzərə almaqla paylanmış parametrli elektrik dövrələri nəzəriyyəsinin müasir elektroenergetik sistemin aktual məsələlərinin həllinə tətbiqi ilə inkişafına çox əhəmiyyətli töhfə verilmişdir. Onun iştirakı ilə tipik avtotransformatorların (AT) və blok transformatorların (TR) istifadəsini saxlamaqla torpaqlanma əmsalı 0,8-ə qədər olan elektrik şəbəkələrinin neytralının torpaqlanması nəzəriyyəsi işlənib hazırlanmışdır. İlk dəfə olaraq neytralın buraxıla bilən gərginliyi ilə AT-un orta gərginlik çıxışındakı sinif ardıcıllıqlı gərginlik arasında funksional asıllıq müəyyən edilmişdir ki, bu da blok TR neytralının torpaqlanma dövrəsindəki reaktorların müqaviməti üçün hesabı kəmiyyət kimi qəbul olunmuşdur. A.M.Həşimov 1978-ci ildə yüksək gərginlikli elektrik şəbəkələrinin neytralının rejimləri sahəsindəki kompleks işlərə görə həmmüəlliflər ilə birlikdə Respublika Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. Müasir kompüterlərin meydana gəlməsinə qədər A.M.Həşimov tərəfindən mürəkkəb elektrik dövrələrində dalğa proseslərinin hesabat alqoritmləri işlənib hazırlanmışdır ki, bunların da qısa qapanma cərəyanlarının, bərpa olunması və ferrorezonans ifrat gərginliklərin məhdudlaşdırılması istiqamətində yeni texniki həllərin riyazi modellərdə tədqiqinin təmin edilməsində çox böyük rolu olmuşdur. Kompleks ədədi hesabatların nəticələri radial xətlərdə ferrorezonans prosesini aradan qaldıran, xəttin tamfazlı olmayan qoşulması və açılmasını aşkar edən qurğuların, gərginlik transformatoru ilə bağlı olan ferrorezonansı aşkar edən və söndürən qurğunun, eyni zamanda, 20 ildən çox bir müddətdə etibarlı işləyən SSRİ-Finlandiya elektrik veriliş xəttindəki 400 kV-luq sabit cərəyan çevirici yarımstansiyanın qoşulmasından yaranan keçid ferrorezonansını aradan qaldıran qurğunun və s. işlənib hazırlanması və tətbiq olunmasında geniş istifadə olunmuşdur. A.M.Həşimov böyük silsilə işləri yüksək və ifrat yüksək gərginlikli elektrik veriliş xətlərinin və paylayıcı qurğuların dayanıqlığınıntəmin edilməsi probleminin, kompleks yanaşma əsasında, həlli istiqamətində ifrat gərginliklərdən effektiv mühafizə sisteminin işlənib hazırlanması üçün ferrorezonans və kommutasiya ifrat gərginliklərinin modelləşdirilməsi məsələlərinə həsr edilmişdir. A.M.Həşimovun iştirakı ilə qısa qapanma cərəyanlarının məhdudlaşdırılması və gərginlik transformatorlarında baş verən ferrorezonans ifrat gərginliyin qarşısının alınmasına dair müvafiq &quot;Rəhbər göstərişlər&quot; hazırlanmışdır. Akademik Ç.M.Cuvarlının rəhbərliyi ilə A.M.Həşimovun tex.e.d., prof. Y.V.Dmitriyevlə apardığı fundamental tədqiqatlar nəticəsində bir fazlı qısa qapanma cərəyanlarının məhdudlaşdırılmasının nəzəri əsasları və texniki vasitələri işlənib hazırlanmış, blok transformatorlarının &quot;ulduz-ulduz&quot; qeyri standart sxem ilə tətbiqinin işə yararlığı və texniki cəhətdən effektivliyi təsdiq olunmuş, Azərbaycan enerji sistemində təcrübi və sənaye bloklarının yaradılmasına imkan vermişdir. Bir sıra tədqiqatların nəticələrini o, &quot;Elektrik şəbəkələrində dalğa proseslərinin ədədi analizi&quot; Novosibirsk, Nauka, 2003(Y.V.Dmitriyev və İ.R.Pivçik ilə birlikdə) adlı monofraqfiyada ümumiləşdirmişdir. Elekrofizika sahəsində A.M.Həşimovun rəhbərliyi ilə bilavasitə iştirakı ilə dielektrik materiallara güclü elektrik sahələrinin və qazboşalmalarının təsiri zamanı materialların səthində və həcmində müşahidə edilən fiziki-kimyəvi proseslərin mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi və bir sıra proseslərin nəzəri əsaslarının inkişafına zəmin yaradan fundamental tədqiqatlar aparılır, energetika sistemləri, neft, tələbələri təmin edən,fiziki-kimyəvi proseslərə əsaslanan, müasir texnoloji proseslərin işlənib hazırlanması həyata keçirilir. Son illər A.M.Həşimov tərəfindən elektrik enerjisinin generasiyası,çevrilməsi, akkumliyasiya olunması və bərpa olunan mənbələrin enerjisindən istifadə olunması, həmçinin bərpa olunan mənbələrin enerjisindən istifadə olunması, həmçinin bərpa olunan mənbələrin enerjisindən istifadə olunması, həmçinin bərpa olunan mənbələrin enerjisindən kompleks istifadəni nəzərə alan energrtik sistemin işlənib hazırlanması və Respublika üçün yeni olan nanosaniyə depazonunda olan implus gərginlik generatorların işlənib hazırlanması, tədqiqi və tətbiqi, ifratkeçiricili materiallardan istifadə etməklə, elektrik enerjisinin məsafəyə verilməsi problemin həlli, həmçinin elektrik şəbəkələrində ifrat gərginlikləri məhdudlaşdırmaq üçün tezlikdənasılı rezistorların tədqiqi ilə bağlı elmi istiqamələr inkişaf etdirilmişdir. Hazırda &quot;Yüksək gərginliklər fizikası və texnikası&quot; labaratoriyası göstərilən istiqamətlər üzrə nəzəri və təcrübi tədqiqatları A.M.Həşimovun rəhbərliyi ilə aparmaqdır.O, &quot;Energetikanın problemləri&quot; jurnalının əsas yaradıcılarından biri olaraq redaktor müavini, &quot;Fizika&quot; jurnalının isə məsul katibi kimi vəzifələrini yerinə yetirir. A.M. Həşimov &quot;Azərenerji&quot; ASC-nin texniki şurasının üzvüdür. Respublikada energetika sahəsi üzrə əlaqələndirmə şurasının sədr müavini, Sənaye və Energetka Nazirliyində alternativ enerji mənbələrindən istifadə edilməsi üzrə komissiyanın sədr müavini və həmçinin Azərbaycan Milli Ensiklopediyası redaksiya heyətinin üzvüdür. A.M.Həşimov 1 doktorluq dissertasiyasının məsləhətçisi, 7- namizədlik dissertasiyası işinin isə bilavasitə elmi rəhbəri olmuşdur. O, bir neçə elmlər namizədi və doktorluq dissertasiyalarının opponenti olmuşdur. Eyni zamanda, A.M.Həşimov tərəfindən xarici ölkə elmi mərkəzləri (Türkiyə Respublikası,İran İslam Respublikası, MDB ölkələri, Polşa, Norveç, Çin Xalq Respublikası və s.)ilə elmi əməkdaşlıq həyata keçirilir. A.M.Həşimov ABŞ, Türkiyə, İran, Polşa, Kipr Respublikalarında, mDB ölkələrində və s. keçirilən Beynəlxalq konfranslarda dəfələrlə iştirak etmişdir. A.M.Həşimovun təşəbbüsü sayəsində 2000–2008 ci illərdə Respublikamızda və onun hüdudlarından kənarda energetikanın və fizikanın müasir problemlərinə həsr olunmuş ondan yuxarı Beynəlxalq konfrans keçirilmişdir. A.M.Həşimov Azərbaycan, İran,Türkiyə, Polşa, Rumıniya və s. respublikalarında keçirilən konfranslarda sədr, həmsədr olaraq konfransların yüksək səviyyədə keçirilməsini təmin etmişdir. A.M.Həşimov 310-dan yuxarı elmi məqalənin, onlarla patentləşdirilmiş ixtiraların və 5 monoqrafiyanın müəllifidir. A.M.Həşimovun məhsuldar elmi, elmi-təşkilati və pedaqoji fəaliyyəti Respublikada və onun hüdudlarından kənarda yüksək yüksək qiymətləndirilir.

&quot;[[Elm Tarixi (jurnal)|History of Science]]&quot; beynəlxalq elmi-nəzəri araşdırmalar jurnalının 5-ci sayından jurnalın &quot;Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri&quot; üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“History of Science” jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri |url=https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |access-date=2026-07-30 |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312061536/https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
* Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı laureatı — 1978&lt;ref name=&quot;science&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.science.gov.az/az/acmembers/hashimovaimd.htm |title=Arif Məmməd oğlu Həşimov |author= |date=2011 |work= |publisher=science.gov.az |accessdate=2014-09-24 |language=az |archive-date=2014-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817215535/http://science.gov.az/az/acmembers/hashimovaimd.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Əməkdar elm xadimi — 2005&lt;ref name=&quot;science&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}} 

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=http://www.azeribalasi.com/azerbaycan-tarihi-sahsiyetler-80/arif-hesimov-68715/ |title=Arif Həşimov |author= |date= |work= |publisher=azeribalasi.com |accessdate=2014-09-24 |language=az |archive-date=2014-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831190441/http://www.azeribalasi.com/azerbaycan-tarihi-sahsiyetler-80/arif-hesimov-68715/ |url-status=dead }}


[[Kateqoriya:AMEA-nın həqiqi üzvləri]]
[[Kateqoriya:Texnika elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>cd08h1y5m51hej2we0ytk03s7b09ru3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr</title>
    <ns>4</ns>
    <id>381696</id>
    <revision>
      <id>9015054</id>
      <parentid>9014811</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri]] müzakirəsi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arxiv/2026 İyun|arxivə]] köçürüldü</comment>
      <origin>9015054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10584" sha1="klw0xmxuuiqwk9v4hoon4r0t8l3h62m" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əhməd Şahidov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Böyükkişi Heydərli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}</text>
      <sha1>klw0xmxuuiqwk9v4hoon4r0t8l3h62m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015057</id>
      <parentid>9015054</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əhməd Şahidov]] müzakirəsi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arxiv/2026 İyun|arxivə]] köçürüldü</comment>
      <origin>9015057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10518" sha1="nz9a2tb7xz9vgi3tdtgblo3ngknuxvm" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Böyükkişi Heydərli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}</text>
      <sha1>nz9a2tb7xz9vgi3tdtgblo3ngknuxvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015059</id>
      <parentid>9015057</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Böyükkişi Heydərli]] müzakirəsi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arxiv/2026 İyun|arxivə]] köçürüldü</comment>
      <origin>9015059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10446" sha1="2q6rk1fsqyzyapgvo42a8cxt80iskbk" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}</text>
      <sha1>2q6rk1fsqyzyapgvo42a8cxt80iskbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015225</id>
      <parentid>9015059</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>[[Dilşad Talıbova]] səhifəsi əlavə edilir</comment>
      <origin>9015225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10513" sha1="h3zu9cxcj8po7ubwpfd073z3w54ub3c" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova}}</text>
      <sha1>h3zu9cxcj8po7ubwpfd073z3w54ub3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015474</id>
      <parentid>9015225</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>[[Samir Əsədli]] səhifəsi əlavə edilir</comment>
      <origin>9015474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10577" sha1="5d08dzzeuv4mcbju2gdjmivvoz9copl" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Samir Əsədli}}</text>
      <sha1>5d08dzzeuv4mcbju2gdjmivvoz9copl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nəsrin Cavadzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384846</id>
    <revision>
      <id>9015387</id>
      <parentid>9002183</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39362-94</username>
        <id>350122</id>
      </contributor>
      <comment>Söz düzəldildi</comment>
      <origin>9015387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="861ybg6wzq9isao47xod6evsggxbbql" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi}} 
'''Nəsrin Cavadzadə''' ({{DVTY}}) — Əslən [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] olan [[Türkiyə]]li serial və kino aktrisası.

== Həyatı ==
1982-ci il iyulun 30-da Bakıda anadan olub. 11 yaşında ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə getmişdir.&lt;ref name=&quot;modern.az&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://modern.az/articles/72368/1/
 | title        = Dünyaca məşhur azərbaycanlı xanımlar
 | author       = Vüqar İsmayılov
 | date         = 14.02.2015
 | work         = 
 | publisher    = modern.az
 | accessdate   = 2015-04-17
 | language     = az
 | archive-date = 2021-08-05
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210805003657/https://modern.az/articles/72368/1/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

[[Mərmərə Universiteti]] Kino və Televiziya Fakültetinin məzunudur. Şahika Tekand Studio Oyunçularında 2 il aktyorluq təhsili alıb.

2007-ci ilin [[ATV (Türkiyə)|ATV]]'nin &quot;Yersiz Yurdsuz&quot; adlı serialında oynadı. Ertəsi il Hüseyn Qarabəyin &quot;Getmək: Mənim Marlon və Brandom&quot; və Camal Şanın &quot;Dilbərin Səkkiz Günü&quot; adlı filmlərində iştirak etdi. Daha sonra &quot;Kiçik Ağa&quot; adlı serialda rol aldı. 2014-cü ildə çəkildiyi &quot;Quzu&quot; adlı filmdə canlandırdığı Mədinə obrazı ilə 51-ci Antalya Qızıl Portağal Film Festivalının Ən Yaxşı Qadın aktrisa mükafatına layiq görüldü.&lt;ref&gt;Nəsrin Cavadzadə Türkiyənin &quot;Ən yaxşı aktrisa&quot;sı oldu: [Türkiyədə yaşayan həmyerlimiz haqqında] //Mədəniyyət.- 2014.- 22 oktyabr.- S.16.&lt;/ref&gt;

[[Nəzrin Cavadzadə]] görkəmli alim [[Mirməmməd Cavadzadə]]nin nəvəsidir.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = https://qafqazinfo.az/news/detail/nesrin-cavadzade-meshur-alimin-nevesi-imis-93044
 | access-date  = 2020-09-07
 | archive-date = 2021-02-25
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210225225820/https://qafqazinfo.az/news/detail/nesrin-cavadzade-meshur-alimin-nevesi-imis-93044
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Filmoqrafiya ==
{|
!İl
!Film
!Rol
!Qeydlər və Mükafatlar
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''Yersiz Yurdsuz''
|Suna
|
|-
|B''azar — Bir Ticarət Nağılı''
|Əczaçı
|
|-
|2008
|''Dilbərin Səkkiz Günü''
|Dilbər
|19-cu Ankara Beynəlxalq Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı&lt;br /&gt;
3-cü Beynəlxalq Bursa İpək Yolu Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı&lt;br /&gt;3-cü Ərzurum Dadaş Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı&lt;br /&gt;Aday—42-ci Sinema Yazarları Dərnəyi Mükafatları Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Performansı
|-
|2009
|''Getmək: Mənim Marlon və Brandom''
|Dərya
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''Acı''
|Nəvə
|
|-
|''Samanyolu''
|Mələk
|Televiziya serialı
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2011
|''Gözəl Günlər Görəcəyik''
|Anna
|48-ci Antalya Qızıl Portağal Film Festivalı Ən Yaxşı Köməkçi Qadın Aktrisa Mükafatı&lt;br /&gt;
23-cü Ankara Beynəlxalq Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı
|-
|''Al Yazmalım''
|Ayça
|Televiziya serialı
|-
|''Yanğın Var''
|Asya
|23-cü Ankara Beynəlxalq Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı
|-
|2012
|''Ağır Roman Yeni Dünya''
|Qara Leyla
|Televiziya serialı
|-
|2013
|''Görüş Günü Qadınları''
|Lalə
|Televiziya serialı
|-
|2014
|''Kiçik Ağa''
|Başak
|Televiziya serialı
|-
|2014
|Quzu
|Mədinə
|51-ci Antalya Qızıl Portağal Film Festivalı Ən Yaxşı Qadın Aktrisa Mükafatı
|-
|2015
|Son Məktub
|Tibb bacısı Nihal
|
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* '''[[imdbname:1863960|Nesrin Cavadzade]]''' IMDb
* '''[http://kinotap.com/az/people/4931 Nəzrin Cavadzadə]''' KinoTap
* [http://ayna.az/2017/yurdum-yuvam-meskenimsem/ Yurdum, yuvam, məskənimsən…] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20170826083922/http://ayna.az/2017/yurdum-yuvam-meskenimsem/
 | date = 2017-08-26
}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı aktyorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan televiziya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Türkiyə aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə müsəlmanları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan film aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə film aktrisaları]]</text>
      <sha1>861ybg6wzq9isao47xod6evsggxbbql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10050 Cielo Drive</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392392</id>
    <revision>
      <id>9015125</id>
      <parentid>7908915</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <origin>9015125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9204" sha1="0lcgdf4fhdrcllbybn20jcb4dkhg12v" xml:space="preserve">{{Tikili}}
'''10050 Cielo Drive''' — [[ABŞ]]-da [[Los-Anceles]]in [[Benedikt Kanyon]] ərazisində yerləşən, yaranmasından bu günə qədər müxtəlif hadisələrə şahid olmuş məşhur imarət. Bu imarətdə müxtəlif dövrlərdə bir sıra məşhur incəsənət adamı yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;&gt;[http://kult.az/yeni/view/5893 Məşhurların bəlası olan lənətli imarət] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150114224839/http://kult.az/yeni/view/5893 |date=2015-01-14 }} kult.az, 07.01.2015,{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Sharon Tate in Eye of the Devil trailer 3.jpg|thumbnail|[[Şaron Teyt]]]]
Bir çox insanın həyatını alt-üst edən evin tarixçəsi olduqca maraqlıdır. Bu ev [[1969]]-cu ildə rejissor [[Roman Polanski]]nin həyat yoldaşı aktrisa [[Şaron Teyt]]in və dostlarının ölümü ilə yaddaşlarda qalmışdır. Amma bu tarixə qədər və bu tarixdən sonra da ev bir sıra hadisələrin şahidi olmuşdur.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Ünvanı ==
İmarətin yerləşdiyi küçənin adı dəfələrlə dəyişikliyə məruz qalmışdır. &quot;10050 Cielo Drive&quot; hazırda &quot;10066 Cielo Drive&quot; küçəsi kimi tanınır. Maraqlı bir oxşar məqam da var: bu küçədən bir az aşağıda &quot;10048 Cielo Drive&quot; məhəlləsindəki imarətlər görünüş baxımdan bu imarətə olduqca bənzərdir. Bu binaları çox zaman qarışıq salırlar. Amma &quot;Twin House&quot; kimi tanınan həmin imarətlər isə &quot;The Bedrock Properties&quot; adlanır. Maraqlı cəhətlərdən biri də odur ki, həmin imarətlərin tikilmə tarixi də eyni vaxtlara təsadüf edir.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Memarlığı ==
Bu imarətin layihə rəhbəri memar və dizayner [[Robert Börd]]ə məxsusdur. Fransız memarlığı üslubunda tikilən bina qərbi [[Hollivud]]da [[Müqəddəs Monika dağı]]nın &quot;Beverli Hills&quot; deyilən dağlarına baxan hissəsində ucaldılıb. Burda tikilən bütün binaların girişi şərqə açılır. Evlərin hər biri çardaq, üzmə hovuzu, eləcə də, geniş qonaq otağından ibarətdir. İmarət qalın şam ağacları və çiçəkli albalı ağacları ilə əhatələnib.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Tarixi ==
Fransız aktrisası [[Mişel Morqan]]ın şərəfinə tikilən &quot;10050 Cielo Drive&quot; imarətinin tikintisinə [[İkinci Dünya müharibəsi]]nin ən qızğın dövründə – [[1942]]-ci ildə başlanılıb. 1944-cü ildə isə bina tamamlanıb. [[Mişel Morqan]] bu evdə imarət tamamlananadək bir müddət yaşayıb. Amma müharibənin bitdiyi ərəfədə aktrisa [[Fransa]]ya qayıdıb; amma imarətdən ayrılma səbəbini heç bir zaman açıqlamamışdır. Belə ki, buradan ayrıldıqdan sonra — hətta burada cinayət hadisəsi baş verəndə belə heç vaxt bu evlə maraqlanmayıb.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

[[1946]]-cı ildən imarət olduqca yüksək məbləğə kirayənişinləri qəbul etməyə başladı. İlk belə kirayənişin Amerikanın kino sahəsində ilk qadın aktrisa kimi şöhrət tapan yazıçı-ssenarist [[Lillian Diana]] və onun anası olub. Bütün dövrlərin nəhəng qadın aktrisası kimi tanınan Lillian həmin vaxt &quot;Duel in the Sun&quot; filminin çəkilişləri ilə məşğul idi. O, da bu evdə qısa müddət qaldı.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

Musiqi və film sənayesinin ən öndə gələn simalarından hesab olunan [[Rudi Altobelli]] 1960–1970-ci illər ərzində bu evi 86 000 dollara satın alır. Amma özü qısa müddət qaldıqdan sonra, Rudi də evi kirayəyə çıxarır. Həmin illərdə bu evdə ingilis əsilli amerikalı aktyor [[Kari Qrant]], eləcə də, kino və serial aktrisası [[Düan Kannon]] yaşayıblar. Onlar 1965-ci ildə ailə qurduqdan sonra bu evi &quot;Bal ayı&quot; evi kimi seçdilər. Amma onların bu evdə yaşayışları üç il davam etdi. Sonu isə uğursuz bitdi. &quot;Bal ayı&quot; ilə başlayan ev, cütlüyün ayrılığının şahidi oldu. 1968-ci ildə [[Kari Qrant]] və [[Düan Kannon]] boşanaraq evdən ayrıldılar.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

Kino və teatr aktyoru [[Henri Fonda]], yunan əsilli amerikalı rəqqas və müğənni, ən əsası, bu gün də yaşayan hər kəsin məşhur [[Santa Barbara (teleserial)|&quot;Santa Barbara&quot; serialından]] tanıdığı [[Corc Çakiris]], &quot;Paul Revere &amp; the Raiders&quot; rok musiqi qrupunun aparıcı müğənnisi [[Mark Lindsey]], televiziya aparıcısı [[Samanta Eqqar]] və &quot;Romeo ve Cülyetta&quot; filminin 1968-ci il versiyasında Cülyetta rolunun ifaçısı, &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatının qalibi [[Oliviya Hüssey]] də bu evin sakinləri sırasındadırlar. Həm müğənni, həm də 35-dən çox məşhurun qətlində günahkar bilinən cinayətkar dəstənin qurucusu [[Çarlz Menson]] bu imarəti 1968-ci ilin sonlarında ziyarət edir. O vaxt rok musiqisi üslubu ilə tanınan [[Terri Melçer]] və aktrisa-model [[Kendays Berqen]] bu evdə yaşayırdılar. Bir il sonra bu bəlalı imarət daha bir ayrılığa şahid oldu. 1969-cu ildə Terri ilə Bergen ayrıldılar. Həmin ilin fevralında rejissor [[Roman Polanski]] və həyat yoldaşı [[Şaron Teyt]] evi Altobellidən kirayə aldılar.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

[[9 avqust]] [[1969]]-cu ildə isə məşhur cinayət baş verdi. Bir az əvvəl qatil-müğənni Mensonun bu evi ziyarətə gəldiyini qeyd etmişdik. Mensonlar ailəsinin üzvləri olan cinayətkar dəstə aktrisanın evində qurduğu şənliyi alt-üst etdi. Evin giriş və çıxışlarını yaxşı müəyyən etmiş qatil imarətin arxa girişindən evə daxil olur. [[Voyçieyç Frikovski]], [[Cey Sebrinq]], [[Stiven Parent]], eləcə də, [[Abicel Folqer]] həmin evdə qətlə yetirilir. Hər birinin ağır silah, bıçaq zərbələri ilə öldürülməsi azmış kimi, qatillər həm də cəsədləri alçaltmaqla dövrünün məşhurlarına mesaj yollayırdı. Çarlz Mensonların həmin gecə Teyt ailəsinin qonşuluğunda olan başqa bir ailənin qətlində də iştirakı ortaya çıxdı. Məşhur biznesmen ailə Leno və Rozmariy LaBianka da digər qonşu evdə ölü tapıldılar. Qadının cəsədindən hiss olunur ki, xilas olmaq üçün həyətə qaçıb və qonşulardan kömək istəyib, amma həmin qonşuları, yəni Teyt və dostları artıq öldürülmüşdülər. Biznes sahəsindəki uğurlarının əvəzi olaraq Leno LaBiankanın çılpaq bədəni üzərində bıçaqla &quot;Müharibə&quot; sözü yazılmışdı. Uğursuzluqlarını uğur qazananlardan intiqam yolu ilə alan Mensonlar artıq ən təhlükəli qrup idilər. Qeyd edək ki, bu cinayət hadisəsi Hollivud ulduzlarının narahatlığına səbəb olub. [[1969]]-cu ildə Teyt ilə dostlarının və biznesmenlərin ölümü çox pul qazanan, həddindən artıq məşhur insanları özəl mühafizə şirkətləri ilə mühafizə haqda müqavilə məsələsini meydana gətirdi. O vaxtdan bu cür məşhur simaların qurbanlarının sayı çoxalmasın deyə mühafizə sisteminin gücləndirilməsi işinə xüsusi önəm verilməyə başlandı. Altobelli evə cinayət baş verən gündən 20 gün sonra qayıtdı. Müsahibələrində o, belə deyirdi:
{{sitatın əvvəli}}
''&quot;Mən orada yaşayan hər bir sakinin təhlükəsiz, sevgi dolu bir həyat yaşayacağını ümid edirdim. Amma gördüyüm qədərilə hər şey düşündüyümün tam tərsi oldu. Və buna çox üzülürəm.&quot;''&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;
{{sitatın sonu}}
[[1972]]-ci ilə qədər imarət polislərin nəzarəti altında araşdırma üçün bağlandı. &quot;10050 Cielo Drive&quot; tam 20 il sahibsiz və zülmətə bənzəyən məkana çevrildi.

[[1992]]-ci ildə evin sonuncu sakini musiqiçi [[Trent Reznor]] oldu. Reznor bu evi həm yaşayış, həm də iş məqsədilə alır. Binanın içində həm də studiya düzəldən musiqiçi studiyanın adını &quot;PİG&quot; yəni &quot;donuz&quot; adlandırır. [[Şaron Teyti]] öldürən Menson ailəsinin üzvü [[Suzan Atkins]]in aktrisanın ölümündən sonra onun qanı ilə divara yazdığı &quot;Donuzlara ölüm&quot; və giriş qapısına yazılan &quot;Donuz&quot; sözünə görə studiyaya bu ad verilib. Reznor [[1997]]-ci ildəki müsahibəsində deyir:
{{sitatın əvvəli}}
&quot;Özüm üçün musiqi ilə məşğul idim. Amma aktrisa Teytin bir zamanlar öldürüldüyü evdə yaşayırdım. Bir dəfə Şaronun bacısı ilə təsadüfi qarşılaşdım. O, məni görən kimi ''&quot;Sən nə etdiyini düşünürsən? Bacımın ruhunu alçaldırsan&quot;'' – deyib mənə şillə vurdu. Heyrətimdən donmuşdum. Belə bir addımı heç gözləmirdim. Sadəcə, ''&quot;musiqimlə məşğulam&quot;'' deyə bildim. Mən Menson musiqisini bəyənirdim. Amma Şaronun bacısı mənə əhvalatı danışandan sonra evə qayıtdım. Hönkür-hönkür ağladım. Həmin vaxtdan düşüncələrimi dəyişdim. Hətta həmin evdən də çıxdım&quot;.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;
{{sitatın sonu}}

== Sökülməsi ==
Kimsəyə uğur gətirməyən imarət [[1994]]-cü ildə dağıdılaraq, tamamilə söküldü və yerində [[Ceff Franklin]]in '''&quot;Villa Bela&quot;''' adlandırdığı bir başqa gözəl bina tikilmişdir. Küçənin adı da [[1994]]-cü ildən &quot;10066 Cielo Drive&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Los-Anceles tarixi]]
[[Kateqoriya:1944-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Kaliforniya]]</text>
      <sha1>0lcgdf4fhdrcllbybn20jcb4dkhg12v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015126</id>
      <parentid>9015125</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya, −1 kateqoriya</comment>
      <origin>9015126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9275" sha1="6qyz30ff80zsogfe9eug5wpxjrbtoom" xml:space="preserve">{{Tikili}}
'''10050 Cielo Drive''' — [[ABŞ]]-da [[Los-Anceles]]in [[Benedikt Kanyon]] ərazisində yerləşən, yaranmasından bu günə qədər müxtəlif hadisələrə şahid olmuş məşhur imarət. Bu imarətdə müxtəlif dövrlərdə bir sıra məşhur incəsənət adamı yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;&gt;[http://kult.az/yeni/view/5893 Məşhurların bəlası olan lənətli imarət] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150114224839/http://kult.az/yeni/view/5893 |date=2015-01-14 }} kult.az, 07.01.2015,{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Sharon Tate in Eye of the Devil trailer 3.jpg|thumbnail|[[Şaron Teyt]]]]
Bir çox insanın həyatını alt-üst edən evin tarixçəsi olduqca maraqlıdır. Bu ev [[1969]]-cu ildə rejissor [[Roman Polanski]]nin həyat yoldaşı aktrisa [[Şaron Teyt]]in və dostlarının ölümü ilə yaddaşlarda qalmışdır. Amma bu tarixə qədər və bu tarixdən sonra da ev bir sıra hadisələrin şahidi olmuşdur.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Ünvanı ==
İmarətin yerləşdiyi küçənin adı dəfələrlə dəyişikliyə məruz qalmışdır. &quot;10050 Cielo Drive&quot; hazırda &quot;10066 Cielo Drive&quot; küçəsi kimi tanınır. Maraqlı bir oxşar məqam da var: bu küçədən bir az aşağıda &quot;10048 Cielo Drive&quot; məhəlləsindəki imarətlər görünüş baxımdan bu imarətə olduqca bənzərdir. Bu binaları çox zaman qarışıq salırlar. Amma &quot;Twin House&quot; kimi tanınan həmin imarətlər isə &quot;The Bedrock Properties&quot; adlanır. Maraqlı cəhətlərdən biri də odur ki, həmin imarətlərin tikilmə tarixi də eyni vaxtlara təsadüf edir.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Memarlığı ==
Bu imarətin layihə rəhbəri memar və dizayner [[Robert Börd]]ə məxsusdur. Fransız memarlığı üslubunda tikilən bina qərbi [[Hollivud]]da [[Müqəddəs Monika dağı]]nın &quot;Beverli Hills&quot; deyilən dağlarına baxan hissəsində ucaldılıb. Burda tikilən bütün binaların girişi şərqə açılır. Evlərin hər biri çardaq, üzmə hovuzu, eləcə də, geniş qonaq otağından ibarətdir. İmarət qalın şam ağacları və çiçəkli albalı ağacları ilə əhatələnib.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== Tarixi ==
Fransız aktrisası [[Mişel Morqan]]ın şərəfinə tikilən &quot;10050 Cielo Drive&quot; imarətinin tikintisinə [[İkinci Dünya müharibəsi]]nin ən qızğın dövründə – [[1942]]-ci ildə başlanılıb. 1944-cü ildə isə bina tamamlanıb. [[Mişel Morqan]] bu evdə imarət tamamlananadək bir müddət yaşayıb. Amma müharibənin bitdiyi ərəfədə aktrisa [[Fransa]]ya qayıdıb; amma imarətdən ayrılma səbəbini heç bir zaman açıqlamamışdır. Belə ki, buradan ayrıldıqdan sonra — hətta burada cinayət hadisəsi baş verəndə belə heç vaxt bu evlə maraqlanmayıb.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

[[1946]]-cı ildən imarət olduqca yüksək məbləğə kirayənişinləri qəbul etməyə başladı. İlk belə kirayənişin Amerikanın kino sahəsində ilk qadın aktrisa kimi şöhrət tapan yazıçı-ssenarist [[Lillian Diana]] və onun anası olub. Bütün dövrlərin nəhəng qadın aktrisası kimi tanınan Lillian həmin vaxt &quot;Duel in the Sun&quot; filminin çəkilişləri ilə məşğul idi. O, da bu evdə qısa müddət qaldı.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

Musiqi və film sənayesinin ən öndə gələn simalarından hesab olunan [[Rudi Altobelli]] 1960–1970-ci illər ərzində bu evi 86 000 dollara satın alır. Amma özü qısa müddət qaldıqdan sonra, Rudi də evi kirayəyə çıxarır. Həmin illərdə bu evdə ingilis əsilli amerikalı aktyor [[Kari Qrant]], eləcə də, kino və serial aktrisası [[Düan Kannon]] yaşayıblar. Onlar 1965-ci ildə ailə qurduqdan sonra bu evi &quot;Bal ayı&quot; evi kimi seçdilər. Amma onların bu evdə yaşayışları üç il davam etdi. Sonu isə uğursuz bitdi. &quot;Bal ayı&quot; ilə başlayan ev, cütlüyün ayrılığının şahidi oldu. 1968-ci ildə [[Kari Qrant]] və [[Düan Kannon]] boşanaraq evdən ayrıldılar.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

Kino və teatr aktyoru [[Henri Fonda]], yunan əsilli amerikalı rəqqas və müğənni, ən əsası, bu gün də yaşayan hər kəsin məşhur [[Santa Barbara (teleserial)|&quot;Santa Barbara&quot; serialından]] tanıdığı [[Corc Çakiris]], &quot;Paul Revere &amp; the Raiders&quot; rok musiqi qrupunun aparıcı müğənnisi [[Mark Lindsey]], televiziya aparıcısı [[Samanta Eqqar]] və &quot;Romeo ve Cülyetta&quot; filminin 1968-ci il versiyasında Cülyetta rolunun ifaçısı, &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatının qalibi [[Oliviya Hüssey]] də bu evin sakinləri sırasındadırlar. Həm müğənni, həm də 35-dən çox məşhurun qətlində günahkar bilinən cinayətkar dəstənin qurucusu [[Çarlz Menson]] bu imarəti 1968-ci ilin sonlarında ziyarət edir. O vaxt rok musiqisi üslubu ilə tanınan [[Terri Melçer]] və aktrisa-model [[Kendays Berqen]] bu evdə yaşayırdılar. Bir il sonra bu bəlalı imarət daha bir ayrılığa şahid oldu. 1969-cu ildə Terri ilə Bergen ayrıldılar. Həmin ilin fevralında rejissor [[Roman Polanski]] və həyat yoldaşı [[Şaron Teyt]] evi Altobellidən kirayə aldılar.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

[[9 avqust]] [[1969]]-cu ildə isə məşhur cinayət baş verdi. Bir az əvvəl qatil-müğənni Mensonun bu evi ziyarətə gəldiyini qeyd etmişdik. Mensonlar ailəsinin üzvləri olan cinayətkar dəstə aktrisanın evində qurduğu şənliyi alt-üst etdi. Evin giriş və çıxışlarını yaxşı müəyyən etmiş qatil imarətin arxa girişindən evə daxil olur. [[Voyçieyç Frikovski]], [[Cey Sebrinq]], [[Stiven Parent]], eləcə də, [[Abicel Folqer]] həmin evdə qətlə yetirilir. Hər birinin ağır silah, bıçaq zərbələri ilə öldürülməsi azmış kimi, qatillər həm də cəsədləri alçaltmaqla dövrünün məşhurlarına mesaj yollayırdı. Çarlz Mensonların həmin gecə Teyt ailəsinin qonşuluğunda olan başqa bir ailənin qətlində də iştirakı ortaya çıxdı. Məşhur biznesmen ailə Leno və Rozmariy LaBianka da digər qonşu evdə ölü tapıldılar. Qadının cəsədindən hiss olunur ki, xilas olmaq üçün həyətə qaçıb və qonşulardan kömək istəyib, amma həmin qonşuları, yəni Teyt və dostları artıq öldürülmüşdülər. Biznes sahəsindəki uğurlarının əvəzi olaraq Leno LaBiankanın çılpaq bədəni üzərində bıçaqla &quot;Müharibə&quot; sözü yazılmışdı. Uğursuzluqlarını uğur qazananlardan intiqam yolu ilə alan Mensonlar artıq ən təhlükəli qrup idilər. Qeyd edək ki, bu cinayət hadisəsi Hollivud ulduzlarının narahatlığına səbəb olub. [[1969]]-cu ildə Teyt ilə dostlarının və biznesmenlərin ölümü çox pul qazanan, həddindən artıq məşhur insanları özəl mühafizə şirkətləri ilə mühafizə haqda müqavilə məsələsini meydana gətirdi. O vaxtdan bu cür məşhur simaların qurbanlarının sayı çoxalmasın deyə mühafizə sisteminin gücləndirilməsi işinə xüsusi önəm verilməyə başlandı. Altobelli evə cinayət baş verən gündən 20 gün sonra qayıtdı. Müsahibələrində o, belə deyirdi:
{{sitatın əvvəli}}
''&quot;Mən orada yaşayan hər bir sakinin təhlükəsiz, sevgi dolu bir həyat yaşayacağını ümid edirdim. Amma gördüyüm qədərilə hər şey düşündüyümün tam tərsi oldu. Və buna çox üzülürəm.&quot;''&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;
{{sitatın sonu}}
[[1972]]-ci ilə qədər imarət polislərin nəzarəti altında araşdırma üçün bağlandı. &quot;10050 Cielo Drive&quot; tam 20 il sahibsiz və zülmətə bənzəyən məkana çevrildi.

[[1992]]-ci ildə evin sonuncu sakini musiqiçi [[Trent Reznor]] oldu. Reznor bu evi həm yaşayış, həm də iş məqsədilə alır. Binanın içində həm də studiya düzəldən musiqiçi studiyanın adını &quot;PİG&quot; yəni &quot;donuz&quot; adlandırır. [[Şaron Teyti]] öldürən Menson ailəsinin üzvü [[Suzan Atkins]]in aktrisanın ölümündən sonra onun qanı ilə divara yazdığı &quot;Donuzlara ölüm&quot; və giriş qapısına yazılan &quot;Donuz&quot; sözünə görə studiyaya bu ad verilib. Reznor [[1997]]-ci ildəki müsahibəsində deyir:
{{sitatın əvvəli}}
&quot;Özüm üçün musiqi ilə məşğul idim. Amma aktrisa Teytin bir zamanlar öldürüldüyü evdə yaşayırdım. Bir dəfə Şaronun bacısı ilə təsadüfi qarşılaşdım. O, məni görən kimi ''&quot;Sən nə etdiyini düşünürsən? Bacımın ruhunu alçaldırsan&quot;'' – deyib mənə şillə vurdu. Heyrətimdən donmuşdum. Belə bir addımı heç gözləmirdim. Sadəcə, ''&quot;musiqimlə məşğulam&quot;'' deyə bildim. Mən Menson musiqisini bəyənirdim. Amma Şaronun bacısı mənə əhvalatı danışandan sonra evə qayıtdım. Hönkür-hönkür ağladım. Həmin vaxtdan düşüncələrimi dəyişdim. Hətta həmin evdən də çıxdım&quot;.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;
{{sitatın sonu}}

== Sökülməsi ==
Kimsəyə uğur gətirməyən imarət [[1994]]-cü ildə dağıdılaraq, tamamilə söküldü və yerində [[Ceff Franklin]]in '''&quot;Villa Bela&quot;''' adlandırdığı bir başqa gözəl bina tikilmişdir. Küçənin adı da [[1994]]-cü ildən &quot;10066 Cielo Drive&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;kult.az&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Los-Anceles tarixi]]
[[Kateqoriya:1944-cü ildə yarananlar]]

[[Kateqoriya:1994-cü ildə ləğv olunanlar]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>6qyz30ff80zsogfe9eug5wpxjrbtoom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398713</id>
    <revision>
      <id>9015264</id>
      <parentid>8671618</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Burqundiya]]</comment>
      <origin>9015264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="3ucxros51pc6iaamt6t1ajle5c8khwz" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Oser''' ({{dil-fr|Auxerre}}) – [[Fransa]]da şəhər.

===İdman===
[[Fransa Liqa 1]]-də çıxış edən [[AJ Oser]] şəhərdə yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.aja.fr/siteofficiel/sondage_equipe_type_resultat.asp | title = Sondage Equipe Type Resultat | accessdate = 31 December 2010 | publisher = AJ Auxerre | language = French | archive-date = 18 October 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071018072934/http://aja.fr/siteofficiel/sondage_equipe_type_resultat.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Paris]]
* [[Bordo]]

[[Kateqoriya:Oser]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Fransa prefekturaları]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>3ucxros51pc6iaamt6t1ajle5c8khwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015268</id>
      <parentid>9015264</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi</comment>
      <origin>9015268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="r3bdgpp8k4sq6oflvij2q6ibfbyy7yj" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Oser''' ({{dil-fr|Auxerre}}) – [[Fransa]]da şəhər.

===İdman===
[[Fransa Liqa 1]]-də çıxış edən [[AJ Oser]] şəhərdə yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.aja.fr/siteofficiel/sondage_equipe_type_resultat.asp | title = Sondage Equipe Type Resultat | accessdate = 31 December 2010 | publisher = AJ Auxerre | language = French | archive-date = 18 October 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071018072934/http://aja.fr/siteofficiel/sondage_equipe_type_resultat.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Paris]]
* [[Bordo]]

[[Kateqoriya:Oser]]
[[Kateqoriya:Fransa prefekturaları]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>r3bdgpp8k4sq6oflvij2q6ibfbyy7yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moxave telefon köşkü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406611</id>
    <revision>
      <id>9015128</id>
      <parentid>7170912</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</comment>
      <origin>9015128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="07e6z74r2nqphktjhm8yd4tovq06uvg" xml:space="preserve">{{Tikili}}
'''Moxave telefon köşkü''' — [[Kaliforniya]]da, Moxave səhrasında yaxınlıqda işləyən yerli geoloqlar və şaxtaçılar üçün quraşdırılan telefon köşkü. Ən yaxın şose yolundan 24&amp;nbsp;km, ən yaxın yaşayış məntəqəsindən isə onlarla km məsafədə yerləşirdi. İlk vaxtlar onun nömrəsi +1-714-733-9969 idi, sonra kod 619-a, daha sonra isə 760-a dəyişdirildi.

== Tarixi ==
Köşk 1948-ci ildə yaxınlıqda işləyən şaxtaçılar üçün quraşdırılmışdır. 1997-ci ildə Dyuis (Deuce) adlı bir şəxs köşk haqqında öyrənir və ona cavab verilənə qədər köşkə zəng etməyə başlayır. Hər səhər Dyuis üzünü qırxarkən güzgünün kənarına yapışdırdığı və üzərində &quot;Sən bu gün Moxavenin ortasında yerləşən köşkə zəng etməyi unutmamısan?&quot; cümləsini yazdığı yapışqanı görürdü. O, zəngləri ta ki [[Lorin]] (Lorene) adlı birisi ona cavab verənə qədər düz bir ay müddətində davam etdirir.

Öz əhvalatını öz saytında paylaşandan sonra Moxavedəki köşk qısa bir zamanda məşhurluq qazanır. Köşkün həvəskarları cavab almaq ümidiylə ora zəng edir, zənglərə cavab vermək üçün ora gedir, həmçinin ismarış qoyurdular. Zamanla köşk bütünlüklə qraffitilərlə örtüldü.

== Məşhurluğu ==
Köşklə bağlı olan və 51 yaşlı Rik Karr tərəfindən iddia olunan bir hadisə [[Los Angeles Times]] qəzetinin müxbiri tərəfindən sənədləşdirilmişdir. Rik bildirirdi ki, o, Müqəddəs Ruhun təhrikiylə telefon köşkünün yanında 32 gün yaşamış və bu müddət ərzində 500-dən artıq zəngə cavab vermişdir. Bundan sonra səhranın ortasında yerləşən köşk ünsiyyət axtaran insanların ziyarət yerinə çevrilmişdir. Burada həmçinin yığıncaqlar da təşkil olunurdu. Köşkə gələn zənglərin ardı kəsilmirdi, belə ki insanları tanımadıqları bir yerə zəng etmək və təsadüfi insandan cavab almaq imkanı cəlb edirdi.

== Sökülməsi ==
Köşk 17 may 2000-ci ildə Moxave səhrasının da balasında olduğu [[ABŞ]] milli parkları xidmətinin sorğusuna əsasən Pacific Bell şirkəti tərəfindən sökülmüşdür.&lt;ref name=&quot;NPS letter&quot;&gt;{{cite web
| url= http://deserttripper.99k.org/mmletter.html
| title= NPS Correspondence
| first= Mary G.
| last= Martin
| date= June 9, 2000
| archive-url=https://web.archive.org/web/20120301104553/http://deserttripper.99k.org/mmletter.html
| archive-date=2012-03-01
| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Rəsmi səbəb olaraq insan axının səbəb olduğu arzuolunmaz ekoloji vəziyyət göstərilirdi. Köşkün tərəfdarları tərəfindən xatirə lövhəsi qurulsa da bu da xidmət tərəfindən sökülmüşdür. Telefon köşkünün tarixçəsi əsasında &quot;Moxavedə telefon köşkü&quot; adlı film də çəkilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Kaliforniya tikililəri]]
[[Kateqoriya:İnternet mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:Telefon əlaqəsi]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>07e6z74r2nqphktjhm8yd4tovq06uvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avstraliya dəniz şiri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>414858</id>
    <revision>
      <id>9015274</id>
      <parentid>8852271</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="tl8scj6n34zlhp2ibl1fllurlqb00kg" xml:space="preserve">
{{Takson}}
'''Avstraliya dəniz şiri''', və ya '''Ağpapaqlı dəniz şiri''' ({{lang-la|Neophoca cinerea}}) — [[Qulaqlı suiti]] fəsiləsinin aid, Avstraliyanın cənub və qərb sahillərində yayayan növ.

== Xariçi görünüşü ==
Bu növün erkəkləri 2,5 metr uzunluğa və 300 kq çəkiyə malik olurlar. Dişiləri isə 1,8 m uzunluğa və 100 kq çəkiyə malik olur. Bu növün fərdləri bir-birindən kəskin fərqlənir: Erkəklər tünd-qəhvəyi, dişilərdə isə üzəri gümüşü-boz və ya açıq qəhvəyi olur. Dişilərin aşağı hissələri nisbətən açıq rəngdə olur.

== Yayıldığı ərazilər ==
Bu növün koloniyalarına [[Avstraliya]]nın cənub və sərb sahillərində rast gəlinir. Bəzən onlar sahilə yaxın kiçik adalarda da yaşayırlar. [[XIX əsr]]də onların yaşadığı areal [[Tasmaniya]] və [[Yeni Cənubi Uels]] ərazilərinidə təşkil edirdi. Avstraliya dəniz şiri heç vaxt bir yerdən başqa yerə miqrasiya etmir (hətta çütləşmə dönəmində). Onlara nadir hallarda sahildən 300&amp;nbsp;km aralıda müşahidə edilir.

== Çoxalması ==
Avstraliya dəniz şiri Qulaqlı suitilərin digər növləri kimi çütləşmə dönəmində özlərini başqa cür aparırlar. Erkəklər dişiyə sahiblənmək üçün ən yaxşı ərazi uğrunda bir-biri ilə buruşurlar. Ən zəif erkəklər koloniyanın uçqar ərazilərinə çəkilməli olurlar. Koloniyada daim sakitçilik höküm sürür. Cavan erkəklər qüçlü və qoçaman erkəklərin diqqətsizliyindən istifadə edərək dişilərə sahiblənməyə çalışırlar. Avstraliya dəniz şiri digər növlərə nisbətən daha aqrissiv olurlar (bu baxımından [[Cənub dəniz şiri]]nidə ötürlər).

== Təhlükə və qoruma ==
Avstraliya sahillərində yaşayan [[Kap dəniz pişiyi]] və [[Yeni Zelandiya dəniz pişiyi]] kimi suitilərinə nisbətdə Avstraliya dəniz şiri az rast gəlinən növdür. Onların ümumi sayı 12-min baş təşkil edir. Onların sayının əvvəlki dövrlərə nisbətən çox olmasına baxmayaraq yayılma arealı baxımından azalma müşahidə edilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qulaqlı suitilər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitab siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növlər]]
[[Kateqoriya:20–24 ID olan Taksonbar]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>tl8scj6n34zlhp2ibl1fllurlqb00kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nevroz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422469</id>
    <revision>
      <id>9015449</id>
      <parentid>9014079</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>9015449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="696qgunzw2mm34ohbt9ytlhschux7r4" xml:space="preserve">{{Xəstəlik}}

'''Nevroz''' — ümumi tibbdə{{efn|Psixoanalizdə və psixodinamikada işlənilir.}} köhnəlmiş termin. [[Narahatlıq]], [[depressiya]] və ya digər xoşbəxtsizlik və ya sıxıntı hissləri ilə xarakterizə olunan psixi pozğunluqlara istinad etmək üçün istifadə edilir.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/science/neurosis]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
“Nevroz” termini ilk dəfə 1776-cı ildə Şotlandiya həkimi U.Qullen tərəfindən təklif edilmişdir. XIX əsrin axırlarına qədər bir sıra somatik nevroloji, psixi və s. xəstəliklər nezrozlar kimi təsvir edilirdi. F.Pinel karlığı,korluğu, bağırsaq keçilməzliyini, [[tetanus]] xəstəliyini də nevroz hesab edirdi. M.Romberq isə hətta iflicləri, beyin sifilisini, mühiti sinir sisteminin xəstəliklərini nevrozlar kimi təqdim etməyə cəhd göstərmişdir. XIX əsrin sonuna doğru patoloji anatomiyanın, histologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq nevroz probleminə münasibət dəyişməyə başladı və onun MSS-də heç bir dəyişiklik törətməyən, sırf funksianal xəstəlik olması sübuta yetdi. 1911-ci ildə P.Jane nevrozların yaranmasında psixogeniyaların rolunu sübut edərək göstərdi ki, sadə reaksiyalar (psixonevroloji əlamətlər) daha mürəkkəb reaksiyaların (ASF-in) çatışmazlığı, daha doğrusu onların tarazlığının pozulması nəticəsində meydana çıxır. Bu ideyanı müdafiə edən P.Duboya (1912) “nevroz” terminini “psixonevroz” termini ilə əvəz etməyi təklif etdi.
Nevrozların müasir təsnifatı hələ də mübahisəlidir. Bəzi müəlliflərin fikrincə nevrozların klassik 3 forması nerasteniya, sayrışan hallar nevrozu, isteriya ilə yanaşı digər nevrozlar və nevrotik hallar da mövcuddur. Bunlara ipoxondrik, depressiv nevroz, qorxu nevrozu, vegetanevroz və s. aid edilir.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

== Qeydlər ==
{{Qeyd siyahısı}}

[[Kateqoriya:Xəstəliklər və pozuntular]]
[[Kateqoriya:Nevrologiya]]</text>
      <sha1>696qgunzw2mm34ohbt9ytlhschux7r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015527</id>
      <parentid>9015449</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>9015527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="bs11dlzfgnubwrs515u8wecqt25bqcn" xml:space="preserve">{{Xəstəlik}}

'''Nevroz''' — ümumi tibbdə{{efn|Psixoanalizdə və psixodinamikada işlənilir.}} köhnəlmiş termin. [[Narahatlıq]], [[depressiya]] və ya digər xoşbəxtsizlik və ya sıxıntı hissləri ilə xarakterizə olunan psixi pozğunluqlara istinad etmək üçün istifadə edilir.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/science/neurosis]&lt;/ref&gt;

[[Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı]] tərəfindən dərc olunan [[Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı]] və [[Amerika Psixiatriya Assosiasiyası]] tərəfindən dərc olunan [[Psixi pozğunluqların diaqnostik və statistik təlimatı]] kimi təsnifatedici sənədlərdə &quot;nevroz&quot; sözü artıq hər hansı psixoloji pozuntuların adlandırması üçün işlənilmir. 2007-ci ildə nəşr olunan Amerika İrsi Tibbi Lüğətinə ({{dil-en|American Heritage Medical Dictionary}}) görə bu ifadə artıq psixiatriya diaqnostikasında işlənilmir.&lt;ref name=&quot;ahmd&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=neurosis |entry= Neurosis | title = The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins Publishers |year=2022 |isbn=978-0-618-82435-9}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
“Nevroz” termini ilk dəfə 1776-cı ildə Şotlandiya həkimi U.Qullen tərəfindən təklif edilmişdir. XIX əsrin axırlarına qədər bir sıra somatik nevroloji, psixi və s. xəstəliklər nezrozlar kimi təsvir edilirdi. F.Pinel karlığı,korluğu, bağırsaq keçilməzliyini, [[tetanus]] xəstəliyini də nevroz hesab edirdi. M.Romberq isə hətta iflicləri, beyin sifilisini, mühiti sinir sisteminin xəstəliklərini nevrozlar kimi təqdim etməyə cəhd göstərmişdir. XIX əsrin sonuna doğru patoloji anatomiyanın, histologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq nevroz probleminə münasibət dəyişməyə başladı və onun MSS-də heç bir dəyişiklik törətməyən, sırf funksianal xəstəlik olması sübuta yetdi. 1911-ci ildə P.Jane nevrozların yaranmasında psixogeniyaların rolunu sübut edərək göstərdi ki, sadə reaksiyalar (psixonevroloji əlamətlər) daha mürəkkəb reaksiyaların (ASF-in) çatışmazlığı, daha doğrusu onların tarazlığının pozulması nəticəsində meydana çıxır. Bu ideyanı müdafiə edən P.Duboya (1912) “nevroz” terminini “psixonevroz” termini ilə əvəz etməyi təklif etdi.
Nevrozların müasir təsnifatı hələ də mübahisəlidir. Bəzi müəlliflərin fikrincə nevrozların klassik 3 forması nerasteniya, sayrışan hallar nevrozu, isteriya ilə yanaşı digər nevrozlar və nevrotik hallar da mövcuddur. Bunlara ipoxondrik, depressiv nevroz, qorxu nevrozu, vegetanevroz və s. aid edilir.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

== Qeydlər ==
{{Qeyd siyahısı}}

[[Kateqoriya:Xəstəliklər və pozuntular]]
[[Kateqoriya:Nevrologiya]]</text>
      <sha1>bs11dlzfgnubwrs515u8wecqt25bqcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015558</id>
      <parentid>9015527</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>9015558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="hgia7f370cm6buh6nfxuvhfegm7aj2r" xml:space="preserve">{{Xəstəlik}}

'''Nevroz''' — ümumi tibbdə{{efn|Psixoanalizdə və psixodinamikada işlənilir.}} köhnəlmiş termin. [[Narahatlıq]], [[depressiya]] və ya digər xoşbəxtsizlik və ya sıxıntı hissləri ilə xarakterizə olunan psixi pozğunluqlara istinad etmək üçün istifadə edilir.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/science/neurosis]&lt;/ref&gt;

[[Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı]] tərəfindən dərc olunan [[Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı]] və [[Amerika Psixiatriya Assosiasiyası]] tərəfindən dərc olunan [[Psixi pozğunluqların diaqnostik və statistik təlimatı]] kimi təsnifatedici sənədlərdə &quot;nevroz&quot; sözü artıq hər hansı psixoloji pozuntuların adlandırması üçün işlənilmir. 2007-ci ildə nəşr olunan Amerika İrsi Tibbi Lüğətinə ({{dil-en|American Heritage Medical Dictionary}}) görə bu ifadə artıq psixiatriya diaqnostikasında işlənilmir.&lt;ref name=&quot;ahmd&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=neurosis |entry= Neurosis | title = The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins Publishers |year=2022 |isbn=978-0-618-82435-9}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
“Nevroz” termini ilk dəfə 1776-cı ildə Şotlandiya həkimi U.Qullen tərəfindən təklif edilmişdir. XIX əsrin axırlarına qədər bir sıra somatik nevroloji, psixi və s. xəstəliklər nezrozlar kimi təsvir edilirdi. F.Pinel karlığı,korluğu, bağırsaq keçilməzliyini, [[tetanus]] xəstəliyini də nevroz hesab edirdi. M.Romberq isə hətta iflicləri, beyin sifilisini, mühiti sinir sisteminin xəstəliklərini nevrozlar kimi təqdim etməyə cəhd göstərmişdir. XIX əsrin sonuna doğru patoloji anatomiyanın, histologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq nevroz probleminə münasibət dəyişməyə başladı və onun MSS-də heç bir dəyişiklik törətməyən, sırf funksianal xəstəlik olması sübuta yetdi. 1911-ci ildə P.Jane nevrozların yaranmasında psixogeniyaların rolunu sübut edərək göstərdi ki, sadə reaksiyalar (psixonevroloji əlamətlər) daha mürəkkəb reaksiyaların (ASF-in) çatışmazlığı, daha doğrusu onların tarazlığının pozulması nəticəsində meydana çıxır. Bu ideyanı müdafiə edən P.Duboya (1912) “nevroz” terminini “psixonevroz” termini ilə əvəz etməyi təklif etdi.
Nevrozların müasir təsnifatı hələ də mübahisəlidir. Bəzi müəlliflərin fikrincə nevrozların klassik 3 forması nerasteniya, sayrışan hallar nevrozu, isteriya ilə yanaşı digər nevrozlar və nevrotik hallar da mövcuddur. Bunlara ipoxondrik, depressiv nevroz, qorxu nevrozu, vegetanevroz və s. aid edilir.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

== Qeydlər ==
{{Qeyd siyahısı}}

[[Kateqoriya:Xəstəliklər və pozuntular]]
[[Kateqoriya:Psixoanalitik nəzəriyyə]]</text>
      <sha1>hgia7f370cm6buh6nfxuvhfegm7aj2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hacı Əliyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427941</id>
    <revision>
      <id>9015024</id>
      <parentid>8999389</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42281-78</username>
        <id>351473</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2023-cü il: */</comment>
      <origin>9015024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178401" sha1="9rnstcugjextd3uduwjz313sgaq5uam" xml:space="preserve">{{Seçilmiş məqalə}}
{{İdmançı
|adı           = Hacı Əliyev
|orijinal adı  = 
|şəklin ölçüsü = 260px
|şəklin izahı  = &lt;small&gt;Hacı Əliyev 2016-cı ildə [[Braziliya]]nın [[Rio-de-Janeyro]] şəhərində baş tutan [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nın bürünc medalına sahib olanda (20 avqust 2016-cı il)&lt;/small&gt;
|tam adı       = Hacı Azər oğlu Əliyev
|ləqəbi        = 
|vətəndaşlıq   = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|vəfat tarixi  = 
|vəfat yeri    = 
|boyu          = 170 sm. (5 ft 7 in)
|çəkisi        = 
|idman növü    = Güləş
|məşqçisi      = Qırxlar Bədəlov
|komandası     = [[Neftçi İdman Klubu]]
|hərbi rütbəsi = {{Mayor/Azərbaycan|DSX}}
|medallar      =
{{Medal yarışları|[[Fayl:Olympic rings without rims.svg|65x65px]] &lt;br&gt; [[Yay Olimpiya Oyunları|Olimpiya Oyunları]]}}
{{Bürüncmedal|[[2016 Yay Olimpiya Oyunları|2016 Rio-de-Janeyro]]|57 kq.}}
{{Gümüşmedal|[[2020 Yay Olimpiya Oyunları|2020 Tokio]]|65 kq.}}
{{Medal yarışları|[[Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]}}
{{Qızılmedal|[[2014 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|2014 Daşkənd]]|61 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2015 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|2015 Las-Veqas]]|61 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2017 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|2017 Paris]]|61 kq.}}
{{Medal yarışları|[[Avropa Oyunları]]}}
{{Bürüncmedal|[[2015 Avropa Oyunları|2015 Bakı]]|61 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2019 Avropa Oyunları|2019 Minsk]]|65 kq.}}
{{Medal yarışları|[[Güləş üzrə Avropa çempionatı|Avropa Çempionatı]]}}
{{Qızılmedal|[[2014 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2014 Vantaa]]|61 kq.}}
{{Bürüncmedal|[[2016 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2016 Riqa]]|61 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2018 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2018 Kaspiysk]]|65 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2019 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2019 Buxarest]]|65 kq.}}
{{Gümüşmedal|[[2022 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2022 Budapeşt]]|65 kq.}}
{{Qızılmedal|[[2023 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2023 Zaqreb]]|70 kq.}}
{{Medal yarışları|Dövlət təltifləri}}
{{2-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni}} {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)&quot; yubiley medalı}} &lt;br&gt; {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919-2019)&quot; yubiley medalı}} &lt;br&gt; {{Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu}}
}}
'''Hacı Azər oğlu Əliyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]]ı təmsil edən sərbəst güləşçi. Hacı Əliyev 2016-cı ildə [[Braziliya]]nın [[Rio-de-Janeyro]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nda bürünc medal, 2020-ci ildə [[Yaponiya]]nın [[Tokio]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nda isə gümüş medala sahib olub.

Hacı Əliyev həmçinin 2014-cü ildə [[Özbəkistan]]ın [[Daşkənd]] şəhərində baş tutan [[2014 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]nın, 2015-ci ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Birləşmiş Ştatlar]]ın [[Las-Veqas]] şəhərində baş tutan [[2015 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]nın və 2017-ci ildə [[Fransa]]nın [[Paris]] şəhərində baş tutan [[2017 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]nın qalibi olub. Bununla da o, üç dəfə Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib olan birinci və yeganə [[Azərbaycan]] güləşçisi olub.

2015-ci ildə [[Azərbaycan]]da [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nın bürünc medalına, 2019-cu ildə [[Belarus]]da isə [[2019 Avropa Oyunları|II Avropa Oyunları]]nın qızıl medalına sahib olan Hacı Əliyev, [[2014 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2014]], [[2018 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2018]], [[2019 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2019]] və [[2023 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|2023]]-cü illərdə Avropa Çempionatının qızıl medallarını da qazanıb. Bununla da Hacı Əliyev dörd dəfə Avropa Çempionatının qalibi olan birinci və yeganə Azərbaycan sərbəst güləşçisidir. Hacı Əliyev həm də [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|2017]] və [[2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları|2021]]-ci illərdə [[İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın da qalibi olub.

Hacı Əliyev Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 29 iyun 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə,&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{cite news|title=I Avropa Oyunları qaliblərinin və Azərbaycan idmanında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamı|author=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=29.06.2015|url=https://e-qanun.az/framework/30270|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20161221174611/http://e-qanun.az/framework/30270|archivedate=2016-12-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 22 avqust 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu]] ilə,&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Milli Olimpiya Komandasının üzvlərinin &quot;Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu&quot; ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 1 sentyabr 2016-cı il tarixli 2292 nömrəli Sərəncamı|author=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=01.09.2016|url=https://e-qanun.az/framework/33581|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20161221174612/http://e-qanun.az/framework/33581|archivedate=2016-12-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 12 avqust 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən isə [[&quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni|2-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni]] ilə təltif edilib.&lt;ref name=&quot;:06&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Milli Olimpiya Komandasının üzvlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 12 avqust 2021-ci il tarixli 2856 nömrəli Sərəncamı|author=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=12.08.2021|url=https://e-qanun.az/framework/48090|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20220723150453/https://e-qanun.az/framework/48090|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Karyerası ərzində 48 beynəlxalq yarışa qatılan Hacı Əliyev onların 15-də qızıl medal, 10-da gümüş medal, 14-də isə bürünc medal qazanıb. Hacı Əliyev həmçinin [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin zabitidir.

O, 2024-cü il avqustun 11-də karyerasını başa vurub.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-08-11 |title=Hacı Əliyev karyerasını başa vurub |url=https://report.az/ferdi/haci-eliyev-karyerasini-basa-vurdugunu-elan-edib/ |access-date=2024-08-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812043402/https://report.az/ferdi/haci-eliyev-karyerasini-basa-vurdugunu-elan-edib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Hacı Azər oğlu Əliyev 1991-ci il aprelin 21-də [[Naxçıvan]] şəhərində anadan olub. 1997–2008-ci illərdə [[Naxçıvan]] şəhərində 12 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alan Hacı Əliyev, 2008–2012-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası|Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA)]] ali təhsil alıb. [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin Sərhəd Qoşunlarının sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Hacı Əliyevin atası Azər Əliyev [[Naxçıvan]]da [[sərbəst güləş]] üzrə məşqçi olaraq çalışırdı. Məhz atası oğlunun güləşçi olmasını arzulayırdı. Məhz buna görə də Hacı Əliyev 1999-cu ildə qardaşı [[Yaşar Əliyev (güləşçi)|Yaşar Əliyev]] ilə birgə sərbəst güləşlə məşğul olmağa başladı. Əliyevlər ailəsində birinci uğura 2013-cü ildə Avropa Çempionatının bürünc medalçısı olmağla [[Yaşar Əliyev (güləşçi)|Yaşar Əliyev]] imza atsa da, qardaşı Hacı Əliyev növbəti illərdə daha ciddi nailiyyətlər qazanaraq dünya şöhrətli güləşçi oldu. Hacı Əliyev 2004-cü ildən [[Elman Əzimzadə]]nin rəhbərliyi altında məşq edir.

2014-cü ildə ailə həyatı quran Hacı Əliyevin 2015-ci ilin avqust ayında qızı Aişə dünyaya gəldi. Hacı Əliyev [[2015 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|2015-ci ildə Las-Veqasda baş tutan Dünya Çempionatı]]nda qazandığı çempionluğu məhz qızı Aişəyə həsr etdi.

== Karyerası ==
Hacı Əliyev 2007-ci ilin iyun ayında [[Dağıstan]]da baş tutan yeniyetmələrin beynəlxalq yarışında mübarizə apardı və qızıl medalın sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K1&quot;&gt;{{cite news|title=Семь медалей из Дагестана|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.06.2007|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20070619021734774.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723152217/https://www.azerisport.com/wrestling/20070619021734774.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Daha sonra o, iyul ayında [[Trabzon]] şəhərində baş tutan I [[Qara dəniz]] Oyunlarında qüvvəsini sınadı. [[Rumıniya]] və [[Moldova]] güləşçilərini məğlub edən 16 yaşlı Hacı Əliyev, final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K2&quot;&gt;{{cite news|title=Игры Черноморских Стран: Азербайджанские вольники громят румын|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.07.2007|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706022614811.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723153330/https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706022614811.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K3&quot;&gt;{{cite news|title=Игры Черноморских Стран: Два вольника уже в финале|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.07.2007|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706032009035.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723153307/https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706032009035.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə isə o, [[Rusiya]] nümayəndəsi Vladimir Yaxovlev üzərində 5:3 hesabı ilə qələbə qazandı və I Qara dəniz Oyunlarının qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K4&quot;&gt;{{cite news|title=Игры Черноморских Стран: Последнее слово за Гаджи Алиевым|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.07.2007|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706085815191.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723155203/https://www.azerisport.com/olimpizm/20070706085815191.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev 2024-cü il avqustun 11-də sosial şəbəkə hesabında paylaşım edərək karyerasını sonlandırdığını bildirib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== 2008-ci il: Yeniyetmələrin Avropa Çempionatında &quot;gümüş&quot; ===
Hacı Əliyev 2008-ci ilin may ayında [[Antalya]] şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında beynəlxalq turnirdə mübarizə və yarışın bürünc medalının sahibi oldu. Bu uğurdan sonra o, beynəlxalq səviyyədə birinci nailiyyətinə imza atdı. Hacı Əliyev 2008-ci ilin iyun ayında [[Latviya]]nın [[Dauqavpils]] şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K5&quot;&gt;{{cite news|title=Три золота из Латвии|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.06.2008|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20080626022122599.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723160022/https://www.azerisport.com/wrestling/20080626022122599.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, final görüşündə [[Gürcüstan]] güləşçisi [[Vladimir Xinçeqaşvili]]yə məğlub oldu və çempionatın gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K5&quot; /&gt; Daha sonra o, 2009-cu ilin fevral ayında Azərbaycan Çempionatında mübarizə apardı və final görüşündə Ağahüseyn Muradova məğlub olaraq çempionatının gümüş medalçısı oldu. Mart ayında [[Latviya]]nın [[Riqa]] şəhərində baş tutan beynəlxalq turnirdə beşinci pillənin sahibi olan Hacı Əliyev, həmin ilin sonlarında [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]], güləş məşqçisi [[Əliyar Əliyev]]in xatirəsinə həsr olunan gənclər arasında turnirdə və Azərbaycan Kubokunda mübarizə apardı və yarışların qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K6&quot;&gt;{{cite news|title=Определились лучшие вольники страны|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=11.10.2009|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20091011064633586.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723193156/https://www.azerisport.com/wrestling/20091011064633586.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K7&quot;&gt;{{cite news|title=Газюмов стал лучшим в Азербайджане|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.12.2009|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20091220120040589.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723193158/https://www.azerisport.com/wrestling/20091220120040589.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2010-cu il: Avropa Çempionatında debüt ===
Hacı Əliyev 2010-cu ilin əvvəlində İvan Yarıginin xatirəsinə həsr olunan Qran-Pridə və [[Kiyev]] şəhərində baş tutan beynəlxalq yarışda mübarizə aparsa da, uğur qazana bilmədi.&lt;ref name=&quot;:K8&quot;&gt;{{cite news|title=Лидеры азербайджанской борьбы не поехали в Россию|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.01.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100126044453248.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723193509/https://www.azerisport.com/wrestling/20100126044453248.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K9&quot;&gt;{{cite news|title=Чемпион Европы едет в Киев|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.02.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100217032048434.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723193510/https://www.azerisport.com/wrestling/20100217032048434.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin 12–18 aprelində [[Azərbaycan]]ın ev sahibliyində güləş üzrə Avropa Çempionatı baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:K10&quot; /&gt; [[Azərbaycan Güləş Federasiyası|Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF)]] və sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının məşqçiləri tərəfindən Avropa Çempionatında mübarizə aparacaq sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətində son Avropa Çempionatının qalibi [[Zəlimxan Hüseynov]]a etimad göstərilməsi qərara alındı.&lt;ref name=&quot;:K10&quot; /&gt; Amma çempionatın başlamasına bir gün qala, [[Zəlimxan Hüseynov]] xəstələndiyinə görə məşqçilər təcili olaraq onu əvəzləməli oldular.&lt;ref name=&quot;:K10&quot; /&gt; Məşqçilər tərəfindən çempionatda mübarizə aparmaq şansı Hacı Əliyevə verildi.&lt;ref name=&quot;:K10&quot;&gt;{{cite news|title=Срочная замена в сборной Азербайджана|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.04.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100412054853953.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723194432/https://www.azerisport.com/wrestling/20100412054853953.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

18 yaşlı Hacı Əliyev aprelin 14-də [[Heydər Əliyev adına İdman Arenası]]nda [[Güləş üzrə Avropa çempionatı|Avropa Çempionatları]]nda debüt etdi.&lt;ref name=&quot;:K11&quot; /&gt; O, birinci görüşdə [[Almaniya]] güləşçisi Tim Şleyqer ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:K11&quot;&gt;{{cite news|title=Соперники Азербайджана во второй день Евро 2010|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.04.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100413065232949.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723194440/https://www.azerisport.com/wrestling/20100413065232949.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K12&quot;&gt;{{cite news|title=Чемпионат Европы 2010: СНГовские медали, но без нас (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=14.04.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100414101017330.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723194443/https://www.azerisport.com/wrestling/20100414101017330.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin görüşün birinci hissəsində Hacı Əliyev 0:1 hesabı ilə məğlub olsa da, növbəti hissələrdə 3:0 və 3:1 hesabları ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:K12&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Moldova]] nümayəndəsi Andrey Perpelita ilə qarşılandı.&lt;ref name=&quot;:K12&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev birinci hissədə 4:5 hesabı ilə rəqibinə məğlub olsa da, növbəti hissədə 1:0 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:K12&quot; /&gt; Həlledici hissədə isə Andrey Perpelita 5:0 hesabı ilə rəqibindən üstün oldu.&lt;ref name=&quot;:K12&quot; /&gt; Bununla da Hacı Əliyev Avropa Çempionatında mübarizəni dayandırdı və çempionatını 8-ci pillədə başa vurdu.&lt;ref name=&quot;:K12&quot; /&gt; Avropa Çempionatından sonra Hacı Əliyev iyul ayında Qızıl Qran-Pridə mübarizə apardı və birinci görüşdəcə məğlub olaraq mübarizəni dayandırdı.&lt;ref name=&quot;:K13&quot;&gt;{{cite news|title=Самурай для Фарида Мансурова|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.07.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100715031457637.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723200013/https://www.azerisport.com/wrestling/20100715031457637.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K14&quot;&gt;{{cite news|title=Три золота Азербайджана на Золотом Гран-при (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.07.2010|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20100716111458941.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723200014/https://www.azerisport.com/wrestling/20100716111458941.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Beynəlxalq turnirlərdə uğursuz nəticələr qazansa da, 2010-cu ilin sonlarında o, &quot;Hünər meydanı&quot; turnirində və [[Gəncə]] şəhərində baş tutan İsax Cəfərovun xatirəsinə həsr olunan turnirdə qalib olmağı bacardı.

=== 2011-ci il: Gənclərin Avropa Çempionatında final ===
Hacı Əliyev 2011-ci ilə fevral ayında [[Bolqarıstan]]ın [[Burqas]] şəhərində baş tutan Dan Kolovun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirlə start verdi.&lt;ref name=&quot;:K15&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанские борцы едут в Болгарию|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=22.02.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20110222122750917.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723200040/https://www.azerisport.com/wrestling/20110222122750917.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin turnirdə o, 8-ci pillənin sahibi oldu. May ayında isə Hacı Əliyev [[Dağıstan]]ın [[Mahaçqala]] şəhərində baş tutan Əli Əliyevin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı və bu səfərdə medalçılar sırasına düşə bilmədi.&lt;ref name=&quot;:K16&quot;&gt;{{cite news|title=Кубинец дебютирует за Азербайджан в России (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.05.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20110518042627254.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220723200042/https://www.azerisport.com/wrestling/20110518042627254.html|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Beynəlxalq turnirlərdə ardıcıl uğursuz nəticələrdən sonra Hacı Əliyev ciddi uğura imza atmağı bacardı. O, 2011-ci ilin iyun ayında [[Serbiya]]nın [[Zrenyanin]] şəhərində baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatında mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K17&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан выходит на старт Чемпионата Европы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.06.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20110620013546842.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724071803/https://www.azerisport.com/wrestling/20110620013546842.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Final görüşündə Ömər Uzana məğlub olan Hacı Əliyev, gənclər arasında Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K18&quot;&gt;{{cite news|title=Три медали в первый день Чемпионата Европы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=22.06.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20110622120109457.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724071852/https://www.azerisport.com/wrestling/20110622120109457.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu uğurdan sonra o, iyul ayında Qızıl Qran-Pridə mübarizə aparsa da, medalçılar sırasına düşə bilmədi.&lt;ref name=&quot;:K19&quot;&gt;{{cite news|title=Финальный смотр|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.07.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20110708120008460.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724072018/https://www.azerisport.com/wrestling/20110708120008460.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2011-ci ildə Hacı Əliyev növbəti uğura [[Çeçenistan]]ın [[Qroznı]] şəhərində baş tutan Ramzan Kadırovun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə imza atdı.&lt;ref name=&quot;:K20&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанцы едут на Мемориал Кадырова|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.10.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20111008031750728.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724072040/https://www.azerisport.com/wrestling/20111008031750728.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, həlledici görüşdə [[Rusiya]] nümayəndəsi Əhməd Çaxayevə məğlub oldu və gümüş medalın sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K21&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанец упустил 20 000 долларов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=11.10.2011|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20111011024708746.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724072326/https://www.azerisport.com/wrestling/20111011024708746.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2012-ci il: Qazanılan birinci nailiyyətlər ===
Hacı Əliyev 2012-ci ilə [[Kiyev]] şəhərində baş tutan beynəlxalq turnirdə mübarizə aparmaqla start verdi.&lt;ref name=&quot;:K30&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан примет участие в турнире в Киеве|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.02.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120213124101449.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724080524/https://www.azerisport.com/wrestling/20120213124101449.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, [[Ağahüseyn Mustafayev]] ilə birgə həmin turnirin bürünc medallarına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K31&quot;&gt;{{cite news|title=11 медалей из Киева|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.02.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120217121637643.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724080535/https://www.azerisport.com/wrestling/20120217121637643.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; May ayında isə Hacı Əliyev və [[Ağahüseyn Mustafayev]] [[Azərbaycan]]ın ev sahibliyində baş tutan sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunda mübarizə aparacaq Azərbaycan yığmasının heyətində yer aldılar.&lt;ref name=&quot;:K22&quot;&gt;{{cite news|title=На Кубок мира Азербайджан заявляет пять олимпийцев|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120509020057220.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724074740/https://www.azerisport.com/wrestling/20120509020057220.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Saypulla Absaidov]]un rəhbərliyi altında Azərbaycan yığması &quot;A&quot; qrupunda [[Belarus]], [[Bolqarıstan]], [[Qazaxıstan]] və [[Rusiya]] yığmaları ilə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K27&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Определились все финалисты Кубка мира (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120512120846095.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724075545/https://www.azerisport.com/wrestling/20120512120846095.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması birinci görüşdə Rusiya güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 7:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K23&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Азербайджан всухую разгромил Россию (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120512122932126.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724074828/https://www.azerisport.com/wrestling/20120512122932126.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Alexander Boqamayevi 1:0 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K23&quot; /&gt; Növbəti görüşdə Azərbaycan güləşçiləri Bolqarıstan yığması ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:K24&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Азербайджан разгромил и Болгарию (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120512013850552.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724074831/https://www.azerisport.com/wrestling/20120512013850552.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu görüşdə də Azərbaycan yığması rəqibi üzərində 7:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K24&quot; /&gt; Komandanın heyətində bu səfər Hacı Əliyev əvəzinə [[Ağahüseyn Mustafayev]] mübarizə apardı və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K24&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin üçüncü görüşündə Azərbaycan pəhləvanları Qazaxıstan yığması ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:K25&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Азербайджан не оставил шанса Казахстану (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120512013955676.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724074841/https://www.azerisport.com/wrestling/20120512013955676.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu görüşdə də Azərbaycan yığması tam üstün nəticə göstərdi və 7:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K25&quot; /&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev də qələbə qazanan güləşçilərdən oldu.&lt;ref name=&quot;:K25&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin son görüşündə Azərbaycan yığması Belarus güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:K26&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Исаев подвел Азербайджан (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120512014022509.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724074852/https://www.azerisport.com/wrestling/20120512014022509.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyevin qələbədə pay sahibi olduğu görüşdə Azərbaycan pəhləvanları 6:1 hesabı ilə qələbə qazandı və final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K27&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:K26&quot; /&gt; Həlledici görüşdə Azərbaycan yığması İran güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:K28&quot;&gt;{{cite news|title=Кубок Мира: Азербайджан проиграл Ирану в финале Кубка мира (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120513115222555.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724080130/https://www.azerisport.com/wrestling/20120513115222555.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Azərbaycan güləşçiləri İran yığmasına 3:4 hesabı ilə məğlub oldu və sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunun gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K28&quot; /&gt; Komandanın heyətində qələbə qazanan güləşçilər Hacı Əliyev, [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]] və [[Camaləddin Məhəmmədov]] oldu.&lt;ref name=&quot;:K28&quot; /&gt; Ümumi olaraq isə turnir ərzində Azərbaycan yığmasının heyətində fərqlənin güləşçilər, mübarizə apardığları bütün görüşlərdə qalib gələn Hacı Əliyev və [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]].&lt;ref name=&quot;:K29&quot;&gt;{{cite news|title=Иранская подножка для Азербайджана|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=14.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120514120339201.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724080130/https://www.azerisport.com/wrestling/20120514120339201.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Dünya Kubokunda gümüş medala sahib olan sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığması may ayında [[Qəbələ]]də təlim-məşq toplanışında oldu.&lt;ref name=&quot;:K32&quot;&gt;{{cite news|title=Вольники начали сбор в Габале|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.05.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120525122420756.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724165817/https://www.azerisport.com/wrestling/20120525122420756.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İyun ayında isə sərbəst güləşçilər [[Almaniya]]nın [[Dortmund]] şəhərində baş tutan Almaniya Qran-Prisində mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K33&quot;&gt;{{cite news|title=Судьба путевки на Олимпиаду решится в Дортмунде|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.06.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120625075842664.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724170048/https://www.azerisport.com/wrestling/20120625075842664.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev Almaniya Qran-Prisində dörd dəfə Dünya Çempionatının qalibi olan [[Rusiya]] nümayəndəsi Kuduxova məğlub oldu və turnirin bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K34&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев проиграл Кудухову|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.07.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120701112603758.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724170057/https://www.azerisport.com/wrestling/20120701112603758.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Daha sonra o, [[Azərbaycan]]da baş tutan Qızıl Qran-Pridə mübarizə apardı və bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K35&quot;&gt;{{cite news|title=Девять медалей Азербайджана в первый день финала Золотого Гран-При (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=21.09.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20120921073409337.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724170443/https://www.azerisport.com/wrestling/20120921073409337.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İlin sonunda isə Hacı Əliyev Azərbaycan Çempionatında mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K36&quot;&gt;{{cite news|title=Газюмов выиграл чемпионат Азербайджана, Гасанов проиграл (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=21.12.2012|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20121221080036355.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724170449/https://www.azerisport.com/wrestling/20121221080036355.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə o, [[Ağahüseyn Mustafayev]]i məğlub etdi və Azərbaycan Çempionatının qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K36&quot; /&gt;

=== 2013-cü il: Universiada Oyunlarında &quot;bürünc&quot; ===
[[Fayl:Ilham Aliyev received winners and prize-winners in the 27th Summer Universiade in Kazan.jpg|thumb|342x342px|alt=|[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] XXVII Universiada Oyunlarının qaliblərini və medalçılarını qəbul edən zaman. (Hacı Əliyev sağdan birinci / 24 iyul 2013-cü il)]]
Hacı Əliyev 2013-cü ilə Yaşar Doğunun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə bürünc medalına sahib olmaqla start verdi.&lt;ref name=&quot;:K37&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан выступит на Мемориале Догу без олимпийских чемпионов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=05.02.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130205070028889.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724172821/https://www.azerisport.com/wrestling/20130205070028889.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K38&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан завоевал золотую медаль Мемориала Догу (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=11.02.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130210034528761.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724172819/https://www.azerisport.com/wrestling/20130210034528761.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Artıq Azərbaycan yığmasının aparıcı üzvlərindən biri hesab olunan Hacı Əliyev, 18–24 martda [[Gürcüstan]]ın [[Tbilisi]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Avropa Çempinatına yollanacaq Azərbaycan yığmasının heyətində yer aldı.&lt;ref name=&quot;:K39&quot;&gt;{{cite news|title=На Евро без олимпийских чемпионов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.03.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130312063808689.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724172819/https://www.azerisport.com/wrestling/20130312063808689.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Çempionatdan əvvəl &quot;Azerisport&quot; idman portalına müsahibə verən sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının baş məşqçisi [[Saypulla Absaidov]], Hacı Əliyevdən uğur gözlədiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:K40&quot;&gt;{{cite news|title=Сайпулла Абсаидов: Азербайджан планирует завоевать три-четыре медали чемпионата Европы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.03.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130317025048484.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174015/https://www.azerisport.com/wrestling/20130317025048484.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev Avropa Çempionatında martın 20-də mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K41&quot;&gt;{{cite news|title=Определились соперники азербайджанских борцов во второй день чемпионата Европы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=19.03.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130319011931754.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174037/https://www.azerisport.com/wrestling/20130319011931754.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, birinci görüşdə [[Macarıstan]] nümayəndəsi Yozef Molnar ilə üz-üzə gəldi və 2:0 (5:0, 4:0) hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K42&quot;&gt;{{cite news|title=Яшар Алиев завоевал бронзу Чемпионата Европы (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.03.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130319082436614.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174056/https://www.azerisport.com/wrestling/20130319082436614.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1/4 final mərhələsində isə Hacı Əliyev [[Gürcüstan]] güləşçisi [[Vladimir Xinçeqaşvili]] ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:K42&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizə şəraitində baş tutan görüşün birinci hissəsində Xinçeqaşvili 1:0 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K42&quot; /&gt; Növbəti görüşdə isə Əliyev 5:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K42&quot; /&gt; Həlledici hissədə isə Xinçeqaşvili 3:1 hesabı ilə üstün oldu və nəticədə Hacı Əliyev Avropa Çempionatında mübarizəni dayandırdı.&lt;ref name=&quot;:K42&quot; /&gt;

Hacı Əliyev Avropa Çempionatından sonra may ayında [[Dağıstan]]da baş tutan Əli Əliyevin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı və bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K43&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан завоевал еще 2 золотые медали на Мемориале Алиева в Дагестане (ФОТО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=27.05.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130527060820295.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174754/https://www.azerisport.com/wrestling/20130527060820295.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İyun ayından isə sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığması [[Belarus]]da təlim-məşq toplanışına yollandı.&lt;ref name=&quot;:K44&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанские борцы начали подготовку к Универсиаде|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.06.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130624084606294.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174800/https://www.azerisport.com/wrestling/20130624084606294.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Toplanışın əsas məqsədi Universiada Oyunlarına hazırlıq idi.&lt;ref name=&quot;:K44&quot; /&gt;

Hacı Əliyevin də mübarizə apardığı XXVII Universiada Oyunları 6–16 iyulda [[Rusiya]]nın [[Kazan]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:K45&quot;&gt;{{cite news|title=От Христова до Ибрагимова. Состав сборной Азербайджана на Универсиаду|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.07.2013|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20130703095452593.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20130709094837/http://www.azerisport.com/olimpizm/20130703095452593.html|archivedate=2013-07-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K46&quot;&gt;{{cite news|title=79 шансов на медали|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=04.07.2013|url=https://www.azerisport.com/kazan2013/20130704090528544.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724174813/https://www.azerisport.com/kazan2013/20130704090528544.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev Universiadanın birinci görüşündə [[Fransa]] nümayəndəsi Antuan Massida üzərində 4:0 hesabı ilə qələbə qazansa da, növbəti görüşdə [[İran]] təmsilçisi Bəhnam Ehsanpura 0:3 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəni təsəlliverici qrupda davam etdi.&lt;ref name=&quot;:K47&quot;&gt;{{cite news|title=Гасанов выиграл серебро Универсиады, бронза у Алиева (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.07.2013|url=https://www.azerisport.com/kazan2013/20130711070638251.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724180056/https://www.azerisport.com/kazan2013/20130711070638251.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə o, [[Monqolustan]] güləşçisi Nemexbayar Batsayxan ilə üz-üzə gəldi və 4:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazanaraq bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:K47&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyevin rəqibi [[Bolqarıstan]] nümayəndəsi Stefan İvanov oldu.&lt;ref name=&quot;:K47&quot; /&gt; Həmin görüşdə rəqibi üzərində 4:0 hesabı ilə qələbə qazanan Hacı Əliyev, XXVII Universiada Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K47&quot; /&gt; İyulun 24-də isə [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] [[Kazan]] şəhərində baş tutan XXVII Universiada Oyunlarının qaliblərini və medalçılarını qəbul etdi. Onlara [[Azərbaycan bayrağı]]nı dalğalandırdığları üçün minnətdarlığını bildirdi və yeni uğurlar arzuladı.

Universiada Oyunlarından sonra Hacı Əliyevi ciddi sınaq gözləyirdi. O, 16–22 sentyabrda [[Macarıstan]]ın [[Budapeşt]] şəhərində baş tutacaq Dünya Çempionatında [[Azərbaycan]]ı təmsil edirdi.&lt;ref name=&quot;:K49&quot;&gt;{{cite news|title=Состав сборных Азербайджана по борьбе на Чемпионате Мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=10.09.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130910064109869.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724180258/https://www.azerisport.com/wrestling/20130910064109869.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, Dünya Çempionatına Məhəmməd Əliömərovun rəhbərliyi altında Azərbaycan yığması ilə birgə [[Quba]] şəhərində hazırlaşdı.&lt;ref name=&quot;:K48&quot;&gt;{{cite news|title=Сборная Азербайджана начинает подготовку в Губе|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.07.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130724073719997.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724180246/https://www.azerisport.com/wrestling/20130724073719997.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Amma debüt Dünya Çempionatı 22 yaşlı Hacı Əliyev üçün uğurlu olmadı. O, birinci görüşdəcə [[İran]] güləşçisi Məsud İsmayılpura məğlub oldu və Dünya Çempionatını 30-cu pillədə başa vurdu.&lt;ref name=&quot;:K50&quot;&gt;{{cite news|title=Представители сборной Азербайджана проведут схватки с борцами Ирана, Казахстана и Мексики|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=16.09.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130916054226962.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724180539/https://www.azerisport.com/wrestling/20130916054226962.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:K51&quot;&gt;{{cite news|title=Магомедов остановился в двух шагах от бронзы Чемпионата Мира (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.09.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20130917051714416.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724180549/https://www.azerisport.com/wrestling/20130917051714416.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev Dünya Çempionatında üzləşdiyi uğursuzluğdan sonra Qızıl Qran-Pridə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:K52&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан завершает Золотое Гран-при с 11 медалями (ОБНОВЛЕНО)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.11.2013|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20131124105221313.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724182844/https://www.azerisport.com/wrestling/20131124105221313.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, final görüşünə qədər bütün rəqibləri üzərində qələbə qazansa da, həlledici görüşdə Azərbaycan yığmasının digər üzvü Əhmədnəbi Qvarzatilova məğlub oldu və Qızıl Qran-Prinin gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:K52&quot; /&gt; Hacı Əliyev həmçinin 2013-cü ildə Azərbaycan Çempionatının da qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:K53&quot;&gt;{{cite news|title=Севдимов, Родригес и другие чемпионы Азербайджана (ФОТОРЕПОРТАЖ)|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=23.12.2013|url=https://www.azerisport.com/photostory/20131223095245155.html|accessdate=24.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220724182840/https://www.azerisport.com/photostory/20131223095245155.html|archivedate=2022-07-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2014-cü il: Dünya çempionluğu və &quot;qızıl mövsüm&quot; ===
Hacı Əliyev 2014-cü ilin yanvar ayında sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətində [[Dubay]] şəhərinə təlim-məşq toplanışına yollandı.&lt;ref name=&quot;:D1&quot;&gt;{{cite news|title=Сборная Азербайджана начала дубайские сборы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=07.01.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140107010000998.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725060200/https://www.azerisport.com/wrestling/20140107010000998.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin toplanışların nəticəsi özünü Hacı Əliyevin 2014-cü il ərzində qazandığı uğurlarda göstərdi. Hacı Əliyev fevral ayında [[Bolqarıstan]]ın [[Sofiya]] şəhərində baş tutan Dan Kolovun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D2&quot;&gt;{{cite news|title=Олимпийский чемпион уехал в Болгарию|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.02.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140218104731123.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725060805/https://www.azerisport.com/wrestling/20140218104731123.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Turnirdə bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanan Hacı Əliyev, final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D3&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев показал Шарифову, как побеждать в Болгарии|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=22.02.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140222010055569.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725060916/https://www.azerisport.com/wrestling/20140222010055569.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə isə o, Munir Rəcəb Ağdaşdan üstün oldu və beynəlxalq turnirin qızıl medalına sahib oldu. Bu qələbə onun 2012-ci ildə Qızıl Qran-Pri çempionluğundan sonra beynəlxalq turnirlərdə qazandığı birinci qızıl medal idi. Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) mart ayında açıqladığı reytinq cədvəlinə əsasən Hacı Əliyev üçüncü pillədə qərarlaşmışdı.&lt;ref name=&quot;:D4&quot;&gt;{{cite news|title=Борцы Азербайджана улучшили свое положение в мировом рейтинге|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.03.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140312111345243.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725062038/https://www.azerisport.com/wrestling/20140312111345243.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev 2014-cü ildə birinci ciddi sınağına 1–6 apreldə [[Finlandiya]]nın [[Vantaa]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Avropa Çempionatında qatıldı.&lt;ref name=&quot;:D5&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан сделал предварительную заявку на ЕВРО|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.03.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140317073620894.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063423/https://www.azerisport.com/wrestling/20140317073620894.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:D6&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан на ЕВРО. Тогрул Аскеров попал в состав|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=27.03.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140327012344301.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063430/https://www.azerisport.com/wrestling/20140327012344301.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev aprelin 2-də mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D7&quot;&gt;{{cite news|title=Галиб Алиев может стартовать на ЕВРО со схватки против Гарика Барсегяна|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.04.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140401082736414.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063441/https://www.azerisport.com/wrestling/20140401082736414.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, birinci görüşdə [[Almaniya]] güləşçisi Alexander Semisorov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D7&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev rəqibi üzərində 14:4 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D8&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев хочет стать чемпионом, Багомедова может стать третьей|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.04.2014|url=https://www.azerisport.com/photostory/20140402034414621.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063454/https://www.azerisport.com/photostory/20140402034414621.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Gürcüstan]] güləşçisi Bexa Lomtadze ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D10&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев стал чемпионом Европы !|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.04.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140402121228739.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063509/https://www.azerisport.com/wrestling/20140402121228739.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu görüşdə də Hacı Əliyev 2:4 hesabı ilə məğlub vəziyyətdə olsa da, fasilədən sonra inamla mübarizə apardı və 12:6 hesabı ilə görüşdə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Bununla da Hacı Əliyev Avropa Çempionatının 1/2 final mərhələsinə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Finala gedən yolda o, [[Ukrayna]] nümayəndəsi Vasili Şuptar ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 10:8 hesabı ilə qalib gəldi və Avropa Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Həlledici görüşdə o, [[Rusiya]] güləşçisi, 2013-cü il Dünya Çempionatının qalibi Bəyxan Qoyqereyev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Təcrübəli rəqiqi ilə gərgin görüşdə Hacı Əliyev inamla mübarizə apardı və nəticədə 12:5 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:D10&quot; /&gt; Bu minvallada Hacı Əliyev Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D9&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев - новый чемпион Европы !|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.04.2014|url=https://www.azerisport.com/photostory/20140402111015571.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063504/https://www.azerisport.com/photostory/20140402111015571.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) may və iyun ayları üçün açıqladığı reytinq cədvəlinə əsasən birinci pillədə qərarlaşmışdı.&lt;ref name=&quot;:D11&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев лидирует в рейтинге ФИЛА|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.05.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140503023926767.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506011211/http://www.azerisport.com/wrestling/20140503023926767.html|archivedate=2014-05-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:D12&quot;&gt;{{cite news|title=Из двух чемпионов Европы лишь Алиев возглавил мировой рейтинг|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.06.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140603043418768.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102093350/http://www.azerisport.com/wrestling/20140603043418768.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Avropa Çempionatından sonra Hacı Əliyev sentyabrda baş tutacaq Dünya Çempionatına hazırlaşmağa başladı. İyun ayında o, Azərbaycan yığması ilə birgə [[Bolqarıstan]] təlim-məşq toplanışına yollandı.&lt;ref name=&quot;:D13&quot;&gt;{{cite news|title=Тогрул Аскеров со сборниками поехал в Болгарию|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.06.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140612111855011.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140615160455/http://azerisport.com/wrestling/20140612111855011.html|archivedate=2014-06-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İyun ayının sonlarına isə [[Almaniya]]nın [[Dortmund]] şəhərində baş tutan Almaniya Qran-Prisində mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D14&quot;&gt;{{cite news|title=Четверо борцов поедут на Гран-при в Дортмунд|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.06.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140625013025668.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702054525/http://azerisport.com/wrestling/20140625013025668.html|archivedate=2014-07-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə Hacı Əliyev [[Ermənistan]] güləşçisi David Səfəryanı məğlub etdi və Almaniya Qran-Prisinin qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D15&quot;&gt;{{cite news|title=Три победы Азербайджана на Гран-при в Дортмунде|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=29.06.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140629113520996.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102084228/http://www.azerisport.com/wrestling/20140629113520996.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Almaniya Qran-Prisindən sonra Hacı Əliyev, iyul ayında [[Azərbaycan]]da Qızıl Qran-Pri turnirində mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D16&quot;&gt;{{cite news|title=На Золотой Гран-при Азербайджан заявил 49 борцов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=23.07.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140723120632704.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140729025951/http://azerisport.com/wrestling/20140723120632704.html|archivedate=2014-07-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, final görüşündə [[Bolqarıstan]] nümayəndəsi Vladimir Dubov üzərində qələbə qazandı və turnirin qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:D17&quot;&gt;{{cite news|title=13 медалей Азербайджана в первый день Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.07.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140725115459187.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140729064143/http://www.azerisport.com/wrestling/20140725115459187.html|archivedate=2014-07-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra bütün diqqətlər sentyabrda baş tutacaq Dünya Çempionatına yönəldi.

8–14 sentyabrda [[Özbəkistan]]ın [[Daşkənd]] şəhərində [[2014 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|güləş üzrə Dünya Çempionatı]] baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:D19&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан обнародовал состав на чемпионат мира по борьбе|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.09.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140903114957052.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102080908/http://www.azerisport.com/wrestling/20140903114957052.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İl ərzində [[Bolqarıstan]]da &quot;Dan Kolov&quot; turnirinin, [[Finlandiya]]da Avropa Çempionatının, [[Almaniya]]da Almaniya Qran-Prisinin, [[Azərbaycan]]da isə Qızıl Qran-Prinin qalibi olan Hacı Əliyev, Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) tərəfindən Dünya Çempionatının bir nömrəli favoriti hesab olunurdu.&lt;ref name=&quot;:D18&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев является фаворитом Чемпионата Мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.08.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140826021247314.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140827191713/http://azerisport.com/wrestling/20140826021247314.html|archivedate=2014-08-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev Dünya Çempionatında sentyabrın 9-da mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев стал чемпионом мира, Хетаг Газюмов взял серебро|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.09.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20140909085044355.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170718113829/http://www.azerisport.com/wrestling/20140909085044355.html|archivedate=2017-07-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, 1/16 final mərhələsində [[Ukrayna]] nümayəndəsi Vasil Şuptar ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Əliyev Şuptarı aprel ayında [[Vantaa]] şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının yarım-final mərhələsində məğlub eləmişdi. Bu səfərdə qalib gələn tərəf Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; O, rəqibi üzərində 12:4 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/8 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Polşa]] güləşçisi Kristof Bienxovsxi ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 10:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Moldova]] nümayəndəsi Andrey Prepelita ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Bu görüşdə bundan əvvəl olan görüşlərdən fərqlənmədi və Hacı Əliyev bu səfər də rəqibi üzərində inamlı qələbə qazandı — 11:0.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Bu minvalla da o, Dünya Çempionatının 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Finala gedən yolda Hacı Əliyev [[Kuba]] güləşçisi Yovlis Bonne ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 4:2 hesabı ilə qalib gəldi və Dünya Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Həlledici görüşdə onun rəqiqi [[İran]] təmsilçisi Məsud İsmayılpur oldu.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; İsmayılpur bir il əvvəl baş tutan Dünya Çempionatında məhz Əliyevi məğlub eləmişdi. Buna görə də Hacı Əliyev üçün bu görüş prinsipial əhəmiyyət daşıyırdı. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 12:7 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D20&quot; /&gt; Bu minvalla da o, Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D21&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев стал чемпионом мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.09.2014|url=https://www.azerisport.com/photostory/20140909071514499.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911020215/http://azerisport.com/photostory/20140909071514499.html|archivedate=2014-09-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev [[Arif Abdullayev]], [[Xetaq Qazyumov]] və [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]]dan sonra Dünya Çempionatının qalibi olan dördüncü [[Azərbaycan]]lı sərbəst güləşçi oldu.

2014-cü il ərzində Avropa və Dünya Çempionatlarının qalibi olan Hacı Əliyev, [[Azərbaycan Güləş Federasiyası|Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF)]] tərəfindən ilin ən yaxşı sərbəst güləşçisi elan edildi.&lt;ref name=&quot;:D22&quot;&gt;{{cite news|title=Федерация борьбы Азербайджана назвала лучших за 2014-й год|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.12.2014|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20141215204313576.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725170327/https://www.azerisport.com/wrestling/20141215204313576.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmçinin [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2014-cü ilin ən yaxşı 10 idmançısından biri, məhz Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:D23&quot;&gt;{{cite news|title=Объявлены лучшие спортсмены Азербайджана по итогам 2014 года|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.12.2014|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20141224191514714.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017120615/http://azerisport.com/olimpizm/20141224191514714.html|archivedate=2015-10-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2015-ci il: Las-Veqasda növbəti Dünya çempionluğu ===
Hacı Əliyev 2015-ci ilə [[Fransa]]nın [[Paris]] şəhərində baş tutan Fransa Qran-Prisində mübarizə aparmaqla başladı.&lt;ref name=&quot;:D25&quot;&gt;{{cite news|title=Тогрул Аскеров, Шариф Шарифов и еще 23 борца выступят на Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=29.01.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150129114658231.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101102832/http://www.azerisport.com/wrestling/20150129114658231.html|archivedate=2016-11-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nəticədə o, Fransa Qran-Prisinin bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D26&quot;&gt;{{cite news|title=Шарифов, Муслимов и Мурсалиев побеждают на Гран-При|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=31.01.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150131234945564.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102082655/http://www.azerisport.com/wrestling/20150131234945564.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) yanvar ayı üçün açıqladığı reytinq cədvəlində Hacı Əliyev 2-ci pillədə qərarlaşmışdı.&lt;ref name=&quot;:D27&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев и Газюмов – вторые в мире|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=04.02.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150204104432052.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725170326/https://www.azerisport.com/wrestling/20150204104432052.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Fransa Qran-Prisindən sonra Hacı Əliyev [[Belarus]]da baş tutan Alexander Medvedin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D28&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил на Гран-при Медведя олимпийских чемпионов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.03.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150302102836536.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717225415/http://azerisport.com/wrestling/20150302102836536.html|archivedate=2015-07-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu səfərdə o, ümidləri doğrultmadı və turniri 8-ci pillədə başa vurdu.&lt;ref name=&quot;:D29&quot;&gt;{{cite news|title=Газюмов и Шарифов сдали минский экзамен|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.03.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150308000230112.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102082155/http://www.azerisport.com/wrestling/20150308000230112.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Məhz bu uğursuzluğa görə o, Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) mart ayı üçün açıqladığı reytinq cədvəlində on pillə gerilədi və 12-ci pillədə qərarlaşdı.&lt;ref name=&quot;:D30&quot;&gt;{{cite news|title=Газюмов идет вторым, Алиев выбыл из десятки|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.04.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150402102954696.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150406130548/http://azerisport.com/wrestling/20150402102954696.html|archivedate=2015-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Ilham Aliyev met athletes who will represent Azerbaijan in the first European Games 4.jpg|thumb|340x340px|alt=|[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nda mübarizə aparacaq güləş üzrə Azərbaycan yığmasının üzvləri ilə görüşən zaman. (9 iyun 2015-ci il)|left]]
Aprel ayında Hacı Əliyev [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Birləşmiş Ştatlar]]ın [[Los-Anceles]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunda mübarizə aparacaq Azərbaycan yığmasının heyətində yer aldı.&lt;ref name=&quot;:D31&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан определил состав на Кубок мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.04.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150402122311553.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102081012/http://www.azerisport.com/wrestling/20150402122311553.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Saypulla Absaidov]]un rəhbərliyi altında Azərbaycan yığması &quot;A&quot; qrupunda Belarus, İran və Türkiyə yığmaları ilə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D32&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан и Турция начнут в полпятого утра|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=10.04.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150410105021950.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102081746/http://www.azerisport.com/wrestling/20150410105021950.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması birinci görüşdə Türkiyə güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 7:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D33&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан победил Турцию и Беларусь на Кубке мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.04.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150412101836310.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102082710/http://www.azerisport.com/wrestling/20150412101836310.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Munir Rəcəb Ağdaşı 17:4 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:D33&quot; /&gt; Növbəti görüşdə Azərbaycan güləşçiləri Belarus yığması ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D33&quot; /&gt; Bu görüşdə də Azərbaycan yığması rəqibi üzərində 6:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D33&quot; /&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Denis Maximovu 12:2 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:D33&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə Azərbaycan pəhləvanları İran yığması ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D34&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан победил Россию, став третьим на Кубке мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.04.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150413002424729.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716060427/http://azerisport.com/wrestling/20150413002424729.html|archivedate=2015-07-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu görüşdə İran yığması tam üstün nəticə göstərdi və Azərbaycan güləşçiləri üzərində 7:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Bəhram Ehsanpurla mübarizəsi 5:5 hesabı ilə başa çatsa da, son xalı Ehsanpur qazandığı üçün Əliyev məğlub oldu.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin nəticələrinə əsasən İran yığması final görüşünə, Azərbaycan yığması üçün bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Bürünc medal uğrunda görüşdə Azərbaycan yığması Rusiya güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş 4:4 hesabı ilə başa çatsa da, görüşlərdə toplanan hesablara əsasən Azərbaycan güləşçiləri qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Bununla da Azərbaycan yığması sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunun bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D34&quot; /&gt; Ümumi olaraq isə turnir ərzində Azərbaycan yığmasının heyətində fərqlənin güləşçilər, mübarizə apardığı bütün görüşlərdə qalib gələn [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]] və sadəcə bir görüşdə əlavə göstəricilərə əsasən məğlub olan Hacı Əliyev oldu.

Dünya Kubokundan sonra güləş üzrə Azərbaycan yığmasının bütün diqqəti [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]na yönəldi. 12–28 iyunda baş tutacaq [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nda mübarizə aparacaq güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyəti iyunun 8-də açıqlandı.&lt;ref name=&quot;:D35&quot;&gt;{{cite news|title=Борцы назвали состав на Евроигры|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.06.2015|url=https://www.azerisport.com/baku2015/20150608111525561.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063344/https://www.azerisport.com/baku2015/20150608111525561.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Heyətdə Avropa və Dünya Çempionatının qalibi Hacı Əliyevdə yer aldı.&lt;ref name=&quot;:D35&quot; /&gt; 2014-cü ilin Dünya çempionu [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nın qalibi olmağa iddialı güləşçilərdən biri idi. Hacı Əliyev iyunun 18-də [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nda mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D36&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев, Дибиргаджиев и Магомедов завоевали бронзы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.06.2015|url=https://www.azerisport.com/baku2015/20150618094650771.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622071514/http://azerisport.com/baku2015/20150618094650771.html|archivedate=2015-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev 1/8 final mərhələsində [[Ermənistan]] nümayəndəsi Valodya Franqulyan ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; [[Heydər Əliyev adına İdman Arenası]]nda yerli tamaşaçılar qarşısında Hacı Əliyev rəqibi üzərində 7:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Slovakiya]] təmsilçisi Mixola Bolotnux ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Bu görüşdə də Hacı Əliyev inamlı qələbə qazandı — 11:0.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Bununla da o, [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nın yarım-final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Finala gedən yolda Hacı Əliyev [[Rusiya]] nümayəndəsi Alexander Boqomayev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Əliyev Boqomayevə 2:5 hesabı ilə məğlub oldu.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Bürünc medal uğrunda görüşdə isə Hacı Əliyev [[Türkiyə]] təmsilçisi Munir Rəcəb Ağdaş ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Həmin görüşdə o, rəqibi üzərində 10:2 hesabı ilə inamlı qəbələ qazandı.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Bu minvalla da Hacı Əliyev [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nın bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D36&quot; /&gt; Görüşdən sonra &quot;Azerisport&quot; idman portalına müsahibə verən Hacı Əliyev, yarışdan bir gün əvvəl zəhərləndiyini, buna görə də özünü yaxşı hiss eləmədiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:D37&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев: Я вчера ночью отравился, но понимал, что надо выйти на ковер|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.06.2015|url=https://www.azerisport.com/baku2015/20150618202900622.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063344/https://www.azerisport.com/baku2015/20150618202900622.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:D38&quot;&gt;{{cite news|title=Президент Азербайджана наградил Мехрибан Алиеву, Азада Рагимова и чемпионов Евроигр|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=29.06.2015|url=https://www.azerisport.com/baku2015/20150629192148132.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414200147/http://www.azerisport.com/baku2015/20150629192148132.html|archivedate=2018-04-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]ndan sonra bütün diqqətlər Dünya Çempionatına yönəldi.&lt;ref name=&quot;:D39&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан назвал состав борцов на чемпионат мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.08.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150826111358575.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102082749/http://www.azerisport.com/wrestling/20150826111358575.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016-cı ildə [[Braziliya]]nın [[Rio-de-Janeyro]] şəhərində baş tutacaq [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]na lisenziya verən [[2015 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]] 6–12 sentyabrda [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Birləşmiş Ştatlar]]ın [[Las-Veqas]] şəhərində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:D40&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев стал двукратным чемпионом мира, Хатиев и Газюмов завоевали олимпийские лицензии|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.09.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20150911064047815.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151116051042/http://azerisport.com/wrestling/20150911064047815.html|archivedate=2015-11-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev Dünya Çempionatında sentyabrın 11-də mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; O, 1/8 final mərhələsində [[Moldova]] nümayəndəsi Andrey Prepelita ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Əliyev Prepelitanı bundan əvvəl bir neçə dəfə məğlub eləmişdi. Bu səfərdə qalib gələn tərəf Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; O, rəqibi üzərində 11:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Yaponiya]] güləşçisi Masazu Kamoi ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 6:2 hesabı ilə qələbə qazandı və Dünya Çempionatının 1/2 final mərhələsinə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Bolqarıstan]] nümayəndəsi Vladimir Dubov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Əliyev Dubovu da bundan əvvəl dəfələrlə məğlub eləmişdi. Bu görüşdə bundan əvvəl olan görüşlərdən fərqlənmədi və Hacı Əliyev bu səfər də rəqibi üzərində qələbə qazandı — 6:2.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Bu minvalla da o, Dünya Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Həlledici görüşdə onun rəqiqi [[Monqolustan]] təmsilçisi Batboldin Nomin oldu.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Finala qədər inamla qələbələr qazanan Hacı Əliyev, bu görüşdə də üstün tərəf oldu.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; O, Nomin üzərində 11:0 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Bu minvalla da o, növbəti dəfə Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; Hacı Əliyev həmçinin 2 dəfə Dünya Çempionatının qalibi olan birinci [[Azərbaycan]]lı sərbəst güləşçi adını qazandı. [[2015 Güləş üzrə Dünya Çempionatı|Dünya Çempionatı]]nda 1–6-cı pillələrin sahibi olan güləşçilər [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|Rio-de-Janeyro Olimpiadası]]na lisenziya qazansa da, Hacı Əliyevin mübarizə apardığı 57 kq. Olimpiya Oyunlarının proqramında yer almadığı üçün o, [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|Olimpiada]]ya qədər 57 kq. və ya 65 kq.-da mübarizə aparmağa başlamalı idi.&lt;ref name=&quot;:D40&quot; /&gt; 65 kq.-da [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012-ci il London Olimpiadası]]nın qalibi [[Toğrul Əsgərov]]un mübarizə apardığı üçün, Hacı Əliyevin bundan sonra 57 kq.-da çıxış edəcəyi ehtimal olunurdu.

Dünya Çempionatından sonra Hacı Əliyev Qızıl Qran-Pri turnirində mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D41&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявит четырех чемпионов Олимпиады и мира на Золотой Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=22.11.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20151122140459995.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063407/https://www.azerisport.com/wrestling/20151122140459995.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:D42&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил 58 борцов на финал Золотого Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.11.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20151126111416353.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102082308/http://www.azerisport.com/wrestling/20151126111416353.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, 1/8 final mərhələsində [[Yaponiya]] nümayəndəsi Şinqo Arimotonu 10:0 hesabı ilə məğlub etdi və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D43&quot; /&gt; Bu mərhələdə isə Hacı Əliyev [[Gürcüstan]] güləşçisi Bexa Lomitadze üzərində 11:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və yarım-final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D43&quot; /&gt; Finala gedən yolda o, [[Rusiya]] nümayəndəsi Alexander Boqomayev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D43&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev, 3:2 hesabı ilə qalib gəldi və final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D43&quot; /&gt; Həlledici görüşdə isə o, [[İran]] güləşçisi İman Sadıq ilə qarşılaşdı və 8:2 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D43&quot; /&gt; Bu minvalla da Hacı Əliyev üçüncü dəfə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:D43&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев, Гасанов и Гостиев победили, олимпийские чемпионы проиграли Финал Золотого Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=27.11.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20151127101132040.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102081114/http://www.azerisport.com/wrestling/20151127101132040.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2015-ci ildə Dünya Çempionatının qalibi olan Hacı Əliyev [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2015-ci ilin ən yaxşı 10 idmançısından biri seçildi.&lt;ref name=&quot;:D44&quot;&gt;{{cite news|title=Министерство молодежи и спорта назвало лучших спортсменов года|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.12.2015|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20151224190759817.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414010211/http://azerisport.com/olimpizm/20151224190759817.html|archivedate=2016-04-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmçinin o,[[Azərbaycan Güləş Federasiyası|Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF)]] tərəfindən ilin ən yaxşı sərbəst güləşçisi də elan edildi.&lt;ref name=&quot;:D45&quot;&gt;{{cite news|title=Федерация назвала лучших за 2015-й год и объявила количество завоеванных медалей|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=28.12.2015|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20151228000239751.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102093530/http://www.azerisport.com/wrestling/20151228000239751.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2016-cı il: Rio-de-Janeyro Olimpiadası ===
Hacı Əliyev 2016-cı ilə Yaşar Doğunun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə aparmaqla start verdi.&lt;ref name=&quot;:D46&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев и Шариф Шарифов едут в Стамбул|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.02.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160203114614187.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102084436/http://www.azerisport.com/wrestling/20160203114614187.html|archivedate=2016-11-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 5–8 fevralda [[İstanbul]] şəhərində baş tutan turnirdə o, beşinci pillənin sahibi olub.&lt;ref name=&quot;:D46&quot; /&gt; Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) tərəfindən açıqlanan yanvar ayı üçün olan reytinq cədvəlində Hacı Əliyev birinci pillədə qərarlaşmışdı.&lt;ref name=&quot;:D47&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев по-прежнему первый в мировом рейтинге|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.02.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160203183708150.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513061935/http://azerisport.com/wrestling/20160203183708150.html|archivedate=2016-05-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev 2016-cı ilin birinci ciddi turnirinə mart ayında baş tutan Avropa Çempionatında qatıldı.&lt;ref name=&quot;:D48&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан назвал состав на ЕВРО по борьбе|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.03.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160301105816039.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708134106/http://www.azerisport.com/wrestling/20160301105816039.html|archivedate=2017-07-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

8–14 martda [[Latviya]]nın [[Riqa]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan [[2016 Güləş üzrə Avropa Çempionatı|Avropa Çempionatı]]nda Hacı Əliyev əsas favoritlərdən biri olaraq göstərilirdi.&lt;ref name=&quot;:D49&quot;&gt;{{cite news|title=Гасанов взял серебро на ЕВРО, Алиев завоевал бронзу, одолев Франгуляна|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=10.03.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160310095700336.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514210951/http://azerisport.com/wrestling/20160310095700336.html|archivedate=2016-05-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, martın 10-da mübarizə apardı və birinci görüşdə [[Litva]] nümayəndəsi Sarunas Yursis ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev, 11:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Bolqarıstan]] güləşçisi Vladimir Dubov ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Bundan əvvəl dəfərlərə məğlub etdiyi Dubovu, Əliyev bu səfər də məğlub etdi — 11:0.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Bununla da o, Avropa Çempionatının 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, prinsipial rəqiblərindən biri olan [[Gürcüstan]] nümayəndəsi [[Vladimir Xinçeqaşvili]] ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev, 2:4 hesabı ilə məğlub oldu.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam edən Hacı Əliyev, bu mərhələdə bir il əvvəl [[2015 Avropa Oyunları|Avropa Oyunları]]nda məğlub etdiyi [[Ermənistan]] güləşçisi Valodya Franqulyan ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Bu səfərdə görüşdə üstün tərəf Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; O, görüşdə 7:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D49&quot; /&gt; Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) tərəfindən açıqlanan mart ayı üçün olan reytinq cədvəlində Hacı Əliyev birinci pillədə qərarlaşmağa davam edirdi.&lt;ref name=&quot;:D50&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев по-прежнему лидирует в мировом рейтинге|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=05.05.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160505001716816.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709110428/http://azerisport.com/wrestling/20160505001716816.html|archivedate=2016-07-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hacı Əliyev [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]ndan əvvəl 2–4 iyulda [[Almaniya]]nın [[Dortmund]] şəhərində baş tutan Almaniya Qran-Prisində mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D51&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанские «вольники» поборются за медали немецкого Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=29.06.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160629144922152.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921002500/https://www.azerisport.com/wrestling/20160629144922152.html|archivedate=2020-09-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, həlledici görüşdə [[Polşa]] nümayəndəsi Kristof Bienxovsxini məğlub etdi və Almaniya Qran-Prisinin qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:D52&quot;&gt;{{cite news|title=Три золотые и одна серебреная медали второго дня Гран-при|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.07.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160703115242006.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008122801/http://www.azerisport.com/wrestling/20160703115242006.html|archivedate=2016-10-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) tərəfindən Olimpiadadan əvvəl açıqlanan reytinq cədvəlinə əsasən Hacı Əliyev dünyanın ən güclü güləşçisi olmağa davam edirdi.&lt;ref name=&quot;:D53&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев - лидер мирового рейтинга|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=07.07.2016|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20160707000550443.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012090541/http://www.azerisport.com/wrestling/20160707000550443.html|archivedate=2016-10-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyevin mübarizə apardığı 61 kq. Olimpiya Oyunlarının proqramında olmadığı üçün o, Olimpiada da 57 kq.-da çıxış etdi.

'''XXXI Yay Olimpiya Oyunları'''
[[Fayl:2016 Summer Olympics, Men's Freestyle Wrestling 57 kg awarding ceremony 5.jpg|thumb|328x328px|alt=|[[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nın medalçıları: gümüş medalçı [[Yaponiya]] nümayəndəsi [[Rei Hiquçi]], qızıl medalçı [[Gürcüstan]] nümayəndəsi [[Vladimir Xinçeqaşvili]], bürünc medalçılar [[Azərbaycan]] nümayəndəsi Hacı Əliyev və [[İran]] nümayəndəsi [[Həsən Rəhimi]] (20 avqust 2016-cı il)]]
{{Əsas|Azərbaycan 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında}}

[[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]] 5–22 avqustda [[Braziliya]]nın [[Rio-de-Janeyro]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:D54&quot;&gt;{{cite news|title=14 лучших борцов Азербайджана готовы к Рио|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.07.2016|url=https://www.azerisport.com/rio2016/20160717103300033.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063407/https://www.azerisport.com/rio2016/20160717103300033.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Güləş idman növü üzrə yarışlar isə 14–22 avqustda Carioca Arenada baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:D54&quot; /&gt; Sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığması [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|Rio-de-Janeyro Olimpiadası]]nda ulduz heyətlə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D54&quot; /&gt; Heyətə 2014 və 2015-ci illərin Dünya Çempionatının qalibi Hacı Əliyev (57 kq.), [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012 London Olimpiadası]]nın qalibi [[Toğrul Əsgərov]] (65 kq.), 2 dəfə Avropa Çempionatının qalibi olan [[Cəbrayıl Həsənov]] (74 kq.), [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012 London Olimpiadası]]nın qalibi [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]] (86 kq.), 2008 və 2012-ci illərdə Olimpiadaların bürünc medallarına sahib olan [[Xetaq Qazyumov]] (97 kq.) və son Dünya Çempionatının finalçısı [[Camaləddin Məhəmmədov]] (125 kq.) daxil edildi.&lt;ref name=&quot;:D54&quot; /&gt;

Hacı Əliyev [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nda avqustun 19-da mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D55&quot;&gt;{{cite news|title=Определились первые соперники Гаджи Алиева и Джабраила Гасанова|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.08.2016|url=https://www.azerisport.com/rio2016/20160818213954231.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821091159/http://azerisport.com/rio2016/20160818213954231.html|archivedate=2016-08-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, birinci görüşdə [[Cənubi Koreya]] nümayəndəsi Yun Jun-Si ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D55&quot; /&gt; Karyerası ərzində ciddi uğurlara nail ola bilməyən 25 yaşlı Yun Jun-Si ilə qarşılaşma, Hacı Əliyev üçün asan oldu. Əliyev Jun-Si üzərində 12:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев и Гасанов завоевали еще две медали|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.08.2016|url=https://www.azerisport.com/rio2016/20160819092657945.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707103044/https://www.azerisport.com/rio2016/20160819092657945.html|archivedate=2022-07-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Bu mərhələdə o, prinsipial rəqiblərindən olan və cəmi beş ay əvvəl [[Latviya]]da Avropa Çempionatının yarım-final mərhələsində məğlub olduğu [[Gürcüstan]] təmsilçisi [[Vladimir Xinçeqaşvili]] ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Görüşün birinci hissəsindən sonra Hacı Əliyev 1:0 hesabı ilə üstün tərəf idi.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Amma görüşün növbəti dəqiqələri gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Nəticədə [[Vladimir Xinçeqaşvili]] 5:3 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Növbəri mərhələdə də o, qələbə qazanıb, finala vəsiqə qazandığı üçün Hacı Əliyev təsəlliverici qrupda mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt;

Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə Hacı Əliyev [[Qazaxıstan]] nümayəndəsi Nurislam Sanayev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Həmin görüşdə gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutdu. Nəticədə Hacı Əliyev 10:8 hesabı ilə qələbə qazandı və bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, dəfələrlə qalib gəldiyi [[Bolqarıstan]] nümayəndəsi Vladimir Dubov ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Görüşün əvvəllərində üstünlüyü Vladimir Dubov ələ aldı, məhz bunun nəticəsində hesabda 4:0 öndə idi.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Amma Hacı Əliyev tədricən görüşdə təşəbbüsü ələ aldı və hesabı 2:4 etdi.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Görüşün sonlarında isə Hacı Əliyev inamlı fənd tətbiq etdi və nəticədə Vladimir Dubov üzərində vaxtından əvvəl təmiz qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt; Bu minvalla da Hacı Əliyev [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nın bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:D56&quot; /&gt;

[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 1 sentyabr 2016-cı il tarixli 2292 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:D57&quot;&gt;{{cite news|title=Ильхам Алиев наградил Радика Исаева и ряд олимпийцев|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.09.2016|url=https://www.azerisport.com/rio2016/20160901184351315.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211022190344/https://www.azerisport.com/rio2016/20160901184351315.html|archivedate=2021-10-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2017-ci il: Üçüncü dəfə Dünya çempionluğu ===
[[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]ndan sonra Hacı Əliyev beynəlxalq səviyyəli birinci turnirinə 2017-ci ilin fevral ayında qatıldı. O, sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətində [[İran]]ın [[Kirmanşah]] şəhərinin ev sahibliyində baş tutan sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunda çıxış etdi.&lt;ref name=&quot;:H1&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил на Кубок мира 12 борцов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.02.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170214234725197.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602053658/http://www.azerisport.com/wrestling/20170214234725197.html|archivedate=2017-06-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması &quot;A&quot; qrupunda [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[Gürcüstan]] və [[Rusiya]] yığmaları ilə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H2&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан на Кубке мира стартует с матча с Россией|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=14.02.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170214115639035.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170430182629/http://www.azerisport.com/wrestling/20170214115639035.html|archivedate=2017-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması birinci görüşdə Rusiya güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H3&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан обыграл Россию и Грузию на Кубке мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=16.02.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170216100213032.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622110618/http://www.azerisport.com/wrestling/20170216100213032.html|archivedate=2017-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş 4:4 hesabı ilə başa çatsa da, görüşlərdə toplanan hesablara əsasən Azərbaycan güləşçiləri qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H3&quot; /&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Alan Qoqayevi 2:1 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:H3&quot; /&gt; Növbəti görüşdə Azərbaycan güləşçiləri Gürcüstan yığması ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:H3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:H3&quot; /&gt; Bu görüşdə də Azərbaycan yığması rəqibi üzərində qələbə qazandı — 5:3. Komandanın heyətində Hacı Əliyev İverixo Culaxidzeni 12:0 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu. Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə Azərbaycan pəhləvanları ABŞ yığması ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H4&quot;&gt;{{cite news|title=Проиграв США, Азербайджан разгромил Турцию и стал третьим на Кубке мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.02.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170217001534037.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712043021/http://www.azerisport.com/wrestling/20170217001534037.html|archivedate=2018-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş 4:4 hesabı ilə başa çatsa da, görüşlərdə toplanan hesablara əsasən ABŞ təmsilçiləri qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H4&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin nəticələrinə əsasən ABŞ yığması final görüşünə, Azərbaycan yığması üçün bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H4&quot; /&gt; Bürünc medal uğrunda görüşdə Azərbaycan yığması Türkiyə güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 7:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H4&quot; /&gt; Qələbədə pay sahibi olanlardan biri də Mustafa Kaya üzərində 12:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazanan Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:H4&quot; /&gt; Bununla da Azərbaycan yığması sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunun bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H4&quot; /&gt; Ümumi olaraq isə turnir ərzində Azərbaycan yığmasının heyətində fərqlənin güləşçilər, mübarizə apardığı bütün görüşlərdə qalib gələn Hacı Əliyev oldu.&lt;ref name=&quot;:H5&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев - лучший на Кубке мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=19.02.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170219132036335.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712070346/http://www.azerisport.com/wrestling/20170219132036335.html|archivedate=2018-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Wrestling at the 2017 Islamic Solidarity Games 8 (cropped).jpg|thumb|256x256px|alt=|Hacı Əliyev [[Qırğızıstan]] nümayəndəsi Əlibəy Osmanov üzərində qələbə qazanaraq [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın qalibi olan zaman. (20 may 2017-ci il)|left]]
Hacı Əliyev növbəti uğurunu 2017-ci ilin may ayında baş tutan [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nda qazandı.&lt;ref name=&quot;:H6&quot;&gt;{{cite news|title=Сборные Азербайджана определились с составами на Исламиаду|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=13.05.2017|url=https://www.azerisport.com/islamiada/20170513120749554.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170616223914/http://www.azerisport.com/islamiada/20170513120749554.html|archivedate=2017-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 12–22 mayda baş tutan [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|İslamiada]]nın əsas favoriti, məhz Əliyev hesab olunurdu. Hacı Əliyev birinci görüşdə [[Türkmənistan]] nümayəndəsi Saparmurad Muradov ilə üz-üzə gəldi və 10:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazanaraq 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Tacikistan]] güləşçisi Tacəddin Hocayev ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Bu görüşdə də Hacı Əliyev inamlı qələbə (9:0) və 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Bu mərhələdə isə onun rəqibi [[İran]] nümayəndəsi Məsud İsmayılpur oldu.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Bu görüşdə digər görüşlərdən fərqlənmədi və Hacı Əliyev 8:1 hesabı ilə qələbə qazanaraq [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|İslamiada]]nın final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Həlledici görüşdə o, [[Qırğızıstan]] güləşçisi Əlibəy Osmanov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Finala gedən yolda bütün rəqibləri üzərində inamlı qələbələr qazanan Hacı Əliyev, final görüşündə də rəqibindən birbaşa üstün oldu.&lt;ref name=&quot;:H7&quot; /&gt; Əliyev Osmanov üzərində 10:0 hesabı ilə qələbə qazanaraq [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H7&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев и Магомедов взяли золото, Муслимов – серебро, Шарифов – бронзу|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.05.2017|url=https://www.azerisport.com/islamiada/20170520001334882.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622162745/http://www.azerisport.com/islamiada/20170520001334882.html|archivedate=2017-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təltifetmə mərasimi zamanı Hacı Əliyevə [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın qızıl medalını [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] təqdim etdi.

İl ərzində beynəlxalq turnirlərdə çıxış eləməyən Hacı Əliyev 2017-ci ilin 20–28 avqustunda [[Fransa]]nın [[Paris]] şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H8&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан назвал состав на ЧМ по борьбе|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.08.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170815133804111.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727022004/http://www.azerisport.com/wrestling/20170815133804111.html|archivedate=2018-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İdeal formada olan Əliyev, Dünya Çempionatının favoritlərindən biri olaraq göstərilmirdi. Hacı Əliyev Dünya Çempionatının 1/16 final mərhələsində [[Qırğızıstan]] nümayəndəsi Əlibəy Osmanov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H9&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев стал трехкратным чемпионом мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.08.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170825002153708.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303094135/http://www.azerisport.com/wrestling/20170825002153708.html|archivedate=2018-03-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Beş ay əvvəl [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|İslamiada]]nın final görüşündə məğlub etdiyi rəqibini, o, bu səfər də məğlub etdi — 8:0.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Bununla da Hacı Əliyev 1/8 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Yaponiya]] təmsilçisi Rinya Nahamura ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 10:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və növbəti mərhələyə adladı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; 1/4 final mərhələsində isə o, [[Slovakiya]] nümayəndəsi Mixola Bolotnux ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Hacı Əliyev üçüncü görüşündə də asan qələbə qazandı — 10:0.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Bununla da o, Dünya Çempionatının 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Finala gedən yolda Hacı Əliyev [[Kuba]] təmsilçisi Yovlis Bonne ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Həmin görüşdə o, vaxtından əvvəl 10:0 hesabı ilə təmiz qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Bu minvalla da Hacı Əliyev üçüncü dəfə Dünya Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Həlledici görüşdə o, 2016-cı il Avropa Çempionatının qalibi olan [[Rusiya]] nümayəbdəsi Hacımurad Rəşidov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Çempionat ərzində möhtəşəm mübarizə aparan Hacı Əliyev, final görüşündə də rəqibindən birbaşa üstün tərəf idi.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Nəticədə Hacı Əliyev Hacımurad Rəşidov üzərində vaxtından əvvəl 7:1 hesabı ilə təmiz qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Bu minvalla da o, üçüncü dəfə Dünya Çempionatının qalibi oldu.&lt;ref name=&quot;:H9&quot; /&gt; Hacı Əliyev üç dəfə Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib olan birinci [[Azərbaycan]] güləşçisi olaraq tarixi nailiyyətə imza atdı.&lt;ref name=&quot;:H10&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев повторил достижение Махяддина Аллахвердиева|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.08.2017|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20170825220031049.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303095316/http://www.azerisport.com/wrestling/20170825220031049.html|archivedate=2018-03-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018-ci il: Avropa çempionluğu ===
Hacı Əliyev 2018-ci ilə fevral ayında [[Kiyev]] şəhərində baş tutan beynəlxalq turnirdə mübarizə aparmaqla start verdi.&lt;ref name=&quot;:H11&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил 31 борца на киевский турнир|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.02.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180220140623143.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729014836/http://www.azerisport.com/wrestling/20180220140623143.html|archivedate=2018-07-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:H12&quot;&gt;{{cite news|title=Семь шансов Азербайджана на золото киевского турнира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=24.02.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180223111620418.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180803235846/http://www.azerisport.com/wrestling/20180223111620418.html|archivedate=2018-08-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə o, [[Polşa]] nümayəndəsi Məhəmmədrəsul Hacıyevə məğlub oldu və gümüş medalın sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:H13&quot;&gt;{{cite news|title=Пять золотых медалей Азербайджана и еще восемь финалов|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=25.02.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180224122353560.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727011748/http://www.azerisport.com/wrestling/20180224122353560.html|archivedate=2018-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Daha sonra Hacı Əliyev ilin birinci nüfuzlu turnirinə qatıldı. O, sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətində [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Birləşmiş Ştatlar]]ın Ayova şəhərinin ev sahibliyində baş tutan sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunda çıxış etdi.&lt;ref name=&quot;:H14&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан обнародовал состав на Кубок мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180403101200088.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809220342/http://www.azerisport.com/wrestling/20180403101200088.html|archivedate=2018-08-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması &quot;B&quot; qrupunda Kuba, Monqolustan və Qazaxıstan yığmaları ilə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H15&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан узнал соперника на Кубке мира, который заменил Россию|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=04.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180404003152487.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809223706/http://www.azerisport.com/wrestling/20180404003152487.html|archivedate=2018-08-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığması birinci görüşdə Kuba güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 8:2 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H16&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан разгромил Кубу на старте Кубка мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=07.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180407100138720.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712060528/http://www.azerisport.com/wrestling/20180407100138720.html|archivedate=2018-07-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Alexandro Valdesə 2:8 hesabı ilə məğlub olsa da, Azərbaycan yığmasının qələbəsinə təsir göstərmədi.&lt;ref name=&quot;:H16&quot; /&gt; Növbəti görüşdə Azərbaycan güləşçiləri Qazaxıstan yığması ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H17&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан одолел Монголию и в финале Кубка мира встретится с США|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180408003451591.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180803235856/http://www.azerisport.com/wrestling/20180408003451591.html|archivedate=2018-08-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu görüşdə də Azərbaycan yığması rəqibi üzərində qələbə qazandı — 9:1.&lt;ref name=&quot;:H17&quot; /&gt; Komandanın heyətində Hacı Əliyev Sayadbəy Oğasovu 7:1 hesabı ilə məğlub etdi və qələbədə pay sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:H17&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin sonuncu görüşündə Azərbaycan yığması Monqolustan güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi və 7:3 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H17&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyevin əvəzinə [[Ağahüseyn Mustafayev]] mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H17&quot; /&gt; Qrup mərhələsinin nəticələrinə əsasən Azərbaycan yığması final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H17&quot; /&gt; Həlledici görüşdə Azərbaycan yığması ABŞ güləşçiləri ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H18&quot;&gt;{{cite news|title=США не позволили Азербайджану выиграть Кубок мира в третий раз|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180409093321159.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715232015/http://www.azerisport.com/wrestling/20180409093321159.html|archivedate=2018-07-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə ABŞ güləşçiləri 6:4 hesabı ilə qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H18&quot; /&gt; Bununla da Azərbaycan yığması sərbəst güləş üzrə Dünya Kubokunun gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H18&quot; /&gt;

Dünya Kubokundan sonra Hacı Əliyev 30 aprel-8 mayda [[Rusiya]]da baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H19&quot;&gt;{{cite news|title=Сборная Азербайджана по вольной борьбе обнародовала состав на ЕВРО|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=27.04.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180427101821213.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180803235122/http://www.azerisport.com/wrestling/20180427101821213.html|archivedate=2018-08-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:H20&quot;&gt;{{cite news|title=Борцы Азербайджана узнали соперников в пятый день ЕВРО|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=03.05.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180503181426271.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808111942/http://www.azerisport.com/wrestling/20180503181426271.html|archivedate=2018-08-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev 1/8 final mərhələsində [[Avstriya]] nümayəndəsi Qabriel Yanaş ilə üz-üzə gəldi və rəqibi üzərində 10:0 hesabı ilə qələbə qazanaraq 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H21&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Türkiyə]] güləşçisi Səlahəddin Kılıçsallayan ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H21&quot; /&gt; Həmin görüşdə 9:2 hesabı ilə qələbə qazanan Hacı Əliyev, Avropa Çempionatının 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H21&quot; /&gt; Finala gedən yolda o, [[Sloveniya]] nümayəndəsi David Habat ilə üz-üzə gəldi və 3:0 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H21&quot; /&gt; Bununla da Hacı Əliyev Avropa Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H21&quot;&gt;{{cite news|title=Манолова проиграла финал, Алиев и Эдишерашвили будут бороться за золото|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=04.05.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180504002822645.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727013654/http://www.azerisport.com/wrestling/20180504002822645.html|archivedate=2018-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə isə o, [[Rusiya]] güləşçisi İlyas Bəybulatov ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H22&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев и Гиорги Эдишерашвили покорили Каспийск|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=05.05.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180505001919262.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813044254/http://www.azerisport.com/wrestling/20180505001919262.html|archivedate=2018-08-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 8:7 hesabı ilə qələbə qazandı və Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H22&quot; /&gt;

Avropa Çempionatından sonra Hacı Əliyev, sentyabr ayında [[Belarus]]da baş tutan Alexander Medvedin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H23&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил боевой состав на Мемориал Медведя|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=14.09.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180914102738436.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063346/https://www.azerisport.com/wrestling/20180914102738436.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Final görüşündə o, Vasil Şuptara məğlub oldu və turnirin gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H24&quot;&gt;{{cite news|title=Трое борцов Азербайджана вышли в финал Мемориала Медведя|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=14.09.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180914193836916.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063346/https://www.azerisport.com/wrestling/20180914193836916.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:H25&quot;&gt;{{cite news|title=Четыре медали в Беларуси и еще три финала Азербайджана|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=16.09.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20180916001509273.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063346/https://www.azerisport.com/wrestling/20180916001509273.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2018-ci ilin əsas turniri [[Macarıstan]]ın [[Budapeşt]] şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı oldu.&lt;ref name=&quot;:H26&quot;&gt;{{cite news|title=Определились соперники борцов Азербайджана во второй день ЧМ|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.10.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20181020181955694.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063346/https://www.azerisport.com/wrestling/20181020181955694.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Üç dəfə Dünya Çempionatının qalibi olan Hacı Əliyev, bu səfər ümidləri doğrulda bilmədi. O, birinci görüşdəcə [[Kuba]] nümayəndəsi Alexandro Valdesə 0:2 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatında mübarizəsini dayandırdı.&lt;ref name=&quot;:H27&quot;&gt;{{cite news|title=Джабраил Гасанов вышел в финал ЧМ|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=21.10.2018|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20181021002026143.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063410/https://www.azerisport.com/wrestling/20181021002026143.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019-cu il: Avropa Oyunlarında qələbə və Dünya Çempionatında uğursuzluq ===
Dünya Çempionatında uğursuz nəticədən sonra Hacı Əliyev altı ay beynəlxalq turnirlərdə mübarizə aparmadı. Nəhayət o, 2019-cu ilin 8–14 aprelində [[Rumıniya]]nın [[Buxarest]] şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H28&quot;&gt;{{cite news|title=Сборные Азербайджана назвали составы на ЕВРО по борьбе|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=28.03.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190329104900698.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063347/https://www.azerisport.com/wrestling/20190329104900698.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Son Avropa Çempionatının qalibi olan Hacı Əliyev, birinci görüşdə [[Belarus]] nümayəndəsi Hüseyn Şahbazovu 7:2 hesabı ilə məğlub etdi və 1/8 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot;&gt;{{cite news|title=ЕВРО. Алиев, Мустафаев и Гасанов вышли в финал|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.04.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190408081502127.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408123647/https://www.azerisport.com/wrestling/20190408081502127.html|archivedate=2019-04-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu mərhələdə o, [[Ermənistan]] güləşçisi Valodya Franqulyan ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev, minimal hesablı qələbə qazandı və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Bu mərhələdə isə o, [[Rusiya]] nümayəndəsi Naçın Kuular ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Bu görüşdə gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutdu, nəticədə Hacı Əliyev 5:3 hesabı ilə qələbə qazandı və Avropa Çempionatının 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Finala gedən yolda o, [[Moldova]] güləşçisi Maxim Saçultan üzərində 12:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Bu minvalla da Hacı Əliyev növbəti dəfə Avropa Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Həlledici görüşdə o, [[Türkiyə]] nümayəndəsi Səlahəddin Kılıçsallayan ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H29&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 7:0 inamlı qələbə qazanaraq üçüncü dəfə Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H30&quot;&gt;{{cite news|title=Суперстарт на ЕВРО: Два золото, одно серебро и две бронзы|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.04.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190409082453298.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063347/https://www.azerisport.com/wrestling/20190409082453298.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev [[Namiq Abdullayev]] və [[Xetaq Qazyumov]]dan sonra üç dəfə Avropa Çempionatının qalibi olmağı bacaran üçüncü [[Azərbaycan]]lı sərbəst güləşçi oldu.&lt;ref name=&quot;:H31&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанские борцы повторили результат Абдуллаева и Газюмова|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.04.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190409200802306.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063347/https://www.azerisport.com/wrestling/20190409200802306.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, Avropa Çempionatında qazandığı qələbəni, 2016-cı ildə [[Aprel döyüşləri]] zamanı şəhid olanlara həsr etdi.&lt;ref name=&quot;:H32&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев: Победу посвящаю памяти шехидам|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=09.04.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190409203129896.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063347/https://www.azerisport.com/wrestling/20190409203129896.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Üçüncü dəfə Avropa Çempionatının qalibi olan Hacı Əliyev, iyun ayında [[Belarus]]un ev sahibliyində baş tutan [[2019 Avropa Oyunları|II Avropa Oyunları]]nda mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H33&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан изменил состав борцов на Евроигры: Тогрул Аскеров остался дома|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.06.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190620120920891.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728063347/https://www.azerisport.com/wrestling/20190620120920891.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 4 il əvvəl [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nın bürünc medalına sahib olan Hacı Əliyev, bu səfər [[Avropa Oyunları]]nın qalibi olmağı hədəfləmişdi. 14 güləşçinin mübarizə apardığı yarışın 1/8 final mərhələsində Hacı Əliyevin rəqibi [[Ermənistan]] nümayəndəsi Valodya Franqulyan oldu.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Dəfələrlə Franqulyan üzərində qələbə qazanan Əliyev, bu səfər də rəqibini məğlub etdi (6:0) və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Belarus]] təmsilçisi Georgi Koliyev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 7:5 hesabı ilə qalib gəldi və 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Finala gedən yolda o, [[Ukrayna]] nümayəndəsi Qor Oqanesyan ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş 4:4 hesabı ilə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Qaydalara əsasən görüşün hesabı heç-heçə olsa, son xalı qazanan güləşçi görüşün qalibi hesab olunur. Nəticədə Hacı Əliyev son xalı qazandığı üçün görüşdə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H34&quot; /&gt; Bununla da o, [[2019 Avropa Oyunları|II Avropa Oyunları]]nın final görüşünə adladı.&lt;ref name=&quot;:H34&quot;&gt;{{cite news|title=Амирасланов взял золото Евроигр, Гаджиев и Магомедов завоевали бронзу|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=26.06.2019|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20190626002526035.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627130454/https://www.azerisport.com/olimpizm/20190626002526035.html|archivedate=2019-06-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həlledici görüşdə Hacı Əliyev əzəli və prinsipial rəqibi olan [[Gürcüstan]] təmsilçisi [[Vladimir Xinçeqaşvili]] ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H35&quot; /&gt; Final görüşünün əvvəlindən üstün tərəf Hacı Əliyev idi. Birinci hissənin 2:10-cu dəqiqəsində Əliyev fənd tətbiq etdi və hesabda irəli çıxdı — 4:0. Xinçeqaşvilinin məşqçisi bu fəndə etirazını bildirsə də, referilər tərəfindən etiraz qəbul edilmədi və Hacı Əliyevə daha bir xal verildi. Görüşün birinci hissəsindən sonra Əliyev 5:0 hesabı ilə öndə idi. Görüşün 3:35-ci və 4:15-ci dəqiqələrində Xinçeqaşvili xallar qazanaraq hesab arasında fərqi üçə endirdi — 2:5. Bundan sonra Əliyev görüşdə fəallığı artırdı. O, görüşün 4:50-ci dəqiqəsində 2 xal, 5:10-cu dəqiqəsində 1 xal, 5:28-ci dəqiqəsində isə daha 2 xal qazandı. Nəticədə Hacı Əliyev [[Vladimir Xinçeqaşvili]]i 10:2 hesabı ilə məğlub etdi və [[2019 Avropa Oyunları|II Avropa Oyunları]]nın qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H35&quot;&gt;{{cite news|title=Алиев побеждает Хинчегашвили в финале Евроигр|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=27.06.2019|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/20190627002304695.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627130607/https://www.azerisport.com/olimpizm/20190627002304695.html|archivedate=2019-06-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev [[Mariya Stadnik]] və [[Xetaq Qazyumov]]da sonra həm Dünya Çempionatının, həm Avropa Çempionatının, həm də Avropa Oyunlarının qalibi olmağı bacaran üçüncü [[Azərbaycan]] güləşçisi oldu.

[[2019 Avropa Oyunları|II Avropa Oyunları]]ndan sonra bütün diqqətlər Dünya Çempionatına yönəldi. 2020-ci ildə [[Yaponiya]]da baş tutacaq [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]na lisenziya verən Dünya Çempionatı 12–22 sentyabrda [[Qazaxıstan]]ın [[Astana|Nur-Sultan]] şəhərində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:H36&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан обнародовал составы борцов на ЧМ|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190906115804608.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074823/https://www.azerisport.com/wrestling/20190906115804608.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hacı Əliyev birinci görüşdə [[Rusiya]] nümayəndəsi Hacımurad Rəşidov ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H37&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев начнет ЧМ схваткой против российского борца|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190918134413234.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074819/https://www.azerisport.com/wrestling/20190918134413234.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə 3:2 hesabı ilə Rəşidov öndə idi. Görüşün sonuna 1:04 saniyə qala Əliyev fənd tətbiq etdi və referilər hesabın 4:3 olduğunu elan etdi. Daha sonra Rusiya tərəfinin məşqçiləri referilərə etirazını bildirdi və həmin epizoda bir daha baxıldı. Nəticədə referilər öz qərarını ləğv etdi və görüşdə Hacımurad Rəşidovun 4:2 hesabı ilə qalib gəldiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:H38&quot; /&gt; Bundan sonra Hacı Əliyev masanın üzərində olan xal lövhələrini götürdü və görüşün referilərinin üstünə tullandı.&lt;ref name=&quot;:H39&quot;&gt;{{cite news|title=Скандал в схватке Гаджи Алиева|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=19.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190919100455928.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074821/https://www.azerisport.com/wrestling/20190919100455928.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan yığmasının məşqçisi [[Arif Abdullayev]] və mühafizəçilərin müdaxiləsidən sonra davanın qarşısı alındı və o, zaldan çıxarıldı.&lt;ref name=&quot;:H39&quot; /&gt; Mübahisə zamanı həmçinin referilər tərəfindən Hacı Əliyevə qırmızı vərəqə göstərildi və o, Dünya Çempionatından uzaqlaşdırıldı, amma Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) Referilər Komitəsinin günorta saatlarında verdiyi qərara əsasən Hacı Əliyevin qırmızı vərəqəsi ləğv edildi.&lt;ref name=&quot;:H40&quot;&gt;{{cite news|title=СК UWW принял решение по поводу дисквалификации Гаджи Алиева|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=19.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190919123155137.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074822/https://www.azerisport.com/wrestling/20190919123155137.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu da onun təsəlliverici qrupda mübarizə aparmasına icazə verdi.&lt;ref name=&quot;:H38&quot;&gt;{{cite news|title=Манолова стала третьей, Амирасланов и Алиев получили шанс бороться за бронзу ЧМ|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=19.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190919002058416.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074823/https://www.azerisport.com/wrestling/20190919002058416.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə Hacı Əliyev [[Misir]] güləşçisi Əmr Reda Hüseyn ilə üz-üzə gəldi və 10:1 hesabı ilə qalib gəldi.&lt;ref name=&quot;:H41&quot; /&gt; Növbəti görüşdə isə o, [[Yaponiya]] nümayəndəsi Tahuto Otoquro ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H41&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев и еще трое борцов упустили шанс завоевать олимпийские лицензии|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=20.09.2019|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20190920002801884.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728074820/https://www.azerisport.com/wrestling/20190920002801884.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 9:11 hesabı ilə rəqibinə məğlub oldu və Dünya Çempionatını 12-ci pillədə başa vurdu.&lt;ref name=&quot;:H41&quot; /&gt;

=== 2020-ci il: COVID-19 pandemiyası səbəbilə fasilə ===
2020-ci ilin əvvəlindən etibarən bütün dünyanı cənginə alan [[COVID-19 pandemiyası]] ilə bağlı bir sıra turnirlər təxirə salındı. Təxirə salınan turnirlər sırasında mart ayında baş tutmalı olan Avropa Olimpiya Təsnifat Turniri və may ayında baş tutmalı olan Dünya Olimpiya Təsnifat Turniri də var idi. Nəhayət 2020-ci il martın 24-də [[Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi|Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK)]] tərəfindən 2020-ci ilin iyul-avqust aylarında baş tutması nəzərdə tutulan [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nın 2021-ci ilə təxirə salınması barədə qərar qəbul edildi.

Hacı Əliyev 2020-ci ilin sonlarında [[Serbiya]]nın [[Belqrad]] şəhərində baş tutması nəzərdə tutulan Dünya Çempionatında mübarizə aparmalı idi.&lt;ref name=&quot;:H42&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан заявил 20 борцов на Кубок мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=10.12.2020|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20201210171300075.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813055017/https://www.azerisport.com/wrestling/20201210171300075.html|archivedate=2022-08-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Amma Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) İcraiyyə Komitəsi tərəfindən həmin il Dünya Çempionatının baş tutmaması qərara alındı. Əsas səbəblərdən biri ABŞ, Gürcüstan, Kuba, Qazaxıstan və Yaponiya yığmalarının bu turnirdə mübarizə aparmaqdan imtina eləməsi oldu. Turnirin adı və brendi isə dəyişdirildi və Fərdi Dünya Kuboku adlandırıldı. Hacı Əliyev bu turnirin 1/8 final mərhələsində [[Rusiya]] nümayəndəsi Hacımurad Rəşidovu 4:0, 1/4 final mərhələsində isə [[Qırğızıstan]] güləşçisi Elnəzər Əhmədəliyevi 6:4 hesabları ilə məğlub etdi və 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H43&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев получил шанс взять реванш за скандальное поражение|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=15.12.2020|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20201215172732403.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083041/https://www.azerisport.com/wrestling/20201215172732403.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:H44&quot;&gt;{{cite news|title=Гварзатилов вышел в финал КМ, Алиева ждет встреча за медаль|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=17.12.2020|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20201217002131637.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083043/https://www.azerisport.com/wrestling/20201217002131637.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu mərhələdə isə o, [[Macarıstan]] nümayəndəsi İsmayıl Musuxayev ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H44&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev rəqibinə 6:7 hesabı ilə məğlub oldu.&lt;ref name=&quot;:H44&quot; /&gt; Bürünc medal uğrunda görüşdə isə o, [[Fransa]] güləşçisi İlman Muxtarovu 10:4 hesabı ilə məğlub etdi və turnirin bürünc medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H45&quot;&gt;{{cite news|title=Гварзатилов проиграл финал, Алиев завоевал бронзу Кубка мира|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.12.2020|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20201218002427562.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083042/https://www.azerisport.com/wrestling/20201218002427562.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2021-ci il: Olimpiya Oyunlarında final ===
Üç qat Dünya və üç qat Avropa çempionu Hacı Əliyevi 2021-ci ilə ciddi sınaqlar gözləyirdi. O, əvvəlcə mart ayında [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]na lisenziya qazanmalı, sonra isə avqust ayında Olimpiada da uğurlu mübarizə aparmalı idi. Avropa Olimpiya Təsnifat Turniri 18–22 martda [[Macarıstan]]ın [[Budapeşt]] şəhərində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:H46&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджан назвал состав борцов на лицензионный турнир|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.03.2021|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20210312154757114.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083120/https://www.azerisport.com/wrestling/20210312154757114.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qaydalara əsasən 1-ci və 2-ci pillələrin sahibi olan idmançılara Olimpiya lisenziyası verildi. Hacı Əliyev turnirin 1/8 final mərhələsində [[Birləşmiş Krallıq]] nümayəndəsi Corc Ramı 13:2, 1/4 final mərhələsində [[Türkiyə]] güləşçisi Səlahəddin Kılıçsallayanı 5:2, 1/2 final mərhələsində isə [[Moldova]] nümayəndəsi Maxim Saçultanı 5:1 hesabları ilə məğlub etdi və final görüşünə vəsiqə qazandı. Bununla da Hacı Əliyev Olimpiya lisenziyasına təmin etdi.&lt;ref name=&quot;:H47&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев и Гаджимурад Гаджиев завоевали олимпийские лицензии|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=18.03.2021|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20210318003136197.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721082948/https://www.azerisport.com/wrestling/20210318003136197.html|archivedate=2021-07-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Heç bir əhəmiyyətə sahib olmayan həlledici görüşdə isə o, [[Ermənistan]] güləşçisi Vazqen Tevanyana 0:9 hesabı ilə məğlub oldu və turnirin gümüş medalına sahib oldu.

Olimpiadadan əvvəl Hacı Əliyev iyun ayında [[Polşa]]nın [[Varşava]] şəhərində baş tutan Vaslav Zelxovsxinin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı və bürünc medalın sahibi oldu.&lt;ref name=&quot;:H48&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанские борцы-олимпийцы могут хорошо заработать в Польше|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=02.06.2021|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20210602161216592.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083119/https://www.azerisport.com/wrestling/20210602161216592.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:H49&quot;&gt;{{cite news|title=Гаджи Алиев стал третьим в чемпионате Польши|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=08.06.2021|url=https://www.azerisport.com/wrestling/20210608103705218.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728083044/https://www.azerisport.com/wrestling/20210608103705218.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra bütün diqqətlər Olimpiadaya yönəldi.

'''XXXII Yay Olimpiya Oyunları'''
{{Əsas|Azərbaycan 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında}}
[[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]] 24 iyul-8 avqustda [[Yaponiya]]nın ev sahibliyində baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:H50&quot;&gt;{{cite news|title=Окончательный состав Азербайджана на Олимпиаду-2020|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.07.2021|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210706192940127.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728084514/https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210706192940127.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Güləş idman növü üzrə yarışlar isə 1–8 avqustda Mahuhari Messe Arenada baş tutdu. Sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığması ötən Olimpiada ilə müqayisə də bu səfər cəmi üç güləşçi ilə mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H50&quot; /&gt; Heyətə [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadası]]nın bürünc medalçısı, üç qat Dünya və üç qat Avropa çempionu Hacı Əliyev (65 kq.), son Avropa Çempionatının finalçısı [[Turan Bayramov]] (74 kq.) və [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012 London Olimpiadası]]nın qalibi [[Şərif Şərifov (güləşçi)|Şərif Şərifov]] (86 kq.) daxil edildi. Azərbaycan yığmasının əsas medal ümid məhz Hacı Əliyev idi.&lt;ref name=&quot;:H50&quot; /&gt;

Hacı Əliyev [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nda avqustun 6-da mübarizə apardı.&lt;ref name=&quot;:H51&quot;&gt;{{cite news|title=Токио-2020. Оршуш для Стадник, Алиев против сенегальца, Шарифов против Садулаева|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=05.08.2021|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210805085323643.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728084514/https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210805085323643.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə yeddi dəfə qitə çempionatının qalibi olan [[Seneqal]] nümayəndəsi Adama Diatta ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H52&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 4:0 hesabı ilə qalib gəldi və 1/4 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H52&quot; /&gt; Bu mərhələdə isə o, üç dəfə Asiya Çempionatının qalibi olan [[Qazaxıstan]] güləşçisi Daulet Niyazbəyov ilə qarşılaşdı.&lt;ref name=&quot;:H52&quot; /&gt; Həmin görüşdə Hacı Əliyev 9:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və Olimpiadanın 1/2 final mərhələsinə adladı.&lt;ref name=&quot;:H52&quot; /&gt; Bu mərhələdə o, [[Hindistan]] nümayəndəsi Punia Bajranq ilə üz-üzə gəldi.&lt;ref name=&quot;:H52&quot; /&gt; Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev 12:5 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı və [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nın həlledici görüşünə vəsiqə qazandı.&lt;ref name=&quot;:H52&quot;&gt;{{cite news|title=Токио-2020. Алиев вышел в финал, Стадник проиграла в полуфинале, Шарифов получил шанс|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.08.2021|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210806000118386.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809074144/https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210806000118386.html|archivedate=2021-08-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Olimpiadanın final görüşündə Hacı Əliyevin rəqibi [[Yaponiya]] güləşçisi [[Tahuto Otoquro]] oldu.&lt;ref name=&quot;:H53&quot; /&gt; 2 il əvvəl [[Astana|Nur-Sultan]] şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının təsəlliverici qrupunda Əliyev, məhz [[Tahuto Otoquro|Otoquroya]] gərgin görüşün nəticəsində 9:11 hesabı ilə məğlub olmuşdu. Buna görə də görüş Hacı Əliyev üçün prinsipial əhəmiyyətli idi. Görüşün 55-ci saniyəsində Əliyev fənd tətbiq eləməyə çalışsa da, özü fəndə düşdü. Nəticədə [[Tahuto Otoquro]] görüşdə 2:0 hesabı ilə önə çıxdı. Birinci hissənin başa çatmasına 8 saniyə qala Hacı Əliyev növbəti dəfə fənd tətbiq etdi və bu səfər uğurlu alındı. Nəticədə görüşün birinci hissəsi 2:2 hesabı ilə başa çatdı. Görüşün növbəti hissəsinin birinci dəqiqələrində həm Əliyev, həm də Otquro ehtiyatlı güləşçi. Görüşün başa çatmasına bir dəqiqə qala isə gərgin idman mübarizəsi yaşandı. Əliyev rəqibin ayağlarından tutaraq fənd tətbiq eləməyə çalışsa da, [[Tahuto Otoquro|Otoquro]] 10 saniyə ərzində çətin vəziyyətdən çıxmağı bacardı və Əliyevin özünü fəndə saldı. Bu səfər isə Əliyev özü müdafiə olunan tərəf oldu. Nəticədə 30 saniyə ərzində nə Əliyev, nə də [[Tahuto Otoquro|Otoquro]] fənd tətbiq edə bilmədi və görüş ayaqüstə davam etdi. Görüşün sonuna 20 saniyə qala [[Tahuto Otoquro|Otoquro]] Əliyevin ayağından tutaraq fənd tətbiq eləməyə çalışdı. Əliyev bu zaman vəziyyət çıxmaq üçün rəqibi üzərindən aşırmağı bacarsa da, [[Tahuto Otoquro|Otoquro]] cəld fəndi tətbiq etdi. Nəticədə [[Tahuto Otoquro]] görüşdə 4:2 hesabı ilə önə çıxdı. Bundan sonra Azərbaycan yığmasının baş məşqçisi [[Namiq Abdullayev]] Hacı Əliyevin rəqibi üzərindən aşırmasına görə, ona xal vermədiyi üçün referilərə etirazını bildirdi. Referilər tərəfindən həmin epizoda baxıldığdan sonra [[Namiq Abdullayev]]in etirazı qəbul edilmədi və qarşı tərəfə əlavə bir xal verildi. Görüşün son 10 saniyəsində [[Tahuto Otoquro]] rəqibin həmlələrindən yayınmağa çalışdı. Məhz buna görə də görüşün sonuna 7.4 saniyə qala [[Tahuto Otoquro|Otoquroya]] sarı vərəqə verildi və Əliyevin hesabına əlavə bir xal yazıldı. Görüşün sonuna 4.0 saniyə qala da eyni vəziyyət yarandı. [[Tahuto Otoquro|Otoquroya]] növbəti dəfə sarı vərəqə verildi və Əliyevin hesabına əlavə daha bir xal yazıldı. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş elə bununla da başa çatdı. Nəticədə Hacı Əliyev [[Tahuto Otoquro]]ya 4:5 hesabı ilə məğlub oldu və [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nın gümüş medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H53&quot;&gt;{{cite news|title=Токио-2020. Алиев проиграл финал, Стадник стала третьей, Шарифов уступил бронзу|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=07.08.2021|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210807000014526.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809074143/https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210807000014526.html|archivedate=2021-08-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 12 avqust 2021-ci il tarixli 2856 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni|2-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:H54&quot;&gt;{{cite news|title=Ильхам Алиев наградил азербайджанских олимпийцев|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=12.08.2021|url=https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210812171351938.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220728084625/https://www.azerisport.com/olimpizm/tokio-2020/20210812171351938.html|archivedate=2022-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2022-ci il: Avropa Çempionatında &quot;gümüş&quot; ===
[[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]ndan sonra Hacı Əliyev birinci beynəlxalq turnirə 2022-ci ilin mart-aprel aylarında qatıldı. O, [[Macarıstan]]ın [[Budapeşt]] şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında qüvvəsini sınadı. Hacı Əliyev Avropa Çempionatının 1/4 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə [[Türkiyə]] nümayəndəsi Münir Rəcəb Ağdaş ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə o, 12:6 hesabı ilə qalib gəldi və çempionatın 1/2 final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda Hacı Əliyev [[Moldova]] təmsilçisi Maxim Saçultan ilə üz-üzə gəldi və 12:2 hesabı ilə inamlı qələbə qazanaraq dördüncü dəfə Avropa Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə o, [[Macarıstan]] nümayəndəsi İsmayıl Musuxayev ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Hacı Əliyev rəqibinə 1:12 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

Avropa Çempionatından sonra Hacı Əliyev 22–25 iyunda [[İtaliya]]nın [[Roma]] şəhərində baş tutan &quot;Matteo Pellisone&quot; beynəlxalq turnirində mübarizə apardı. Hacı Əliyev 1/8 final mərhələsində [[Ukrayna]] nümayəndəsi İqor Nihiforuh üzərində 7:5 hesabı ilə, 1/4 final mərhələsində isə [[Slovakiya]] təmsilçisi Daniel Çormaniç üzərində 10:0 hesabı ilə qələbə qazandı və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə o, Azərbaycan yığmasının üzvü [[Coşqun Əzimov]] ilə üz-üzə gəlməli idi, amma Hacı Əliyev həmin görüşə çıxmaqdan imtina etdi və mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam etdi. Həmin görüşdə o, [[Türkiyə]] güləşçisi Servet Coşqun ilə qarşılaşdı və 4:4 hesabı ilə qalib gəldi. Bununla da Hacı Əliyev &quot;Matteo Pellisone&quot; beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib oldu.

[[Fayl:Ilham Aliyev and First Lady Mehriban Aliyeva met with Azerbaijani athletes who excelled during the 5th Islamic Solidarity Games 15.jpg|thumb|328x328px|alt=|Hacı Əliyev [[2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları|V İslam Həmrəyliyi Oyunları]]ndan sonra [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]lə görüş zamanı çıxış edəndə (22 avqust 2022-ci il, [[Gülüstan sarayı (Bakı)|Gülüstan sarayı]])|left]]
Hacı Əliyev növbəti turnirinə avqustda [[Konya]] şəhərində baş tutan [[2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları|V İslam Həmrəyliyi Oyunları]] çərçivəsində qatıldı. Hacı Əliyev turnirin 1/8 final mərhələsində [[İran]] nümayəndəsi Murtuza Qiyasi üzərində 8:4 hesabı ilə qələbə qazandı. Daha sonra o, [[Özbəkistan]] təmsilçisi Ümidcan Cəlalovu məğlub etdi və fianl görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə Hacı Əliyev [[Albaniya]] nümayəndəsi Zəlimxan Abaxarov ilə üz-üzə gəldi və görüşün 46-cı saniyəsindəcə rəqibi üzərində təmiz qələbə qazandı. Bununla da Hacı Əliyev [[2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları|V İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref name=&quot;:H55&quot;&gt;{{cite news|title=LIVE: Алиев повторяет победный результат Стадник на Исламиаде, первый успех Байрамова|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=10.08.2021|url=https://www.azerisport.com/islamiada/20220810010419068.html|accessdate=10.08.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810103327/https://www.azerisport.com/islamiada/20220810010419068.html|archivedate=2022-08-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin əsas turniri 10–18 sentyabrda [[Serbiya]]nın [[Belqrad]] şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı oldu. Üç dəfə turnirin qalibi olan Hacı Əliyev, Dünya Çempionatının favoritlərindən biri hesab olunurdu. Hacı Əliyev sentyabrın 17-də mübarizə apardı. Təsnifat mərhələsindən azad olan Hacı Əliyev, 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə [[Argentina]] nümayəndəsi Aqustin Destribats ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə rəqibi üzərində 6:1 hesabı ilə qələbə qazanan Hacı Əliyev, turnirin 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi [[Özbəkistan]] təmsilçisi Abbas Rəhmanov oldu. Görüşün əvvəlində Hacı Əliyev passiv mübarizə apardığı üçün Abbas Rəhmanova bir xal verildi. Daha sonra isə Hacı Əliyev rəqibinə ardıcıl fəndlər tətbiq etdi və hesabı 4:1 etdi. Birinci hissənin sonlarında Abbas Rəhmanov hesab arasında fərqi minimuma endirdi — 4:3. Növbəti hissədə isə Hacı Əliyev ardıcıl üç fənd tətbiq etdi və rəqibi üzərində 10:3 hesabı ilə qələbə qazandı. Bununla Hacı Əliyev Dünya Çempionatının yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi ötən il gənclər arasında Dünya Çempionatının qalibi olan [[İran]] nümayəndəsi Rəhman Amuzad oldu. Həmin görüşdə Hacı Əliyev rəqibinə 2:10 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam etdi. Bu görüşdə onun rəqibi [[Macarıstan]] nümayəndəsi İsmayıl Musuxayev oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Hacı Əliyev rəqibinə 2:4 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

== Uğurları ==
{{sütunlar}}
{{sütun}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Sıra'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''İl'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Yarış'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Ev sahibi'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Nəticə'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;2008&lt;/center&gt;
|Yeniyetmələrin Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Latviya}} [[Latviya]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;2010&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|&lt;center&gt;8.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;3&lt;/center&gt;
|Qızıl Qran-Pri
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|&lt;center&gt;16.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;2011&lt;/center&gt;
|&quot;Dan Kolov&quot; turniri
|{{Bayraq|Bolqarıstan}} [[Bolqarıstan]]
|&lt;center&gt;8.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;5&lt;/center&gt;
|Gənclərin Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;6&lt;/center&gt;
|&quot;Ramzan Kadırov&quot; turniri
|{{Bayraq|Rusiya}} [[Rusiya]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;7&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;center&gt;2012&lt;/center&gt;
|Kiyev beynəlxalq turniri
|{{Bayraq|UKR}} [[Ukrayna]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;8&lt;/center&gt;
|Dünya Kuboku
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;9&lt;/center&gt;
|Almaniya Qran-Prisi
|{{Bayraq|Almaniya}} [[Almaniya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;10&lt;/center&gt;
|Qızıl Qran-Pri
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;11&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;center&gt;2013&lt;/center&gt;
|&quot;Yaşar Doğu&quot; turniri
|{{Bayraq|TUR}} [[Türkiyə]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;12&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Gürcüstan}} [[Gürcüstan]]
|&lt;center&gt;8&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;13&lt;/center&gt;
|Universiada Oyunları
|{{Bayraq|Rusiya}} [[Rusiya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;14&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|Macarıstan}} [[Macarıstan]]
|&lt;center&gt;30.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;15&lt;/center&gt;
|Qızıl Qran-Pri
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;16&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;center&gt;2014&lt;/center&gt;
|&quot;Dan Kolov&quot; turniri
|{{Bayraq|Bolqarıstan}} [[Bolqarıstan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;17&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Finlandiya}} [[Finlandiya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;18&lt;/center&gt;
|Almaniya Qran-Prisi
|{{Bayraq|Almaniya}} [[Almaniya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;19&lt;/center&gt;
|Qızıl Qran-Pri
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;20&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|UZB}} [[Özbəkistan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;21&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |&lt;center&gt;2015&lt;/center&gt;
|Paris Qran-Prisi
|{{Bayraq|Fransa}} [[Fransa]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;22&lt;/center&gt;
|&quot;Alexander Medved&quot; turniri
|{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus]]
|&lt;center&gt;8.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;23&lt;/center&gt;
|Dünya Kuboku
|{{Bayraq|ABŞ}} [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;24&lt;/center&gt;
|Avropa Oyunları
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;25&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|ABŞ}} [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;26&lt;/center&gt;
|Qızıl Qran-Pri
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;27&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;center&gt;2016&lt;/center&gt;
|&quot;Yaşar Doğu&quot; turniri
|{{Bayraq|TUR}} [[Türkiyə]]
|&lt;center&gt;5.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;28&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Latviya}} [[Latviya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;29&lt;/center&gt;
|Almaniya Qran-Prisi
|{{Bayraq|Almaniya}} [[Almaniya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;30&lt;/center&gt;
|Olimpiya Oyunları
|{{Bayraq|Braziliya}} [[Braziliya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|}
{{sütun}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Sıra'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''İl'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Yarış'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Ev sahibi'''&lt;/center&gt;
| bgcolor=&quot;#E6E6FA&quot;|&lt;center&gt;'''Nəticə'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;31&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;2017&lt;/center&gt;
|Dünya Kuboku
|{{Bayraq|İran}} [[İran]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;32&lt;/center&gt;
|İslam Həmrəyliyi Oyunları
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;33&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|Fransa}} [[Fransa]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;34&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;center&gt;2018&lt;/center&gt;
|Kiyev beynəlxalq turniri
|{{Bayraq|UKR}} [[Ukrayna]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;35&lt;/center&gt;
|Dünya Kuboku
|{{Bayraq|ABŞ}} [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;36&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Rusiya}} [[Rusiya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;37&lt;/center&gt;
|&quot;Alexander Medved&quot; turniri
|{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;38&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|Macarıstan}} [[Macarıstan]]
|&lt;center&gt;25.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;39&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;2019&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Rumıniya}} [[Rumıniya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;40&lt;/center&gt;
|Avropa Oyunları
|{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;41&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan]]
|&lt;center&gt;12.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;42&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;2020&lt;/center&gt;
|Fərdi Dünya Kuboku
|{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;43&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;2021&lt;/center&gt;
|Olimpiya Təsnifat Turniri
|{{Bayraq|Macarıstan}} [[Macarıstan]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;44&lt;/center&gt;
|&quot;Vaslav Zelxovsxi&quot; turniri
|{{Bayraq|Polşa}} [[Polşa]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;45&lt;/center&gt;
|Olimpiya Oyunları
|{{Bayraq|Yaponiya}} [[Yaponiya]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;46&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;center&gt;2022&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Macarıstan}} [[Macarıstan]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot;|&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;47&lt;/center&gt;
|&quot;Matteo Pellisone&quot; turniri
|{{Bayraq|İtaliya}} [[İtaliya]]
| bgcolor=&quot;#CC9966&quot;|&lt;center&gt;'''3.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;48&lt;/center&gt;
|İslam Həmrəyliyi Oyunları
|{{Bayraq|TUR}} [[Türkiyə]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot;|&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;49&lt;/center&gt;
|Dünya Çempionatı
|{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya]]
|&lt;center&gt;5.&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;50&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;2023&lt;/center&gt;
|Zagreb Open
|{{Bayraq|Xorvatiya}} [[Xorvatiya]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot; |&lt;center&gt;'''2.'''&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;51&lt;/center&gt;
|Avropa Çempionatı
|{{Bayraq|Xorvatiya}} [[Xorvatiya]]
| bgcolor=&quot;Gold&quot; |&lt;center&gt;'''1.'''&lt;/center&gt;
|}
{{sütun/son}}

== Dövlət təltifləri ==
[[Fayl:Ilham Aliyev met with athletes who competed in 31st Summer Olympic Games (Ilham Aliyev and Haji Aliyev).jpg|thumb|300x300px|alt=|[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] Hacı Əliyevə [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu]]nu təqdim edən zaman (2 sentyabr 2020-ci il)]]
[[Fayl:Ilham Aliyev attended a ceremony to award sportsmen and specialists in accordance with results of 2014 at the National Olympic Committee.jpg|thumb|300x300px|alt=|[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] Avropa və Dünya Çempionatının qalibi olan Hacı Əliyevə yeni mənzilin orderini təqdim edən zaman. (22.12.2014)]]
* [[Fayl:AZE Progress Medal (2009) BAR.svg|55x55px]] [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] — [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite news|title=I Avropa Oyunları qaliblərinin və Azərbaycan idmanında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamı|author=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|newspaper=www.azertag.az|date=29.06.2015|url=https://azertag.az/xeber/867914|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20220723144715/https://azertag.az/xeber/867914|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZE 100Years of the Azerbaijan Democratic Republic (1918-2018) Jubilee Medal BAR.svg|55x55px]] [[&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)&quot; yubiley medalı]] — [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 27 may 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən [[Azərbaycan]]ın ictimai-siyasi həyatında xüsusi xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)&quot; yubiley medalı]] ilə təltif edildi.
* [[Fayl:AZ For Service to the Fatherland Order ribbon.svg|54x54px]] [[&quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni|2-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni]] — [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 12 avqust 2021-ci il tarixli 2856 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2020 Yay Olimpiya Oyunları|XXXII Yay Olimpiya Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni|2-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Milli Olimpiya Komandasının üzvlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 12 avqust 2021-ci il tarixli 2856 nömrəli Sərəncamı|author=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|newspaper=www.azertag.az|date=12.08.2021|url=https://azertag.az/xeber/1851187|accessdate=25.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725170327/https://azertag.az/xeber/1851187|url-status=live|archive-date=2022-07-25}}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZ 100th Anniversary of the Border Service Medal ribbon.svg|55x55px]] [[&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919-2019)&quot; yubiley medalı]] — [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin rəisi [[Elçin Quliyev (hərbçi)|Elçin Quliyevin]] əmrinə əsasən Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi münasibətilə [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin baş leytenantı Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919-2019)&quot; yubiley medalı]] ilə təltif edildi.
* [[Fayl:AZ For the Services in the Field of Military Cooperation Medal ribbon (2nd version).svg|55x55px]] [[&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı]] — [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin rəisi Elçin Quliyevin əmrinə əsasən [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]nin baş leytenantı Hacı Azər oğlu Əliyev [[&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.
* [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu]] — [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 1 sentyabr 2016-cı il tarixli 2292 nömrəli Sərəncamına əsasən [[2016 Yay Olimpiya Oyunları|XXXI Yay Olimpiya Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Hacı Azər oğlu Əliyev [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Milli Olimpiya Komandasının üzvlərinin &quot;Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu&quot; ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 1 sentyabr 2016-cı il tarixli 2292 nömrəli Sərəncamı|author=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|newspaper=www.azertag.az|date=01.09.2016|url=https://azertag.az/xeber/988953|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20220723145131/https://azertag.az/xeber/988953|archivedate=2022-07-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Fərdi uğurları ==
* Azerisport.com idman portalının oxucularına görə 2014-cü ilin aprel ayının ən yaxşı üçüncü idmançı (17 % səslə).&lt;ref name=&quot;:C1&quot;&gt;{{cite news|title=Апрель-2014: кто ?|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.05.2014|url=https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20140501125504138.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063950/https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20140501125504138.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:C2&quot;&gt;{{cite news|title=Апрель-2014: Араз|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=05.05.2014|url=https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20140505125658309.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725063959/https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20140505125658309.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Azerisport.com idman portalının oxucularına görə 2014-cü ilin sentyabr ayının ən yaxşı üçüncü idmançı (14 % səslə).&lt;ref name=&quot;:C3&quot;&gt;{{cite news|title=Сентябрь-2014: кто ?|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=01.10.2014|url=https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20141001000716065.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725064235/https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20141001000716065.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:C4&quot;&gt;{{cite news|title=Сентябрь-2014: Марина Дурунда|author=Azerisport.com idman portalı|newspaper=www.azerisport.com|date=06.10.2014|url=https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20141006003719305.html|accessdate=25.07.2022|language={{ref-ru}}|archiveurl=https://archive.today/20220725064238/https://www.azerisport.com/heroofthemonth/20141006003719305.html|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Azərbaycan Güləş Federasiyası|Azərbaycan Güləş Federasiyasının (AGF)]] versiyasına görə 2014-cü ilin ən yaxşı sərbəst güləşçisi.
* [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2014-cü ilin ən yaxşı 10 idmançından biri.
* Azerisport.com idman portalının oxucularına görə 2015-ci ilin sentyabr ayının ən yaxşı üçüncü idmançı (7 % səslə).
* Azerisport.com idman portalının oxucularına görə 2015-ci ilin noyabr ayının ən yaxşı üçüncü idmançı (18 % səslə).
* [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2015-ci ilin ən yaxşı 10 idmançından biri.
* [[Azərbaycan Güləş Federasiyası|Azərbaycan Güləş Federasiyasının (AGF)]] versiyasına görə 2015-ci ilin ən yaxşı sərbəst güləşçisi.
* [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2016-cı ilin ən yaxşı 25 idmançından biri.
* Azerisport.com idman portalının oxucularına görə 2017-ci ilin avqust ayının ən yaxşı üçüncü idmançı (19 % səslə).
* [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2017-ci ilin ən yaxşı 12 idmançından biri.
* [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin (GİN)]] versiyasına görə 2019-cu ilin ən yaxşı 11 idmançından biri.

== Nailiyyətləri ==
* 2 dəfə Dünya Çempionatının qalibi olan birinci [[Azərbaycan]] sərbəst güləşçisi (2015).
* 3 dəfə Dünya Çempionatının qalibi olan birinci [[Azərbaycan]] sərbəst güləşçisi (2017).

== İctimai fəaliyyəti ==
Hacı Əliyev 2017-ci ildən [[Azərbaycan Milli Anti-Dopinq Agentliyi|Azərbaycan Milli Anti-Dopinq Agentliyinin (AMADA)]] İdmançılar Məsləhətçi Komissiyasının üzvüdür.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında [[Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti|Dağlıq Qarabağ]] və ətraf rayonlarda aparılan [[İkinci Qarabağ müharibəsi|hərbi əməliyyatlar]] zamanı Hacı Əliyev [[Azərbaycan Ordusuna Yardım Fondu]]na 10.500 [[Azərbaycan manatı|manat]] məbləğində ianə eləmişdi.

Hacı Əliyev 2021-ci ilin noyabrda özünün rəsmi [[instagram]] hesabında [[Qadın zorakılığına qarşı beynəlxalq mübarizə günü|25 noyabr — Qadın Zorakılığına qarşı Beynəlxalq Mübarizə Günü]] ilə bağlı paylaşım etdi və insanları ''#QadınaQarşıZorakılığaSon !'' deməyə səslədi.&lt;ref name=&quot;:S&quot;&gt;{{cite news|title={{sitat qutusu|quote=&lt;div style=&quot;font-family: Calibri&quot;&gt;Heç bir vəziyyət zorakılıqla nəticələnməli deyil. &quot;Neftçi&quot; Futbol Klubu daha gözəl nəticələr naminə 27 noyabrda &quot;Bakcell Arena&quot;da baş tutacaq matça narıncı rəngdə formalarda çıxacaq və #ZorakılığaSon deyəcək ! Bu mübarizəyə mən də qoşulur və qadınlara qarşı zorakılığa son deyirəm.&lt;/div&gt;}}|author=Hacı Əliyev|newspaper=www.instagram.com|date=26.01.2021|url=https://www.instagram.com/p/CWvhl1MIZLO/|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20220725125630/https://www.instagram.com/p/CWvhl1MIZLO/|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:P1&quot;&gt;{{cite news|title=25 noyabr — Qadın Zorakılığına qarşı Beynəlxalq Mübarizə Günüdür|author=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|newspaper=www.azertag.az|date=25.11.2015|url=https://azertag.az/xeber/25_noyabr___Qadin_Zorakiligina_qarsi_Beynelxalq_Mubarize_Gunudur-905378|accessdate=24.07.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20220725153003/https://azertag.az/xeber/25_noyabr___Qadin_Zorakiligina_qarsi_Beynelxalq_Mubarize_Gunudur-905378|archivedate=2022-07-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında]]
* [[Azərbaycan 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında]]

== İstinadlar ==
&lt;div style=&quot;height:25em; overflow:auto; border:2px solid #DCDCDC&quot;&gt;
{{İstinad siyahısı|2}}
&lt;/div&gt;

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Azərbaycan Olimpiya Oyunlarında (ümumi)}}
{{Güləş üzrə Dünya Çempionatının qalibi olan Azərbaycan idmançıları}}
{{Güləş üzrə Avropa Çempionatının qalibi olan Azərbaycan idmançıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın sərbəst güləşçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın olimpiya güləşçiləri]]
[[Kateqoriya:2016 Yay Olimpiya Oyunlarında güləşçilər]]
[[Kateqoriya:2020 Yay Olimpiya Oyunlarında güləşçilər]]
[[Kateqoriya:Olimpiya bürünc medalına sahib Azərbaycan idmançıları]]
[[Kateqoriya:Olimpiya gümüş medalına sahib Azərbaycan idmançıları]]
[[Kateqoriya:2016 Yay Olimpiya Oyunları bürünc medalçıları]]
[[Kateqoriya:2020 Yay Olimpiya Oyunları gümüş medalçıları]]
[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında güləşçilər]]
[[Kateqoriya:2019 Avropa Oyunlarında güləşçilər]]
[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında bürünc medal qazananlar]]
[[Kateqoriya:2019 Avropa Oyunlarında qızıl medal qazananlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan İdman Akademiyasının məzunları]]
[[Kateqoriya:Güləş üzrə dünya çempionları]]
[[Kateqoriya:Güləş üzrə Avropa çempionları]]
[[Kateqoriya:Güləş üzrə Avropa Çempionatının medalçıları]]
[[Kateqoriya:İslam Həmrəyliyi Oyunları çempionları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi güləşçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Avropa Oyunlarının bürünc medalına sahib Azərbaycan idmançıları]]
[[Kateqoriya:Avropa Oyunlarının qızıl medalına sahib Azərbaycan idmançıları]]
[[Kateqoriya:2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında medal qazananlar]]
[[Kateqoriya:2024 Yay Olimpiya Oyunlarında güləşçilər]]
[[Kateqoriya:Olimpiya medallı güləşçilər]]
[[Kateqoriya:Sərbəst güləş üzrə dünya çempionları]]
[[Kateqoriya:Güləş üzrə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının medalçıları]]
[[Kateqoriya:2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında medal qazananlar]]</text>
      <sha1>9rnstcugjextd3uduwjz313sgaq5uam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nardaran hadisələri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427949</id>
    <revision>
      <id>9015173</id>
      <parentid>9011074</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Qədir [[Nardaran hadisələri (2015)]] səhifəsinin adını [[Nardaran hadisələri]] olaraq dəyişdi: Dəqiqləşdirmə lazım deyil, başqa diqqətəlayiq mövzu yoxdur</comment>
      <origin>9011074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41974" sha1="kd1s2q0u3xejydav2g2gc39d2o87smk" xml:space="preserve">{{Hərbi münaqişə
 |münaqişə      = Nardaran hadisələri
 |aiddir        = 
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = Nardaran sakinləri [[barrikada]] qurarkən
 |tarixi        = 26 noyabr 2015 — dekabr 2015
 |yeri          = [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan]], [[Bakı şəhəri|Bakı]], [[Sabunçu rayonu]], [[Nardaran qəsəbəsi|Nardaran]]
 |səbəbi        = [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi]]nin əməliyyat keçirməsi
 |vəziyyəti     = 
 |nəticəsi      = ''26 noyabr'': 14 nəfərin həbsi, qəsəbədə etirazlar;&lt;br&gt;''1 dekabr'': Nardaranda keçirilən əməliyyat nəticəsində qəsəbədə dini şüar və bayraqların götürülməsi, 19 nəfərin saxlanılması.&lt;ref name=&quot;həbslər&quot;&gt;{{cite news |title=Nardaranda 32 nəfər həbs edilib - Ramil Usubov |author= |url=http://islamazeri.az/nardaranda-32-nefer-hebs-edilib-ramil-usubov--28737.html |publisher=islamazeri.az |date=2015-12-03 |accessdate=2015-12-06 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151206114538/http://islamazeri.az/nardaranda-32-nefer-hebs-edilib-ramil-usubov--28737.html |archivedate=2015-12-06 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |ərazi         = 
 |tərəf1        = ''Rəsmi məlumat:'' Nardaranda fəaliyyət göstərən silahlı, cinayətkar dəstə&lt;ref name=&quot;mia&quot;/&gt;;&lt;br&gt;''Qəsəbə sakinlərinə görə:'' Nardaran sakinləri&lt;ref name=&quot;azadliq&quot;/&gt;
 |tərəf2        = {{flagicon image|size=12px|Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi logo.svg}} [[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Daxili İşlər Nazirliyi]]&lt;br&gt; {{flagicon image|size=12px|Azerbaijani Internal Troops emblem.svg}} [[Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları|Daxili Qoşunlar]]
 |tərəf3        = 
 |tərəf4        = 
 |komandan1     = [[Taleh Bağırzadə]]
 |komandan2     = [[İlham Əliyev]]&lt;br&gt; [[Ramil Usubov]]&lt;br&gt;[[Şahin Məmmədov (general)|Şahin Məmmədov]]
 |komandan3     = 
 |komandan4     = 
 |qüvvə1        = 
 |qüvvə2        = 
 |qüvvə3        = 
 |qüvvə4        = 
 |itkilər1      = 5 ölü&lt;ref group=q&gt;Ölənlərdən biri xəstəxanada keçinib.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;4 yaralı&lt;ref name=&quot;yaralı&quot;&gt;{{cite news |title=Nardaranda yaralananların adları |author= |url=http://islamazeri.az/nardaranda-yaralananlarin-adlari--28786.html |publisher=islamazeri.az |date=2015-12-04 |accessdate=2015-12-06 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151206113913/http://islamazeri.az/nardaranda-yaralananlarin-adlari--28786.html |archivedate=2015-12-06 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |itkilər2      = 2 ölü
 |itkilər3      = 
 |itkilər4      = 
 |ümumi itkilər = 7 nəfər
 |vikianbar     = 
}}

'''Nardaran hadisələri''' — 26 noyabr 2015-ci ildə [[Bakı]]nın [[Nardaran qəsəbəsi]]ndə baş vermiş, 7 nəfərin ölümü, 4 nəfərin&lt;ref name=&quot;yaralı&quot; /&gt; yaralanması və 14&lt;ref name=&quot;mia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nardaran hadisələrinə görə saxlanılan 14 nəfərin hamısı barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib |url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2462369.html |access-date=2015-12-02 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201035845/http://az.trend.az/azerbaijan/society/2462369.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; nəfərin həbs olunması ilə nəticələnən qarşıdurma.

Həlak olanlardan 2-si [[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin]] əməkdaşları, digər 5 nəfər isə qəsəbə sakinləri olmuşdur (onlardan biri daha sonra xəstəxanada keçinib). Hadisədən sonra Nardaranlılar qəsəbədə etiraz aksiyası keçirib, barrikadalar qurub və yaşayış məntəqəsinə giriş-çıxışı bağlayıblar. Hər iki tərəf insidentə görə bir-birini günahlandırır.

Hadisədən 3 gün sonra Nardaran Ağsaqqallar Şurası İmam Hüseyn meydanının boşaldılması və barrikadaların sökülməsi haqqında qərar qəbul edib. Bundan sonra 1–2 dekabr 2015-cil tarixlərində Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi, [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi]] və [[Baş Prokurorluq (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu]] Nardaranda birgə əməliyyat keçirib, qəsəbənin küçə və meydanlarından dini simvollar o cümlədən bayraq, şüar və yazılar götürülüb, qəsəbədə bəzi evlərdən silah-sursatın aşkar olunaraq götürüldüyü və daha 19 nəfərin həbs olunduğu iddia olunub.&lt;ref name=&quot;həbslər&quot;/&gt;

== Hadisədən əvvəlki vəziyyət ==
Nardaran ölkənin paytaxtı, Bakı şəhərindən 40 km uzaqlıqda yerləşən, kasıbçılıq və işsizlik kimi problemləri olan qəsəbədir.&lt;ref name=&quot;eurasianet&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.eurasianet.org/node/76476 | first=Eldar | last=Mamedov | title=Azerbaijan: Examining the Source of Discontent in Nardaran | date=December 8, 2015 | access-date=May 19, 2018 | archive-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180112042908/http://www.eurasianet.org/node/76476 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, 1991-ci ildən bəri dindarlığı ilə digər Bakı kəndlərindən seçilir. Beləki, [[Azərbaycan İslam Partiyası]] və s. kimi islamçı təşkilatlar məhz bu qəsəbədə yaranmışdır.

Qəsəbə sakinləri 2000, 2002 və 2006-cı illərdə kütləvi etiraz aksiyaları keçirmişdir. 2002-ci ilin iyun ayında keçirilmiş etiraz aksiyasında həm polis əməkdaşları, həm də qəsəbə sakinlərinin ölümü ilə nəticələnən böyük qarşıdurma yaranmışdır. Həmin hadisədən sonra polis və hüquq mühafizə orqanları Nardarana elə də güclü müdaxilə edə bilməmişdir. Daxili İşlər Naziri [[Ramil Usubov]]un bildirdiyinə görə hadisələrə qədər Nardaranda polislə 23 dəfə qarşıdurma qeydə alınıb.&lt;ref name=&quot;Usubov&quot;/&gt;

Sonrakı illərdə islamçı ideologiyaya sahib Hacı [[Mövsüm Səmədov]], Hacı [[Abgül Süleymanov]], Hacı [[Tale Bağırzadə]] və digərlərinin həbsindən sonra qəsəbədə vəziyyət getdikcə gərginləşmişdir. Ən son qarşıdurma 6 noyabr 2015-ci ildə [[Bakıxanov qəsəbəsi]]ndə [[Müsəlman Birliyi Hərəkatı]]nın idarə heyətinin sədri [[Elçin Qasımlı]]nın həbsindən sonra yaranmışdır.

Hadislərdən qabaq Nardaran Bakıda yeganə yaşayış məntəqəsi idi ki, burada divarları əksəriyyəti [[ərəb əlifbası]] ilə yazılmış dinə-ibadətə çağırışlar bəzəyirdi. Divarlarda &quot;Hər gün Aşura, hər yer Kərbəla&quot;, &quot;Ya Hüseyn&quot;, &quot;Qadınların ən qiymətli zinəti hicabdır&quot; kimi şüarlara rast gəlmək olardı. Sakinlərdən birinin sözlərinə görə, burada qızlar 1-ci sinifdən başlayaraq, çoxu könüllü, [[hicab]] bağlayır. Digər sakin qəsəbədə qızların adətən 5–6-cı sinifdən sonra oxumadıqlarını, valideynlərin qızları məktəbdən tez çıxardıqlarını deyib, yuxarı siniflərdə də oxuyan oğlanların bilik səviyyəsinin aşağı olduğunu bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fərqli məkan – Nardaran |url=http://yenilik.az/2015/05/f%C9%99rqli-m%C9%99kan-nardaran/ |access-date=2015-12-02 |archive-date=2015-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729082400/http://yenilik.az/2015/05/f%C9%99rqli-m%C9%99kan-nardaran/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Hadisənin baş verməsi ==
Atışmada hər iki tərəf bir-birini günahlandırır və hadisəni öz baxış açısından qiymətləndirir.

=== Rəsmi məlumat ===
[[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Daxili işlər Nazirliyi]] və [[Baş Prokurorluq (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu]] hadisənin ''&quot;respublikada ictimai-siyasi sabitliyi pozmaq, təxribatlar, kütləvi iğtişaşlar, terrorçuluq aktları törətməyi planlaşdıran və din pərdəsi altında fəaliyyət göstərən silahlı cinayətkar dəstənin zərərsizləşdirilməsi&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Hər iki qurumun verdiyi rəsmi məlumata görə, ''həbs edilən şəxslər Taleh Bağırov, Elman Ağayev, Zülfüqar Mikayılov və Əbülfəz Bünyatov dövlətin konstitusiya quruluşunun zorla dəyişdirilməsi, [[şəriət]] qanunları ilə idarə edilən dini dövlət qurulması məqsədilə &quot;Müsəlman birliyi&quot; adlı hərəkat yaratmışlar, Bakı şəhərindən və respublikanın digər bölgələrindən özlərinə tərəfdarlar toplamış, onları müxtəlif növ [[odlu silah]], döyüş sursatı, partlayıcı maddə və qurğularla təchiz edərək cinayətkar dəstə təşkil etmişlər. Həmçinin, Nardaran qəsəbəsində qanunsuz yığıncaqlar keçirərək respublikanın əhalisini hakimiyyətə qarşı qaldırmağın yollarını müzakirə etmiş, bununla bağlı tərəfdarlarına göstərişlər vermiş və əhaliyə çağırış vərəqələri paylayıblar. Dövlət qurumlarının iddialarına görə, silahlı cinayətkar dəstənin hər bir üzvünün üzərinə düşən konkret vəzifələr, o cümlədən hakimiyyət nümayəndələrinə qarşı [[terror]] aktları törədəcək məsul şəxslər müəyyən edilib''&lt;ref name=&quot;mia&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin və Baş Prokurorluğunun məlumatı |url=http://mia.gov.az/?%2Faz%2Fnews%2Fview%2F884%2F |access-date=2021-02-11 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201224322/http://mia.gov.az/?%2Faz%2Fnews%2Fview%2F884%2F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Hər iki qurumun rəsmi məlumatına görə, ''həmin şəxslərin tutulması məqsədilə, 2015-ci il noyabrın 26-da Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən Bakı şəhərinin Nardaran qəsəbəsində xüsusi əməliyyat keçirilib. Əməliyyat zamanı polis əməkdaşlarına silahlı müqavimət göstərilərək avtomat silahlardan atəş açılmış, əl qumbarası atılıb. Hücum edənlərin davamlı atəşinə cavab olaraq xüsusi əməliyyat qrupu tərəfindən xidməti silahdan istifadə edilməklə cinayətkar dəstənin 4 üzvü öldürülüb (daha bir nəfər hadisədən sonra Sabunçu Rayon 3 saylı Şəhər Klinik Xəstəxanasında dünyasını dəyişib)&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt;. Daha bir neçə nəfər yaralanıb. Toqquşma nəticəsində iki polis əməkdaşı — polis serjantı [[Vüqar Nəsibov|Vüqar Əyyub oğlu Nəsibov]] və polis serjantı [[İsmayıl Tağıyev (polis)|İsmayıl Rəsul oğlu Tağıyev]] öldürülüb. Hadisə yerindən maddi sübut kimi xeyli sayda avtomat silah, əl qumbarası, soyuq silahlar və s. götürülmüşdür. Cinayətkar dəstənin, Taleh Bağırov başda olmaqla, 14 üzvü saxlanılaraq istintaqa təqdim edilib''&lt;ref name=&quot;mia&quot;/&gt;. Polislə atışma zamanı ölənlərdən biri [[Gəncə]], biri [[Masallı]], digər 3 nəfər isə Nardaran sakinidir&lt;ref name=&quot;dəfn&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaranda atışmada ölənlər dəfn edildi |url=http://news.lent.az/news/223501 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2015-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203191902/http://news.lent.az/news/223501 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Ertəsi gün həlak olan polislərin dəfn mərasimi keçirilib. Vüqar Nəsibov və İsmayıl Tağıyev [[II Fəxri Xiyaban]]da dəfn olunub. Dəfn mərasimində daxili işlər naziri [[Ramil Usubov]], milli təhlükəsizlik nazirinin müavini [[Mədət Quliyev]], baş prokuror [[Zakir Qaralov]], müdafiə naziri [[Zakir Həsənov]], Yol Polisinin rəisi [[Ramiz Zeynalov]], Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin rəisi, polis general-mayoru [[Həzi Aslanov (II)|Həzi Aslanov]] və DİN Baş Mühafizə İdarəsinin rəisi [[Yaşar Əliyev (general)|Yaşar Əliyev]], eləcə də bir çox dövlət rəsmiləri iştirak ediblər. Dəfn zamanı [[Azərbaycan himni|dövlət himni]] çalınıb&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rKIuSI9-32s |title=Nardaranda atışma zamanı şəhid olmuş polislərin dəfni |author= |date=2015-11-27|publisher=[[YouTube]] |accessdate=2015-12-01 |language={{ref-az}}}}&lt;/ref&gt; və yaylım atəşi açılıb&lt;ref name=&quot;anspress.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaranda ölən polislər dəfn edildi |url=http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=365818 |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103142154/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=365818 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hər iki polis işçisi ölmündən sonra [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] tərəfindən Azərbaycan Respublikasında ictimai-siyasi sabitliyin qorunmasında xüsusi xidmətlərinə və göstərdikləri cəsarətə görə [[Azərbaycan Bayrağı ordeni]]&lt;ref name=&quot;president&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının &quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.president.az/articles/16908 |access-date=2015-11-28 |archive-date=2018-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218020743/http://www.president.az/articles/16908 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və [[&quot;İgidliyə görə&quot; medalı]]&lt;ref name=&quot;anspress.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Həlak olan polislər &quot;İgidliyə görə&quot; medalı ilə təltif edildilər |url=http://olaylar.az/news/social/150358 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191850/http://olaylar.az/news/social/150358 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ilə təltif ediliblər.

=== Nardaran sakinlərinin məlumatı ===
Kənd cavanlarının bir qismi hakimiyyət kanallarının hadisə ilə bağlı doğru məlumat vermədiklərini bildiriblər və bu səbəbdən ATV, İTV kanallarının çəkilişinə mane olub, əməkdaşlarına xəsarət yetiriblər&lt;ref name=&quot;azadliq&quot;/&gt;.

Əməliyyat kənd sakini Əbülfəz Bünyatovun evində baş verib. Bünyatovun həyat yoldaşının sözlərinə görə [[Məhərrəmlik|Məhərrəmliyin]] 40 mərasiminə hazırlıq zamanı evdə [[ehsan]] verilirmiş. Bu məqsədlə Hacı Tale Bağırzadə də qonaq kimi dəvət olunmuşdu. Bünyatovanın sözlərinə görə, namaz vaxtı qəflətən Çevik Polis Alayının əməkdaşları və maskalılar evə basqın ediblər, səs bombasından, güllədən istifadə etdilər&lt;ref name=&quot;azadliq&quot;/&gt;. Nardaran sakinlərinin sözlərinə görə Taleh Bağırov 20 gündür ki qəsəbədə idi və polisin qəsəbəyə gəlməsinə səbəb Taleh Bağırovun namaz zamanı çıxışı olub&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaran toqquşmasında 6 nəfər ölüb |url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/11/151126_nardaran_clashes |access-date=2015-12-03 |archive-date=2018-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180420192645/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/11/151126_nardaran_clashes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Həmin günü o evdə 20 nəfərə yaxın adamın olduğu da bildirilib&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;.

Özünü atışma şahidi kimi təqdim edən şəxs polislərin kəndə mebel daşıyan yük maşınında daxil olduqlarının və Hacı Tale Bağırzadənin qonaq olduğu evə silahlı hücum təşkil etdiklərini bildiriblər. Onun sözlərinə görə polis avtomat silahlardan istifadə edərək evə daxil olub, Hacı Talehi və 20-yə yaxın adamı da özləri ilə aparıblar&lt;ref name=&quot;azadliq&quot;/&gt;.

Qadınlardan biri əməliyyat zamanı kənd sakinlərinin silahdan istifadə etmədiklərini və polislərin nardaranlılar tərəfindən öldürülmədiyini deyib&lt;ref name=&quot;azadliq&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaranda qanlı polis əməliyyatı: 2 polis, 4 sakin öldürüldü |url=http://www.azadliq.info/104457.html |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306002539/http://www.azadliq.info/104457.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== İnsidentdən sonra baş verən hadisələr ==
Hadisədən sonra Sabunçu rayon Polis İdarəsinin qarşısı polis nəzarəti ilə gücləndirilib. Əlavə olaraq [[Çevik Polis Alayı]]nın əməkdaşları idarənin qarşısına gətirilib. Polis yaxınlıqdakı binalarda yaşayanların eyvana çıxmasına icazə vermir. Polis binasının ətrafındakı avtomobil yolları bağlanıb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sabunçu Rayon Polis idarəsi önündə polis kardonu |url=http://www.azadliq.org/media/video/27389536.html |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194428/http://www.azadliq.org/media/video/27389536.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Toplanış və etirazlar ===
Hadisədən sonra qəsəbə sakinləri &quot;İmam Hüseyn&quot; meydanına toplaşıb, qəsəbəyə aparan yollara daş tökərək yolları bağlayıb, qəsəbəyə kənar şəxslər, o cümlədən jurnalistlər buraxmayıblar. Qəsəbənin mərkəzinə keçmək istəyən [[Azad Azərbaycan TV|ATV-nin]] avtomobili əzilib, əməkdaşı isə döyülüb. Meydanın ətrafına toplaşmış bir qrup şəxs armatur, lom və dəyənəklərlə silahlanıb.&lt;ref name=&quot;lent&quot;/&gt;.

[[Azadlıq Radiosu|&quot;Azadlıq&quot; radiosunun]] verdiyi məlumata görə, etirazçılardan bəziləri [[Molotov kokteyli]] hazırlayıblar, meydanın mərkəzində qəsəbəyə girən yollara daş, dəmir tökülüb.&lt;ref name=&quot;lent&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaranda radikallar “Molotov kokteyli” hazırlayır |url=http://news.lent.az/news/222996 |access-date=2015-11-30 |archive-date=2015-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130030922/http://news.lent.az/news/222996 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Noyabrın 29-da Nardaran Ağsaqqallar Şurasının verdiyi qərardan sonra Nardaran sakinləri tərəfindən &quot;İmam Hüseyn&quot; meydanı boşaldılıb.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web |title=Nardaran Ağsaqqallar Şurasının sədri kərbəlayi Natiq Kərimov: Nardaran sakinləri məsələnin dinc yolla həll edilməsinə tərəfdardırlar. |url=http://sputnik.az/news/20151130/402865137.html |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102194652/http://sputnik.az/news/20151130/402865137.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dekabrın 1-də insidentdə ölən silahlı dəstə üzvlərinin meyitləri Nardarana gətirilib və qəsəbə qəbiristanlığında dəfn olunublar&lt;ref name=&quot;dəfn&quot;/&gt;.

=== Digər bölgələrdə baş verən hadisələr ===
Bundan əlavə ertəsi gün [[Gəncə]] şəhərində də hadisə baş verib. Belə ki, sakinlərdən birinin əl qumbarasını polisə atmağa cəhd edərkən həbs edildiyi, digər şəxsin isə tutulub, üzərindən &quot;[[TT]]&quot; markalı tapança, 8 ədəd patron, 1 ədəd patron darağı və 3,215 qram heroin götürüldüyü iddia olunub. ARDİN mətbuat xidmətinin iddiasına görə, ''tutulan şəxslər &quot;Müsəlman birliyi&quot; adlı hərəkatın üzvlərinə dəstək məqsədilə hərəkət ediblər''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gəncədə Nardaran hadisələrinə dəstək verən şəxslər saxlanıldı |url=http://sonxeber.az/10546/gencede-nardaran-hadiselerine-destek-veren-sexsler-saxlanildi |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306041208/http://sonxeber.az/10546/gencede-nardaran-hadiselerine-destek-veren-sexsler-saxlanildi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Noyabrın 30-da Gəncədə &quot;Müsəlman birliyi&quot; hərəkatına dəstək verən 6 nəfər saxlanılmış, yaşadıqları ünvanlara baxış zamanı oradan 1 avtomat, 1 tüfəng, 12 qumbara, çoxlu sayda döyüş sursatı, dini ədəbiyyat və s. aşkar edilib götürüldüyü iddia edilmişdi.&lt;ref&gt;[https://www.meydan.tv/az/site/news/9739/Nardaranda-%C9%99m%C9%99liyyat-ke%C3%A7irilir--R%C6%8FSM%C4%B0.htm Nardaranda əməliyyat keçirilir]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Elə həmin gün [[Neftçala rayonu]]nda Nardaranda bəzi şəxsləri silahla təmin etməkdə şübhəli bilindiyi iddia olunan iki nəfər saxlanılıb, hər iki şəxsin evində aparılan axtarış nəticəsində bir ədəd odlu silah aşkar olunduğu iddia edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Neftçala rayonunda Nardaran hadisələri ilə əlaqəli 2 nəfər saxlanılıb |url=http://arannews.com/News/47035/Neft%C3%A7ala-rayonunda-Nardaran-hadis%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-%C9%99laq%C9%99li-2-n%C9%99f%C9%99r-saxlan%C4%B1l%C4%B1b.html |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305170322/http://arannews.com/News/47035/Neft%C3%A7ala-rayonunda-Nardaran-hadis%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-%C9%99laq%C9%99li-2-n%C9%99f%C9%99r-saxlan%C4%B1l%C4%B1b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 1 dekabr əməliyyatı ===
2015-ci il dekabr ayının 1-də saat 08.00-da Nardaranda xüsusi əməliyyat keçirilməsinə başlanılıb. Belə ki, hökumətin planına uyğun olaraq [[Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları|Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının]] və polis hissələrinin müəyyən sayda xüsusi texnikası, şəxsi heyəti qəsəbəyə daxil olaraq, müəyyən edilmiş yerlərdə postlar qoyub. Xüsusi əməliyyat zonasında Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun, Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər və Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirliklərinin istintaq-əməliyyat qrupu fəaliyyət göstərib. Əməliyyatı Azərbaycan Respublikasının prezidenti [[İlham Əliyev]] öz nəzarəti altına götürüb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nardaranda xüsusi əməliyyat başladı |url=http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=366097 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2015-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202180452/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=366097 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Əməliyyat nəticəsində qəsəbənin küçə və meydanlarından dini simvollar götürülüb, mərkəzi küçələrdəki şüarlar, digər elementlər, kənd sakinləri tərəfindən asılan dini bayraqlar&lt;ref&gt;[http://musavat.com/news/olke/nardaranda-bayraqlar-yigishdirilir_308748.html  Nardaranda bayraqlar yığışdırılır]&lt;/ref&gt; götürülüb, barrikadaların qalıqları təmizlənib&lt;ref name=&quot;profilaktik söhbət&quot;/&gt;. Dini bayraqlar [[Azərbaycan bayrağı|Azərbaycan bayraqları]] ilə əvəz olunub&lt;ref&gt;[http://yenilik.az/2015/12/nardaranin-m%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-az%C9%99rbaycan-bayragi-asildi-video/ Nardaranın mərkəzində Azərbaycan bayrağı asıldı]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Saxlanılanlar olub, bəzi evlərdən silah-sursatın aşkar olunaraq götürüldüyü iddia olunub.&lt;ref name=&quot;profilaktik söhbət&quot;&gt;{{Cite web |title=Vilayət Eyvazov Nardaran sakinləri ilə profilaktik söhbət aparıb |url=http://az.apa.az/news/406722 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2015-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203182249/http://az.apa.az/news/406722 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Nardaran qəsəbəsinin Ağsaqqallar Şurasının sədri Natiq Kərimovun sözlərinə görə 19 nəfər saxlanılıb. Natiq Kərimov evində silah saxlayan şəxslər varsa onları silahları təhvil verməyə çağırıb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nardaran ağsaqqalı: &quot;Polis 19 nəfəri həbs edib&quot; |url=http://xebervar.com/xebervar-nardaran-agsaqqali-polis-19-neferi-hebs-edib-t24407.html |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133102/http://xebervar.com/xebervar-nardaran-agsaqqali-polis-19-neferi-hebs-edib-t24407.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Daxili İşlər Naziri [[Ramil Usubov]]un sözlərinə görə, silahı könüllü təhvil verən şəxslər barəsində cinayət işi başlanılmayacaq. Nazir iddia edib ki, 2 gün keçirilən əməliyyat nəticəsində qəsəbədə 6 avtomat silah, çoxlu sayda tapança, partlayıcı maddələr, partlayıcı qurğular götürülüb&lt;ref name=&quot;Usubov&quot;&gt;[http://musavat.com/mobile/olke/ramil-usubov-nardaran-hadiselerine-gore-tutulanlarin-sayini-achiqladi-video_309029.html?welcome=1 Ramil Usubov Nardaran hadisələrinə görə tutulanların sayını açıqladı]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

== Münasibət ==

=== Ekspertlərin fikri ===
Politoloq [[Elçin Mirzəbəyli]] Nardaranda baş verən hadisələrə münasibət bildirərkən deyib ki, həmin hadısəni törədən radikalların başlıca məqsədi təhdidlə, zorakı yollarla əhalinin kütləvi şəkildə hakimiyyətə qarşı radikal çıxışlarını təşkil etmək, Şərqdə baş verən qanlı ssenariləri Azərbaycanda təkrarlamaq və ölkəni Liviyaya, Suriyaya çevirməkdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elçin Mirzəbəyli: “Nardaran müalicəsinə ciddi ehtiyac duyulan xəstəlik mənbəyidir&quot; |url=http://sia.az/ru/news/politics/515213-elcin-mirzebeyli-nardaran-mualicesine-ciddi-ehtiyac-duyulan-xestelik-menbeyidir |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044307/http://sia.az/ru/news/politics/515213-elcin-mirzebeyli-nardaran-mualicesine-ciddi-ehtiyac-duyulan-xestelik-menbeyidir |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Politoloq [[Qabil Hüseynli]]nin sözlərinə görə, Nardaranda baş verən hadisələrdə [[İran]]ın izi var və qəsəbədə təxribat törədən şəxslər İranın agentləridirlər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Nardaran hadisələrində İranın əli var” |url=http://m.aznews.az/news.php?id=95095 |access-date=2015-11-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305155835/http://m.aznews.az/news.php?id=95095 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Politoloq [[Vasif Əfəndiyev]]in sözlərinə görə Nardaranda polisin həyata keçirdiyi əməliyyat zamanı terrorçuların məhv edilməsi və həbsi əməliyyatı Taleh Bağırzadənin və digərlərinin kimliyini ictimaiyyətə göstərmək üçün vacib idi&lt;ref&gt;[http://olaylar.az/news/social/150280 Politoloq: &quot;Radikal-ekstremist qüvvələr zərərsizləşdirilməlidir&quot;]&lt;/ref&gt;.

Politoloq [[Ramiz Alıyev]]in fikrinə görə Nardaranda baş verən hadisələr &quot;nəinki [[islam]]ı, heç Nardaranda yaşayan əhalini belə təmsil edə bilməz&quot;. O qeyd edib ki, &quot;Nardarana aidiyyəti olmayan bir qrup şəxs öz mənafeyi və xarici himayədarların tapşırıqları əsasında həm Azərbaycan xalqına, həm də dövlətçiliyə və qanunlarımıza qarşı çıxış ediblər&quot;&lt;ref&gt;[http://www.azadinform.az/news/a-104140.html &quot;Nardaran camaatı bu cinayətkar qrupu onların adına ləkə gətirdiyi üçün heç zaman bağışlamaz&quot;]{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

=== Rəsmilər ===
* [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]] &quot;Baş verən hadisəni dinlə bağlamaq cəhdlərini birmənalı olaraq rədd edir, bunu xaricdən və daxildən siyasi məqsədlərlə yönləndirilən, cəmiyyətdə nifaq salmaq, zorla hakimiyyəti dəyişdirmək cəhdi kimi qiymətləndiririk. Bu hadisənin baş verdiyi Nardaran qəsəbəsində yerli camaatın tanımadığı, özünü dindar adlandıran bir qrup təxribatçının inanclı, mömin kənd sakinlərinə heç bir aidiyyəti yoxdur. Əminik ki, Nardaran əhalisi baş verənlərin əleyhinədir. Tale Bağırzadə və onun himayədarları tərəfindən yaradılmış &quot;Müsəlman birliyi&quot; adlı qondarma qrupun dindarlara heç bir aidiyyəti yoxdur, o, QMİ tərəfindən dini qurum kimi tanınmır, heç bir dini təbliğat aparmaq səlahiyyətinə malik deyil. Dini mərkəz olaraq, Azərbaycan müsəlmanları adından hüquq-mühafizə və xüsusi xidmət orqanlarından tələb edirik ki, İslam dininin humanist dəyərlərinə zidd olaraq həyata keçirilən terror aktının kimliyindən asılı olmayaraq törədənlərin dövlətçiliyimizə təhlükə yaradan əməllərinə hüquqi qiymət versin.&quot; Həmçinin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin başçısı Şeyxülislam [[Hacı Allahşükür Paşazadə]] əməliyyat nəticəsində həlak olmuş polisləri &quot;[[şəhid]]lik&quot; statusu ilə təltif edib.
* [[Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi]]nin sədri [[Mübariz Qurbanlı]] hadisəyə &quot;Nardaranda törədilmiş hadisələrə görə din pərdəsinə bürünmüş, din adı altında radikal hərəkətlərə yol verənlər günahkardırlar&quot; deyə qiymət verib.
* [[Türkiyə]]nin xarici işlər naziri [[Mövlud Çavuşoğlu]] Nardaran hadisələrini [[Terrorizm|terror aktı]] adlandıraraq Azərbaycana başsağlığı verib və deyib: &quot;Biz Azərbaycana bu məsələdə də dəstək göstərəcəyik. Təəssüf ki, Türkiyənin belə bir təcrübəsi var. Ümid edirik ki, Türkiyə və Azərbaycanda bir də terror olmayacaq&quot; deyə fikir bildirib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövlud Çavuşoğlu Nardarandakı hadisəni terror kimi qiymətləndirib |url=http://news.lent.az/news/223107 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010251/http://news.lent.az/news/223107 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Millət vəkili [[Zahid Oruc]] Nardarandakı hadisələrə münasibət bildirərkən deyib ki, ''&quot;Azərbaycanda hər kəs bilməlidir ki, şəhid olmaq istəyirlərsə, Qarabağ torpaqlarını şəhidlik məkanı kimi seçə bilərlər&quot;''. Deputatın sözlərinə görə, ''&quot;Silah əldə edənlər dindar ola bilməz&quot;'', cinayətkarların dini siyasətə gətirmək istəklərini isə Oruc &quot;yolverilməz&quot; adlandırıb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zahid Oruc: &quot;Silah əldə edənlər dindar ola bilməz&quot; |url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2462566.html |access-date=2015-11-30 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201035204/http://az.trend.az/azerbaijan/society/2462566.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[İran]]ın Azərbaycandakı səfiri Möhsün Pak Ayin Azərbaycanda xeyli ekspertin İranı radikal islamçı qruplaşmalara dəstək verməkdə günahlandırılmasına toxunaraq, bildirib ki, İranın Nardaran hadisələrinə heç bir aidiyyəti, heç bir bağlılığı yoxdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İran səfiri Nardaran hadisələrinə şərh verdi |url=http://news.milli.az/politics/386184.html |access-date=2015-11-30 |archive-date=2015-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130143432/http://news.milli.az/politics/386184.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* İranın parlament sədri [[:en:Ali Larijani|Əli Laricani]] Nardaranda baş verən hadisələrə münasibət bildirərkən onları Azərbaycanın daxili işi adlandırıb və bəzi media orqanlarını bu məsələdə iki ölkə arasında gərginlik yaratmaq istəməkdə günahlandırıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ictimaipalatka.com/news/41071.html |title=Əli Laricani: &quot;Nardaranda baş verənlər Azərbaycanın daxili işidir&quot; |access-date=2015-12-01 |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210065201/http://ictimaipalatka.com/news/41071.html |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

=== Azərbaycan əhalisinin bir hissəsinin hadisələrə münasibəti ===
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlının sözlərinə görə, &quot;Nardaranda əhalinin mütləq əksəriyyəti baş verənlərə görə hadisəni törədənləri, Nardarana kənardan gəlib hakimiyyətlə, dövlət qurumları ilə qarşıdurma yaradanları qətiyyətlə pisləyir&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mübariz Qurbanlı: “Nardaranlılar qarşıdurma yaradanları qətiyyətlə pisləyir” |url=http://news.lent.az/news/223422 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2015-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202010207/http://news.lent.az/news/223422 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

28 noyabr tarixində Azərbaycanın cənub bölgəsində yaşayan dindarlar Nardaran qəsəbəsində baş vermis hadisələrlə bağlı bəyanat imzalayıblar. Bəyanatda dindarlar özünü &quot;Müsəlman Birliyi Hərəkatı&quot; adlandıran qondarma qurumun ölkənin ictimai-siyasi sabitliyinə, tolerantlıq mühitinə, dövlət-din münasibətlərinə, hüquqi-demokratik əsaslarına qarşı yönəlmiş pozuculuq fəaliyyətini din pərdəsi altında həyata keçirmək cəhdlərini qətiyyətlə qınadıqlarını deyiblər. Bəyanatı onlarla dindar imzalayıb&lt;ref&gt;[http://virtualaz.org/olke/58640 Cənub bölgəsinin dindarları Nardaran hadisələrini pislədi]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

Nardaranda baş vermiş hadisə [[Füzuli rayonu]]nda da etirazla qarşılanıb, rayonun ictimaiyyəti bu hadisə ilə bağlı 30 noyabr tarixində bəyanat qəbul edib. Bəyanatda Azərbaycandakı ictimai-siyasi sabitliyi, iqtisadi inkişafı, ən əsası xalqla dövlətin birliyini istəməyən xarici qüvvələrin təsirinə düşərək hərəkət edən ekstremist Taleh Bağırzadə və ətrafındakıların respublikada çaşqınlıq, xaos yaratmaq cəhdləri qətiyyətlə pislənilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Füzulililər Nardaranda baş vermiş hadisələri qətiyyətlə pisləyirlər |url=http://azertag.az/xeber/Fuzulililer_Nardaranda_bas_vermis_hadiseleri_qetiyyetle_pisleyirler-906684 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2019-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190210211343/https://azertag.az/xeber/Fuzulililer_Nardaranda_bas_vermis_hadiseleri_qetiyyetle_pisleyirler-906684 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Həmin gün [[Masallı rayonu]]nun ictimaiyyət nümayəndələri də Nardarana baş vermiş hadisələrlə bağlı müraciət qəbul ediblər. Müraciyətdə özünü &quot;Müsəlman Birliyi Hərəkatı&quot; adlandıran qurumun əməllərinin cəmiyyətdə qəzəblə qarşılandığı, rayonun ictimaiyyəti tərəfindən hiddətə səbəb olduğu deyilib və xəyanətkarlıq olduğu bildirilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Masallı ictimaiyyətinin Nardaran hadisələri ilə bağlı müraciəti |url=http://sia.az/ru/news/social/515785-masalli-ictimaiyyetinin-nardaran-hadiseleri-ile-bali |access-date=2015-12-01 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305055917/http://sia.az/ru/news/social/515785-masalli-ictimaiyyetinin-nardaran-hadiseleri-ile-bali |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Nardaran hadisələri İran mətbuatında ===
İranın bəzi mətbuat orqanları Nardaran hadisələrini geniş işıqlandırıb. Həm rəsmi, həm də özəl xəbər saytları Nardaran hadisələrini [[Şiəlik|şiələrə]] qarşı &quot;[[səlib yürüşləri|səlib yürüşü]]&quot; kimi təqdim edib&lt;ref&gt;[https://www.meydan.tv/az/site/politics/9680 Nardaran hadisələri İran mətbuatında]{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;, dünyasını dəyişmiş kənd sakinlərini şəhid kimi, Taleh Bağırzadəni isə &quot;qəhrəman&quot; kimi təqdim ediblər&lt;ref name=&quot;azvision&quot;/&gt;.

Siyasi İnnovasiya və Texnologiyalar Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Mübariz Əhmədoğlunun sözlərinə görə, Nardaran hadisəsindən sonra İranın planları iflasa uğrasa da, İran bu adamları müdafiə etməklə işarə verir ki, onların arxalarından geri çəkilməyib&lt;ref name=&quot;azvision&quot;/&gt;.

Politoloq [[Ərəstun Oruclu]]nun dediyinə görə, İran özünü dünyada şiələrin himayədarı kimi təqdim edərək, hesab edir ki, Nardaranda baş verənlərə dini don geyindirmək lazımdır. Oruclunun sözlərinə görə, İran mətbuatı Nardaranda yaşayanların &quot;təzyiqlərə məruz qaldığı&quot; görüntüsünü yaratmağa çalışır&lt;ref name=&quot;azvision&quot;&gt;{{Cite web |title=İran Nardaranda vəziyyəti qızışdırır - Növbəti təxribat |url=http://www.az.azvision.az/news.php?id=76381 |access-date=2015-12-01 |archive-date=2015-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203202008/http://az.azvision.az/news.php?id=76381 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Nəticə ==
Nardaran hadisələrinin nəticəsi olaraq [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]] tərəfindən &quot;Dini ekstremizmə qarşı mübarizə haqqında&quot;, &quot;Dini etiqad azadlığı haqqında&quot; və &quot;Polis haqqında&quot; qanunlar qəbul edilib.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/12/151204_milli_majlis |title=Milli Məclis: Dini qanunlara təklif edilən dəyişikliklər qəbul edilib |date=2015-12-04 |website=[[BBC|BBC Azərbaycanca Xidməti]] |access-date=2022-10-23 |archive-date=2022-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023120823/https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/12/151204_milli_majlis |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Birinci qanun layihəsinə əsasən, [[Fundamentalizm|dini ekstremist]] fəaliyyətlə məşğul olan hüquqi şəxslərin qeydiyyatı ləğv ediləcək.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

Birinci qanuna görə, Azərbaycan vətəndaşının terror fəaliyyətində iştirakı, [[Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası|Azərbaycan Konstitusiya]] quruluşunun zorla dəyişdirilməsi hərəkətlərinin həyata keçirilməsi, vətəndaşın dini ekstremist fəaliyyət və ya dini təhsil adı altında xarici dövlətdə hərbi təlim keçməsi düşmənçilik zəminində dini məzhəblərin yayılması və ya dini ayinlər adı altında xarici dövlətdə dini münaqişələrdə iştirak etməsi və ya həmin fəaliyyətə digər şəxsi cəlb etməsi, yaxud bu məqsədlə silahlı qrup yaratması [[Azərbaycan vətəndaşlığı]]nın itirilməsi ilə nəticələnəcək.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

Həmçinin Azərbaycan qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada dini ekstremizm əleyhinə aparılan xüsusi əməliyyat zamanı dini ekstremistlərin həyatına, sağlamlığına və ya əmlakına ziyan vurulmasına yol verilir. Dini ekstremizmə qarşı mübarizədə iştirak edən şəxs dini ekstremizm əleyhinə aparılan xüsusi əməliyyat zamanı vurulmuş ziyana görə məsuliyyət daşımır.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

&quot;Dini etiqad azadlığı haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişikliklər edilməsi barədə qanun layihəsi də qəbul edilib.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

Layihəyə əsasən [[islam]] dininə aid ayin və mərasimlərin aparılması yalnız Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları tərəfindən həyata keçirilə bilər. Xaricdə dini təhsil almış Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına islam dininə aid ayin və mərasimlər aparması qadağandır.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

Eyni zamanda ibadətgahlardan kənarda, ictimai yerlərdə dini şüarların və digər dini atributların nümayiş etdirilməsi qadağandır. Şəxsin üstündə gəzdirdiyi dini atributlar istisnadır.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

&quot;Dini bayraqlar yalnız ibadətgahların, dini mərkəz və idarələrin qapalı yerlərində yerləşdirilə bilər&quot;, layihədə bildirilir.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

&quot;Dini etiqad azadlığı haqqında&quot; qanuna dəyişikliklə əlaqədar Cinayət Məcəlləsinə də müvafiq əlavə edilib. İslam dininə aid ayin və mərasimlərin xaricdə dini təhsil alan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı tərəfindən aparılmasına görə 1000 [[Azərbaycan manatı|manatdan]] 5 min manata qədər cərimə və ya 1 ilədək müddətdə azadlıqdan məhrumetmə cəzası tətbiq olunacaq.

Qəbul edilən digər layihə &quot;Polis haqqında&quot; qanunda dəyişiklik edilməsi barədədir. Qanun layihəsinə əsasən, Azərbaycanda terrorçuluqla mübarizə sahəsində polisə yeni səlahiyyət verilir.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

Bu qanunla, terrorçuluq və ya dini ekstremizm, yaxud dövlət Konstitusiya quruluşunun dəyişdirilməsi ilə bağlı cinayətlərin qarşısı alındıqda polis tərəfindən fiziki qüvvə, xüsusi vasitələr və ya odlu silah tətbiq ediləcək.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

== Qeydlər ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q/&gt;
&lt;/div&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}

== Həmçinin bax ==
* [[Nardaran (Sabunçu)|Nardaran]]
* [[Taleh Bağırov]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=84548 Nardaran hadisələri terrorçuların Azərbaycanda sabitliyi pozmaq cəhdidir]
* [http://mia.gov.az/?/az/news/view/884/ Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin və Baş Prokurorluğunun məlumatı]
* [http://scwra.gov.az/vnews/1082/ Mübariz Qurbanlı: &quot;İctimai-siyasi sabitliyə qarşı yönələn hərəkətlər cəzasız qalmayacaq&quot;]
* [http://oxu.az/politics/104180 Türkiyə Nardaran hadisələrinə terror dedi]
* [http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=365731 Nardaranda atışma olub, 4 ölü] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151127204440/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=365731 |date=2015-11-27 }}
* {{cite news |title=Nardarana qoşun yeridildi; qəsəbədə xüsusi əməliyyat; yeni həbslər var |author= |url=http://www.azadliq.info/105395.html |publisher=azadliq.info |date=2015-12-01 |accessdate=2015-12-03 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151202211450/http://www.azadliq.info/105395.html |archivedate=2015-12-02 |url-status=live }}

=== Videorepotrajlar ===
* {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=y-F5AxXznx0 |title=Nardaran hadisələri A-dan Z-yə |author=islamazeri.az |date=2015-11-30 |publisher=[[YouTube]]/[[islamazeri.az]] |accessdate=2015-12-01 |language={{ref-az}}}}
* {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=n9kOq_u523I |title=Nardaranda atışma olan evdən reportaj |author=Meydan TV |date=2015-11-30 |publisher=[[YouTube]]/[[Meydan TV]] |accessdate=2015-12-01 |language={{ref-az}}}}
* {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZrYNjQb0RyA |title=Nardaranda nə baş verir? |author=Azadlıq Radiosu TV |date=2015-11-26 |publisher=[[YouTube]]/[[Azadlıq Radiosu TV]] |accessdate=2015-12-01 |language={{ref-az}}}} [http://www.azadliq.org/media/video/27390109.html Azadlıqdan izlə]
* {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jflNqpMdE6Q |title=Nardaranda ATV əməkdaşlarına hücum |author= |date=2015-11-26|publisher=[[YouTube]] |accessdate=2015-12-01 |language={{ref-az}}}}

[[Kateqoriya:Nardaran]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:26 noyabrdakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki münaqişələr]]
[[Kateqoriya:XXI əsrdə Bakı]]
[[Kateqoriya:Siyasi məhbuslar]]</text>
      <sha1>kd1s2q0u3xejydav2g2gc39d2o87smk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Nardaran hadisələri</title>
    <ns>1</ns>
    <id>429036</id>
    <revision>
      <id>9015175</id>
      <parentid>5662179</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Qədir [[Müzakirə:Nardaran hadisələri (2015)]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Nardaran hadisələri]] olaraq dəyişdi: Dəqiqləşdirmə lazım deyil, başqa diqqətəlayiq mövzu yoxdur</comment>
      <origin>5662179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8591" sha1="ej0w35trg0rvzlkpcqc17zz7qw8up2h" xml:space="preserve">{{müzakirə}}
== [[Nardaran hadisələri (2015)]] ==

Salam. Zəhmət olmasa məqalədə yalnız və yalnız etibarlı-obyektiv-bitərəf mənbələrdən istifadə edin. Hökumətmeilli mənbələrlə qarşıdurma tərəfləri arasında fərq qoymayın. Vikipediya obyektiv-bitərəf və ən əsası məlumat xarakterli açıq ensiklopediyadır. Və bura da '''Azərbaycan Respublikasının Vikipediyası yox Azərbaycanca Vikipediyadır'''. Ona görə də, Azərbaycan hökumətinin tərəfini saxlamaq əvəzinə səlis məlumatlar verin.--[[İstifadəçi:Müsəlmanislam|Müsəlmanislam]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Müsəlmanislam|müzakirə]]) 09:24, 1 dekabr 2015 (UTC)
:Salam. Məlumatlar mövcud olan mənbələrə əsasən verilir. Əgər verilən məlumata qarşı digər məlumat varsa, onu da verə bilərik və bu zaman müəyyən attribusiyadan istifadə edə bilərik (filan qurumun dediyinə görə və s.). Ancaq bu o demək deyil ki, biz nəyisə oxuculardan gizlətməliyik. Məsələn, Gəncədə saxlanılanların &quot;Müsəlman birliyi&quot; hərəkatın üzvlərinə dəstək etməsini, və ya məhv edilənlərdən birinin ayaqlarında svastika nişanlarının aşkar olunmasını və s. Bu faktlardı və fakt kimi də təqdim olunmalıdır. Eləcə də, əməliyyatın &quot;sakinlərə qarşı&quot; yox, məhz silahlı dəstəyə qarşı keçirilməsi faktı kimi. Dinc sakinlər polisləri öldürmür. Bunu da oxuculara məhz belə təqdim etmək lazımdır. --[[İstifadəçi:Interfase|Interfase]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Interfase|müzakirə]]) 10:03, 1 dekabr 2015 (UTC)
::1) Niyə polisin öldürülməsinə məhv edilmək yox, məhz sakinlərin öldürülməsinə məhv edilmək yazırsız ? Silahlı qarşıdurma deyirsiz. Görmüsüz silahlı qarşıdurmanı ? Nə bilirsiz təkcə əməliyyatçıların silahlı olmadığını ? Bəlkə yalnız əməliyyatçılar silahlı olub ? Nə bilirsiz ? Nə bilirsiz ki, əməliyyat keçirilən şəxslər qəsəbə sakini deyildi ? Ölən, yaralanan və həbs edilənlərin hamısı qəsəbəyə sonradan gəlmələrdi ? Əməliyyat sırf qəsəbə sakinlərinə qarşı keçirilib. Qəsəbə meydanında keçirilməyib əməliyyat. Nardaran qəsəbəsində daimi qeydiyyatda olan və orada daimi yaşayan Əbülfəz Bünyadovun evinə keçirilib. O ki qaldı silaha, siz evdəki odun baltasına silah deyirsizsə o zaman Azərbaycan qəsəbə və kənd əhalisinin 90 %-inin evinə əməliyyat keçirtmək lazımdır. Nakolkaya gəldikdə isə bunun məqaləyə nə aidiyyatı var ? Zəhmət olmasa əvvəlcə bunu deyin. Ölən polislərin hansının harasında nə var idi yazmısız ? Ya ümumiyyətlə hansı vikidə hansı münaqişə məqaləsində tərəflərdən hansınınsa üzvlərinin bədəninin bu cür &quot;skaner edildiyini&quot; görmüsüz ? Belə çıxır ki, siz oxucuda hansısa rəy yaratmağa çalışırsız ?--[[İstifadəçi:Müsəlmanislam|Müsəlmanislam]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Müsəlmanislam|müzakirə]]) 21:16, 1 dekabr 2015 (UTC)
:::Birincisi, tərəflər arasında atışmanın olması bir faktdır. Bunu həm hadisənin şahidləri həm də rəsmilər təsdiqləyir. İki nəfər polis də &quot;odun baltası&quot; ilə vurmayıblar, avtomatdan atılan atəş ilə öldürüblər. Bu da atışmanın olmasının sübutudur. İkincisi, əməliyyatın &quot;sakinlərə&quot; qarşı keçirilməsini demək düzgün deyil. Əgər belə olsaydı, niyə məhz müəyyən obyekt seçilib. Həmçinin öldürülənlərdən cəmi 3-ü Nardaran sakini olub, 1-i Gəncə, digəri isə Masallı sakini olub. Biz gərək faktları təqdim edək. Fakt isə ondadır ki, silahlı qarşıdurma olub, deməli qarşı tərəfdə də silah olub. O ki qaldı döymə barədə məlumata, bu xəbər KİV-də geniş yayımlanıb və ictimayyətdə müəyyən rezonansa səbəb olub. Deməli biz də bunu təqdim edə bilərik. Heç bir &quot;rəy yaratmaq&quot; barədə söz gedə bilməz. Nə informasiya varsa, hamısı müəyyən həcmdə əhəmiyyətindən asıllı olaraq təqdim olunmalıdır. Oxucu isə özü qərar verməlidir, nəyi necə qəbul etsin. --[[İstifadəçi:Interfase|Interfase]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Interfase|müzakirə]]) 21:29, 1 dekabr 2015 (UTC)
::::Sübut edin ki, məhz qarşılıqlı atışma olub. Hansı hadisə şahidi?! Əməliyyat Əbülfəz Bünyadovun evində keçirilib. Bu şəxsin yaxın qohumu olan Qara Bünyadovun geniş müsahibəsinə buyurun '''[https://www.youtube.com/watch?v=y-F5AxXznx0 buradan baxın.]''' Sübut edin ki iki polisi məhz qarşı tərəf atəş açaraq öldürüb, öz də avtomatla. Sübut edin. Öldürülənlərdən 3-ünün Nardaran sakini olması sizin üçün sübut deyilmi ki, əməliyyat məhz sakinlərə qarşı keçirilib?! Heç kim demir ki, əməliyyat bütün Nardaran əhalisinə qarşı keçirilib. Amma fakt Nardaran sakinlərinə qarşı keçirilib. + Yaralıların da hamısı Nardaranlıdır. Kifayət deyil mi ? ++ Əməliyyatdan həmən sonra günlərlə meydana toplaşan Nardaran sakinləri deyildimi? Bəlkə onlar da silahlı terrorçular idi ? Gərək elə bütün qəsəbəni qırardılar ki, biz digər tərəf kimi sakinləri götürəydik ? &quot;Fakt qarşıdurma olub&quot; cümləsini təkrar-təkrar deməyin bir mənası yoxdur. İki nəfərin əlbəyaxa olması da qarşıdurmadır. Burada söhbət hər iki tərəfin də sialhlı olması qarşıdurmasından gedir. Fakt Nardaran qəsəbəsinin Ağsaqqallar Şurasının sədri Hacı Natiq Kərimli deyir ki, “Bilsəm Nardaranda kimdəsə silah var, alıb təpəsinə vuraram” [http://www.azadliq.org/content/article/27400996.html]. Hər kəs də çox gözəl bilir ki, Hacı Natiq o qəsəbədə hansı mövqedə bir insandır.--[[İstifadəçi:Müsəlmanislam|Müsəlmanislam]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Müsəlmanislam|müzakirə]]) 22:04, 1 dekabr 2015 (UTC)
:::::Sübuta ehtiyac yoxdur. Hər şey açıq-aydındır. Budur, Azadlıq qəzetinin məlumatına görə hadisə şahidləri deyir ki, '''atışma nəticəsində''' polis nəfəri yaralanıb[http://www.azadliq.info/104457.html]. Əgər qarşı tərəfdə silah yox idi sə, onda polisləri sizcə kim qüllələyirdi? Yoxsa sizin fikirinizcə onlar özləri özlərini qüllələyib öldürüblər? Budur, Natiq Kərimov özü də bəzi insanların evindən silah tapıldığını təsdiqləyir[http://xebervar.com/xebervar-nardaran-agsaqqali-polis-19-neferi-hebs-edib-t24407.html]: &quot;Camaatın evində axtarış aparılıb. Kimin evindən '''silah tapılıb''', kim təsadüfən saxlanıb, səhər açıqlama verərlər yəqin ki.&quot; Və əgər silahlı dəstənin bir sıra üzvləri Nardaranlıydılarsa, bu o demək deyil ki, biz əməliyyatın &quot;Nardaran sakinlərinə&quot; qarşı keçirildiyini deməliyik. Bu illyuziya yaradır ki, guya əməliyyat bütün Nardaran əhalisinə qarşı keçirilib. Əgər polis Bakıda əməliyyat keçirsəydi və yaralılar Bakılı olsaydılar, yazacaqdız ki, &quot;Bakı sakinlərinə&quot; qarşı keçirib əməliyyatı? --[[İstifadəçi:Interfase|Interfase]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Interfase|müzakirə]]) 08:06, 2 dekabr 2015 (UTC)
::::::[[İstifadəçi:Interfase|Interfase]] ''Sübuta ehtiyac yoxdur. Hər şey açıq-aydındır.'' cümləsi vikiyə aid deyil. Bu adətən YAP hökumətinin sözləridir. Kifayət qədər də hadisə şahidi deyir ki, hücuma məruz qalan şəxslər hamısı silahsız olub. Kiminsə evində silahın tapılması qarşılıqlı atışma olmasına dəlil deyil. Natiq Kərimov '''deyilənləri təkrar edib. Deməyib ki, silah olub kiminsə evində.''' Deyir tapılıb. Yəni DİN əməkdşaları aşkar edib. Biz Azərbaycanda yaşayırıq və çox gözəl bilirik ki, '''hökumət istədiyi adamın evindən tank çıxardar istədiyi adamın da evindən zənginləşdirilmiş nüvə.''' Əgər polis Bakıda əməliyyat keçirsə və sonra da '''Bakı əhalisinin yarısından çoxu küçələrə tökülüb əməliyyata qarşı etiraz etsə, barrikadalar qursa''' və s. deməli bəli biz yazmalıyıq ki, ''Əməliyyat &quot;Bakı sakinlərinə&quot; qarşı keçirilib''. Bax əsil sübuta ehtiyacı olmayan məsələ budur.--[[İstifadəçi:Müsəlmanislam|Müsəlmanislam]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Müsəlmanislam|müzakirə]]) 12:58, 6 dekabr 2015 (UTC)

Bura vikidir muxalifet sayti yox xais edirem yerinizi bilin bura obyektiv olmadir eger siz qarsi fikirdesizse o demek deyil ki siz haqlisiz  [[İstifadəçi:Abdullayev776|Abdullayev776]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Abdullayev776|müzakirə]]) 18:59, 20 dekabr 2020 (UTC)</text>
      <sha1>ej0w35trg0rvzlkpcqc17zz7qw8up2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meyci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>434413</id>
    <revision>
      <id>9015253</id>
      <parentid>8541688</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42232-94</username>
        <id>351511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siyasi islahatları */ Söz düzəldildi</comment>
      <origin>9015253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="pprjovkzf5143thkc1rzxjdlbp7vjoe" xml:space="preserve">{{Monarx
 |mükafatları                   = +
}}

'''İmperator Meyci''' ({{dil-ja|明治天皇}}; {{DVTY}}) — taxta 1867-ci ilin 3 apreldə çıxmış və ömrünün sonuna qədər [[Yaponiya imperatoru|Yaponiyanın]] 122-ci imperatoru olmuşdur.

Onun həyatdakı adı ''Mutsihito'' ({{dil-ja|睦仁}}) adlanırdı. Yaponiyadan kənarda da onun adı &quot;İmperator Musihito&quot; olaraq qeydə alınmışdı. Yaponiyada vəfat etmiş imperatorları ölümündən öncəki adı ilə adlandırırlar.

Onun 1852-ci ildə onun doğulduğu zaman Yaponiya dünyadan təcrid olunan, texniki baxımdan geri qalan, [[Feodalizm|feodal]] qaydaları ilə idarə edilən ölkə olmuşdur. Bu feodal ölkəsi [[Tokuqava şoqunatı]] və dayme tərəfindən idarə olunurdu. O 1912-ci ildə dünyasını dəyişərkən Yaponiya vahid mərkəzdə birləşdirilmiş, siyasi, iqtisadi və sosial çevriliş baş vermiş, dünyanın super güclərindən birinə çevrilmişdir.

&quot;[[Nyu-York Tayms]]&quot; qəzetində imperatorun dəfn mərasimi ilə bağlı yazılırdı: &quot;Cənazənin önündəki ilə arxasındakı fərq heyrətamiz idi. Cənazənin önündə köhnə Yaponiya, arxasında isə yeni Yaponiya gəlirdi&lt;ref name=&quot;nyt1912&quot;&gt;http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9D05E3DB1F3CE633A25750C1A9669D946396D6CF {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170314064452/https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9D05E3DB1F3CE633A25750C1A9669D946396D6CF |date=2017-03-14 }} &quot;The Funeral Ceremonies of Meiji Tenno&quot; reprinted from the ''Japan Advertiser'' [Article 8—No Title&amp;#93;,] ''New York Times.'' 13 October 1912.&lt;/ref&gt;.

== Siyasi islahatları ==
Uğurlu islahatlar dövlət şurası tərəfindən həyata keçirilir. İlk əvvəllər hökumətə üç nazir rəhbərlik edirdi. Sonradan 1885-ci ildə isə qərb sayağı hökumət qurulur. Hökumətin başına isə baş nazir gətirilir{{sfn|Qordon|2003|с=64}}. Çevriliş tərəfdarları ilk əvvəllər ekstrimistlərdən çəkinirdilər. Yeni liderlər mülklə əlaqədar islahatlar həyata keçirmək istəyirdilər. 1869-cu ildə bir çox daymelər öz topaqlarını imperatora verirlər. Onlar əvvəllər idarə etdikləri daymelərdən qubernatorlara çevrilirlər. Bir müddət sonra isə digər daymelər də bu addımı atmaq məcburiyyətində qalırlar.

[[Fayl:Yōshū Chikanobu Scene of the Diet.jpg|thumb|250px|İmperator parlamentdə (1890)]]
[[Fayl:Yōshū Chikanobu House of Peers.jpg|thumb|(1890)]]

1871-ci ildə imperatorun əmri ilə ölkədə muxtariyyətlər ləğv edilir və yerində 72 prefektura qurulur. Paytaxt [[Tokio]]ya köçürülür.

Ölkədə parlamentin olmasına baxmayaraq son söz imperatora aid olmuşdur. O, ölkəyə uzun zaman rəhbərlik etməsinə baxmayaraq hakimiyyətdə cəmi 45 il olmuşdur.

Yaponların çoxu Meyci dövrü ilə fəxr edirlər. Belə ki, Yaponiya bu islahatların sayəsində [[Sakit okean]] regionunun dominat ölkəsinə çevrilir. Üstəlik dünyada söz sahibi olurlar. İslahatlarda imperatorun rolu müxtəlif olaraq qiymətləndirilir. Dəqiq şəkildə onun [[Yaponiya-Çin müharibəsi (1894-1895)|Yaponiya-Çin]] və [[Rus-yapon müharibəsi|Rus-yapon müharibələrinin]] tərəfdarı olub-olmaması bilinmir. Onun şerlərində daha çox pasifistlik hiss edilir. O, daha çox müharibə tərədarı olmayan insan xüsusiyyəti bağışlayırdı.

== Ölümü ==
İmperator [[Diabet]], [[Nefrit (xəstəlik)|Nefrit]] və [[Qastroenterit]]dən əziyyət çəkirdi. Özü isə Umeriyadan vəfat etmişdir. Rəsmi mənbələrdə onun ölümü 30 iyul 1912 ildə saat 00:42 baş verməsi qeyd edilir. Əslində isə ölüm , 29 iyul saat 22:40 baş verir&lt;ref&gt;{{cite book |title= Splendid monarchy: power and pageantry in modern Japan|url= https://archive.org/details/splendidmonarchy0000fuji|last= Takashi|first= Fujitani|year= 1998 |publisher=University of California Press |isbn= 978-0-520-21371-5|page= [https://archive.org/details/splendidmonarchy0000fuji/page/145 145]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=広報 No.589 明治の終幕|url=http://town.sannohe.aomori.jp/kouhou-sannohe/kouhou-pdf /589.pdf|publisher=Sannohe town hall|accessdate=18 May 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CVbhcKtJ?url=http://town.sannohe.aomori.jp/kouhou-sannohe/kouhou-pdf/589.pdf|archivedate=2012-11-28|url-status=dead}}{{ref-ja}}&lt;/ref&gt;. Ölümündən sonra onun Meyci islahatlarında rolu böyük qiymətləndirilmiş. Üstəlik onun və həyat yoldaşı Sakenin tez-tez ziyarət etdiyi bağçada Meyci Cinqu məbədi inşa edilmişdir.

== Ədəbiyyat ==
* Qordan, Endryu. A Modern History of Japan: from Tokugawa Times to the Present. — [[Oxford University Press]], 2003. — 384 с. — ISBN 978-0-1951-1061-6.
* Yansen, Marius. Sakamoto Ryoma and the Meiji Restoration. — [[Princeton University Press]], 1961. The Emergence of Meiji Japan / Янсен, Мариус. — [[Cambridge University Press]], 1995. — 368 с. — ISBN 978-0-5214-8405-3.
* Kin, Fonald. Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852–1912. — [[Columbia University Press]], 2002. — 922 с. — ISBN 978-0-2311-2340-2.
* Vilson, Corc. Patriots and Redeemers: Motives in the Meiji Restoration. — [[University of Chicago Press]], 1992. — 217 с. — ISBN 978-0-2269-0092-6.
* Мещеряков А. Н. Император Мэйдзи и его Япония. — 2-е изд. — М.: Наталис, 2009. — 736 с. — ISBN 978-5-8062-0306-0.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://rutube.ru/video/97d8cc7e9cf63411ae47914c37d8a012/ Yaponiya İmperatoru Meyci // &quot;Həqiqət anı&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140714131654/http://rutube.ru/video/97d8cc7e9cf63411ae47914c37d8a012/ |date=2014-07-14 }} ([http://www.intellect-video.com/1085/CHas-istiny--YAponiya-imperatora-Meydzi-online/])
* [http://seance.ru/n/21-22/pered-premeroy-solntse-aleksandra-sokurova/hirohito-ivanov/ Божество, разжалованное в символы] {{ref-ru}}
* [http://www.idelo.ru/493/30.html Bötük islahatlar. İmperator Meyci]
* {{ref-en}} [http://www.meijijingu.or.jp/english/ Meyci Cinqu məbədi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150331135017/http://www.meijijingu.or.jp/english/ |date=2015-03-31 }}
* {{ref-ja}} [http://meijiemperor.net/  İmperator Meyci] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070724010316/http://meijiemperor.net/ |date=2007-07-24 }}
{{Yaponiya imperator və imperatriçaları}}{{Yaponiya imperiyası}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Yaponiya imperatorları]]
[[Kateqoriya:Yaponiya şairləri]]
[[Kateqoriya:Meyci islahatları]]
[[Kateqoriya:Yaponiya–Çin müharibəsi (1894–1895) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:&quot;Müqəddəs xəzinə&quot; ordeni ilə təltif edilənlər]]
[[Kateqoriya:Boşin müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Edo dövrü şəxsləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Fəxri legion&quot; ordeninin Böyük xaçı kavalerləri]]
[[Kateqoriya:Tokioda vəfat edənlər]]</text>
      <sha1>pprjovkzf5143thkc1rzxjdlbp7vjoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Mr rqasimzade</title>
    <ns>3</ns>
    <id>436625</id>
    <revision>
      <id>9015510</id>
      <parentid>8998349</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stil kitabçası */ Cavab</comment>
      <origin>9015510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49599" sha1="gja2hyv76s5xb63qiuf0928pfm0l83x" xml:space="preserve">{{xg}}--[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:39, 3 fevral 2016 (UTC)

== Xəbərdarlıq ==

Salam. Məqalə adlarını dəyişərkən diqqətli olmağınızı xahiş edirəm. Əks halda fəaliyyətiniz məhdudlaşdırılacaq. Hörmətlə, --►'''[[İstifadəçi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;Asiya səfiri&lt;/font&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;]]''' 05:28, 11 fevral 2016 (UTC)

==Blok==
Xəbərdarlığa məhəl qoymadığınız üçün fəaliyyətinizi məhdudlaşdırmalı oldum. Uğurlar! Hörmətlə, --►'''[[İstifadəçi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;Asiya səfiri&lt;/font&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;]]''' 17:39, 15 fevral 2016 (UTC)

== Nikolai Noskov ==

Здравствуйте, уважаемый Mr rqasimzade! Вы умеете говорить по-русски? Я не знаю вашего азербайджанского языка, но я знаю только песню на ваш мотив и для вас делаю заказ: Вы сможете сделать на азербайджанском языке статью про рок музыкантов Александра Маршала и Николая Носкова? Если вы сделаете эти статьи, то я вам буду очень благодарна и гостеприимна! Спасибо! --[[Xüsusi:Fəaliyyətlər/217.66.156.111|217.66.156.111]] 16:09, 18 avqust 2016 (UTC)

Прежде всего, спасибо. Нет, я не знаю русского языка. Тем не менее, я знаю, что вы сказали, статьи в переводе с английского языка.

== İP-redaktələrinin patrullanması == 

Salam, hörmətli həmkar. Sizi Azviki üçün aktual problemlərdən biri olan İP-redaktələrinin patrulanması ilə bağlə kənd meydanında [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Kənd_meydanı#.C4.B0P-redakt.C9.99l.C9.99rin_patrullanmas.C4.B1 keçirilən müzakirədə] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Baskervill|&lt;font face=&quot;Trebuchet MS, verdana, sans serif&quot; color=&quot;#657383&quot;&gt;'''Baskervill'''&lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|'''&lt;font face=&quot;Wide Latin&quot;&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color =&quot;#657383&quot;&gt;  '''müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:57, 22 dekabr 2016 (UTC)

==  Mükafat ==

{{&quot;Vikibağlılıq&quot; nişanı|Qısa zaman ərzində yaratmış olduğunuz maraqlı məqalələrə görə, sizə &quot;Vikibağlılıq&quot; nişanını təqdim edirəm.--[[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 21:32, 14 iyun 2017 (UTC)}}

== Mələk Əhməd paşa ==
Salam, hörmətli həmkar!Biz sizdən qabaq Vikidə bu məsələni həll etmişik. Azərbaycan dilinin qaydalarına əsasən addan əvvəl gələn titullar-Hacı, Mirzə, Molla, Şah, Sultan böyük, addan sonra gələn, şah, xan, sultan, paşa, bəy və sairə kiçik yazılır. Zəhmət olmazsa, düzəlişinizi qaytarın. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Enver62|Enver62]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Enver62|müzakirə]]) 18:41, 13 dekabr 2017 (UTC)

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Şəkil:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Yorulmaz töhfəverən ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Çox sayda məqalə yaratdığınıza görə sizə təqdim edirəm.  [[İstifadəçi:Eks-istifadəçi|Eks-istifadəçi]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eks-istifadəçi|müzakirə]]) 10:39, 6 iyun 2018 (UTC)
|}

== Avtopatrul ==

Salam. Fəaliyyətinizdən razıyam. Lazımi məqalələr yaradırsız. Amma sizin məqalələr patrullanmalı olur. Məncə [[Vikipediya:Patrul namizədləri|bura]] müraciət edib avtopatrul statusu alın. O səhifədə patrul statusu verildiyi üçün avtopatrul olmaq istədiyinizi yazın. Hörmətlə, '''&lt;font face=&quot;Verdana&quot;&gt;[[İstifadəçi:Neriman2003|&lt;font color=&quot;#354A98&quot;&gt;Nə&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#435BB3&quot;&gt;ri&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Neriman2003|&lt;font color=&quot;#516BC9&quot;&gt;m&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#95A9F4&quot;&gt;a&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#9FB1F0&quot;&gt;n&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt;''' 16:54, 1 sentyabr 2018 (UTC)

== Məqalələrinizdəki istinad azlığı ==

Salam. Redaktə edib, demək olar ki, sıfırdan işlədiyiniz bəzi məqalələrə diqqət etdim, məqalələr ətraflıdı, genişdi, bütün bunlar əla. Lakin bir məqam var ki, &quot;Mənbə&quot; bölməsi var, amma ya 1-2 istinadı var və ya ümumiyyətlə istinadı yoxdu bəzi məqalələrin. Bu ölçüdə məqalələrin təkcə &quot;Mənbə&quot; bölməsi və 1-2 istinadının olması və ya ümumiyyətlə istinadı olmaması düzgün deyil. Sizə təklif edirəm ki, bu qədər əziyyət çəkirsiz belə böyük məqalələr işləyirsiz, məqalələrə kifayət qədər və ya ümumiyyətlə istinad əlavə etməməklə öz əziyyətinizi hədər etməyin. İstinadsız böyük bir məqalənin 1 cümlədən ibarət olan kiçik bir məqalədən heç bir fərqi yoxdu. Gözə sadəcə şəxsi fikir, köşə yazısı, söz yığını olaraq dəyir istinadsız məqalələr. Bu həm də obyektivlik və ensiklopediklik prinsipini pozur. Və bir də onu təklif edirəm ki, məqalələrdə istinadları çalışın [[Şablon:İstinad stili|İstinad stili şablonları]] ilə verin. Tarixi məqalələrin istinadlarına nümunə üçün bu [[Həsən ibn Əli]], müasir dövrlə bağlı olanlar üçünsə bu [[Cəmil Həsənli]] məqaləyə baxa bilərsiz. Dəyərli fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə--&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 23:43, 1 oktyabr 2018 (UTC)

:@[[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]], 5-6 il əvvəl bu dediklərimə hələ də əməl etmirsiz təəssüf ki. Məqalələrinizin çoxu yenə də istinadsızdır (ref-lə qeyd etdiyimiz). &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 01:33, 9 mart 2024 (UTC)

== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim idarəçilik statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#Baskervill_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)-yə_idarəçi_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə,--[[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 04:20, 16 may 2019 (UTC)
|}
== Mükafat ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:COTW Towns Silver Barnstar Hires.png|250px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Gümüş medal'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Hörmətli Mr rqasimzade
Bu mükafata 2019-cu ilin sentyabr ayında [[:meta:Azerbaijani Wikimedians User Group|&quot;Azərbaycan vikimediaçıları&quot; istifadəçi qrupunun]] təşəbbüsü ilə həyata keçirilmiş [[Vikipediya:Mövzulu ay/Rusiya ayı (2019)|&quot;Rusiya ayı&quot; layihəsinə]] qoşularaq töhfə verdiyiniz üçün layiq görülürsünüz. Nəzərinizə çatdırım ki, Qiymətləndirmə Komissiyası tərəfindən töhfələriniz '''153 xal''' ilə qiymətləndirilmiş və yekun nəticədə '''2-ci yeri''' tutmusunuz!

İnanırıq ki, [[:meta:Azerbaijani Wikimedians User Group|&quot;Azərbaycan vikimediaçıları&quot; istifadəçi qrupunun]] növbəti layihələrində də aktiv iştirak edəcək və Vikipediyanın inkişafında əvəzedilməz xidmətləriniz olacaq. Gələcəkdəki töhfələriniz üçün indidən təşəkkür edirəm. Fəaliyyətinizdə uğurlar!

Dərin hörmətlə, __[[İstifadəçi:Qolcomaq|''&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#e6005c&quot;&gt;Q🅾⚓&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;'''']]&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;'''Ç🅾Ⓜ🅰Q'''&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Qolcomaq |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 22:15, 8 oktyabr 2019 (UTC)
|}

== İslam mükafatı ==

{{Ulduz|şəkil=Dcp7323-Edirne-Eski Camii Allah green3.svg |şəklin eni=100px|mövzu=İslam mükafatı|mətn=Salam Aleykum. Sizi yaratdığınız və təkmilləşdirdiyiniz bir çox məqalələrə, məxsusən də Osmanlı ilə bağlı məqalələrə görə İslam mükafatı ilə təltif edirəm. Hörmətlə--&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 11:47, 12 dekabr 2019 (UTC) }}

== Şəkil ==
Salam həmkar. Aktiv fəaliyyətinizi alqışlayıram. Sizə bir neçə məsləhətim vardır. Əvvala azvikiyə şəkil yükləyərkən şəkillərin adlanmasına diqqət edin. Adlanma azərbaycanca olsun və istifadə olunacaq məqalənin adına uyğun olsun. Çünki qarışıqlıq yaranır və ayırd etmək ki hansı şəkil haranındır, çətin olur. 2-cisi isə əgər məqaləyə aid şəkil commonsda varsa onu azvikiyə yükləməyə ehtiyac yoxdur. O faylın adını copya edib azvikidə istədiyiniz yerdə yerləşdirməklə şəkil avtomatik görünməsi mümkündür. Məsələn: yüklədiyiniz [[:Şəkil:Sehzadebasi-kulliyesi-istanbul-1.jpg]] faylına uyğun [[:Commons:Category:Şehzade Mosque]] burada xeyli azad istifadə üçün şəkil var. Deməli siz oradan istifadə etməlisiz. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 06:27, 27 yanvar 2020 (UTC)

--

Dəyərli həmkarım, [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]

Diqqətiniz üçün təşəkkürlər. Yaratdığım viki məqalələrinə şəkil yükləməkdə bəzi çətinliklər yaşadığım düzdür. Şərhlərinizi nəzərə almağa çalışacam. Təşəkkürlər.

== [[Mehmed Əmin Əli Paşa]] ==
Salam həmkar. Məqalədə bilmək istərdim ki, niyə mənim əlavələrimi silib öz əlavələrinizi etmisiz? — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 11:41, 28 mart 2020 (UTC)

Dəyərli həmkarım [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], sözügedən məqalə olduqca zəif hazırlanmışdı (doğum tarixi belə yanlış göstərilmişdi). Mənbə olaraq göstərdiyiniz Britanicca Ensiklopediyasında verilən məlumatlar belə tam olaraq qeyd edilməmişdir. Hal-hazırda məqalə üzərində iş davam edir. Gün ərzində məqalənın işi tamamlanacaqdır. Diqqətinizə görə təşəkkürlər.
:Siz əlavələr edərkən kiminsə mənbə göstərib əlavə etdiyi məlumatı silməyin. Mən onun vərəmdən öldüyünü mənbə göstərərək yazmışdım. Siz isə həm mənbəni həm də vərəmdən öldüyünü silmisiz. Bir daha belə etməyin, diqqətli olun və dediklərimi də məqalədə qeyd edin. — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 12:31, 29 mart 2020 (UTC)

Dəyərli həmkarım [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], sizin hazırladığınız məqalədə ölüm səbəbiylə bağlı heç bir mənbə göstərilməmişdi. '''''History''''' bölümündən baxa bilərsiniz. Göstərdiyiniz ümumi istinadlarda isə vərəmlə bağlı heç bir şey qeyd edilməyib. Bununla bağlı yalnız ingiliscə vikipediyada mənbə göstərilib. [[:en:Mehmed_Emin_Âli_Pasha#Death_and_legacy|Burdan]] baxa bilərsiniz.
:Gəl söz güləşdirməyək. Mən bir mənbədən istifadə etmiş, səhifəni yaratmışam. Onu da məqalədə qeyd etmişəm. Gərək elə mənbəni vərəm sözünün yanında qoymalı idim. [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmed_%C6%8Fmin_%C6%8Fli_Pa%C5%9Fa&amp;diff=4261832&amp;oldid=prev&amp;unhide=1 '''Bax'''] keçidə. Mən istifafədə edən mənbə kitabdı. Canlı keçid deyil ki, yoxlaya biləsiz. Hər halda mən yanlış yazmaram. Dediyim odur ki siz məqalədə onun vərəmdən öldüyün yazmasısız, mənim də yazdığımı silmisiz. Bu olmaz, yolverilməzdi. Dediklərimi son xəbərdarlıq kimi qəbul edin. — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2020 (UTC)
:Bu qədər yuxarıda sizə deyəndən sonra məqaləyə [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmed_%C6%8Fmin_%C6%8Fli_Pa%C5%9Fa&amp;type=revision&amp;diff=5097565&amp;oldid=5097462 cümləni əlavə etmisiz]. Bunu mən demədən də əvvəlcədən saxlaya bilərdiz. Siz məqalənin məzmununu silib öz əlavələrinizi edirsiz. Dediyim odur ki belə etməyin. Əlavələrinizi lazımı hissələrə, heç kimin doğru redaktəsini silmədən edin. Bir də hansının şəkli commonsda varsa azvikiyə yükləməyin. Commonsa baxın, olmasa yükləyin. — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:38, 29 mart 2020 (UTC)

[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy,]] hansısa məqalədə olan məlumatı mən o halda silirəm ki, onun doğruluğuna şübhələrim var. Ki hələ də davam edir. Çünki sonradan göstərdiyiniz mənbəyə baxa bilmirəm. Bu söz güləşdirmək deyil sadəcə müzakirədir. Sizin göstərdiyiniz mənbələrdə (2 ensiklopediyada) bununla bağlı bir məlumat olmadığına görə və mənim aldığım mənbədə onun ölüm səbəbi göstərilmədiyi üçün ilk redaktədə bunu qeyd etməmişdim. Ancaq ingiliscə vikipediyada göstərilən mənbədə həqiqətən də belə bir məlumat göstərildiyi üçün (siz dediniz deyə yox) sonradan da olsa əlavə etdim. Ümidvaram ki, məsələ həll olundu. Şəkil məsələsinə gəldikdə isə niyə şəkil zənginliyi olmasın ki? Şəxslə bağlı bir neçə şəkil nümunəsi varsa əlbəttə bunların az-viki də olması müsbət haldır.
:Commonsda hər hansı şəkil varsa azvikiyə digər oxşar şəkil yükləməyə ehtiyac yoxdur. — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 13:00, 30 mart 2020 (UTC)

==Ad dəyişiklikləri==
Salam Mr rqasimzade,

Əvvəla, bilmək istəyərdim ki, &quot;qrammatik və leksik qaydalar&quot; və &quot;dil normalar&quot; deyəndə siz dəqiq nəyi nəzərdə tutursunuz?

İkincisi, Azərbaycan dilində qarşılığı olan adlar adətən tərcümə edilir, məsələn R'''ə'''c'''əb''' Tayyi'''b''' '''Ə'''rdoğan (''&quot;R'''e'''c'''ep''' Tayyi'''p''' '''E'''rdoğan&quot;'' yox), Mustafa K'''a'''mal Atatürk (''&quot;K'''e'''mal&quot;'' yox) və s. Salehənin &quot;Saliha&quot; kimi göstərilməsinin səbəbini görmürəm.

Üçüncüsü, Aişə adı heç də fars mənşəli deyil, ərəb mənşəlidir və türkcə &quot;Ayşe&quot; yazılan adın azərbaycanca tam qarşılığıdır. Osmanlı türk dilində və azərbaycanca əski əlifbada bu ad eyni cür yazılır — عائشة — və Məhəmməd peyğəmbərin həyat yoldaşlarının birinin şərəfinə müsəlman dünyasında çox yayılmış bir addır. Bunların ayrı-ayrı ad olmağını nəyə istinadən iddia edirsiniz? [[İstifadəçi:Parishan|Parishan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Parishan|müzakirə]]) 08:35, 5 iyun 2020 (UTC)


Salam [[İstifadəçi:Parishan|Parishan]],

Araşdırmalarınız üçün əvvəla təşəkkürlər. Qeyd etdiyiniz ikinci bölümə tamamilə qatılıra. Ancaq Azərbaycan dilində Saleh adının mövcudluğunu bildiyim halda, Salehə adına heç vaxt rast gəlməmişəm. Bu səbəblə məqaləni bu adla hazırlamışdım.

Aişə və ya Ayşə məsələsinə gəldikdə isə. Osmanlı və digər mənbələrdə Fatma və Fatimə adları bir-birilə fərqləndirilir. Ancaq Ayşə və Aişə adlarında bu bölgüyə rast gəlməmişəm. Daha doğrusu Aişə adına rast gəlməmişəm. Zəhmət olmasa bu barədə istinad edə biləcəyimiz mənbələri burada qeyd edin. Təşəkkürlər.

:Hər vaxtınız xeyir. Osmanlı və digər mənbələrdə Fatma və Fatimə adlarının arasında çətin fərq qoyula, çünki o dövrdə bu adların yayıldığı məkanlarda, o cümlədən Osmanlı imperiyasında, ərəb əlifbası işlənilirdi. Ərəb əlifbasında isə qısa saitlər göstərilmədiyi üçün həm Fatma, həm Fatimə eyni cür yazılır: فاطمه. Sadəcə şifahi dildə &quot;Fatma&quot; həmin adın daha loru, &quot;Fatimə&quot; isə daha ədəbi tələffüzdür. Lakin müasir Azərbaycan dilində hər iki variant mövcuddur deyə burada yazılış məsələsi prinsipial deyil. O ki qaldı Aişəyə, bu ad adətən azərbaycanca ərəb ənənəsinə uyğun olaraq saitin uzunluğunu qoruyur və &quot;i&quot; ilə yazılır (bax: [[Aişə binti Əbu Bəkr]]). Türkiyədə bu ad geniş işləndiyi üçün (tarixi səbəblərdən bu ad sünni aləmində daha populyardır) türk heca quruluşuna uyğunlaşıb. Amma azərbaycanca ərəb dilindəki ئ işarəsi bir qayda olaraq &quot;y&quot; kimi transliterasiya olunmur. [[İstifadəçi:Parishan|Parishan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Parishan|müzakirə]]) 08:26, 6 iyun 2020 (UTC)

== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim idarəçilik statusumlə bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#Xeyal_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)_idarəçi_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə,— ''[[İstifadəçi:Xeyal|&lt;span style=&quot;color:#666362;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;Xeyal&lt;/span&gt;]]'' &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Xeyal|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#666362&quot;&gt;''(müzakirə)''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]]&lt;/small&gt; 21:19, 18 may 2021 (UTC)
|}

== Dəvət ==

Salam, həmkar. Sizi [[Vikipediya:Səsvermə/Kütləvi mesaj göndəricilər|kütləvi mesaj göndəricilər ilə bağlı vikiqayda üçün keçirilən səsvermədə]] iştirak etməyə, fikir bildirməyə dəvət edirəm. &lt;b&gt;[[User:Lavici|&lt;span face=&quot;Arial&quot; style=&quot;color: dark blue&quot;&gt;Lavici &lt;/span&gt;]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;&lt;u&gt;'''[[User talk:Lavici|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;mesaj?&lt;/span&gt;]]'''&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 18:14, 8 yanvar 2022 (UTC)

== Təqvim ==
Salam həmkar. Təvqimdə hiperlinklərin əlavəsi lazımsızdır. Bütün təqvim eyni standartla işlənilib və ona görə redaktələrdə eyni formatı istifadə edin— [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 14:47, 8 fevral 2022 (UTC)

== Qaralama şablonu ==

Salam {{PAGENAME}}, yaratdığınız məqalələr üçün təşəkkür edirəm. Zəhmət olmasa qısa məqalələrinizdə Qaralama şablonlarından istifadə edəsiniz. [[İstifadəçi:Şakir Gərayev|Şakir Gərayev]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şakir Gərayev|müzakirə]]) 17:44, 20 fevral 2022 (UTC)

== Təkrarlanan məqalələr ==

Salam, hörmətli Mr_qasimzade. Təkrarlanan məqalələrə &quot;sil&quot; şablonu əlavə etdikdə mövzu ilə bağlı digər məqaləni daxil keçid kimi qeyd etməyinizi xahiş edirəm. [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 17:00, 29 mart 2022 (UTC)

== Əl-Hadi ==

Salam, 2015-ci ildə yaradılmış [[Əl-Hadi (xəlifə)]] məqaləsinin məzmununu [[Hadi (xəlifə)]] səhifəsinə köçürmüsünüz və sonra birinci məqaləyə &quot;təkrarlanan məqalə&quot; səbəbi ilə &quot;sil&quot; şablonu yerləşdirmisiniz. Bununla bağlı ətraflı izahat verməlisiniz. [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 16:45, 3 aprel 2022 (UTC)

:{{u|Mr_rqasimzade}}, müraciətimə cavab verməyinizi xahiş edirəm.— [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 16:34, 13 aprel 2022 (UTC)

[[İstifadəçi:Eminn|Emin bəy]], öncəliklə qeyd edim ki, sözügedən məqalə ([[Hadi (xəlifə)]]) Abbasilər sülaləsiylə bağlı geniş araşdırma və yeniləmə planı əsasında tərəfimdən yaradılıb. Ki, bu istiqamətdə Vkipediya portalına qısa zamanda bir çox məqalə, medya faylı və şablon qazandırmışam. Ancaq sözügedən məqalə yaradıldıqdan sonra bu adda daha zəif tərkibdə hazırlanmış və hər hansı bir WikiData'da qeydiyyatda olmayan başqa bir səhifənin mövcud olduğunu aşkarladım. Belə bir məqalənin mövcudluğunu öncədən bilmədiyim üçün artıq eyni adda ikinci məqalə yaradılmış, bu səbəblə bunlardan nisbətən zəif tərkibli olanına &quot;təkrarlanan məqalə&quot; səbəbi ilə &quot;sil&quot; şablonu yerləşdirdim. Vikipediyadakı digər əlaqəli məqalələrlə linklənmədiyini də nəzərə alaraq, Sizdən [[Əl-Hadi (xəlifə)]] səhifəsinin silinməsində yardımçı olmağınızı xahiş edirəm. — [[İstifadəçi:Mr_rqasimzade|Rafail]] 09:21, 14 aprel 2022 (UTC)

== Qrammatika ==
Salam, [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=I_%C4%B0brahim_b%C9%99y_Candaro%C4%9Flu&amp;type=revision&amp;diff=6443155&amp;oldid=6440509&amp;diffmode=source buradakı redaktələrinizə] görə yazıram. Azərbaycan dilində sıra sayları üçün &quot;1.&quot;, &quot;2.&quot;, &quot;3.&quot; yazılmır. Üç seçim mövcuddur: &quot;birinci&quot;, &quot;1-ci&quot; və ya &quot;I&quot;. Xahiş edirəm, gələcək fəaliyyətinizdə buna nəzər yetirin. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Sola&lt;/span&gt;]][[User talk:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605&quot;&gt;Virum&lt;/span&gt;]]''' 10:24, 11 may 2022 (UTC)

:Demək olar ki, hər gün Vikipediyada olmayan yeni məqalələr yaradıram. Üstəlik mənbə göstərilərək və hansısa dildən tərcümə olmayan. Tarixi ailə şəcərələri hazırlıyıram. Ki, hazırlayanlar bilər necə çətin işdir. Çünki ən azından bir neçə dildə fərqli mənbələrdən istifadə edilməlidir. Bütün bunlara baxmayaraq bir təşəkkür edilmək yerinə, çox primitiv şeylərdə xəta axtarılır. Çox təəsüf. &quot;rqasimzad&quot; 10:57, 11 may 2022 (UTC)

== White Demon ulduzu ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{çərçivə|{{{border|gray}}}}}}; line-height: 1.2; background-color: {{{rəng|{{{color|#fdffe7}}}}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[Şəkil:White Demon Barnstar.png|135px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''White Demon ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray; width:100%;&quot; | Salam, bəy. İndiyə kimi tarixi şəxsiyyətlər, Osmanlı imperiyası kimi mövzularda 1300-dən çox məqalə yaratmısız. Son vaxtlar da &quot;Yeni məqalələr&quot; bölməsində adınız əksik olmur. Odur ki, sizə şəxsi mükafatımı təqdim etmək istəyirəm. Gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar!— '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#7F007F;&quot;&gt;White Demツn&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#e6005c;&quot;&gt;&lt;sup&gt;yaz&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]''' 13:55, 11 may 2022 (UTC)
|}

:Ağlamayana məmə yoxdur məsəli yerinə düşdü. :) Dəyərləndirdiyiniz üçün təşəkkürlər. &quot;rqasimzad&quot; 14:41, 11 may 2022 (UTC)
::Nəyə əsasən dediz bu məsəli? :)— '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#7F007F;&quot;&gt;White Demツn&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#e6005c;&quot;&gt;&lt;sup&gt;yaz&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]''' 10:51, 12 may 2022 (UTC)
::Siz bu mükafatı vermədən bir neçə saat öncə baş verən [[İstifadəçi müzakirəsi:Mr rqasimzade#Qrammatika|bu yazışma]]&lt;nowiki/&gt;nı nəzərdə tutmuşdum. &quot;rqasimzad&quot; 13:17, 12 may 2022 (UTC)
:::Mən bu mükafatı vermək üçün müzakirə səhifənizə daxil olanda bu yazışmadan xəbərim yox idi. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#7F007F;&quot;&gt;White Demツn&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#e6005c;&quot;&gt;&lt;sup&gt;yaz&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]''' 11:09, 13 may 2022 (UTC)
== [[:Siyavuş Sultan]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Siyavuş Sultan]]''' məqaləsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunana qədər məqalə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Siyavuş Sultan]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bildirə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı məqaləni redaktə edə, o cümlədən müzakirədə qaldırılan problemləri həll etmək üçün məqaləni təkmilləşdirə bilər. Bununla belə, məqalənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Template:Afd notice --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 23:11, 21 iyun 2022 (UTC)

== İnzibatçı seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim inzibatçılıq statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İnzibatçılar#dancewithdevil_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)_inzibatçı_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə, [[user:dancewithdevil|dancewithdevil]] ([[user talk:dancewithdevil|müzakirə]]) 18:01, 4 iyul 2022 (UTC)
|}

== Yaratdığınız medya faylları ilə bağlı ==

salam həmkar. istifadəçi səhifənizdə ''Yaratdığım medya faylları'' başlığı altında yerləşdirdiyiniz medya faylları sizə məxsusdur? yəni həmin fotoları siz çəkmisiz ya internetdən ya başqa yerdən vikiyə yükləmisiz? [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 13:11, 3 oktyabr 2022 (UTC)
:Xeyr mən çəkməmişəm. ANcaq hardan yüklədiyimlə bağlı hər birinin mənbə bölümünə əlavə etmişəm. &quot;rqasimzad&quot; 13:10, 4 oktyabr 2022 (UTC)
::@[[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]] amma, baxdıqlarımın hamısında mənbə yerinə Öz işi qeyd olunub. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 13:13, 4 oktyabr 2022 (UTC)

== Tövsiyə ==
Salam. Töhfələrinizə görə minnətdaram, lakin bir tövsiyəm olacaq. Xahiş edirəm, ad seçimində Rusca Vikipediyaya üstünlük verin. Yaratdığınız məqalələrin adlandırmasında müəyyən dəyişikliklər etmişəm, baxanda nəyi nəzərdə tutduğumu anlayacaqsınız. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Sola&lt;/span&gt;]][[User talk:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605&quot;&gt;Virum&lt;/span&gt;]]''' 18:03, 19 aprel 2023 (UTC)

:Çox xahiş edirəm, bu təklifinizi əsaslandırın. Mən mənbə olaraq istifadə etdiyim və ya tarixiylə bağlı yazdığım dilə əsaslanmağı daha düzgün bilirəm. Bu səbəblə, II Con (Fransa kralı) səhifəsində etdiyiniz ad dəyişikliyini geri almağınızı xahiş edirəm.  &quot;rqasimzad&quot; 17:20, 23 aprel 2023 (UTC)
::{{u|White Demon}}, bu istifadəçi ilə bağlı nə edim? Nə qədər xoş dillə normal vəziyyəti izah etməyə çalışsam, həm yuxarıda, həm də &quot;Qrammatika&quot; altbaşlığında yazdığı cavab olduğu kimi məni borclu çıxarır. Avropanın qərbindən şərqinə hamını ingilisləşdirir konkret. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Sola&lt;/span&gt;]][[User talk:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605&quot;&gt;Virum&lt;/span&gt;]]''' 21:03, 7 iyun 2023 (UTC)
::Həqiqətən də transliterasiyada məsələsində xeyli problemlər var. İradları nəzərə almaq və hamısını düzəltmək lazımdır. Məsələn, niyə görə [[IV Çarlz (Fransa kralı)|IV Şarl]] əvəzinə [[IV Çarlz (Fransa kralı)|IV Çarlz]] yazmısız? Bizim mənbələr IV Şarl əvəzinə IV Çarlz yazır? '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#7F007F&quot;&gt;Şiroi&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#e6005c&quot;&gt;Akuma&lt;/span&gt;]]''' 00:36, 8 iyun 2023 (UTC)
:::Originalında Charles olaraq qeyd olunan bu ad, rus mənbələrində Karl, ingilis və fransız mənbələrində Charles, alman mənbələrində isə Şarl olaraq qeyd olunur. Məhz Azərbaycan dilində isə bu ad necə oxunursa, o formada da adlandırmışam. Yəni, Çarlz. &quot;rqasimzad&quot; 06:41, 8 iyun 2023 (UTC)
::İngilisləşdirmək kimi bir niyyətim yoxdu. Tərcümə etdiyim bir çox bioqrafiya məhz ingilislərə aid olduğu üçün adın original formasını maksimum qorumağa çalışıram. &quot;rqasimzad&quot; 06:40, 8 iyun 2023 (UTC)
:::{{u|Mr rqasimzade}}, bəy, Azərbaycan dilinin özündə heç &quot;Çarlz&quot; adı var ki bəyəm? Xarici adlar həmin dilə əsasən istənilən formada oxuna bilər, Con da, Xuan da, İohann da. Bu, dildən asılıdır, siz isə ingilis dilindən götürürsünüz. Mixail adlı rusun məqaləsini də Maykl yazaqcaqsınız? --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Sola&lt;/span&gt;]][[User talk:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605&quot;&gt;Virum&lt;/span&gt;]]''' 18:46, 8 iyun 2023 (UTC)
::::Hər birimiz özümüzü haqlı gördüyümüz müddətcə, bu müzakirələrin sonu olmayacaq. Onda gəlin belə edək. Mən yeni məqalələr yaratmağa davam edim. Siz isə səhv olduğuna inandığınız məqalə adlarını dəyişin. Çünkü mənim üçün məqalənin ensiklopediyada olub-olmaması, onun necə adlandırıldığından daha vacibdir. Ancaq xahiş edirəm ki, məqalə adlarını dəyişəndə, digər səhifələrdən həmin məqaləyə olan bağlantıları qoparmayasınız. &quot;rqasimzad&quot; 04:11, 9 iyun 2023 (UTC)
:::::{{u|Mr rqasimzade}}, Vikipediyada kimin özünü haqlı hesab etməsi əsas götürülmür, qaydalar var. Vikipediyanı keçdim, Azərbaycan dilinin qaydaları var. Fəaliyyətinizi belə davam etdirsəniz, məhdudlaşdırmalı olacağam. Zəhmət olmasa, adlandırmalara fikir verin, hansısa istifadəçini güdmək məcburiyyətində deyiləm. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Sola&lt;/span&gt;]][[User talk:Solavirum|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605&quot;&gt;Virum&lt;/span&gt;]]''' 19:29, 9 iyun 2023 (UTC)

== Dönəm → Dövr ==

Salam, həmkar. Fəaliyyətiniz üçün təşəkkür edirəm. İşləmiş olduğunuz məqalələrdəki &quot;dönəm&quot; sözünü &quot;dövr&quot; sözü ilə əvəz etsəz, məqsədəuyğun olar. [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:58, 28 iyul 2023 (UTC)

:Əllə etmək uzun və çətin olacaq. Yəqin ki, belə məqalə çoxdur. Uyğun bilirsinizsə, botla həll edək. @[[İstifadəçi:NMW03|NMW03]]. [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 18:36, 28 iyul 2023 (UTC)
::Sizə necə uyğundursa, hal-hazırda başqa bir məqalə üzərində çalışıram. Ona görə düzəliş edə bilməyəcəm. &quot;rqasimzad&quot; 18:37, 28 iyul 2023 (UTC)

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Yorulmaz töhfəverən ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Salam, həmkar. Azərbaycanca Vikipediyaya indiyə qədər qatmış olduğunuz töhfələrinizə, davam edən çalışqan fəaliyyətinizə görə təqdim olunur. Good luck! [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 05:19, 6 avqust 2023 (UTC)
|}

== Beş il cəmiyyətinə üzvlük dəvətnaməsi ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{çərçivə|{{{border|gray}}}}}}; line-height: 1.2; background-color: {{{rəng|{{{color|#fdffe7}}}}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[Şəkil:New-Bouncywikilogo.gif|135px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''[[Vikipediya:Beş il cəmiyyəti|Beş il cəmiyyəti]]nə üzvlük dəvətnaməsi'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray; width:100%;&quot; | Salam, hörmətli {{ROOTPAGENAME}}! [[Vikipediya:Beş il cəmiyyəti|Beş il cəmiyyəti]] istifadəçilərin 5 illik fəaliyyətini qeyd etmək, uzun müddətdir ki, fəaliyyət göstərən istifadəçiləri tanımaq, təcrübələrini və biliklərini bölüşmək üçün qurulmuşdur. 5 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərdiyiniz üçün siz də bu cəmiyyətə üzv olmaq hüququ qazandınız.

Üzvlüyünüzü təsdiqləmək üçün [[Vikipediya:Beş il cəmiyyəti#Üzvlər|Üzvlər]] bölməsində imza qoymağınız bəsdir. Ondan sonra isə istifadəçi səhifənizdə {{tl|İstifadəçi Beş il cəmiyyəti}} və ya {{tl|Beş il cəmiyyəti ikonası}} şablonlarından istifadə edə bilərsiz. Hörmətlə,— [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 09:23, 8 avqust 2023 (UTC)
|}

== Fayl silindi ==

Salam hörmətli {{BASEPAGENAME}}, tərəfinizdən yüklənmiş aşağıdakı fayllar lisenziyasız olduğu üçün silindi:
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Şahzadəbaşı mədrəsəsi.jpg]]
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Bostanzadə Mehmed Əfəndinin məzardaşı.jpg]]
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Fatma Xanımsultan türbəsi.jpg]]
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Şahzadə Mehmed türbəsi.jpg]]
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Rüstəm Paşa türbəsi.jpg]]
* [[:Fayl:Şahzadə külliyəsi. Dəstari Mustafa Paşa türbəsi.jpg]]
[[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]&lt;/sup&gt;  20:00, 15 avqust 2023 (UTC)

== Dəvət ==

[[Nərmin Kərimbəyova]] səhifəsi silinmək üçün müzakirəyə çıxarılıb. Zəhmət olmasa səhifəyə baxıb, səs verəsiniz. Səhifədə &quot;iş gedir&quot; şablonu olmasına baxmayaraq, səhifə &quot;silinmək üçün səsverməyə&quot; çıxarılıb. Mütəmadi əlavələr edirəm. Zəhmət olmasa səhifənin qalması üçün lehinə səs verəsiniz. [[İstifadəçi:Xeyal Azerbeyli|Xeyal Azerbeyli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Xeyal Azerbeyli|müzakirə]]) 08:43, 23 avqust 2023 (UTC)
== [[:Quruluş dövrü Osmanlı sədrəzəmləri]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Quruluş dövrü Osmanlı sədrəzəmləri]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Quruluş dövrü Osmanlı sədrəzəmləri]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 03:22, 9 mart 2024 (UTC)
== [[:Yavaşca Şahin Paşa]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Yavaşca Şahin Paşa]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yavaşca Şahin Paşa]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 16:40, 1 may 2024 (UTC)

== Bürcilər və Bəhrilər ==

Salam hörmətli Mr rqasimzade! Tərəfinizdən yaradılmış, [[Bahri Məmlüklərinin siyahısı‎]] və [[Burci Məmlüklərinin siyahısı‎]] əsas siyahıya [[Məmlük hökmdarlarının siyahısı|yönləndirildi]]. Həmçinin intervikilərini çıxardım. Çünki məqalənin intervikisində müvafiq olaraq Bürci və Bəhri sülalələrindən danışılsa da, siz məqalələri siyahı kimi yaratmışdınız, yəni mövzu interviki ilə əlaqəli deyildi. Bu səbəbdən siyahıları əsasə bölməyə yönləndirdim. Uğurlar! [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]&lt;/sup&gt;  07:39, 10 iyul 2024 (UTC)

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Çalışqanlıq ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | for hard work [[İstifadəçi:Mamed077|Mamed077]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Mamed077|müzakirə]]) 05:18, 1 avqust 2024 (UTC)
|}

:Təşəkkürlər. &quot;rqasimzad&quot; 05:21, 1 avqust 2024 (UTC)

== Məlumatlandırma ==

Salam. Zəhmət olmasa, [https://e-qanun.az/framework/42073 buradakı] 3.9. bəndə, həmçinin [[Vikipediya:Stil kitabçası|bura]] nəzər yetirin. Məqalələri tərtib etdikdən sonra &quot;vikiləşdirmə&quot; qadcetindən istifadə etməklə onları redaktə qaydalarına uyğunlaşdırmağı unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:32, 30 sentyabr 2024 (UTC)

== Xəbərdarlıq ==

Salam. Siz toplu şəkildə məzmunsuz məqalələr yaradırsınız. Lütfən məqalə yaradarkən diqqət edin ki, o, mövzunu minimum dərəcədə də olsa ifadə edə biləcək məzmuna sahib olsun. Toplu şəkildə məzmunsuz məqalələr yaratmaq ilk növbədə qaydalar çərçivəsində xoş qarşılanmır və bu məqalələr sürətli silmə kriteriyasına uyğun gəlir. O cümlədən, digər məqalələri də məqalənin digər dil versiyalarındakı başlıqdan 1-2 cümlə tərcümə edib yaratmısınız ki, bu məqalələr də oxucuya heç bir informasiya çatdırmır. Yaxşı olar ki, biz saya yox, məzmuna daha çox köklənək. Daha keyfiyyətli məqalələr üçün çalışmaq daha doğru olardı. [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə]]) 19:14, 11 yanvar 2025 (UTC)

== Xatırlatma ==

Salam, az öncə redaktənizi gördüm. Məqalə üçün təşəkkürlər, üç ilin imiş amma deməkdə fayda var. Deməli, Azərbaycan dilində hansısa qərbmənşəli alınma söz olan zaman &quot;i&quot;, &quot;e&quot; kimi saitlərdən əvvəl [q] səsi gəlirsə, &quot;g&quot; hərfindən istifadə edirik. Məsələn, &quot;German&quot;, &quot;hersogina&quot; və s. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 10:06, 26 aprel 2025 (UTC)

== [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] bölməsində fəal olaq! :) ==

{{ombox
 | image = [[File:Updated DYK query.svg|50px|alt=|link=]]
 | text     = &lt;br&gt;&lt;center&gt;'''Sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik!'''&lt;/center&gt; &lt;br&gt; Salam, hörmətli Mr rqasimzade! [[Ana səhifə]] üçün fərqli və maraqlı faktları axtarırıq! Buna görə də sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik! Yazdığınız və ya oxuduğunuz məqalələrdən bu bölmə üçün uyğun faktları aşkarlayıb təqdim edərək layihəyə öz töhfələrinizi verin! {{pb}} Siz həmçinin burada digərləri tərəfindən təqdim olunmuş faktları da dəyərləndirərək ümumi işə töhfələrinizi verə bilərsiniz. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər və uğurlar!
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
}}
[[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 03:31, 22 iyun 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Gadir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Gadir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8190799 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== [[VP:Avtobioqrafiya|Avtobioqrafiya]] və [[VP:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı səsvermələr ==

Salam, {{pb}}

Sizi [[Vikipediya:Avtobioqrafiya|avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının lokal olaraq qəbulu üçün təşkil olunan səsvermələrdə iştirak etməyə dəvət edirəm. Səsvermə səhifələri: [[Vikipediya:Səsvermə/Avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:Səsvermə/IP blokundan azad olma (2-ci dəfə)]]. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər. {{pb}}

Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:15, 13 sentyabr 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8270151 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] əlavə və düzəlişlərlə bağlı səsvermə ==

Salam,

Sizi [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] düzəliş və əlavələrlə bağlı keçirilən '''[[Vikipediya:Səsvermə/İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları/Namizədlik şərtlərinə düzəliş və 15 gün tələbinin ləğvi barədə səsvermə|səsvermədə]]''' iştirak etməyə dəvət edirəm.

Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər.

Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:56, 29 sentyabr 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8319813 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== Xahiş  ==

Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]] müəllim. Necəsiniz? Əgər mümkündürsə, [https://tr.wikipedia.org/wiki/Helena_Draga%C5%A1 Yelena Draqaş] haqqında olan bu və ya başqa məqaləni Azərbaycan dilinə tərcümə edə bilərsiniz zəhmət olmasa? Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:49, 2 dekabr 2025 (UTC)

:Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]] müəllim. Necəsiniz? Sizi narahat etdiyimə görə üzr istəyirəm. Xahişimi yerinə yetirə bilərsiniz zəhmət olmasa? Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 10:35, 23 yanvar 2026 (UTC)
::Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]] müəllim. Sizi ilk növbədə, Ramazan ayı münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Uca Allahın mərhəmət qapılarının açıldığı bu Ramazan ayında cümlə arzularınızın Allah dərgahında tezliklə qəbul edilməsini arzulayıram. Eyni zamanda xahişimi yerinə yetirdiyiniz üçün də sizə təşəkkür edirəm. Ən xoş arzular ilə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 16:08, 19 fevral 2026 (UTC)
::ən qısa zamanda &quot;rqasimzad&quot; 10:39, 23 yanvar 2026 (UTC)

== [[:Artur Stüart (1509-1510)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Artur Stüart (1509-1510)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:44, 2 may 2026 (UTC)

== [[:Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:02, 2 may 2026 (UTC)

== Stil kitabçası ==

Salam, Mr rqasimzade. Töhfələrinizə görə təşəkkür edirəm. Zəhmət olmasa, məqalələrdə tarixlərə keçidlər verməyin və keçid verdiyiniz mövzularda şəkilçini mövzudan ayırmadan verin. Yazdıqlarınız üçün &quot;[[VP:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirici]]&quot; qadceti ilə bir kliklə həll edə bilərsiniz. Ətraflı [[Vikipediya:Stil kitabçası|stil kitabçasını]] oxuya bilərsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:36, 13 iyul 2026 (UTC)

:Dəyərli həmkar,
:Öncəliklə, diqqətiniz üçün təşəkkürlər. Yazdığım məqalələr, demək olar ki, tarixi-bioqrafik məqalələrdir. Bu məqalələrdə sözügedən şəxsin həyatında baş verən mühüm hadisələr qeydə alınır. Burada verdiyim bütün tarixlər (gün/ay olaraq) həm həmin şəxsin, həm də həmin tarixin müvafiq Vikipediya səhifəsində göstərilməli məlumatlardır. Bu yanaşma səbəbilə, Azərbaycanca Vikipediyada illərlə bağlı səhifələrdə Əhəmiyyətli hadisələr başlığı olduqca kasaddır. &quot;rqasimzad&quot; 13:47, 13 iyul 2026 (UTC)
::Stil kitabçasına əsasən məqalələrdə belə keçidlər olmamalıdır. Tarixlərlə (gün və illər) bağlı məqalələrdə müvafiq məqalələrə (ölümlər, doğumlar və əhəmiyyətli hadisələr) yer verilir, çünki həmin məqalələrin mahiyyəti budur. Adi məqalələrdə isə bu lazım deyil, vizuallığı da pozur. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:52, 13 iyul 2026 (UTC)
:Hələ də eyni şeyə davam edirsiniz, lütfən etməyin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:40, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gja2hyv76s5xb63qiuf0928pfm0l83x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məmməd Mübariz Əlizadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>442636</id>
    <revision>
      <id>9015518</id>
      <parentid>8947808</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5809" sha1="k377459crv2ujtm5c9n0v4oj0iajcvw" xml:space="preserve">{{Alim|orijinal adı=Məmməd Mübariz Əli oğlu Əlizadə|şəkil=Məmməd Mübariz Əlizadə.jpg}}

'''Məmməd Mübariz Əlizadə''' ({{DVTY}}) — görkəmli Azərbaycan şərqşünası, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

== Həyatı ==
Məmməd Mübariz Əlizadə 1911-ci il dekabrın 23-də İranın Xamnə qəsəbəsində dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğma şəhərindəki “Mərifət” mədrəsəsində almışdır. 8 yaşında [[Şeyx Məhəmməd Xiyabani]]nin ən yaxşı şagird üçün təsis etdiyi mükafata layiq görülmüşdür.

Anasını erkən yaşlarında itirən M.Əlizadə 11 yaşından müstəqil həyata başlamış, bir tacirin yanında işə düzəlmişdir.

Hələ gənc ikən İranda gedən azadlıq hərəkatına qoşulan M.Əlizadə 1928-ci ildə Araz çayını keçərək Naxçıvana gəlmişdir. Təhsil almaqla bağlı çoxdankı arzusunu gerçəkləşdirmək üçün o, 1932-ci ildə Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Kommunist Universitetinin siyasi fakültəsinə daxil olmuşdur. Oranı bitirdikdən sonra Bakıya gələn M.Əlizadə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, eyni zamanda həmin institutda dərs demişdir.

İkinci Dünya müharibəsi illərində dövlət radio komitəsində xarici verilişlər şöbəsini təşkil etmiş və həmin şöbənin ilk redaktoru olmuşdur.

1944-cü ildən ömrünün sonunadək [[BDU|Azərbaycan Dövlət Universiteti]]ndə çalışmışdır. O, 1945-ci ildə yaradılmış Şərqşünaslıq fakültəsinin ilk dekanı olmuşdur. Sonralar uzun müddət həmin fakültənin Yaxın və Orta Şərq xalqları ədəbiyyatı kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1994-cü il aprel ayının 9-da ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.

== Elmi və tərcüməçilik fəaliyyəti ==

M.Əlizadə 1947-ci ildə “Böyük humanist şair Nizami Gəncəvi” mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə “XIX-XX əsrlər fars ədəbiyyatında demokratik ideyaların inkişaf yolları” mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Şərq ədəbiyyatının, xüsusən İran ədəbiyyatının dərin bilicisi olan M.Əlizadə Azərbaycanda bir neçə nəsil iranşünas kadrların yetişməsində misilsiz xidmətlər göstərmişdir.

M.Əlizadə Azərbaycanda farsdilli ədəbiyyatın görkəmli tədqiqatçısı olmaqla yanaşı, həm də onun mahir tərcüməçisi kimi tanınır. Klassik və müasir farsdilli şairlərdən Rudəki, Firdovsi, Nizami, Xaqani, Nəsimi, Cami, Füzuli, Eşqi, Lahuti, Şəhriyar və s. kimi müəlliflərin əsərləri M.Əlizadənin tərcümələri vasitəsilə Azərbaycan oxucusuna çatdırılmışdır.

Bu tərcümələr içərisində [[Əbülqasim Firdovsi]]nin “Şahnamə” əsərini ayrıca qeyd etmək lazımdır. M.Əlizadə ömrünün təqribən 30 ilini bu işə sərf etmiş və 60 min beytlik “Şahnamə”ni orijinalın bəhrində Azərbaycan dilinə çevirmişdir.

Eyni zamanda o, Azərbaycan şairlərindən Səməd Vurğun, Məmməd Rahim, Süleyman Rüstəm, Hüseyn Arif və başqalarının şeirlərini fars dilinə tərcümə etmişdir.

M.Əlizadənin elmi araşdırmalarında dahi Azərbaycan şairi [[Nizami Gəncəvi]]nin yaradıcılığı xüsusi yer tutur. Alimin bu sahədə əldə etdiyi elmi qənaətlər “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin I cildinə (Bakı, 1960) daxil edilmiş “Nizami Gəncəvi” oçerkində dolğun əksini tapmışdır. Eyni zamanda o, Nizaminin “Leyli və Məcnun” poemasının və lirikasının Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsinin müəllifidir.

M.Əlizadə böyük Azərbaycan dramaturqu və filosofu [[Mirzə Fətəli Axundov]] irsinin öyrənilməsi və tərcüməsi işinə də əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. O, Axundovun “[[Kəmalüddövlə məktubları]]” fəlsəfi traktatını tam şəkildə fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirərək, ayrıca kitab şəklində çap etdirmişdir.

Tanınmış İran şairi [[Əbülqasim Lahuti]] ilə M.Əlizadəni səmimi dostluq telləri bağlamışdır. Bu dostluğun nəticəsi olaraq, alimin “Əbülqasim Lahuti: yaradıcılıq və mübarizə yolu” adlı monoqrafiyası meydana çıxmışdır.

M.Əlizadə ömrünün sonlarında İranın Bakıdakı səfirliyinin xahişi ilə İran İslam Respublikasının banisi Ayətullah [[Ruhullah Xomeyni]]nin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmiş və sonralar bu tərcümə “Eşq qibləsi” adlı kitab şəklində (Bakı, 1999) çap olunmuşdur.

Geniş elmi-pedaqoji fəaliyyətinə görə M.Əlizadə bir çox orden və medallarla təltif olunmuş, əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

== Ailəsi ==
[[Zərdüşt Əlizadə]]nin, [[Araz Əlizadə]]nin, Nüşabə Əlizadənin və Lalə Əlizadənin atasıdır.

== Mənbə ==
* Professor Məmməd Mübariz Əlizadənin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə elmi konfransın materialları. Bakı, 2001

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikimənbə|Müəllif:Məmməd Mübariz}}
*[http://bsu.edu.az/az/news/bduda_professor_mmmd_mbariz_lizadnin_100_illik_yubileyi_mnasibtil_tdbir_keirilib_ BDU-da professor Məmməd Mübariz Əlizadənin 100 illik yubileyi münasibətilə tədbir keçirilib]

[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:İranşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filoloqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Ədəbiyyatşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ şərqşünasları]]</text>
      <sha1>k377459crv2ujtm5c9n0v4oj0iajcvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015525</id>
      <parentid>9015518</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5907" sha1="abioat45bai8jbon1u2ytsor1vxj22s" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz}}{{Alim|orijinal adı=Məmməd Mübariz Əli oğlu Əlizadə|şəkil=Məmməd Mübariz Əlizadə.jpg}}

'''Məmməd Mübariz Əlizadə''' ({{DVTY}}) — görkəmli Azərbaycan şərqşünası, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

== Həyatı ==
Məmməd Mübariz Əlizadə 1911-ci il dekabrın 23-də İranın Xamnə qəsəbəsində dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğma şəhərindəki “Mərifət” mədrəsəsində almışdır. 8 yaşında [[Şeyx Məhəmməd Xiyabani]]nin ən yaxşı şagird üçün təsis etdiyi mükafata layiq görülmüşdür.

Anasını erkən yaşlarında itirən M.Əlizadə 11 yaşından müstəqil həyata başlamış, bir tacirin yanında işə düzəlmişdir.

Hələ gənc ikən İranda gedən azadlıq hərəkatına qoşulan M.Əlizadə 1928-ci ildə Araz çayını keçərək Naxçıvana gəlmişdir. Təhsil almaqla bağlı çoxdankı arzusunu gerçəkləşdirmək üçün o, 1932-ci ildə Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Kommunist Universitetinin siyasi fakültəsinə daxil olmuşdur. Oranı bitirdikdən sonra Bakıya gələn M.Əlizadə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, eyni zamanda həmin institutda dərs demişdir.

İkinci Dünya müharibəsi illərində dövlət radio komitəsində xarici verilişlər şöbəsini təşkil etmiş və həmin şöbənin ilk redaktoru olmuşdur.

1944-cü ildən ömrünün sonunadək [[BDU|Azərbaycan Dövlət Universiteti]]ndə çalışmışdır. O, 1945-ci ildə yaradılmış Şərqşünaslıq fakültəsinin ilk dekanı olmuşdur. Sonralar uzun müddət həmin fakültənin Yaxın və Orta Şərq xalqları ədəbiyyatı kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1994-cü il aprel ayının 9-da ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.

== Elmi və tərcüməçilik fəaliyyəti ==

M.Əlizadə 1947-ci ildə “Böyük humanist şair Nizami Gəncəvi” mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə “XIX-XX əsrlər fars ədəbiyyatında demokratik ideyaların inkişaf yolları” mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Şərq ədəbiyyatının, xüsusən İran ədəbiyyatının dərin bilicisi olan M.Əlizadə Azərbaycanda bir neçə nəsil iranşünas kadrların yetişməsində misilsiz xidmətlər göstərmişdir.

M.Əlizadə Azərbaycanda farsdilli ədəbiyyatın görkəmli tədqiqatçısı olmaqla yanaşı, həm də onun mahir tərcüməçisi kimi tanınır. Klassik və müasir farsdilli şairlərdən Rudəki, Firdovsi, Nizami, Xaqani, Nəsimi, Cami, Füzuli, Eşqi, Lahuti, Şəhriyar və s. kimi müəlliflərin əsərləri M.Əlizadənin tərcümələri vasitəsilə Azərbaycan oxucusuna çatdırılmışdır.

Bu tərcümələr içərisində [[Əbülqasim Firdovsi]]nin “Şahnamə” əsərini ayrıca qeyd etmək lazımdır. M.Əlizadə ömrünün təqribən 30 ilini bu işə sərf etmiş və 60 min beytlik “Şahnamə”ni orijinalın bəhrində Azərbaycan dilinə çevirmişdir.

Eyni zamanda o, Azərbaycan şairlərindən Səməd Vurğun, Məmməd Rahim, Süleyman Rüstəm, Hüseyn Arif və başqalarının şeirlərini fars dilinə tərcümə etmişdir.

M.Əlizadənin elmi araşdırmalarında dahi Azərbaycan şairi [[Nizami Gəncəvi]]nin yaradıcılığı xüsusi yer tutur. Alimin bu sahədə əldə etdiyi elmi qənaətlər “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin I cildinə (Bakı, 1960) daxil edilmiş “Nizami Gəncəvi” oçerkində dolğun əksini tapmışdır. Eyni zamanda o, Nizaminin “Leyli və Məcnun” poemasının və lirikasının Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsinin müəllifidir.

M.Əlizadə böyük Azərbaycan dramaturqu və filosofu [[Mirzə Fətəli Axundov]] irsinin öyrənilməsi və tərcüməsi işinə də əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. O, Axundovun “[[Kəmalüddövlə məktubları]]” fəlsəfi traktatını tam şəkildə fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirərək, ayrıca kitab şəklində çap etdirmişdir.

Tanınmış İran şairi [[Əbülqasim Lahuti]] ilə M.Əlizadəni səmimi dostluq telləri bağlamışdır. Bu dostluğun nəticəsi olaraq, alimin “Əbülqasim Lahuti: yaradıcılıq və mübarizə yolu” adlı monoqrafiyası meydana çıxmışdır.

M.Əlizadə ömrünün sonlarında İranın Bakıdakı səfirliyinin xahişi ilə İran İslam Respublikasının banisi Ayətullah [[Ruhullah Xomeyni]]nin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmiş və sonralar bu tərcümə “Eşq qibləsi” adlı kitab şəklində (Bakı, 1999) çap olunmuşdur.

Geniş elmi-pedaqoji fəaliyyətinə görə M.Əlizadə bir çox orden və medallarla təltif olunmuş, əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

== Ailəsi ==
[[Zərdüşt Əlizadə]]nin, [[Araz Əlizadə]]nin, Nüşabə Əlizadənin və Lalə Əlizadənin atasıdır.

== Mənbə ==
* Professor Məmməd Mübariz Əlizadənin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə elmi konfransın materialları. Bakı, 2001

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikimənbə|Müəllif:Məmməd Mübariz}}
*[http://bsu.edu.az/az/news/bduda_professor_mmmd_mbariz_lizadnin_100_illik_yubileyi_mnasibtil_tdbir_keirilib_ BDU-da professor Məmməd Mübariz Əlizadənin 100 illik yubileyi münasibətilə tədbir keçirilib]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:SSRİ şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:İranşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı ədəbiyyatşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filoloqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı filoloqlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>abioat45bai8jbon1u2ytsor1vxj22s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Kaliforniya hotelləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>452987</id>
    <revision>
      <id>9015127</id>
      <parentid>6221420</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</comment>
      <origin>9015127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="mvteu5jezgit6p9t848ppcq6a22gwji" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Hotels in California}}

[[Kateqoriya:Kaliforniyada turizm]]
[[Kateqoriya:Ştatlarına görə ABŞ hotelləri]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>mvteu5jezgit6p9t848ppcq6a22gwji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Con Snou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464627</id>
    <revision>
      <id>9015457</id>
      <parentid>8979883</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42324-59</username>
        <id>351521</id>
      </contributor>
      <comment>/* */  dnyares targeryan con snonun xalası yox bibsisdir yəni atasın bacısı by Azərbaycan dilində xala yox bibi adlanır çox. Güman hazırlayanlar türkcə hazırlayıb birinci cünkü türklər atanın bacısına xala deyirler ama Azərbaycana bu bibidir</comment>
      <origin>9015457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5501" sha1="cin9mr0uiq5l27xx0q57l39q9of6toi" xml:space="preserve">{{Personaj
| adı                  = Con Snou
| orijinal adı         = {{Dil-en|Jon Snow}}&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[Buz və odun nəğməsi]] obrazı&lt;/small&gt;
| şəkil                = [[Fayl:Qırmızı Qadının Con Snounu diriltməsi.jpg|240px|]]
| şəkil_izah           = &lt;small&gt;Qırmızı Qadının Con Snounu diriltməsi&lt;/small&gt;
| yaradılıb            =  [[Corc Martin]]
| məlumat              =  insan
| təxəllüslər          = Lord Snou ({{Dil-en|Lord Snow}})&lt;br/&gt;Kral Snou ({{Dil-en|King Qarğa}})&lt;br/&gt;Ağ canavar ({{Dil-en|The White Wolf}})&lt;br/&gt;
| cinsi                = kişi
| peşə                 = Şimal kralı&lt;br/&gt;Gecə gözətçilərinin 998-ci komandiri
| ailə                 = {{Plainlist|
* [[Lyanna Stark]] {{small|(anası)}}
* [[Reyeger Tarqarien]] {{small|(bioloji atası)}}
* [[Ned Stark]] {{small|(dayısı/ögey atası)}}
* [[Robb Stark]] {{small|(dayıoğlu/ögey qardaş)}}
* [[Sansa Stark]] {{small|(dayıqızı/ögey bacı)}}
* [[Arya Stark]] {{small|(dayıqızı/ögey bacı)}}
* [[Bran Stark]] {{small|(dayıoğlu/ögey qardaş)}}
* Rayenis Tarqarien {{small|(bacısı)}}
* Eyeqon Tarqarien {{small|(qardaşı)}}
* Brendon Stark {{small|(dayısı)}}
* [[Benyen Stark]] {{small|(dayısı)}}
* [[Viseris Tarqarien]] {{small|(dayısı)}}
* [[Deneris Tarqarien]] {{small|(bibisi)}}
* [[Yqritt]] {{small|sevgilisi}}
}}
| uşaqlar              = 
| qohum                = 
| din                  = 
| milliyyət            = [[Stark sülaləsi]]&lt;br&gt;[[Tarqaryan sülaləsi]]
}} 
'''Con Snou''' ({{Dil-en|Jon Snow}}) — amerikan yazıçısı [[Corc R. R. Martin]]in &quot;[[Buz və odun nəğməsi]]&quot; romanının və romandan adaptasiya olunmuş &quot;[[Taxtların oyunu]]&quot; serialının personajı. Romandakı hadisələrin bir hissəsi Con Snounun baxış bucağından verilir. [[The New York Times]] Con Snounu yazıçının &quot;ən yaxşı tapıntılarından&quot; və ən məşhur xarakterlərindən biri adlandırıb.&lt;ref name=&quot;NYT 2011-08&quot;&gt;{{cite news |last=Orr |first=David |url=http://www.nytimes.com/2011/08/14/books/review/george-r-r-martin-and-the-rise-of-fantasy.html |title=Dragons Ascendant: George R. R. Martin and the Rise of Fantasy |work=[[The New York Times]] |date=August 12, 2011 |accessdate=July 12, 2014 |archive-date=June 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630150017/https://www.nytimes.com/2011/08/14/books/review/george-r-r-martin-and-the-rise-of-fantasy.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=June 30, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630150017/https://www.nytimes.com/2011/08/14/books/review/george-r-r-martin-and-the-rise-of-fantasy.html |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT Dance 2011-07&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2011/07/15/books/a-dance-with-dragons-by-george-r-r-martin-review.html |title=''A Dance with Dragons'' Review: In a Fantasyland of Liars, Trust No One, and Keep Your Dragon Close |first=Dana |last=Jennings |work=The New York Times |date=July 14, 2011 |accessdate=July 20, 2014 |archive-date=May 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531090410/https://www.nytimes.com/2011/07/15/books/a-dance-with-dragons-by-george-r-r-martin-review.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=May 31, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531090410/https://www.nytimes.com/2011/07/15/books/a-dance-with-dragons-by-george-r-r-martin-review.html |deadurl=live }}&lt;/ref&gt; Con &quot;Taxtların oyunu&quot; serialında baş personajdır və serialın 2015-ci ildə yayımlanan 5-ci sezon finalında Conun öldürülməsi izləyicilər arasında böyük reaksiyaya səbəb olub. Conun ata və anasının kimiliyi həm kitabların, həm serialın izləyiciləri arasında məşhur müzakirə mövzusudur.

Con Snou &quot;Buz və odun nəğməsi&quot;nin &quot;Taxtların oyunu&quot; adlı ilk kitabında (1996) Vesteros ({{Dil-en|Westeros}}) krallığının Şimal ərazisində yerləşən Vinterfel ({{Dil-en|Winterfell}}) qalasının lordu Ned Starkın qeyri-qanunu oğlu olaraq təqdim edilir. Qeyri-qanunu oğul olması Con Snounun gələcək planlarını məhdudlaşdırır. Buna görə də o, Şimalın sərhədlərini Azad Xalqdan ({{Dil-en|Free Folk}}) qoruyan Gecə Qarovuluna ({{Dil-en|Night's Watch}}) qatılır. Con ailəsinin başına gələnlərə baxmayaraq verdiyi söz əməl edərək Qarovulda qalır. O, &quot;Kralların çarpışması&quot;nda (1998) Ağ gəzənləri ({{Dil-en|White Walkers}}) araşdıran kəşfiyyat qrupuna qoşulur və Azad Xalqın sıralarına qoşulur. Con &quot;Qılıncların fırtınası&quot;nda (2000) Azad Xalqın Vesterosu işğal etmək istədiyini öyrənir və Azad Xalqa mənsub İqritə aşiq olur. Daha sonra o, Yqrittə və Azad Xalqa xəyanət edərək Gecə Qarovuluna geri qayıdır və Azad Xalq üzərində qələbə qazanır. Qarovulun Lord Komandiri olan Con Snou &quot;Qarğaların ziyafəti&quot;ndə (2005) çox az görünür. &quot;Əjdahalarla rəqs&quot;də (2005) Con Gecə Qarovulu və Azad Xalq arasında ittifaq üçün danışıqlar aparır. Qarovulda Cona qarşı yaranan düşmənçilik axırda onun bıçaqlanmasına səbəb olur.

Con Snou &quot;Taxtların oyunu&quot; serialında ingilis aktyoru [[Kit Harinqton]] tərəfindən canlandırılır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Buz və Alovun nəğməsi}}

[[Kateqoriya:Buzla alovun nəğməsi personajları]]
[[Kateqoriya:1996-cı ildə tanıdılan personajlar]]
[[Kateqoriya:Uydurma yetimlər]]
[[Kateqoriya:Uydurma krallar]]
[[Kateqoriya:Ədəbi qəhrəmanlar]]
[[Kateqoriya:Kişi personajlar]]</text>
      <sha1>cin9mr0uiq5l27xx0q57l39q9of6toi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mik Caqqer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470711</id>
    <revision>
      <id>9015037</id>
      <parentid>8734117</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14192" sha1="9rhhhpuieyjyuvx1p0g0byt9bh8sw06" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Mik Caqqer
 |orijinal adı    = Mick Jagger
 |digər adı       = 
 |şəkil           = Mick_Jagger_Deauville_2014.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = Mik Caqqer 2014-cü ildə
 |fon rəngi       = 
 |doğum adı       = Michael Philip Jagger
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 26.7.1943
 |doğum yeri      = [[Dartford]], [[Kent]], [[İngiltərə]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |janr            = {{hlist|[[rok]]|[[blüz]]|[[pop]]}}
 |musiqi aləti    = vokal
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 1960-indiyədək
 |albom şirkəti   = {{hlist|[[Virgin Records|Virgin]]|[[Rolling Stones Records|Rolling Stones]]|[[ABKCO Records|ABKCO]]|[[Universal Music Group|Universal]]}}
 |əlaqələri       = {{hlist|[[Rolling Stones]]|[[SuperHeavy]]|[[Devid Boui]]}}
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Ser Maykl Filip (Mik) Caqqer''' ({{Dil-en|Sir Michael Philip (Mick) Jagger}}; [[26 iyul]] [[1943]], [[Dartford]]) — britaniyalı rok musiqiçi, [[aktyor]], [[prodüser]], [[Rolling Stones]] qrupunun qurucusu və vokalisti.

== İlk illər ==
Maykl Caqqer 26 iyul 1943-cü ildə [[İngiltərə]]nin Dartford şəhərində dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cityark.medway.gov.uk/gallery/|title=Baptism entry for Mick Jagger, rock musician, from the registers of Dartford St. Alban for 6&amp;nbsp;October 1943.|last=Anon|work=Medway City Ark Document Gallery|publisher=Medway Council|accessdate=17 sentyabr 2009|archive-date=2009-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090805091229/http://cityark.medway.gov.uk/gallery/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onun ailəsinin incəsənətlə heç bir əlaqəsi olmayıb. Atası Basil Fanshawe &quot;Joe&quot; Jagger (13 aprel 1913 – 11 noyabr 2006) məktəbdə müəllim işləyirdi, anası Eva Ensley Mary (6 aprel 1913 – 18 may 2000) isə bərbər,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Barratt|first=Nick|url=http://www.telegraph.co.uk/news/1435133/Family-detective-Mick-Jagger.html|title=Family detective: Mick Jagger|work=The Daily Telegraph|date=24 noyabr 2006|accessdate=5 may 2011|location=London, UK|archive-date=19 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119045531/http://www.telegraph.co.uk/news/1435133/Family-detective-Mick-Jagger.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; həmçinin [[Mühafizəkarlar Partiyası (Böyük Britaniya)|Mühafizəkarlar Partiyasında]] koordinator idi. Caqqerin kiçik qardaşı Kris Caqqer (19 dekabr 1947) də musiqiçidir.&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=artist|id=p18475|pure_url=yes}}|title=Chris Jagger biography at|publisher=Allmusic|accessdate=31 dekabr 2009}}&lt;/ref&gt; Valideynlər oğlunu iqtisadçı kimi görmək arzusunda idilər. Ona görə də çalışırdılar ki, onu nüfuzlu [[London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbi]]nə qəbul etsinlər.

Mayklı təhsil çox az maraqlandırırdı. Mahnı oxumaq uşaqlıqdan onun ən sevimli məşğuliyyəti idi və o, ümid edirdi ki, nə vaxtsa böyük səhnəyə gələcək. Caqqerin sözlərinə görə, o həmişə oxumaq istəyirdi və nə qədər ucadan oxuyurdusa ona daha yaxşı idi. O, bir dəfə oxuyan zaman təsadüfən dilinin ucunu dişlədi. Bu məzəli, amma bir o qədər də xoşagəlməz fakt gənc oğlanın rok musiqiçi olmaq istəyini möhkəmləndirdi.

1958-ci ildə dostu Dik Teylorla birlikdə «Little Boy Blue &amp; The Blue Boys» kollektivini qurdu. İki il sonra dəmir yolu stansiyasında uşaqlıq dostu Kit Riçardsla qarşılaşır. Maykl əlində val qalağını tutmuşdu və Kit onunla musiqi haqqında danışmağa başladı. Məlum oldu ki, köhnə dostlar [[blüz]]u və [[rok-n-roll]]u sevirlər. Riçards gitarada pis ifa etmirdi, ona görə də Caqqer onu yeni yaranmış qrupa dəvət etdi.

Tezliklə kollektiv [[London]] klublarında və pablarında çıxış etməyə başladı. Rok qrup barabançı Çarli Uotts və basçı Bill Uaymenlə tamamlanaraq «Blues Incorporated» adını aldı. 1962-ci ildə «Marquee» klubunda çıxış edərək, kollektiv üzvləri bəyan etdilər ki, onlar bundan sonra «Rolling Stones» adlanır. Elə bu ərəfədə Maykl Mik Caqqer oldu.

== Şöhrətin zirvəsində ==
«Rolling Stones»un üslubu Çak Berri, Bo Diddli, Robert Conson və Maddi Uoters musiqilərinin təsiri altında formalaşmışdır. Ancaq zamanla onların səslənməsi və səhnə obrazı dəyişməyə başladı və artıq onlar dəbi diktə etməyə başladılar. Kollektivin imicinin hazırlamasında böyük rol Caqqerə məxsusdur. Onun səhnədə yaratdığı obraz unikaldır. Bir vaxtlar yumşaq olmuş qeyri-adi səs, bəzən kobud, şəhvətli təbəssüm, enerjililik, təcavüz, və eyni zamanda əzilib-büzülmə və gicbəsərlik – bütün bunlar «Rolling Stones»un ayrılmaz hissəsi oldu, amma Mik Caqqeri ən məşhur rok musiqiçilərdən biri etdi.

1963-cü ildə qrup musiqi Olimpinə doğru sürətlə hərəkət etməyə başladı. Bir il sonra musiqiçiləri [[The Beatles]] ilə bir səviyyəyə qoyurdular. Bir-birinin ardınca müvəffəqiyyətli albomlar çıxmağa başladı: «Aftermath» (1966), «Between the Buttons» (1967).

Qrup məşhurluğu təkcə güclü və enerjili musiqinin sayəsində almadı, həm də mahnıların mətnləri ilə məşhurluq qazandı. Caqqer əsərlərində din, mühafizəkarlıq və qadın cinsi üzrə sarsıdıcı zərbələr vurdu. [[Nihilizm]] və amansız tənqid onun yaradıcılığının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. 1970-ci illərdə Rolling Stones məşhurluğunun zirvəsində olub. Bu albomlar: «Sticky Fingers» (1971) və «Exile on Main St.» (1972) daha sonra «rok kvintessensiyası» adlandırılmışdılar.

Musiqiçilər daim qalmaqallarda ləkə yaxmış öz reputasiyasına diqqət yetirmədən irəli gedirdilər. Beləliklə, 1967-ci ildə Miki narkotik saxladığına görə üç ay müddətinə həbs cəzasına məhkum etdilər. Yalnız vəkillərin sayəsində hökm şərtini azad olmaya əvəz etdilər.&lt;ref&gt;Andersen, pp.148–49&lt;/ref&gt; Caqqer daim KİV-in diqqət mərkəzində idi, axı o, sadəcə kumir deyildi, həm də yeni nəsil üçün əsl Tanrı idi.&lt;ref&gt;Greenspan, Edward (editor), ''Regina'' v. ''Richards'' 49 C.C.C. (2d), ''Canadian Criminal Cases'' (1980), Canada Law Book. p. 517–27&lt;/ref&gt;

1980-cı illərdə Rolling Stones qrupu bütün dünya üzrə çıxış edirdi, lakin Mik solo karyerası ilə məşğul olmaq qərarına gəlir. İlk valı «Shes The Boss» (1985) onu uğura apardı və olduqca məşhurluq qazandı. 1987-ci ildə Caqqerin ikinci «Primitive Cool» albomu çıxdı, 1993-cü ildə isə üçüncü «Wandering Spirit» albomu işıq üzü gördü. Bütün bu albomlar böyük uğura malik idi.

Mik Caqqer indiyədək «Rolling Stones»un əsas ilham mənbəyi və frontmenidir. Bundan başqa, o, solo karyerasına da son qoymur, 2010-cu ildə isə yeni kollektiv «Superheavy»in üzvü olub.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/music/news/mick-jagger-forms-supergroup-with-dave-stewart-joss-stone-and-damian-marley-20110520 |title=Mick Jagger Forms Supergroup with Dave Stewart, Joss Stone and Damian Marley |first=Andy |last=Greene |work=[[Rolling Stone]] |date=20 may 2011 |accessdate=22 may 2011 |archive-date=7 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507100324/http://www.rollingstone.com/music/news/mick-jagger-forms-supergroup-with-dave-stewart-joss-stone-and-damian-marley-20110520 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2016-cı il 2 dekabrda 11 illik aradan sonra «Rolling Stones» ilə tamamilə blüz üslubunda olan «Blue &amp; Lonesome» albomunu çıxartmışdır.

== Aktyor və film istehsalı ==
Onun enerjisi təkcə musiqiyə deyil həm də filmə çatır və o, burada da müvəffəqiyyət əldə edib. Viktoriya Perman ilə birgə film istehsalıyla məşğul olan «Jagged Films» adlı kinoşirkət yaradıb. Mik özü də filmlərdə çəkilir. Məsələn, onun iştirakı ilə 2008-ci ildə «Beyker stritdə oğurluq» filmi çıxıb.

== Şəxsi həyat ==
=== Münasibətlər ===
Caqqerin şəxsi həyatı həmişə qəzetlərin əsas mövzusu idi. Musiqiçi tərəfindən bir dəfə deyilmiş «Seks, narkotik və rok-n-roll» ifadəsi onun coşqun həyatını tamamilə səciyyələndirir. Son zamanlar narkotik və alkoqollardan özünü saxlasa da onun ehtirası azalmır. Mikin sözlərinə görə, onun yatağında 5 min qadın olub.

1971-ci ildə Caqqer, ona qız övladı dünyaya gətirən Byanka De Masias-la evləndi. 8 il sonra Byanka musiqiçidən ayrıldı, o bu addımını ona daim xəyanət etməklə əsaslandırmışdı.&lt;ref&gt;Nicholas Fonseca, [http://www.ew.com/ew/article/0,,281294,00.html Limited Engagement] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120112193521/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C281294%2C00.html |date=2012-01-12 }}, ''Entertainment Weekly''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2005/LAW/04/06/jagger/index.html|publisher=CNN|title=Landlord files to have Bianca Jagger evicted|date=6 aprel 2005|accessdate=12 may 2010|archive-date=18 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818184808/http://www.cnn.com/2005/LAW/04/06/jagger/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/bianca-jagger|title=Bianca Jagger bio at Huffington Post|work=Huffington Post|accessdate=5 may 2011|archive-date=31 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131155759/http://www.huffingtonpost.com/bianca-jagger/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

O, öz ikinci arvadı Cerri Holl ilə İndoneziyada qarşılaşdı.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Fonseca|first=Nicholas|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,281294,00.html|title=Limited Engagement|work=Entertainment Weekly|date=18 May 2001|accessdate=5 May 2011|archive-date=12 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112193521/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C281294%2C00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onlar uzun müddət qeyri-rəsmi nikahla yaşayırdılar, 1990-ci ildə isə öz münasibətlərini qanuniləşdirdilər. 1999-cu ildə dağılan bu izdivacdan Caqqerin iki oğlu və iki qızı var.

Bundan başqa, onun Marşa Hantadan&lt;ref name=PCOLPhiladelphia&gt;Ann Kolson, &quot;Marsha Hunt's Life is Filled with 'Joy': The Irrepressible Performer has Mick Jagger in her past, old ties to Philadelphia, and a New Book&quot;, ''Philadelphia Inquirer'', 16 fevral 1991.&lt;/ref&gt; qızı və Lusiana Himenesdən bir oğlu var.

2001-2014-cü illərdə rokçu model Skott L'Ren-lə də yaşayırdı.&lt;ref&gt;[http://fashionista.com/2015/01/lwren-scott-mick-jagger-scholarship &quot;MICK JAGGER DONATES CENTRAL SAINT MARTINS SCHOLARSHIP TO HONOR L'WREN SCOTT&quot;] {{Wayback|url=http://fashionista.com/2015/01/lwren-scott-mick-jagger-scholarship |date=20160625091501 }}. Fashionista. Retrieved 9 November 2016&lt;/ref&gt;

2014-cü ildən amerikalı balerina Melani Hemriklə qeyri-rəsmi nikahda yaşayır. Melani Hemrik onun 8-ci övladını dünyaya gətirəcək. Övladını dünyaya gətirəndən sonra Hemrik Londonu tərk edərək Los-Ancelesə, yaxud da Konnektikutdakı evinə köçmək niyyətindədir.

=== Uşaqları ===
Roker Mik Caqqerin iki nikahdan 7 övladı var. O, Corciya Mey, Ceyd, Keris və Elizabet adlı qızların, Lukas, Ceyms və Qebriel adlı oğulların atasıdır. Bununla bahəm, onun 4 nəvəsi və bir nəticəsi var. 2014-cü ildə onun 21 yaşlı nəvəsi Assizi Caqqer ana olub.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ryan |last=Reed |url=http://www.rollingstone.com/music/news/mick-jagger-becomes-great-grandfather-20140519 |title=Mick Jagger Becomes a Great-Grandfather |publisher=Rolling Stone |date=19 may 2014 |accessdate=28 iyun 2014 |archive-date=17 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717225955/http://www.rollingstone.com/music/news/mick-jagger-becomes-great-grandfather-20140519 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |url=http://news.milli.az/interest/451963.html |title=72 yaşlı Mik Caqqerin 8-ci övladı olacaq |publisher=Milli.az |date=15 iyul 2016 |accessdate=7 dekabr 2016 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027113617/http://news.milli.az/interest/451963.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bir dəfə cavanlıqda Caqqer bildirib ki, 40 yaşında səhnədən gedəcək, çünki «Rolling Stones»un özünü parodiya edəcəyini görmək istəmirdi. Bununla belə, qrup indiyə qədər müvəffəqiyyətlə qastrola çıxır və onun əsas ilhamverəni gümrahdır, qoçaq və batmayandır.

== Diskoqrafiya ==
=== Solo albomlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!İl
!Albom təfərrüatları
|-
| 1985
| '''''She's the Boss'''''
* Çıxış tarixi: 21 fevral 1985
* Albom şirkəti: CBS Records
|-
| 1987
| '''''Primitive Cool'''''
* Çıxış tarixi: 14 sentyabr 1987
* Albom şirkəti: CBS Records
|-
| 1993
| '''''Wandering Spirit'''''
* Çıxış tarixi: 9 fevral 1993
* Albom şirkəti: Atlantic Records
|-
| 2001
| '''''Goddess in the Doorway'''''
* Çıxış tarixi: 19 noyabr 2001
* Albom şirkəti: Virgin Records
|}

=== Tərtibi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!İl
!Albom təfərrüatları
|-
| 1985
| '''''The Very Best of Mick Jagger'''''
* Çıxış tarixi: 1 oktyabr 2007
* Albom şirkəti: Atlantic/Rhino Records
|}

== Filmoqrafiya ==

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.peoples.az/art/music/rock/mik-caqqer Mik Caqqerin bioqrafiyası]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Britaniya musiqiçiləri]]
[[Kateqoriya:Ayvor Novello mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Britaniya aktyorları]]
[[Kateqoriya:Britaniya şairləri]]
[[Kateqoriya:Britaniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Atlantic Records artistləri]]
[[Kateqoriya:Columbia Records artistləri]]
[[Kateqoriya:Universal Music Group artistləri]]
[[Kateqoriya:Britaniya rok müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Britaniya bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə musiqiçiləri]]</text>
      <sha1>9rhhhpuieyjyuvx1p0g0byt9bh8sw06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İslamın qızıl dövrü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>473103</id>
    <revision>
      <id>9015313</id>
      <parentid>8897513</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:IX əsrdə islam]]</comment>
      <origin>9015313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11522" sha1="a3ogfpd49dw8jr72nkiw4axpv0nzhfj" xml:space="preserve">'''İslamın qızıl dövrü''' ya da '''İslam renessansı'''&lt;ref&gt;Joel L. Kraemer (1992), ''Humanism in the Renaissance of Islam'', p. 1 &amp; 148, [[Brill Publishers]], ISBN 90-04-07259-4.&lt;/ref&gt; — VIII əsrdən XIII əsrə qədər&lt;ref&gt;Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). &quot;Arab science in the golden age (750–1258 °C. E.) and today&quot;, ''[[Eksperimental Biologiya üçün Amerika Cəmiyyətlərinin Federasiyası|EBACF jurnalı]]'' '''20''', p. 1581–1586.&lt;/ref&gt; İslam dünyasının yüksəlişini ifadə edən dövr. Ancaq bəzi mənbələrdə bu dövrün XIV əsrə, bir başqa mənbələrdə isə XV əsrə qədər davam etdiyi deyilir.&lt;ref&gt;[http://m.milliyet.com.tr/islam-in-altin-cagi/ekonomi/ydetay/1874323/default.htm İslam'ın Altın Çağı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161011065451/http://m.milliyet.com.tr/islam-in-altin-cagi/ekonomi/ydetay/1874323/default.htm |date=2016-10-11 }} — Milliyet&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şakir Gözütox, İslamın qızıl çağında elm&lt;/ref&gt; Bu dövr əsnasında İslam dünyasında mühəndislər, alimlər, tacirlər sənətə, əkinçiliyə, iqtisadiyyata, sənayeyə, hüquqa, ədəbiyyata, gəmiçiliyə, fəlsəfəyə və elmə və texnologiyaya köhnə adətləri qoruyub yenilərini əlavə edərək iştirak etdi.&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;Howard R. Turner, ''Science in Medieval Islam'', University of Texas Press, 1 noyabr, 1997, ISBN 0-292-78149-0, pg. 270 (book cover, last page)&lt;/ref&gt; Hovard R. Terner: &quot;Müsəlman sənətkarlar və alimlər, şahzadələr və işçilər birlikdə unikal bir mədəniyyət yaratdı, birbaşa və dolayı olaraq hər qitədəki cəmiyyətlərə təsir etdi.&quot; demişdir.&lt;ref name=Turner/&gt;

== Haqqında ==
VII əsrdə Şərq ölkələrini işğal edən bədəvi ərəblər burada özlərindən qat-qat mədəni xalqlarla qarşılaşdılar. Misir, Finikiya, Suriya, Mesopotomiya və İranın zəngin mədəniyyəti qarşısında çaşıb qalan bədəvilər bu ehtişamı mənimsəməyə başladılar. Tezliklə Arami, Şumer, Yunan, Fars mədəniyyətləri çox haqsız yerə &quot;ərəb-islam mədəniyyəti&quot; adı ilə dünyaya tanıdıldı. Bu mühitdə yetişən böyük dahilərə &quot;ərəb alimləri&quot; deyilməyə başlandı. Halbuki İslam Renessansının böyük xadimlərindən heç biri ərəb deyildi. Məhz bu alimlər böyük bir İntibah başlatdılar.

Bu dövrdə şərq mədəniyyəti, qərbə qarşı olduqca böyük bir üstünlük qurmuş, xüsusilə elmi və texnoloji mənada bir çox inkişaf göstərmişdir. Şərqdə olan inkişaflar Avropaya Səlib yürüşləri nəticəsində çatmışdır. Orta əsrlərin əvvəlləri Avropada &quot;qaranlıq çağ&quot; adlanırdı. Hər şəhər özünü dövlət, hər feodal hökmdar sayırdı və əsl hökmdarlar da belələrinin başını əzir, şəhərlərini alır, dövlət qururdular. Avropa şəhərlərinin istisnasız olaraq hamısında hamam, kanalizasiya, balacalar üçün məktəblər, böyüklər üçün həkimxanalar və xəstəxanaların nə olduğunu bilmirdilər. VII əsrin əvvəllərində İslam xəlifələri nəhəng əraziləri idarə edir, fütuhatlarla zəfər çalır, alimləri himayə edirdilər. Onlar dərk edirdilər ki, hakimiyyətlə elmin intibahı bir-birindən ayrılanda ölkə üçün faciələr yaradır və bu səbəbdən də elmə böyük diqqət verirdilər. Bunun da çeşidli səbəbləri vardı. Təbabət bilikləri insanların həyatını xilas edir, hərbi texnika və döyüş təmrinləri müharibələrdə qələbəni təmin edir, riyaziyyat isə qalalar, qəsrlər və sarayların tikintisini sürətləndirməklə bahəm, gözəllik və möhtəşəmliyi böyüdürdü. Elmə xüsusi diqqət verilirdi. Məsələn, X əsrdə, sadəcə, Kordovada 700 məscid və 70 kitabxana vardı. Qahirədəki kitabxanada 2 milyon kitab saxlanılırdı. Mərakeşdəki Əl Qəruin darülfünunu tələbələrinə &quot;elmi hasil etmiş adam kağızı&quot; verirdi ki, bu da müasir diplomların ulu babası idi.

Ərəb dili elmin universal lisanına çevrilmişdi. Əvvəllər ünsiyyət saxlamaq imkanı olmayan alimlər müxtəlif ölkələrdə yaşasalar da, asanlıqla yazışırdılar. Bundan başqa, ərəb dili dəqiqliyi ilə seçildiyindən elmi və texniki terminologiya üçün ideal səviyyədə əlverişli idi. İspaniyanın cənubundakı Kordovadakı mədrəsələrdən birində dərs deyən alim Bağdad, Şamaxı və ya Səmərqənddəki həmkarları ilə ədəbiyyat, ya da elmlə bağlı müzakirələrə varır, mübahisələr edirdi. IX əsrdə Bağdadda, xəlifə sarayında hər iki həftədən bir, çərşənbə günləri &quot;məclisül-əql&quot; toplantıları təşkil edilirdi. Yaş, din, irq və yaşadığı ölkədən asılı olmayaraq alimlər, din xadimləri, astronomlar, riyaziyyatçılar, hükəmalar, şairlər bir yerə yığışır, fikir və ideyalarını müzakirə edirdilər. Xəlifənin də qatıldığı bu məclislərdə alimlərdən bir fikrə riayət etmələri və ya İslamı qəbul etmələri tələb olunmurdu. Onlar fikirlərini, mövqelərini aşkar deyə bilərdilər. Bir şərtlə ki, ərəb dilində danışaraq iddialarını məntiqlə izah və sübut etsinlər. Fars imperiyasında mövcud olmuş böyük [[Gundişapur Tibb Akademiyası]]ndan 400 il sonra Xəlifə Valid bin Əbdülməlik 707-ci ildə Bağdadda dünyanın 2-ci xəstəxanasını yaradanda Avropada cərrahlar fırıldaqçı elan edilir, cərrahiyyə əməliyyatı aparmaq istəyən həkimlər isə edam olunurdular. Əbdülmalikin xəstəxanasında xəstələr dövlət hesabına müalicə olunur, korlar və vəbalılar yeməklə təmin edilirdilər. Səhiyyə və təbabət müsəlman alimlərin ən böyük uğurlar qazandığı sahələrdi. Məhz İslam xilafətində Sasanilərdən sonra dünyanın 2-ci xəstəxanaları, hərbi hospitalları, tibb mədrəsələri inşa edildi. Dahi ibn Sina isə çağdaş səhiyyənin ulu babası sayıldı. 10 yaşında Quranı əzbər bilən, 18 yaşında şəriət, fiqh, fəlsəfə, həndəsə, təbiət elmləri, məntiq və ali riyaziyyatı öyrənmiş ibn Sina 18 yaşına çatanda artıq böyük həkim kimi tanınırdı. İbn Sina yoluxucu xəstəliklər, anesteziya, insanın psixoloji və fiziki durumu arasında əlaqəni kəşf etdi, yüzlərlə ideyası ilə təbabətin ehkamlarının əsasını qoydu. Onun &quot;Tibb elminin əsasları&quot; kitabı tam 5 əsr boyunca Avropanın ən yaxşı və məşhur universitetlərində dərslik təki istifadə olunmuşdu.

Fizikaya gəldikdə, eksperimental fizikanın və optikanın banisi İbn əl Həysam sayılır. Optika qanunlarının çoxunu kəşf edən, fizioloji optika sahəsində gözün quruluşunu və binokulyar baxışın əsaslarını təyin edən əl Həysam işıq sürətinin məhdud olduğunu da iddia etmişdi. İndi dünyadakı bütün foto və videoçəkilişlər məhz əl Həysamın ideyalarına borcludur. Xarəzm şəhərində yaşamış dahi riyaziyyatçı Məhəmməd əl Xarəzminin cəbr və alqoritmlər, onluq hesab sistemi, kökaltı, triqonometriya və başqa onlarla kəşfi olmadan riyaziyyat elmini təsəvvür etmək mümkün deyil. Sabun, saatlar, şüşə, ətirlər, silahlar, gəmiqayırma, xalçaçılıq, istehsalı mexanikləşdirmək üçün külək və suyun qüvvəsindən istifadə — bütün bunlar da İslam aləmindəki kəşflər idi.

Əhməd ibn əl Şətirlə yanaşı, digər İranlı alim Nəsrəddin Tusi də dünya elminə böyük təkan vermiş dühalardan idi. Hüquq, məntiq, fəlsəfə, riyaziyyat, səhiyyə, astronomiyada çox dərin biliklərə malik Tusi 1259-cu ildə Təbriz yaxınlığındakı Marağa şəhərində rəsədxananın əsasını qoydu. Marağadakı bu elm ocağı o vaxt dünyanın ən böyük rəsədxanası idi.

Kimyaya gəldikdə isə, bu elmin &quot;ata&quot;sı Cabir ibn Həyyan sayılır. [[Xlor]], [[Ammonium duzları|ammonium]], limon, sirkə və şərab turşuları kimi onlarla turşunun xassələrindən bəhs edən ibn Həyyan kimyada təcrübələr vasitəsilə tədqiqatlar yolunun əsasını qoydu. Fəlsəfədə ibn Rüşd və əl Kindi kimi alimlər elmin inkişafına çox böyük təsir göstərdisə, Əl Qəzali teologiya, sufizm, fiqh, məntiq və fəlsəfədə böyük irəliləyişlərin əsasını qoydu. Üstəlik, Əl Qəzali sufiliyin nəzəri bünövrəsini qoymuş adamdır. Qərbin çox sonralar &quot;İslam aləminin Leonardo da Vinçisi&quot; adlandıracağı Əl Cəzari isə dahi mexanik, ixtiraçı, riyaziyatçı və astronom idi. O, 1206-cı ildə yazdığı &quot;Kitab fi mərifət əl xiyal əl həndəsiyyə&quot; kitabında 50 mexanizmin, o cümlədən saat, tüfəng, top, su nasosu, kodlu qıfıl, kompas, kompüter, videokamera və s.-nin iş prinsiplərindən bəhs etmişdi. Diyarbəkir şəhərində yaşamış Əl Cəzarinin müəllimləri isə fəvvarə mexanizmini kəşf etmiş Banu Musa qardaşları, şam saatının müəllifi əl Səqani, düyməsi basılanda onlarla mahnı çalan ilk &quot;musiqi yeşiyi&quot;ni yaratmış Heybətulla ibn əl Hüseyni idilər. Əl Cəzarinin kəşflər arasında çarxqolu və sürgüqolu, klapanlı su nasosları, sulu qaldırıcı kranlar, su saatları, fəvvarələr də var. O, dörd robot hazırlayaraq onları qayığa oturtmuş, təbil və tütək çalmağa &quot;vadar&quot; etmişdi. Üstəlik, müsəlman alimlərin, xüsusilə də riyaziyyatçıların az qala hamısı həm də gözəl şairlərdi. İbn Sina, Ömər Xəyyam, Əl Biruni, İbn əl Yəsmin, İbn əl Qazi əl Fəsi, İbn əl Haim — onların nəzmi insanın ruhunu oxşayır. VII əsrdə yaşamış dilçi alim Əl Fərahidinin şagirdi Əs Sibaveyh ərəb dilinin qrammatikasını yaratmaqla yanaşı, &quot;Kitab ül Əyn&quot; əsərində dil lüğətinin fonetik quruluşunun əsasını qoydu. 1200 il əvvəl o, riyaziyyatla linqvistikanı birləşdirməyə çalışmışdı. Müasir riyaziyyatın baniləri isə iki nəfərdir. Onlar biri İbn Yəsmin və ya tam adı Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Məhəmməd ibn Həccac ibn əl Yəsmin əl Ədrini əl İşbili idi. Sevilya və Mərakeş sultanının sarayında yaşamış bu dahi 54 yaşında sultanın əmri ilə boğularaq quyuya atılmışdı. Onun yeganə əsəri &quot;Əl Cəbr fil əl Müqabilə&quot; idi ki, bu kitabında dahi riyaziyyatçı təvazökarlıqla &quot;bütün biliklərimi müəllimindən, o nur çeşməsindən aldım&quot; yazmışdı. İbn Yəsminin müəllimi isə riyaziyyat dühası Əhməd əl Cəbr əl Əballağ idi.

== Elm adamları ==
İslamın Qızıl Çağında yaşayan ən əhəmiyyətli elm insanları;

* [[Cabir ibn Həyyan|Cabir bin Həyyan]]
* [[Əl-Kindi|Kindi]]
* [[Əl-Biruni|Biruni]]
* [[Əbunəsr Farabi|Farabi]]
* [[İbn Sina|İbn-i Sina]]
* [[Dinəvəri|Dinavəri]]
* [[Əl-Xarəzmi|Xarəzmi]]
* [[Nəsirəddin Tusi]]
* Fərqani
* [[Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili|İbn-i Türk]]
* [[Əl-Cəzari]]
* [[İbn əl-Haytəm|İbn-i əl Haytəm]]
* [[Əl-Battani|Bəttani]]
* [[Ömər Xəyyam]]
* [[Əbü-l-Vəfa]]
* [[İbn ən-Nəfis|İbn Nəfis]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{İslam mövzularda}}

[[Kateqoriya:İslam tarixi]]
[[Kateqoriya:Orta əsr İslam dünyası]]
[[Kateqoriya:Astronomiya]]
[[Kateqoriya:Tibb tarixi]]
[[Kateqoriya:İran tarixi]]
[[Kateqoriya:Abbasilər xilafəti]]
[[Kateqoriya:Müsəlman sülalələr]]
[[Kateqoriya:İslam mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:Kimya]]
[[Kateqoriya:Qızıl dövr]]
[[Kateqoriya:Qızıl dövr]]
[[Kateqoriya:IX əsrdə islam]]</text>
      <sha1>a3ogfpd49dw8jr72nkiw4axpv0nzhfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015315</id>
      <parentid>9015313</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +11 kateqoriya, −6 kateqoriya</comment>
      <origin>9015315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11683" sha1="ahtx6040am27nkhu41gwipb4vsmqng4" xml:space="preserve">'''İslamın qızıl dövrü''' ya da '''İslam renessansı'''&lt;ref&gt;Joel L. Kraemer (1992), ''Humanism in the Renaissance of Islam'', p. 1 &amp; 148, [[Brill Publishers]], ISBN 90-04-07259-4.&lt;/ref&gt; — VIII əsrdən XIII əsrə qədər&lt;ref&gt;Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). &quot;Arab science in the golden age (750–1258 °C. E.) and today&quot;, ''[[Eksperimental Biologiya üçün Amerika Cəmiyyətlərinin Federasiyası|EBACF jurnalı]]'' '''20''', p. 1581–1586.&lt;/ref&gt; İslam dünyasının yüksəlişini ifadə edən dövr. Ancaq bəzi mənbələrdə bu dövrün XIV əsrə, bir başqa mənbələrdə isə XV əsrə qədər davam etdiyi deyilir.&lt;ref&gt;[http://m.milliyet.com.tr/islam-in-altin-cagi/ekonomi/ydetay/1874323/default.htm İslam'ın Altın Çağı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161011065451/http://m.milliyet.com.tr/islam-in-altin-cagi/ekonomi/ydetay/1874323/default.htm |date=2016-10-11 }} — Milliyet&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şakir Gözütox, İslamın qızıl çağında elm&lt;/ref&gt; Bu dövr əsnasında İslam dünyasında mühəndislər, alimlər, tacirlər sənətə, əkinçiliyə, iqtisadiyyata, sənayeyə, hüquqa, ədəbiyyata, gəmiçiliyə, fəlsəfəyə və elmə və texnologiyaya köhnə adətləri qoruyub yenilərini əlavə edərək iştirak etdi.&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;Howard R. Turner, ''Science in Medieval Islam'', University of Texas Press, 1 noyabr, 1997, ISBN 0-292-78149-0, pg. 270 (book cover, last page)&lt;/ref&gt; Hovard R. Terner: &quot;Müsəlman sənətkarlar və alimlər, şahzadələr və işçilər birlikdə unikal bir mədəniyyət yaratdı, birbaşa və dolayı olaraq hər qitədəki cəmiyyətlərə təsir etdi.&quot; demişdir.&lt;ref name=Turner/&gt;

== Haqqında ==
VII əsrdə Şərq ölkələrini işğal edən bədəvi ərəblər burada özlərindən qat-qat mədəni xalqlarla qarşılaşdılar. Misir, Finikiya, Suriya, Mesopotomiya və İranın zəngin mədəniyyəti qarşısında çaşıb qalan bədəvilər bu ehtişamı mənimsəməyə başladılar. Tezliklə Arami, Şumer, Yunan, Fars mədəniyyətləri çox haqsız yerə &quot;ərəb-islam mədəniyyəti&quot; adı ilə dünyaya tanıdıldı. Bu mühitdə yetişən böyük dahilərə &quot;ərəb alimləri&quot; deyilməyə başlandı. Halbuki İslam Renessansının böyük xadimlərindən heç biri ərəb deyildi. Məhz bu alimlər böyük bir İntibah başlatdılar.

Bu dövrdə şərq mədəniyyəti, qərbə qarşı olduqca böyük bir üstünlük qurmuş, xüsusilə elmi və texnoloji mənada bir çox inkişaf göstərmişdir. Şərqdə olan inkişaflar Avropaya Səlib yürüşləri nəticəsində çatmışdır. Orta əsrlərin əvvəlləri Avropada &quot;qaranlıq çağ&quot; adlanırdı. Hər şəhər özünü dövlət, hər feodal hökmdar sayırdı və əsl hökmdarlar da belələrinin başını əzir, şəhərlərini alır, dövlət qururdular. Avropa şəhərlərinin istisnasız olaraq hamısında hamam, kanalizasiya, balacalar üçün məktəblər, böyüklər üçün həkimxanalar və xəstəxanaların nə olduğunu bilmirdilər. VII əsrin əvvəllərində İslam xəlifələri nəhəng əraziləri idarə edir, fütuhatlarla zəfər çalır, alimləri himayə edirdilər. Onlar dərk edirdilər ki, hakimiyyətlə elmin intibahı bir-birindən ayrılanda ölkə üçün faciələr yaradır və bu səbəbdən də elmə böyük diqqət verirdilər. Bunun da çeşidli səbəbləri vardı. Təbabət bilikləri insanların həyatını xilas edir, hərbi texnika və döyüş təmrinləri müharibələrdə qələbəni təmin edir, riyaziyyat isə qalalar, qəsrlər və sarayların tikintisini sürətləndirməklə bahəm, gözəllik və möhtəşəmliyi böyüdürdü. Elmə xüsusi diqqət verilirdi. Məsələn, X əsrdə, sadəcə, Kordovada 700 məscid və 70 kitabxana vardı. Qahirədəki kitabxanada 2 milyon kitab saxlanılırdı. Mərakeşdəki Əl Qəruin darülfünunu tələbələrinə &quot;elmi hasil etmiş adam kağızı&quot; verirdi ki, bu da müasir diplomların ulu babası idi.

Ərəb dili elmin universal lisanına çevrilmişdi. Əvvəllər ünsiyyət saxlamaq imkanı olmayan alimlər müxtəlif ölkələrdə yaşasalar da, asanlıqla yazışırdılar. Bundan başqa, ərəb dili dəqiqliyi ilə seçildiyindən elmi və texniki terminologiya üçün ideal səviyyədə əlverişli idi. İspaniyanın cənubundakı Kordovadakı mədrəsələrdən birində dərs deyən alim Bağdad, Şamaxı və ya Səmərqənddəki həmkarları ilə ədəbiyyat, ya da elmlə bağlı müzakirələrə varır, mübahisələr edirdi. IX əsrdə Bağdadda, xəlifə sarayında hər iki həftədən bir, çərşənbə günləri &quot;məclisül-əql&quot; toplantıları təşkil edilirdi. Yaş, din, irq və yaşadığı ölkədən asılı olmayaraq alimlər, din xadimləri, astronomlar, riyaziyyatçılar, hükəmalar, şairlər bir yerə yığışır, fikir və ideyalarını müzakirə edirdilər. Xəlifənin də qatıldığı bu məclislərdə alimlərdən bir fikrə riayət etmələri və ya İslamı qəbul etmələri tələb olunmurdu. Onlar fikirlərini, mövqelərini aşkar deyə bilərdilər. Bir şərtlə ki, ərəb dilində danışaraq iddialarını məntiqlə izah və sübut etsinlər. Fars imperiyasında mövcud olmuş böyük [[Gundişapur Tibb Akademiyası]]ndan 400 il sonra Xəlifə Valid bin Əbdülməlik 707-ci ildə Bağdadda dünyanın 2-ci xəstəxanasını yaradanda Avropada cərrahlar fırıldaqçı elan edilir, cərrahiyyə əməliyyatı aparmaq istəyən həkimlər isə edam olunurdular. Əbdülmalikin xəstəxanasında xəstələr dövlət hesabına müalicə olunur, korlar və vəbalılar yeməklə təmin edilirdilər. Səhiyyə və təbabət müsəlman alimlərin ən böyük uğurlar qazandığı sahələrdi. Məhz İslam xilafətində Sasanilərdən sonra dünyanın 2-ci xəstəxanaları, hərbi hospitalları, tibb mədrəsələri inşa edildi. Dahi ibn Sina isə çağdaş səhiyyənin ulu babası sayıldı. 10 yaşında Quranı əzbər bilən, 18 yaşında şəriət, fiqh, fəlsəfə, həndəsə, təbiət elmləri, məntiq və ali riyaziyyatı öyrənmiş ibn Sina 18 yaşına çatanda artıq böyük həkim kimi tanınırdı. İbn Sina yoluxucu xəstəliklər, anesteziya, insanın psixoloji və fiziki durumu arasında əlaqəni kəşf etdi, yüzlərlə ideyası ilə təbabətin ehkamlarının əsasını qoydu. Onun &quot;Tibb elminin əsasları&quot; kitabı tam 5 əsr boyunca Avropanın ən yaxşı və məşhur universitetlərində dərslik təki istifadə olunmuşdu.

Fizikaya gəldikdə, eksperimental fizikanın və optikanın banisi İbn əl Həysam sayılır. Optika qanunlarının çoxunu kəşf edən, fizioloji optika sahəsində gözün quruluşunu və binokulyar baxışın əsaslarını təyin edən əl Həysam işıq sürətinin məhdud olduğunu da iddia etmişdi. İndi dünyadakı bütün foto və videoçəkilişlər məhz əl Həysamın ideyalarına borcludur. Xarəzm şəhərində yaşamış dahi riyaziyyatçı Məhəmməd əl Xarəzminin cəbr və alqoritmlər, onluq hesab sistemi, kökaltı, triqonometriya və başqa onlarla kəşfi olmadan riyaziyyat elmini təsəvvür etmək mümkün deyil. Sabun, saatlar, şüşə, ətirlər, silahlar, gəmiqayırma, xalçaçılıq, istehsalı mexanikləşdirmək üçün külək və suyun qüvvəsindən istifadə — bütün bunlar da İslam aləmindəki kəşflər idi.

Əhməd ibn əl Şətirlə yanaşı, digər İranlı alim Nəsrəddin Tusi də dünya elminə böyük təkan vermiş dühalardan idi. Hüquq, məntiq, fəlsəfə, riyaziyyat, səhiyyə, astronomiyada çox dərin biliklərə malik Tusi 1259-cu ildə Təbriz yaxınlığındakı Marağa şəhərində rəsədxananın əsasını qoydu. Marağadakı bu elm ocağı o vaxt dünyanın ən böyük rəsədxanası idi.

Kimyaya gəldikdə isə, bu elmin &quot;ata&quot;sı Cabir ibn Həyyan sayılır. [[Xlor]], [[Ammonium duzları|ammonium]], limon, sirkə və şərab turşuları kimi onlarla turşunun xassələrindən bəhs edən ibn Həyyan kimyada təcrübələr vasitəsilə tədqiqatlar yolunun əsasını qoydu. Fəlsəfədə ibn Rüşd və əl Kindi kimi alimlər elmin inkişafına çox böyük təsir göstərdisə, Əl Qəzali teologiya, sufizm, fiqh, məntiq və fəlsəfədə böyük irəliləyişlərin əsasını qoydu. Üstəlik, Əl Qəzali sufiliyin nəzəri bünövrəsini qoymuş adamdır. Qərbin çox sonralar &quot;İslam aləminin Leonardo da Vinçisi&quot; adlandıracağı Əl Cəzari isə dahi mexanik, ixtiraçı, riyaziyatçı və astronom idi. O, 1206-cı ildə yazdığı &quot;Kitab fi mərifət əl xiyal əl həndəsiyyə&quot; kitabında 50 mexanizmin, o cümlədən saat, tüfəng, top, su nasosu, kodlu qıfıl, kompas, kompüter, videokamera və s.-nin iş prinsiplərindən bəhs etmişdi. Diyarbəkir şəhərində yaşamış Əl Cəzarinin müəllimləri isə fəvvarə mexanizmini kəşf etmiş Banu Musa qardaşları, şam saatının müəllifi əl Səqani, düyməsi basılanda onlarla mahnı çalan ilk &quot;musiqi yeşiyi&quot;ni yaratmış Heybətulla ibn əl Hüseyni idilər. Əl Cəzarinin kəşflər arasında çarxqolu və sürgüqolu, klapanlı su nasosları, sulu qaldırıcı kranlar, su saatları, fəvvarələr də var. O, dörd robot hazırlayaraq onları qayığa oturtmuş, təbil və tütək çalmağa &quot;vadar&quot; etmişdi. Üstəlik, müsəlman alimlərin, xüsusilə də riyaziyyatçıların az qala hamısı həm də gözəl şairlərdi. İbn Sina, Ömər Xəyyam, Əl Biruni, İbn əl Yəsmin, İbn əl Qazi əl Fəsi, İbn əl Haim — onların nəzmi insanın ruhunu oxşayır. VII əsrdə yaşamış dilçi alim Əl Fərahidinin şagirdi Əs Sibaveyh ərəb dilinin qrammatikasını yaratmaqla yanaşı, &quot;Kitab ül Əyn&quot; əsərində dil lüğətinin fonetik quruluşunun əsasını qoydu. 1200 il əvvəl o, riyaziyyatla linqvistikanı birləşdirməyə çalışmışdı. Müasir riyaziyyatın baniləri isə iki nəfərdir. Onlar biri İbn Yəsmin və ya tam adı Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Məhəmməd ibn Həccac ibn əl Yəsmin əl Ədrini əl İşbili idi. Sevilya və Mərakeş sultanının sarayında yaşamış bu dahi 54 yaşında sultanın əmri ilə boğularaq quyuya atılmışdı. Onun yeganə əsəri &quot;Əl Cəbr fil əl Müqabilə&quot; idi ki, bu kitabında dahi riyaziyyatçı təvazökarlıqla &quot;bütün biliklərimi müəllimindən, o nur çeşməsindən aldım&quot; yazmışdı. İbn Yəsminin müəllimi isə riyaziyyat dühası Əhməd əl Cəbr əl Əballağ idi.

== Elm adamları ==
İslamın Qızıl Çağında yaşayan ən əhəmiyyətli elm insanları;

* [[Cabir ibn Həyyan|Cabir bin Həyyan]]
* [[Əl-Kindi|Kindi]]
* [[Əl-Biruni|Biruni]]
* [[Əbunəsr Farabi|Farabi]]
* [[İbn Sina|İbn-i Sina]]
* [[Dinəvəri|Dinavəri]]
* [[Əl-Xarəzmi|Xarəzmi]]
* [[Nəsirəddin Tusi]]
* Fərqani
* [[Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili|İbn-i Türk]]
* [[Əl-Cəzari]]
* [[İbn əl-Haytəm|İbn-i əl Haytəm]]
* [[Əl-Battani|Bəttani]]
* [[Ömər Xəyyam]]
* [[Əbü-l-Vəfa]]
* [[İbn ən-Nəfis|İbn Nəfis]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{İslam mövzularda}}

[[Kateqoriya:Tibb tarixi]]
[[Kateqoriya:İran tarixi]]
[[Kateqoriya:Abbasilər xilafəti]]
[[Kateqoriya:Qızıl dövr]]
[[Kateqoriya:Qızıl dövr]]
[[Kateqoriya:IX əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:Astronomiya tarixi]]
[[Kateqoriya:Fizika tarixi]]
[[Kateqoriya:İslam və elm]]
[[Kateqoriya:Kimya tarixi]]
[[Kateqoriya:Orta əsrlərdə din]]
[[Kateqoriya:Riyaziyyat tarixi]]
[[Kateqoriya:Texnologiya tarixi]]
[[Kateqoriya:VIII əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:X əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:XII əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:XIII əsrdə islam]]</text>
      <sha1>ahtx6040am27nkhu41gwipb4vsmqng4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burqundiya hersoqluğu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477447</id>
    <revision>
      <id>9015263</id>
      <parentid>9005558</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Burqundiya]]</comment>
      <origin>9015263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="i73ufpa6zah9270sce24pghwllyj11g" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət
|adı               = Burqundiya hersoqluğu
|orijinal_adı      = {{Dil-fr|Duché de Bourgogne}} &lt;br&gt; {{Dil-la|Ducatus Burgundiae}}
|bayrağı           = Ancient Flag of Burgundy.svg
|gerbi             = Arms of Philippe le Hardi.svg
|xəritəsi          = Karte Haus Burgund 4 EN.png
|xəritənin_izahı   = Burqundiya və Hollandiya torpaqları hersoq Çarlzın hakimiyyəti zamanı.
|quruluş_ili       = 1032
|süqut_ili         = 1477
|paytaxtı          = [[Dijon]]
|rəsmi_dilləri     = [[Latın dili|Latın]] və [[fransız dili|Fransız]]
|idarəetmə_forması = [[Monarxiya]]
|dini              = [[Roma-Katolik kilsəsi]] və [[İudaizm]]
}}

'''Burqundiya hersoqluğu''' ({{Dil-fr|Duché de Bourgogne}}) — [[Qərbi Avropa]]da 9–15-ci əsrlərdə mövcud olmuş dövlət. Əsası hersoq [[I Robert (Burqundiya hersoqu)|I Robert]] tərəfindən qoyulmuş Burqundiya hersoqluğu 1477-ci ildə Nansi müharibəsindən sonra dağılmışdır.

German tayfası burqundların keçmiş krallığının 843-cü ildə Qərbi Frank krallığının tabeliyinə keçən şimal-qərb hissəsində yaranmışdı. [[Burqundiya]] hersoqu Raul 923–936-cı illərdə Fransa kralı idi. 956-cı ildə onun sülaləsi kəsildikdən sonra Burqundiya hersoqluğu kral Huqo Kapetin qardaşları Robertilər sülaləsinin hakimiyyətinə keçdi; onlardan kiçiyinin ölümündən sonra 1002-ci ildə kral domeninə qatıldı, lakin 1032-ci ildə kral [[I Henri (Fransa kralı)|I Henrix]]in kiçik qardaşı, Burqundiya hersoqluğunun birinci Kapetinqlər sülaləsinin banisi Robertə verildi. X –XII əsrlərdə Burqundiya hersoqluğu kilsə islahatı uğrunda mübarizə aparan rahiblər hərəkatının mərkəzinə çevrilmişdir.

1363-cü ildən Burqundiya hersoqluğunu ikinci Kapetinqlər sülaləsi idarə edirdi. XIV əsrin sonlarından Burqundiya hersoqları öz torpaqlarını sürətlə genişləndirirdilər. 1384-cü ildə Cəsur Filipp Flandriyanın, Artua və Burqundiya qraflığının varisi oldu. Burqundiya hersoqlarının nüfuzu kilsə mülkləri Turne, Kambre, [[Lyej]] və [[Utrext]]ə də yayıldı. XV əsrin ortalarında Burqundiya hersoqluğu özünün silki-nümayəndəli təsisatına – ştatlara və parlamentə (o dövrdə hersoq məhkəməsi) malik Qərbin böyük hersoqunun güclü, faktiki olaraq müstəqil dövlətinə çevrildi.

Burqundiya hersoqluğu [[Avropa]] siyasətində mühüm rol oynamağa başladı, [[Fransa]] ilə siyasi rəqabətə girdi və [[Lotaringiya]], [[Elzas]] və [[İsveçrə]]ni özünə tabe etməyə cəhd göstərdi. Cəsur Karl imperator III Fridrixlə ona kral titulunun verilməsi barədə danışıqlara başladı. Lakin [[Fransa]] tərəfindən dəstəklənən [[İsveçrə]] və [[Lotaringiya]]ya qarşı müharibədə Burqundiya hersoqluğu məğlubiyyətə uğradı. 1477-ci ildə [[Nansi]] yaxınlığındakı vuruşmada Cəsur Karlın ordusu darmadağın edildi, özü isə öldürüldü. Burqundiya hersoqlarının mülkləri [[Fransa]] və [[Habsburqlar]] imperiyası arasında bölüşdürüldü. Burqundiya hersoqluğu imtiyazlı əyalət kimi ştatları, parlamenti və hesablama palatası ilə birlikdə Fransa kral domeninə birləşdirildi.

Burqundiya hersoqlarının [[Niderland]] mülkləri [[Cəsur Karl]]ın qızı [[Burqonlu Mariya|Burqundiyalı Mariyan]]ın 1482-ci ildəki ölümündən sonra Habsburqlara keçdi. [[Böyük Fransa inqilabı]] illərində Burqundiya əyaləti ləğv edildi və bir neçə departamentə bölündü.

== Mənbə ==
* {{AME|5|96}}
* {{AME|5|97}}

[[Kateqoriya:Niderland tarixi]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:1477-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1790-cı ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:1477-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1790-cı ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Almaniya tarixi]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:1482-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>i73ufpa6zah9270sce24pghwllyj11g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015271</id>
      <parentid>9015263</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi</comment>
      <origin>9015271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4261" sha1="636tocc2b6fr1vuzdnc8xzcpiv0kv3w" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət
|adı               = Burqundiya hersoqluğu
|orijinal_adı      = {{Dil-fr|Duché de Bourgogne}} &lt;br&gt; {{Dil-la|Ducatus Burgundiae}}
|bayrağı           = Ancient Flag of Burgundy.svg
|gerbi             = Arms of Philippe le Hardi.svg
|xəritəsi          = Karte Haus Burgund 4 EN.png
|xəritənin_izahı   = Burqundiya və Hollandiya torpaqları hersoq Çarlzın hakimiyyəti zamanı.
|quruluş_ili       = 1032
|süqut_ili         = 1477
|paytaxtı          = [[Dijon]]
|rəsmi_dilləri     = [[Latın dili|Latın]] və [[fransız dili|Fransız]]
|idarəetmə_forması = [[Monarxiya]]
|dini              = [[Roma-Katolik kilsəsi]] və [[İudaizm]]
}}

'''Burqundiya hersoqluğu''' ({{Dil-fr|Duché de Bourgogne}}) — [[Qərbi Avropa]]da 9–15-ci əsrlərdə mövcud olmuş dövlət. Əsası hersoq [[I Robert (Burqundiya hersoqu)|I Robert]] tərəfindən qoyulmuş Burqundiya hersoqluğu 1477-ci ildə Nansi müharibəsindən sonra dağılmışdır.

German tayfası burqundların keçmiş krallığının 843-cü ildə Qərbi Frank krallığının tabeliyinə keçən şimal-qərb hissəsində yaranmışdı. [[Burqundiya]] hersoqu Raul 923–936-cı illərdə Fransa kralı idi. 956-cı ildə onun sülaləsi kəsildikdən sonra Burqundiya hersoqluğu kral Huqo Kapetin qardaşları Robertilər sülaləsinin hakimiyyətinə keçdi; onlardan kiçiyinin ölümündən sonra 1002-ci ildə kral domeninə qatıldı, lakin 1032-ci ildə kral [[I Henri (Fransa kralı)|I Henrix]]in kiçik qardaşı, Burqundiya hersoqluğunun birinci Kapetinqlər sülaləsinin banisi Robertə verildi. X –XII əsrlərdə Burqundiya hersoqluğu kilsə islahatı uğrunda mübarizə aparan rahiblər hərəkatının mərkəzinə çevrilmişdir.

1363-cü ildən Burqundiya hersoqluğunu ikinci Kapetinqlər sülaləsi idarə edirdi. XIV əsrin sonlarından Burqundiya hersoqları öz torpaqlarını sürətlə genişləndirirdilər. 1384-cü ildə Cəsur Filipp Flandriyanın, Artua və Burqundiya qraflığının varisi oldu. Burqundiya hersoqlarının nüfuzu kilsə mülkləri Turne, Kambre, [[Lyej]] və [[Utrext]]ə də yayıldı. XV əsrin ortalarında Burqundiya hersoqluğu özünün silki-nümayəndəli təsisatına – ştatlara və parlamentə (o dövrdə hersoq məhkəməsi) malik Qərbin böyük hersoqunun güclü, faktiki olaraq müstəqil dövlətinə çevrildi.

Burqundiya hersoqluğu [[Avropa]] siyasətində mühüm rol oynamağa başladı, [[Fransa]] ilə siyasi rəqabətə girdi və [[Lotaringiya]], [[Elzas]] və [[İsveçrə]]ni özünə tabe etməyə cəhd göstərdi. Cəsur Karl imperator III Fridrixlə ona kral titulunun verilməsi barədə danışıqlara başladı. Lakin [[Fransa]] tərəfindən dəstəklənən [[İsveçrə]] və [[Lotaringiya]]ya qarşı müharibədə Burqundiya hersoqluğu məğlubiyyətə uğradı. 1477-ci ildə [[Nansi]] yaxınlığındakı vuruşmada Cəsur Karlın ordusu darmadağın edildi, özü isə öldürüldü. Burqundiya hersoqlarının mülkləri [[Fransa]] və [[Habsburqlar]] imperiyası arasında bölüşdürüldü. Burqundiya hersoqluğu imtiyazlı əyalət kimi ştatları, parlamenti və hesablama palatası ilə birlikdə Fransa kral domeninə birləşdirildi.

Burqundiya hersoqlarının [[Niderland]] mülkləri [[Cəsur Karl]]ın qızı [[Burqonlu Mariya|Burqundiyalı Mariyan]]ın 1482-ci ildəki ölümündən sonra Habsburqlara keçdi. [[Böyük Fransa inqilabı]] illərində Burqundiya əyaləti ləğv edildi və bir neçə departamentə bölündü.

== Mənbə ==
* {{AME|5|96}}
* {{AME|5|97}}

[[Kateqoriya:Niderland tarixi]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:1477-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1790-cı ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:1477-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1790-cı ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Almaniya tarixi]]

[[Kateqoriya:Fransa hersoqluqları]]
[[Kateqoriya:Tarixi hersoqluqlar]]
[[Kateqoriya:1482-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>636tocc2b6fr1vuzdnc8xzcpiv0kv3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fikrət Əliyev (riyaziyyatçı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484167</id>
    <revision>
      <id>9015399</id>
      <parentid>8991570</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi fəaliyyəti */</comment>
      <origin>9015399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="d4ijgrcvrkgxj2l9wt7352ir9xml0hb" xml:space="preserve">{{Faktları yoxla|tarix=sentyabr 2022}}
{{Mənbə azlığı|tarix=sentyabr 2022}}
{{eyni ad-soyadlı|Fikrət Əliyev}}
{{Alim}}
'''Fikrət Əhmədəli oğlu Əliyev''' ({{DVTY}}) — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, [[Professor]], [[akademik]] ([[2000]]).

== Həyatı ==
13 avqust 1949-cu ildə Mehri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |author-link=https://bdu.info.az/tetbiqi-riyaziyyat-elmi-tedqiqat-institutunun-rehberliyi/fikret-ehmedeli-oglu-eliyev |date=2017 |title=Əliyev Fikrət Əhmədəli oğlu |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi/14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412162728/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi/14 |archive-date=2021-04-12 |accessdate=2017-03-20 |publisher=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;. F. Ə. Əliyev 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Unversitetinin (indiki BDU) mexanika -riyaziyyat fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirərək aspiranturaya daxil olmuş, 1975-ci ildə Ukrayna EA-nın Riyaziyyat İnstitutunda (Kiyev) namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1990-cı ildə SSRİ EA-nın Ümumittifaq Sistem Analizi İnstitutunda (Moskva) fizika-riyaziyyat elmləri doktoru dərəcəsini almaq üçün doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2000-ci ildən isə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın həqiqi üzvüdür. F. Ə. Əliyev 2007-ci ildən Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin Vitse-Prezidentidir.

&quot;[[Elm Tarixi (jurnal)|History of Science]]&quot; beynəlxalq elmi-nəzəri araşdırmalar jurnalının 3-cü sayından jurnalın &quot;Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri&quot; üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
F. Ə. Əliyev 1975-ci ildən 1992-ci ilədək Azərbaycan EA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda kiçik, baş elmi işçi, 1992–1993-cü illərdə İstanbul Texniki Universitetinin (Türkiyə) professoru olmuş, 1993-cü ildən indiyədək
[[Bakı Dövlət Universiteti]]nin nəzdində [https://bdu.info.az/elmi-tedqiqat-institulari/t%C9%99tbiqi-riyaziyyat-elmi-t%C9%99dqiqat-institutu Tətbiqi Riyaziyyat ETİ]nin direktoru vəzifəsində calışır.

&quot;[[Elm Tarixi (jurnal)|History of Science]]&quot; beynəlxalq elmi-nəzəri araşdırmalar jurnalının 3-cü sayından jurnalın &quot;Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri&quot; üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“History of Science” jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri |url=https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |access-date=2026-07-30 |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312061536/https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin vitse prezidenti

F. Ə. Əliyev 1993-cü ildə Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin, 1996-cı ildən Ümumdünya Kompüter Assosiasiyasının üzvüdür.

[http://acmij.az/ Applied and Computational Mathematics] beynəlxalq jurnalın həm baş redaktoru

[https://www.twmsj.az TWMS Journal Pure and Applied Mathematics] beynəlxalq jurnalın baş redaktoru

[https://www.iamj.az/ Proceedings of Institute of Applied Mathematics] jurnalın baş redaktoru

== Təltif və mükafatları ==
* F. Ə. Əliyev Azərbaycan elminin təbliğindəki xidmətlərinə görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif olunub.
* Rumıniya Respublikasının Riyaziyyat Cəmiyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı ilə təltif olunub.
* Qazaxstan Respublikasının Əl-Fərabi adına Milli Universitetin Yubiley medalı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
[[Kateqoriya:AMEA-nın həqiqi üzvləri]]
[[Kateqoriya:Zəngəzurda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Fizika-riyaziyyat elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun (Azərbaycan) alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan riyaziyyatçıları]]</text>
      <sha1>d4ijgrcvrkgxj2l9wt7352ir9xml0hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489878</id>
    <revision>
      <id>9015295</id>
      <parentid>9014808</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15865" sha1="g46x0t0rwte7hawx2ll3106d7tmv3qu" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}}
'''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur.

Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur.

Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb.

1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]]

== Tarix ==
Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi.

== Abşeron-Xızı ==

=== Abşeron ===
* [[&quot;Rəsulullah&quot; məscidi (Güzdək)]]
* [[Cümə məscidi (Digah)]]

=== Xızı ===

=== Sumqayıt ===
* [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]]
* [[Cümə məscidi (Corat)]]
* [[Gülxatun məscidi]]
* [[Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)]]

== Bakı ==
{{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}}

=== İçərişəhər ===

* [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Şeyx İbrahim məscidi]]
* [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]]

=== Mərkəzi rayonlar ===

* [[Bibiheybət məscidi]]
* [[Əjdərbəy məscidi]]
* [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]]
* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]]
* [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]]
* [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]]
* [[Qasımbəy məscidi]]
* [[Məşədi Dadaş məscidi]]
* [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]]
* [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]]
* [[Təzəpir məscidi]]

=== Şəhərətrafı ===

* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]]
* [[Leyla xanım ziyarətgahı]]
* [[Pir Həsən ziyarətgahı]]
* [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]]

== Dağlıq Şirvan ==

=== Ağsu ===
=== İsmayıllı ===
* [[Hacı Bədəl məscidi]]
* [[Şeyx Məhəmməd məscidi]]

=== Qobustan ===
* [[Sündü məscidi]]

=== Şamaxı ===
* [[Cümə məscidi (Şamaxı)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Şamaxı)]]
* [[Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi]]

== Gəncə-Daşkəsən ==

=== Daşkəsən ===
=== Gəncə ===
{{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}}

* [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]]
* [[Şahsevənlər məscidi]]
* [[Qazaxlar məscidi]]
* [[Qırıxlı məscidi]]
* [[Ozan məscidi]]
* [[Hüseyniyyə məscidi]]
* [[Mollacəlilli məscidi]]
* [[Zərrabi məscidi]]
* [[Xəlfəli məscidi]]
* [[Bağmanlar məscidi]]
* [[Qızılhacılı məscidi]]
* [[Şərəfxanlı məscidi]]

=== Goranboy ===

=== Göygöl ===
=== Naftalan ===
* [[Cümə məscidi (Naftalan)]]

=== Samux ===

== Qarabağ ==

=== Ağcabədi ===
=== Ağdam ===
* [[Cümə məscidi (Ağdam)]]
* [[Paprəvənd məscidi]]

=== Ağdərə ===

* [[Suqovuşan məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bərdə ===
* [[Cümə məscidi (Bərdə)]]
* [[Şirvanlı kənd məscidi (Bərdə)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Bərdə)]]
* [[Uğurbəyli məscidi]]
* [[Kələntərli məscidi]]

=== Füzuli ===
* [[Hacı Ələkbər məscidi]]

=== Xankəndi və Xocalı ===

* Naməlum&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Xocavənd ===

* [[Hadrut məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Şuşa ===
* [[Yuxarı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Aşağı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Hacı Yusifli məscidi]]

=== Tərtər ===
* [[Cümə məscidi (Tərtər)]]

== Qazax-Tovuz ==

=== Ağstafa ===
* [[Cümə məscidi (Ağstafa)]]

=== Gədəbəy ===

=== Qazax ===
* [[Cümə məscidi (Qazax)]]
* [[Aslanbəyli məscidi]]

=== Şəmkir ===

=== Tovuz ===
* [[Şah Abbas məscidi (Tovuz)]]

== Quba-Xaçmaz ==

=== Xaçmaz ===

* [[Şah Abbas məscidi (Xaçmaz)]]
* [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]]

=== Quba ===

* [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]]
* [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]]
* [[Hacı Cəfər məscidi]]
* [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]]
* [[Səkinəxanım məscidi]]

=== Qusar ===

* [[Mustafa Kazdal məscidi]]

=== Siyəzən ===
* [[Xıdır Zində məscidi]]

=== Şabran ===

== Lənkəran-Astara ==

=== Astara ===
* [[Hacı Cahanbaxış məscidi]]
* [[Hacı Teymur məscidi]]
* [[Kakalos kənd məscidi]]
* [[Qum məscidi]]
* [[Siyaku kənd məscidi]]
* [[Məscidməhəllə kənd məscidi]]
* [[Maşxan kənd məscidi]]
* [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]]

=== Cəlilabad ===

=== Lerik ===
=== Lənkəran ===
* [[Böyük Bazar məscidi]]
* [[Kiçik Bazar məscidi]]
* [[Liman Cümə məscidi]]

=== Masallı ===
* [[Cümə məscidi (Masallı)]]
* [[Köhnə Alvadı məscidi]]
* [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]]
* [[Cümə məscidi (Boradigah)]]

=== Yardımlı ===

== Mərkəzi Aran ==

=== Ağdaş ===
=== Göyçay ===
* [[Mərkəzi Cümə məscidi (Göyçay)]]
* [[Əbülfəzlil Əbbas məscidi]]

=== Kürdəmir ===
=== Mingəçevir ===

=== Ucar ===
=== Yevlax ===

=== Zərdab ===

== Mil-Muğan ==

=== Beyləqan ===
=== İmişli ===

=== Saatlı ===
=== Sabirabad ===

== Naxçıvan ==

=== Babək ===

* [[Cilovxanlı məscidi]]
* [[Heydər məscidi (Babək)]]
* [[Nehrəm məscidi]]

=== Culfa ===

* [[Əbrəqunus məscidi]]

=== Kəngərli ===
=== Naxçıvan ===
* [[Atabəylər məscidi (Naxçıvan)]]
* [[Came məscidi (Naxçıvan)]]

=== Ordubad ===
* [[Cümə məscidi (Ordubad)]]
* [[Allahşükür məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Qırx kimsənə məscidi]]
* [[Burçunlu məscidi]]
* [[Hacı Hüseynqulu məscidi]]
* [[Dırnıs məscidi]]
* [[Hacı Şəfi məscidi]]
* [[Xanağa məscidi]]
* [[Köhnə Kotam məscidi]]
* [[Meydan məscidi (Dəstə)]]
* [[Meydan məscidi (Nüsnüs)]]
* [[Şah Abbas məscidi (Ordubad)]]
* [[Şingiley məscidi]]
* [[Tivi məscidi]]
* [[Vənənd məscidi]]

=== Sədərək ===

=== Şahbuz ===
=== Şərur ===

* [[Heydər məscidi (Şərur)]]
* [[Şərur məscidi]]

== Şəki-Zaqatala ==

=== Balakən ===
=== Qax ===
* [[Cümə məscidi (Qax)]]
* [[Qaxmuğal məscidi]]

=== Qəbələ ===
* [[Cümə məscidi (Qəbələ)]]
* [[Yeni məscid (Qəbələ)]]

=== Oğuz ===

=== Şəki ===
* [[Cümə məscidi (Şəki)]]
* [[Giləhli məscidi]]
* [[Xan məscidi (Şəki)]]
* [[Gödək minarəli məscid]]
* [[Güllü qarı məscidi]]
* [[İmam Əli məscidi (Şəki)]]

=== Zaqatala ===

== Şərqi Zəngəzur ==

=== Cəbrayıl ===
=== Kəlbəcər ===

* [[Kəlbəcər məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Başlıbel məscidi]]
* [[Qaraxançallı məscidi]]
* [[Seyid Bayram ağanın piri]]
* [[Ələmağacı piri]]
* [[Pirlər (Nəcəfalı)]]
* [[Pir-Əli piri]]

=== Laçın ===
* [[Piçənis məscidi]]
* [[Laçın məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir  - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}&lt;/ref&gt;

=== Qubadlı ===
* [[Çöl məscidi|Çöl məscidi və ya Dondarlı məscidi]]
* [[Dəmirçilər məscidi]]
* [[Məmər məscidi]]

=== Zəngilan ===

* [[Zəngilan məscidi]]

== Şirvan-Salyan ==

=== Biləsuvar ===
=== Hacıqabul ===

=== Neftçala ===
=== Salyan ===
* [[Cümə məscidi (Salyan)]]

=== Şirvan ===

== Mənbə ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

* {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII]
* Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar]
* [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]]
* [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Cümə məscidi (dəqiqləşdirmə)]]
* [[İstanbuldakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Beynəlxalq məscid günü]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}}

{{Azərbaycan məscidləri}}


[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə dini abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]]
[[Kateqoriya:XVI əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Şəhərlərinə görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə və şəhərlərinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Günbəzli məscidlər]]
[[Kateqoriya:Məscidlər]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının məscidləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan məscidləri]]</text>
      <sha1>g46x0t0rwte7hawx2ll3106d7tmv3qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015380</id>
      <parentid>9015295</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qax */</comment>
      <origin>9015380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15887" sha1="s6lv8lp7jhyxv6ti0qmgcp6x8l5piuy" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}}
'''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur.

Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur.

Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb.

1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]]

== Tarix ==
Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi.

== Abşeron-Xızı ==

=== Abşeron ===
* [[&quot;Rəsulullah&quot; məscidi (Güzdək)]]
* [[Cümə məscidi (Digah)]]

=== Xızı ===

=== Sumqayıt ===
* [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]]
* [[Cümə məscidi (Corat)]]
* [[Gülxatun məscidi]]
* [[Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)]]

== Bakı ==
{{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}}

=== İçərişəhər ===

* [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Şeyx İbrahim məscidi]]
* [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]]

=== Mərkəzi rayonlar ===

* [[Bibiheybət məscidi]]
* [[Əjdərbəy məscidi]]
* [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]]
* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]]
* [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]]
* [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]]
* [[Qasımbəy məscidi]]
* [[Məşədi Dadaş məscidi]]
* [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]]
* [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]]
* [[Təzəpir məscidi]]

=== Şəhərətrafı ===

* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]]
* [[Leyla xanım ziyarətgahı]]
* [[Pir Həsən ziyarətgahı]]
* [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]]

== Dağlıq Şirvan ==

=== Ağsu ===
=== İsmayıllı ===
* [[Hacı Bədəl məscidi]]
* [[Şeyx Məhəmməd məscidi]]

=== Qobustan ===
* [[Sündü məscidi]]

=== Şamaxı ===
* [[Cümə məscidi (Şamaxı)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Şamaxı)]]
* [[Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi]]

== Gəncə-Daşkəsən ==

=== Daşkəsən ===
=== Gəncə ===
{{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}}

* [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]]
* [[Şahsevənlər məscidi]]
* [[Qazaxlar məscidi]]
* [[Qırıxlı məscidi]]
* [[Ozan məscidi]]
* [[Hüseyniyyə məscidi]]
* [[Mollacəlilli məscidi]]
* [[Zərrabi məscidi]]
* [[Xəlfəli məscidi]]
* [[Bağmanlar məscidi]]
* [[Qızılhacılı məscidi]]
* [[Şərəfxanlı məscidi]]

=== Goranboy ===

=== Göygöl ===
=== Naftalan ===
* [[Cümə məscidi (Naftalan)]]

=== Samux ===

== Qarabağ ==

=== Ağcabədi ===
=== Ağdam ===
* [[Cümə məscidi (Ağdam)]]
* [[Paprəvənd məscidi]]

=== Ağdərə ===

* [[Suqovuşan məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bərdə ===
* [[Cümə məscidi (Bərdə)]]
* [[Şirvanlı kənd məscidi (Bərdə)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Bərdə)]]
* [[Uğurbəyli məscidi]]
* [[Kələntərli məscidi]]

=== Füzuli ===
* [[Hacı Ələkbər məscidi]]

=== Xankəndi və Xocalı ===

* Naməlum&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Xocavənd ===

* [[Hadrut məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Şuşa ===
* [[Yuxarı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Aşağı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Hacı Yusifli məscidi]]

=== Tərtər ===
* [[Cümə məscidi (Tərtər)]]

== Qazax-Tovuz ==

=== Ağstafa ===
* [[Cümə məscidi (Ağstafa)]]

=== Gədəbəy ===

=== Qazax ===
* [[Cümə məscidi (Qazax)]]
* [[Aslanbəyli məscidi]]

=== Şəmkir ===

=== Tovuz ===
* [[Şah Abbas məscidi (Tovuz)]]

== Quba-Xaçmaz ==

=== Xaçmaz ===

* [[Şah Abbas məscidi (Xaçmaz)]]
* [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]]

=== Quba ===

* [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]]
* [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]]
* [[Hacı Cəfər məscidi]]
* [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]]
* [[Səkinəxanım məscidi]]

=== Qusar ===

* [[Mustafa Kazdal məscidi]]

=== Siyəzən ===
* [[Xıdır Zində məscidi]]

=== Şabran ===

== Lənkəran-Astara ==

=== Astara ===
* [[Hacı Cahanbaxış məscidi]]
* [[Hacı Teymur məscidi]]
* [[Kakalos kənd məscidi]]
* [[Qum məscidi]]
* [[Siyaku kənd məscidi]]
* [[Məscidməhəllə kənd məscidi]]
* [[Maşxan kənd məscidi]]
* [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]]

=== Cəlilabad ===

=== Lerik ===
=== Lənkəran ===
* [[Böyük Bazar məscidi]]
* [[Kiçik Bazar məscidi]]
* [[Liman Cümə məscidi]]

=== Masallı ===
* [[Cümə məscidi (Masallı)]]
* [[Köhnə Alvadı məscidi]]
* [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]]
* [[Cümə məscidi (Boradigah)]]

=== Yardımlı ===

== Mərkəzi Aran ==

=== Ağdaş ===
=== Göyçay ===
* [[Mərkəzi Cümə məscidi (Göyçay)]]
* [[Əbülfəzlil Əbbas məscidi]]

=== Kürdəmir ===
=== Mingəçevir ===

=== Ucar ===
=== Yevlax ===

=== Zərdab ===

== Mil-Muğan ==

=== Beyləqan ===
=== İmişli ===

=== Saatlı ===
=== Sabirabad ===

== Naxçıvan ==

=== Babək ===

* [[Cilovxanlı məscidi]]
* [[Heydər məscidi (Babək)]]
* [[Nehrəm məscidi]]

=== Culfa ===

* [[Əbrəqunus məscidi]]

=== Kəngərli ===
=== Naxçıvan ===
* [[Atabəylər məscidi (Naxçıvan)]]
* [[Came məscidi (Naxçıvan)]]

=== Ordubad ===
* [[Cümə məscidi (Ordubad)]]
* [[Allahşükür məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Qırx kimsənə məscidi]]
* [[Burçunlu məscidi]]
* [[Hacı Hüseynqulu məscidi]]
* [[Dırnıs məscidi]]
* [[Hacı Şəfi məscidi]]
* [[Xanağa məscidi]]
* [[Köhnə Kotam məscidi]]
* [[Meydan məscidi (Dəstə)]]
* [[Meydan məscidi (Nüsnüs)]]
* [[Şah Abbas məscidi (Ordubad)]]
* [[Şingiley məscidi]]
* [[Tivi məscidi]]
* [[Vənənd məscidi]]

=== Sədərək ===

=== Şahbuz ===
=== Şərur ===

* [[Heydər məscidi (Şərur)]]
* [[Şərur məscidi]]

== Şəki-Zaqatala ==

=== Balakən ===
=== Qax ===
* [[Cümə məscidi (Qax)]]
* [[Qaxmuğal məscidi]]
* [[Sarıbaş (Qax)]]

=== Qəbələ ===
* [[Cümə məscidi (Qəbələ)]]
* [[Yeni məscid (Qəbələ)]]

=== Oğuz ===

=== Şəki ===
* [[Cümə məscidi (Şəki)]]
* [[Giləhli məscidi]]
* [[Xan məscidi (Şəki)]]
* [[Gödək minarəli məscid]]
* [[Güllü qarı məscidi]]
* [[İmam Əli məscidi (Şəki)]]

=== Zaqatala ===

== Şərqi Zəngəzur ==

=== Cəbrayıl ===
=== Kəlbəcər ===

* [[Kəlbəcər məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Başlıbel məscidi]]
* [[Qaraxançallı məscidi]]
* [[Seyid Bayram ağanın piri]]
* [[Ələmağacı piri]]
* [[Pirlər (Nəcəfalı)]]
* [[Pir-Əli piri]]

=== Laçın ===
* [[Piçənis məscidi]]
* [[Laçın məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir  - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}&lt;/ref&gt;

=== Qubadlı ===
* [[Çöl məscidi|Çöl məscidi və ya Dondarlı məscidi]]
* [[Dəmirçilər məscidi]]
* [[Məmər məscidi]]

=== Zəngilan ===

* [[Zəngilan məscidi]]

== Şirvan-Salyan ==

=== Biləsuvar ===
=== Hacıqabul ===

=== Neftçala ===
=== Salyan ===
* [[Cümə məscidi (Salyan)]]

=== Şirvan ===

== Mənbə ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

* {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII]
* Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar]
* [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]]
* [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Cümə məscidi (dəqiqləşdirmə)]]
* [[İstanbuldakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Beynəlxalq məscid günü]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}}

{{Azərbaycan məscidləri}}


[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə dini abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]]
[[Kateqoriya:XVI əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Şəhərlərinə görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə və şəhərlərinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Günbəzli məscidlər]]
[[Kateqoriya:Məscidlər]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının məscidləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan məscidləri]]</text>
      <sha1>s6lv8lp7jhyxv6ti0qmgcp6x8l5piuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015393</id>
      <parentid>9015380</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qax */</comment>
      <origin>9015393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15917" sha1="adqafhugglnhw8emek64ubkww6ewkm9" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}}
'''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur.

Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur.

Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb.

1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]]

== Tarix ==
Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi.

== Abşeron-Xızı ==

=== Abşeron ===
* [[&quot;Rəsulullah&quot; məscidi (Güzdək)]]
* [[Cümə məscidi (Digah)]]

=== Xızı ===

=== Sumqayıt ===
* [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]]
* [[Cümə məscidi (Corat)]]
* [[Gülxatun məscidi]]
* [[Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)]]

== Bakı ==
{{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}}

=== İçərişəhər ===

* [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Şeyx İbrahim məscidi]]
* [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]]

=== Mərkəzi rayonlar ===

* [[Bibiheybət məscidi]]
* [[Əjdərbəy məscidi]]
* [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]]
* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]]
* [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]]
* [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]]
* [[Qasımbəy məscidi]]
* [[Məşədi Dadaş məscidi]]
* [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]]
* [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]]
* [[Təzəpir məscidi]]

=== Şəhərətrafı ===

* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]]
* [[Leyla xanım ziyarətgahı]]
* [[Pir Həsən ziyarətgahı]]
* [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]]

== Dağlıq Şirvan ==

=== Ağsu ===
=== İsmayıllı ===
* [[Hacı Bədəl məscidi]]
* [[Şeyx Məhəmməd məscidi]]

=== Qobustan ===
* [[Sündü məscidi]]

=== Şamaxı ===
* [[Cümə məscidi (Şamaxı)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Şamaxı)]]
* [[Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi]]

== Gəncə-Daşkəsən ==

=== Daşkəsən ===
=== Gəncə ===
{{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}}

* [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]]
* [[Şahsevənlər məscidi]]
* [[Qazaxlar məscidi]]
* [[Qırıxlı məscidi]]
* [[Ozan məscidi]]
* [[Hüseyniyyə məscidi]]
* [[Mollacəlilli məscidi]]
* [[Zərrabi məscidi]]
* [[Xəlfəli məscidi]]
* [[Bağmanlar məscidi]]
* [[Qızılhacılı məscidi]]
* [[Şərəfxanlı məscidi]]

=== Goranboy ===

=== Göygöl ===
=== Naftalan ===
* [[Cümə məscidi (Naftalan)]]

=== Samux ===

== Qarabağ ==

=== Ağcabədi ===
=== Ağdam ===
* [[Cümə məscidi (Ağdam)]]
* [[Paprəvənd məscidi]]

=== Ağdərə ===

* [[Suqovuşan məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bərdə ===
* [[Cümə məscidi (Bərdə)]]
* [[Şirvanlı kənd məscidi (Bərdə)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Bərdə)]]
* [[Uğurbəyli məscidi]]
* [[Kələntərli məscidi]]

=== Füzuli ===
* [[Hacı Ələkbər məscidi]]

=== Xankəndi və Xocalı ===

* Naməlum&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Xocavənd ===

* [[Hadrut məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Şuşa ===
* [[Yuxarı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Aşağı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Hacı Yusifli məscidi]]

=== Tərtər ===
* [[Cümə məscidi (Tərtər)]]

== Qazax-Tovuz ==

=== Ağstafa ===
* [[Cümə məscidi (Ağstafa)]]

=== Gədəbəy ===

=== Qazax ===
* [[Cümə məscidi (Qazax)]]
* [[Aslanbəyli məscidi]]

=== Şəmkir ===

=== Tovuz ===
* [[Şah Abbas məscidi (Tovuz)]]

== Quba-Xaçmaz ==

=== Xaçmaz ===

* [[Şah Abbas məscidi (Xaçmaz)]]
* [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]]

=== Quba ===

* [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]]
* [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]]
* [[Hacı Cəfər məscidi]]
* [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]]
* [[Səkinəxanım məscidi]]

=== Qusar ===

* [[Mustafa Kazdal məscidi]]

=== Siyəzən ===
* [[Xıdır Zində məscidi]]

=== Şabran ===

== Lənkəran-Astara ==

=== Astara ===
* [[Hacı Cahanbaxış məscidi]]
* [[Hacı Teymur məscidi]]
* [[Kakalos kənd məscidi]]
* [[Qum məscidi]]
* [[Siyaku kənd məscidi]]
* [[Məscidməhəllə kənd məscidi]]
* [[Maşxan kənd məscidi]]
* [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]]

=== Cəlilabad ===

=== Lerik ===
=== Lənkəran ===
* [[Böyük Bazar məscidi]]
* [[Kiçik Bazar məscidi]]
* [[Liman Cümə məscidi]]

=== Masallı ===
* [[Cümə məscidi (Masallı)]]
* [[Köhnə Alvadı məscidi]]
* [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]]
* [[Cümə məscidi (Boradigah)]]

=== Yardımlı ===

== Mərkəzi Aran ==

=== Ağdaş ===
=== Göyçay ===
* [[Mərkəzi Cümə məscidi (Göyçay)]]
* [[Əbülfəzlil Əbbas məscidi]]

=== Kürdəmir ===
=== Mingəçevir ===

=== Ucar ===
=== Yevlax ===

=== Zərdab ===

== Mil-Muğan ==

=== Beyləqan ===
=== İmişli ===

=== Saatlı ===
=== Sabirabad ===

== Naxçıvan ==

=== Babək ===

* [[Cilovxanlı məscidi]]
* [[Heydər məscidi (Babək)]]
* [[Nehrəm məscidi]]

=== Culfa ===

* [[Əbrəqunus məscidi]]

=== Kəngərli ===
=== Naxçıvan ===
* [[Atabəylər məscidi (Naxçıvan)]]
* [[Came məscidi (Naxçıvan)]]

=== Ordubad ===
* [[Cümə məscidi (Ordubad)]]
* [[Allahşükür məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Qırx kimsənə məscidi]]
* [[Burçunlu məscidi]]
* [[Hacı Hüseynqulu məscidi]]
* [[Dırnıs məscidi]]
* [[Hacı Şəfi məscidi]]
* [[Xanağa məscidi]]
* [[Köhnə Kotam məscidi]]
* [[Meydan məscidi (Dəstə)]]
* [[Meydan məscidi (Nüsnüs)]]
* [[Şah Abbas məscidi (Ordubad)]]
* [[Şingiley məscidi]]
* [[Tivi məscidi]]
* [[Vənənd məscidi]]

=== Sədərək ===

=== Şahbuz ===
=== Şərur ===

* [[Heydər məscidi (Şərur)]]
* [[Şərur məscidi]]

== Şəki-Zaqatala ==

=== Balakən ===
=== Qax ===
* [[Cümə məscidi (Qax)]]
* [[Qaxmuğal məscidi]]
* [[Sarıbaş (Qax)]]
* [[Güllük kənd məscidi]]

=== Qəbələ ===
* [[Cümə məscidi (Qəbələ)]]
* [[Yeni məscid (Qəbələ)]]

=== Oğuz ===

=== Şəki ===
* [[Cümə məscidi (Şəki)]]
* [[Giləhli məscidi]]
* [[Xan məscidi (Şəki)]]
* [[Gödək minarəli məscid]]
* [[Güllü qarı məscidi]]
* [[İmam Əli məscidi (Şəki)]]

=== Zaqatala ===

== Şərqi Zəngəzur ==

=== Cəbrayıl ===
=== Kəlbəcər ===

* [[Kəlbəcər məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Başlıbel məscidi]]
* [[Qaraxançallı məscidi]]
* [[Seyid Bayram ağanın piri]]
* [[Ələmağacı piri]]
* [[Pirlər (Nəcəfalı)]]
* [[Pir-Əli piri]]

=== Laçın ===
* [[Piçənis məscidi]]
* [[Laçın məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir  - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}&lt;/ref&gt;

=== Qubadlı ===
* [[Çöl məscidi|Çöl məscidi və ya Dondarlı məscidi]]
* [[Dəmirçilər məscidi]]
* [[Məmər məscidi]]

=== Zəngilan ===

* [[Zəngilan məscidi]]

== Şirvan-Salyan ==

=== Biləsuvar ===
=== Hacıqabul ===

=== Neftçala ===
=== Salyan ===
* [[Cümə məscidi (Salyan)]]

=== Şirvan ===

== Mənbə ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

* {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII]
* Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar]
* [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]]
* [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Cümə məscidi (dəqiqləşdirmə)]]
* [[İstanbuldakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Beynəlxalq məscid günü]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}}

{{Azərbaycan məscidləri}}


[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə dini abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]]
[[Kateqoriya:XVI əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Şəhərlərinə görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə və şəhərlərinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Günbəzli məscidlər]]
[[Kateqoriya:Məscidlər]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının məscidləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan məscidləri]]</text>
      <sha1>adqafhugglnhw8emek64ubkww6ewkm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015433</id>
      <parentid>9015393</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qax */</comment>
      <origin>9015433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15947" sha1="6i0787m2ns81931qt59kf9tqkovo816" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}}
'''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur.

Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur.

Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb.

1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]]

== Tarix ==
Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi.

== Abşeron-Xızı ==

=== Abşeron ===
* [[&quot;Rəsulullah&quot; məscidi (Güzdək)]]
* [[Cümə məscidi (Digah)]]

=== Xızı ===

=== Sumqayıt ===
* [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]]
* [[Cümə məscidi (Corat)]]
* [[Gülxatun məscidi]]
* [[Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)]]

== Bakı ==
{{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}}

=== İçərişəhər ===

* [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]]
* [[Şeyx İbrahim məscidi]]
* [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]]

=== Mərkəzi rayonlar ===

* [[Bibiheybət məscidi]]
* [[Əjdərbəy məscidi]]
* [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]]
* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]]
* [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]]
* [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]]
* [[Qasımbəy məscidi]]
* [[Məşədi Dadaş məscidi]]
* [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]]
* [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]]
* [[Təzəpir məscidi]]

=== Şəhərətrafı ===

* [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]]
* [[Leyla xanım ziyarətgahı]]
* [[Pir Həsən ziyarətgahı]]
* [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]]

== Dağlıq Şirvan ==

=== Ağsu ===
=== İsmayıllı ===
* [[Hacı Bədəl məscidi]]
* [[Şeyx Məhəmməd məscidi]]

=== Qobustan ===
* [[Sündü məscidi]]

=== Şamaxı ===
* [[Cümə məscidi (Şamaxı)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Şamaxı)]]
* [[Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi]]

== Gəncə-Daşkəsən ==

=== Daşkəsən ===
=== Gəncə ===
{{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}}

* [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]]
* [[Şahsevənlər məscidi]]
* [[Qazaxlar məscidi]]
* [[Qırıxlı məscidi]]
* [[Ozan məscidi]]
* [[Hüseyniyyə məscidi]]
* [[Mollacəlilli məscidi]]
* [[Zərrabi məscidi]]
* [[Xəlfəli məscidi]]
* [[Bağmanlar məscidi]]
* [[Qızılhacılı məscidi]]
* [[Şərəfxanlı məscidi]]

=== Goranboy ===

=== Göygöl ===
=== Naftalan ===
* [[Cümə məscidi (Naftalan)]]

=== Samux ===

== Qarabağ ==

=== Ağcabədi ===
=== Ağdam ===
* [[Cümə məscidi (Ağdam)]]
* [[Paprəvənd məscidi]]

=== Ağdərə ===

* [[Suqovuşan məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bərdə ===
* [[Cümə məscidi (Bərdə)]]
* [[Şirvanlı kənd məscidi (Bərdə)]]
* [[İmamzadə türbəsi (Bərdə)]]
* [[Uğurbəyli məscidi]]
* [[Kələntərli məscidi]]

=== Füzuli ===
* [[Hacı Ələkbər məscidi]]

=== Xankəndi və Xocalı ===

* Naməlum&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Xocavənd ===

* [[Hadrut məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Şuşa ===
* [[Yuxarı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Aşağı Gövhər ağa məscidi]]
* [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Hacı Yusifli məscidi]]

=== Tərtər ===
* [[Cümə məscidi (Tərtər)]]

== Qazax-Tovuz ==

=== Ağstafa ===
* [[Cümə məscidi (Ağstafa)]]

=== Gədəbəy ===

=== Qazax ===
* [[Cümə məscidi (Qazax)]]
* [[Aslanbəyli məscidi]]

=== Şəmkir ===

=== Tovuz ===
* [[Şah Abbas məscidi (Tovuz)]]

== Quba-Xaçmaz ==

=== Xaçmaz ===

* [[Şah Abbas məscidi (Xaçmaz)]]
* [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]]

=== Quba ===

* [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]]
* [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]]
* [[Hacı Cəfər məscidi]]
* [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]]
* [[Səkinəxanım məscidi]]

=== Qusar ===

* [[Mustafa Kazdal məscidi]]

=== Siyəzən ===
* [[Xıdır Zində məscidi]]

=== Şabran ===

== Lənkəran-Astara ==

=== Astara ===
* [[Hacı Cahanbaxış məscidi]]
* [[Hacı Teymur məscidi]]
* [[Kakalos kənd məscidi]]
* [[Qum məscidi]]
* [[Siyaku kənd məscidi]]
* [[Məscidməhəllə kənd məscidi]]
* [[Maşxan kənd məscidi]]
* [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]]

=== Cəlilabad ===

=== Lerik ===
=== Lənkəran ===
* [[Böyük Bazar məscidi]]
* [[Kiçik Bazar məscidi]]
* [[Liman Cümə məscidi]]

=== Masallı ===
* [[Cümə məscidi (Masallı)]]
* [[Köhnə Alvadı məscidi]]
* [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]]
* [[Cümə məscidi (Boradigah)]]

=== Yardımlı ===

== Mərkəzi Aran ==

=== Ağdaş ===
=== Göyçay ===
* [[Mərkəzi Cümə məscidi (Göyçay)]]
* [[Əbülfəzlil Əbbas məscidi]]

=== Kürdəmir ===
=== Mingəçevir ===

=== Ucar ===
=== Yevlax ===

=== Zərdab ===

== Mil-Muğan ==

=== Beyləqan ===
=== İmişli ===

=== Saatlı ===
=== Sabirabad ===

== Naxçıvan ==

=== Babək ===

* [[Cilovxanlı məscidi]]
* [[Heydər məscidi (Babək)]]
* [[Nehrəm məscidi]]

=== Culfa ===

* [[Əbrəqunus məscidi]]

=== Kəngərli ===
=== Naxçıvan ===
* [[Atabəylər məscidi (Naxçıvan)]]
* [[Came məscidi (Naxçıvan)]]

=== Ordubad ===
* [[Cümə məscidi (Ordubad)]]
* [[Allahşükür məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Qırx kimsənə məscidi]]
* [[Burçunlu məscidi]]
* [[Hacı Hüseynqulu məscidi]]
* [[Dırnıs məscidi]]
* [[Hacı Şəfi məscidi]]
* [[Xanağa məscidi]]
* [[Köhnə Kotam məscidi]]
* [[Meydan məscidi (Dəstə)]]
* [[Meydan məscidi (Nüsnüs)]]
* [[Şah Abbas məscidi (Ordubad)]]
* [[Şingiley məscidi]]
* [[Tivi məscidi]]
* [[Vənənd məscidi]]

=== Sədərək ===

=== Şahbuz ===
=== Şərur ===

* [[Heydər məscidi (Şərur)]]
* [[Şərur məscidi]]

== Şəki-Zaqatala ==

=== Balakən ===
=== Qax ===
* [[Cümə məscidi (Qax)]]
* [[Qaxmuğal məscidi]]
* [[Sarıbaş (Qax)]]
* [[Güllük kənd məscidi]]
* [[Qaratala kənd məscidi]]

=== Qəbələ ===
* [[Cümə məscidi (Qəbələ)]]
* [[Yeni məscid (Qəbələ)]]

=== Oğuz ===

=== Şəki ===
* [[Cümə məscidi (Şəki)]]
* [[Giləhli məscidi]]
* [[Xan məscidi (Şəki)]]
* [[Gödək minarəli məscid]]
* [[Güllü qarı məscidi]]
* [[İmam Əli məscidi (Şəki)]]

=== Zaqatala ===

== Şərqi Zəngəzur ==

=== Cəbrayıl ===
=== Kəlbəcər ===

* [[Kəlbəcər məscidi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Başlıbel məscidi]]
* [[Qaraxançallı məscidi]]
* [[Seyid Bayram ağanın piri]]
* [[Ələmağacı piri]]
* [[Pirlər (Nəcəfalı)]]
* [[Pir-Əli piri]]

=== Laçın ===
* [[Piçənis məscidi]]
* [[Laçın məscidi]] (tikilir)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir  - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}&lt;/ref&gt;

=== Qubadlı ===
* [[Çöl məscidi|Çöl məscidi və ya Dondarlı məscidi]]
* [[Dəmirçilər məscidi]]
* [[Məmər məscidi]]

=== Zəngilan ===

* [[Zəngilan məscidi]]

== Şirvan-Salyan ==

=== Biləsuvar ===
=== Hacıqabul ===

=== Neftçala ===
=== Salyan ===
* [[Cümə məscidi (Salyan)]]

=== Şirvan ===

== Mənbə ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

* {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII]
* Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar]
* [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]]
* [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Cümə məscidi (dəqiqləşdirmə)]]
* [[İstanbuldakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Beynəlxalq məscid günü]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}}

{{Azərbaycan məscidləri}}


[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə dini abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]]
[[Kateqoriya:XVI əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Şəhərlərinə görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə və şəhərlərinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Günbəzli məscidlər]]
[[Kateqoriya:Məscidlər]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə məscidlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının məscidləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan məscidləri]]</text>
      <sha1>6i0787m2ns81931qt59kf9tqkovo816</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sultan Ağa xanım</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490644</id>
    <revision>
      <id>9015046</id>
      <parentid>8424501</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="9erv9ake61bsyyo9hkctsafl4yt3t1g" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Sultan Ağa Xanım
 |orijinal adı                  = ''Sultan Ağa Xanım Mahmud xan qızı Çərkəzi''
 |şəkil                         = Portrait_of_Corasi,_Sultan_Agha_Khanum,_second_wife_of_Tahmasp_I.png
 |vəzifə                         = Validə Sultan
 |bayraq                        = Lion and Sun Emblem of Persia.svg
 |bayraq2                       = Safavid Flag.svg
 |başlanğıc                    = 1577
 |son                      = 1578
 |əvvəlki                        = [[Sultanum Bəyim]]
 |sonrakı                        = [[Sultanum Bəyim]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum tarixi                  = 1524
 |doğum yeri                    = [[Dağıstan]]
 |vəfat tarixi                  = 4.2.1596
 |vəfat yeri                    = [[Qəzvin]]
 |sülalə                        = Çərkəzilər
 |həyat yoldaşı                 = [[Şah I Təhmasib]]
 |uşağı                         = '''oğlanları:''' &lt;br/&gt; 
[[Süleyman Mirzə]] &lt;br/&gt;
'''qızları:''' &lt;br/&gt;
[[Pərixan xanım]]
 |atası                         = Mahmud xan
 |anası                         = Gülsüm xanım
 |vəzifə_2                       = Baş Xasəki Sultan
 |bayraq_2                      = Lion and Sun Emblem of Persia.svg
 |bayraq2_2                     = Safavid Flag.svg
 |başlanğıc_2                  = 1548
 |son_2                    = 1576
 |vikianbar                     = 
}}

'''Sultan Ağa xanım''' ({{DVTY}}) — [[I Təhmasib]]&lt;nowiki/&gt;in ikinci Xasəki Sultanı. [[Səfəvilər|Səfəvi]] sultanı, naibəsi [[Pərixan xanım|Pərixan Sultan]]ın anası. [[Tərki şamxallığı]] hakimi [[Çoban şamxal ibn I Əlibəy|Çoban şamxal xanın]] bacısı.{{sfn|Parsadust|2009}}{{sfn|Buyers|2009}}

== Evliliyi ==
1547-ci ildə, şahın hakimiyyətinin 24-cü ilində evlənmişdi. Bu evlilikdən, 1548-ci ilin avqustunda [[Əhər]]&lt;nowiki/&gt;də [[Pərixan xanım]], 28 mart 1554-cü ildə [[Naxçıvan]]&lt;nowiki/&gt;da isə şahzadə Süleyman Mirzə doğulmuşdu. Qardaşı məşhur Şəki valisi Şamxal sultan olmuşdur.{{sfn|Parsadust|2009}}{{sfn|Buyers|2009}}

== Təhmasibin ölümündən sonra ==
Şahın ölüm ayağında sarayda şahzadələr arasında çəkişmələr başlamışdı. Gürcü fraksiyası, Ustaclı və Şeyxavəndlər [[Heydər mirzə Səfəvi|Heydər Mirzə]]&lt;nowiki/&gt;nin tərəfdarı olsa da, qızı Pərixan xanım və qızılbaşlar isə [[II Şah İsmayıl|İsmayıl Mirzə]]&lt;nowiki/&gt;nin tərəfdarı idi.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Mənbələr==
* {{cite book | last = Blow | first = David | title = Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend | year = 2009 | isbn = 978-1845119898 | publisher = I. B. Tauris &amp; Co. Ltd. | location = London, UK | lccn = 2009464064 | url = https://books.google.dk/books?id=K_kBAwAAQBAJ&amp;pg= | page = 20 |ref=harv}}
* {{cite web|last1=Buyers|first1=Christopher|title=PERSIA - The Safawi Genealogy|date=2009|url=http://www.royalark.net/Persia/safawi3.htm|website=royalark.net|accessdate=3 September 2016|ref=harv}}
* {{cite book | title = Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire | year = 2012 | publisher = I.B.Tauris | location = | editor-last = | editor-first = | last = Newman | first = Andrew J. | authorlink = | chapter = | page = 35 | isbn = 978-0857716613 | url = https://books.google.nl/books?id=DRyDBAAAQBAJ&amp;dq=pari+khan+khanum+mother+circassian&amp;hl=nl&amp;source=gbs_navlinks_s|ref=harv}}
* {{cite encyclopedia | article = PARIḴĀN ḴĀNOM | last = Parsadust | first = Manuchehr | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/parikan-kanom-1548-1578 | editor-last = | editor-first =  | editor-link = | encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2009 | isbn = |ref=harv}}

[[Kateqoriya:Səfəvilər]]
[[Kateqoriya:XVI əsr şəxsləri]]</text>
      <sha1>9erv9ake61bsyyo9hkctsafl4yt3t1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eksternat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>495843</id>
    <revision>
      <id>9015307</id>
      <parentid>8819012</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təhsil terminləri]]</comment>
      <origin>9015307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="fktsrg1p5v75f90lis9d218jwtrxnfo" xml:space="preserve">'''Eksternat''' – məktəb proqramı kursunu ekstern yolu ilə (kənarda olmaq üsulu ilə) keçərək imtahan vermə üsulu.

'''Ekstern''' – [lat. externus – xarici] hər hansı bir təhsil müəssisəsində oxumadan kənarda hazırlaşaraq orada [[imtahan]]larını verən adam.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əliquliyev |first=Rasim |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=79595&amp;pno=53 |title=Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər |last2=Şükürlü |first2=Sədaqət |last3=Kazımova |first3=Sevda |publisher=İnformasiya Texnologiyaları |year=2009 |isbn=978-9952-434-12-5 |location=Bakı |page= |pages=201}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Terminologiya]]
[[Kateqoriya:Təhsil terminləri]]</text>
      <sha1>fktsrg1p5v75f90lis9d218jwtrxnfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qiyabi təhsil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498090</id>
    <revision>
      <id>9015308</id>
      <parentid>8819010</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təhsil terminləri]]</comment>
      <origin>9015308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="91lucshz7fnjik8zznhqdrsvldufjx9" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}[[Fayl:Soviet postcard for correspondence chess.jpg|thumb|Qiyabi şahmat yarışları üçün Postcard]]

'''Qiyabi təhsil''' – ali və orta təhsilli mütəxəssislər hazırlamaq və onların ixtisasını artırmaq, həmçinin istehsalatdan ayrılmadan ümumi orta təhsil almaq formalarından biri. Qiyabi təhsildə tələbələrin (şagirdlərin) müstəqil işi əsas təlim formasıdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əliquliyev |first=Rasim |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=79595&amp;pno=53 |title=Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər |last2=Şükürlü |first2=Sədaqət |last3=Kazımova |first3=Sevda |publisher=İnformasiya Texnologiyaları |year=2009 |isbn=978-9952-434-12-5 |location=Bakı |page= |pages=201}}&lt;/ref&gt;

'''Qiyabi şahmat''' - poçt vasitəsilə şahmat oyunu

[[Fayl:Postcard-for-correspondence-chess.jpg|460px|thumb|center|Postcard ilə qiyabi beynəlxalq şahmat oyun]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Təhsil qaralamaları]]
[[Kateqoriya:Təhsil sistemi]]
[[Kateqoriya:Təhsil]]
[[Kateqoriya:Təhsil terminləri]]</text>
      <sha1>91lucshz7fnjik8zznhqdrsvldufjx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kembri dövrü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500037</id>
    <revision>
      <id>9015100</id>
      <parentid>7968941</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="q2e3ls35kbx6mpt22sr6vggrbf05uxq" xml:space="preserve">{{Geoloji dövr|rəng=Kembri|eon=[[Fanerozoy]]|era=[[Paleozoy]]|oksigen=21 %|co2=7—9 %|temperatur=25 °C|iqlim_mənbə=&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dandebat.dk/eng-klima2.htm#Kambrium |title=History of Earth's Climate: Cambrian |access-date=2020-11-09 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030095111/https://dandebat.dk/eng-klima2.htm#Kambrium |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|şkala={{Geological range|538.8|486.85}}|qaranlıq_fon=+}}
{{Geoxronoloji şkala}}
'''Kembri dövrü''' —  538,8 ±0,6 milyon il əvvəl başlamış, 486,85 ±1,5 milyon il əvvəl bitmişdir. Təqribən 52 milyon il davam etmişdir&lt;ref name=ISC_2024/&gt;

Bu dövrdə karbonat, silisium, fosfat mineral sekresiyalı skeletli heyvanların kütləvi şəkildə meydana gəlməsi müşahidə edilir ki, bu da kembri biotunu vend biotundan kəskin fərqləndirir. Kembridən başlayaraq foraminiferlərin aqqlütiniv skeletləri rast gəlinir. Kembri dövrü ərzində demək olar ki, hazırda mövcud olan heyvanların bütün tipləri, o cümlədən xordalılar meydana gəlmiş, arxeosiatlar isə yalnız bu dövrdə yaşamışdır. Onlarla bir yerdə hidrokonozoa, trilobitlər, xırda qastropodalar, hiolitlər, qıfılsız braxiopodalar, dərisitikanlılar, sianobiontlar və bəzi yosunlar, həmçinin sistematik vəziyyəti aydın olmayan qruplar, xüsusən akritarxilər geniş yayılmışdır. 

Orta kembridə ilk qraptolitlər (stereostolonatlar) və konodontlar meydana gəlmişdir. Arxiosiatlar kembriyəqədərki rifquran sianobiontları (stromatolitlər) əvəz etmiş ilk rifquran heyvanlar olmuşdur. Kembri biotunun əksəriyyəti dəniz və sahil-dəniz hövzələrində məskunlaşmışdır. Bu zaman ilk yerüstü onurğasız heyvanlar (qurdlar və çoxayaqlılar) meydana gəlmiş, onlarla birlikdə yerüstü süxur qatlarında bakteriyalar və göbələklər yaşamaqda davam etmişdir. 

== Mənbə ==
* {{Kitab3|müəllif=|başlıq=Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti|yer=Bakı|nəşriyyat=Nafta-Press|il=2006|səhifələr=679}}
{{Geologiya-qaralama}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Geoloji dövrlər]]</text>
      <sha1>q2e3ls35kbx6mpt22sr6vggrbf05uxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orogenez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502055</id>
    <revision>
      <id>9015155</id>
      <parentid>8375585</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sortilegus [[Orogen dövr]] səhifəsinin adını [[Orogenez]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8375585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6841" sha1="fiu8uyzin3zsugobevelm5opwl8zwny" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
'''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]
* [[Çalalı relyef]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>fiu8uyzin3zsugobevelm5opwl8zwny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015161</id>
      <parentid>9015155</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <origin>9015161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6742" sha1="ahw0fh6mdecnc5rctt29gfan2a27j75" xml:space="preserve">'''Orogenez''' və ya '''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

== Həmçinin bax ==
* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>ahw0fh6mdecnc5rctt29gfan2a27j75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015517</id>
      <parentid>9015161</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>9015517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6764" sha1="1czvr4fusrawvcky067188jxq3pq38j" xml:space="preserve">'''Orogenez''' və ya '''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

== Həmçinin bax ==
* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>1czvr4fusrawvcky067188jxq3pq38j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015519</id>
      <parentid>9015517</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6794" sha1="td07mqohn0hc2090arvn31r78vj2qyw" xml:space="preserve">'''Orogenez''' və ya '''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==

* [[Dağ əmələgəlməsi]]

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

== Həmçinin bax ==
* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>td07mqohn0hc2090arvn31r78vj2qyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015520</id>
      <parentid>9015519</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>9015520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6772" sha1="1w41jq1yxd1902qcw5i2395ode44blx" xml:space="preserve">'''Orogenez''' və ya '''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

== Həmçinin bax ==

* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]
* [[Dağ əmələgəlməsi]]

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>1w41jq1yxd1902qcw5i2395ode44blx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015523</id>
      <parentid>9015520</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>9015523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6841" sha1="sgzic80xr3rf11kaooimyq9iewkyikr" xml:space="preserve">'''Orogenez''' və ya '''Orogen dövr''' — Ştilleyə görə [[Yer qabığı]]nın anormal inkişaf dövrüdür&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 394|часть=OROGEN DÖVR|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=396}}&lt;/ref&gt;.

Bəzi tədqiqatçılar (Mossakovski, 1965) orogen dövrü üç mərhələyə ayırırlar: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlərə görə, yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (epeyrogenik tektonik hərəkətlər dedikdə, geniş sahələrin qalxma və ya enməsinə səbəb olan, lakin onların strukturunu dəyişməyən zəif əsri hərəkətlər nəzərdə tutulur&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Stratiqrafiya - Q.Ə.Əliyev, Ş.Ə.Babayev, T.Ə.Həsənov (A.Ə.Qasımzadənin iştirakı ilə). Paleontologiya (paleozologiya, paleobatanika) - Q.Ə.Əliyev (Ə.M.Məmmədəlizadənin iştirakı ilə). Litologiya, sedimentogenez - Q.Ə.Əliyev, İ.A.Əliyev. Kristalloqrafiya, mineralogiya - S.Ə.Mahmudov, İ.A.Babayev, (K.A.Pənahi və M.N.Məmmədovun iştirakı ilə). Regional geologiya, tektonika, geomorfologiya - F.S.Əhmədbəyli, R.Q.Babayev, Ə.Ə.Bayramov, Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, (R.Ə.Axundovun iştirakı ilə). Yer fizikası - T.Ə.İsmayılzadə. Petrologiya, metallogeniya, izotop geologiyası - H.V.Mustafayev. Vulkanologiya, paleovulkanizm - M.A.Mustafayev. Metamorfizm, metasomatizm, filiz faydalı qazıntılar - C.Ə.Azadəliyev, Ş.İ.Allahverdiyev (Z.A.Vəliyev, S.F.Vəlizadə və E.N.Əfəndiyevanın iştirakı ilə). Neft-qaz geologiyası və geokimyası, mədən geofizikası - D.İ.Əfəndiyev, S.B.Məmmədov, V.Q.İdrisov. Hidrogeologiya və mühəndisi geologiya - A.M.Pənahov. Riyazi geologiya - Ş.Ə.Babayev. Dördüncü dövr geologiyası və stratiqrafiyası - Q.Ə.Əliyev, A.M.Pənahov, R.Q.Babayev. Lüğətdə müxtəlif elm sahələri üzrə bir neçə termin E.H.Əliyeva, M.İ.İsayeva, A.C.İsmayılzadə, V.V.Korobanov, F.A.Qədırov, H.H.Quliyev, Ə.Ş.Muxtarov tərəfindən yazılmışdır|заглавие=GEOLOGİYA TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ|язык=az|ответственный=Baş redaktor: Akif Əlizadə. Məsul redaktorlar: Qurban Əliyev, Aydın Pənahov. Nəşriyyatın direktoru: Hafiz Abıyev. Mətnin redaktoru: Zahid Əhmədov. Kompyuter tərtibçisi: Kərim Mailoğlu. Texniki redaktor: Xəlil Nəbiyev. Korrektor: Cəmilə Qurbanova|место=BAKI|издательство=«Nafta-Press» nəşriyyatı|год=2006|isbn=9952-437-10-2|страницы=Səhifə 131|часть=EPEYROGENİK TEKTONİK HƏRƏKƏTLƏR, EPEYROGENEZ|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=26341&amp;pno=133}}&lt;/ref&gt;) mərhələlərinin növbələşməsini mümkün sayılmır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Şatskiyə əsasən (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçidin olduğu hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Geomorofloji termin ==
'''Orogen''' ({{Dil-ru|ороген}}, {{Dil-en|orogen}}) ([[Yunan dili|yunanca]] ''oros'' — dağ və ''genos'' — əmələ gəlmə, yaranma deməkdir) geosinklinalın inkişafının son mərhələsində onun yerində / epigeosinklinal orogen/, yaxud [[Platforma (coğrafiya)|platformanın]] yerində onun fəallaşması mərhələsində / [[epiplatforma]] orogen/ yaranmış dağ sistemi. &quot;Orogen&quot; termini ilk dəfə 1921-ci ildə [[Avstriya]] geoloqu L. Kober tərəfindən [[geosinklinal]]ın qalxma hərəkətləri və dağların yaranması ilə səciyyələnən ikinci inkişaf mərhələsi üçün təklif edilmişdi.&lt;ref&gt;{{GTİL|213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=c.e.d. prof. N.Ş. Şirinov, c.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A. Xəlilov, c.e.n. V.D.Hacıyev, c.e.n. A.S. Səfərov, c.e.n. V.Ə. Quluzadə, c.e.n. Y.Q.Əliyev, c.e.n. R.S.Abdullayev|заглавие=[[Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (AMEA)|Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti]]|язык=az|ответственный=Baş redaktor: akad. B.Ə. Budaqov. Məsul redaktorlar: c.e.d. X.K.Tanrıverdiyev, c.e.n. A.S.Səfərov. Redaksiya heyəti: c.e.d. X.K. Tanrıverdiyev, c.e.d. H.A.Xəlilov, c.e.n. A.S.Səfərov|место=[[Bakı|BAKI]]|издательство=[[Elm (nəşriyyat)|&quot;Elm&quot;]]|год=[[2012]]|isbn=978-9952-453-14-0|страницы=Səhifə 213|часть=O-27.OROGEN|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=291072&amp;pno=108}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

== Həmçinin bax ==

* [[Laxar brekçiyaları]]
* [[Torpaq]]
* [[Dağ əmələgəlməsi]]

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]
[[Kateqoriya:Geoloji proseslər]]
[[Kateqoriya:Tektonik plitələr]]</text>
      <sha1>sgzic80xr3rf11kaooimyq9iewkyikr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Akademik terminologiya</title>
    <ns>14</ns>
    <id>515251</id>
    <revision>
      <id>9015306</id>
      <parentid>8763990</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə −2 kateqoriya</comment>
      <origin>9015306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="kp508hkpthuxnusoirwwjt009xxqhnq" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təhsil terminləri]]</text>
      <sha1>kp508hkpthuxnusoirwwjt009xxqhnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mədən</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519068</id>
    <revision>
      <id>9015091</id>
      <parentid>8416474</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="90k3sl0g8om61k2mkgoiqcd8xglf9qp" xml:space="preserve">[[Fayl:Kalgoorlie open cast mine.jpg|alt=Səth kömür mədənləri|thumb|296x296px|Səth [[Daş kömür|kömür]] mədənləri]]
'''Mədən''' — [[faydalı qazıntılar]] [[İstehsalat|istehsalı]] və zənginləşdirilməsi ilə məşğulı olan dağ-[[sənaye]] müəssisəsi.

== Mədən sənayesi ==
[[Fayl:TimnaChalcolithicMine.JPG|left|thumb|Timna vadisindəki Kalkolit [[mis]] mədəni, Neqev səhrası]]
Mədən sənayesi faydalı qazıntı yataqlarını kəşf edən, faydalı qazıntıları çıxaran və ilkin emal edən (zənginləşdirən) istehsal sahələri kompleksidir.&lt;ref&gt;Məmmədov Q. Ş., Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.&lt;/ref&gt;

Mədən sənayesi aşağıdakı əsas qruplara bölünür:
* Yanacaqçıxarma ([[neft]], [[təbii qaz]], [[Daş kömür|kömür]], [[Şistlər|şist]], [[torf]]);
* Filizçıxarma ([[dəmir]] filizi, [[manqan]] filizi, əlvan, nadir və nəcib [[metal]] filizləri, [[radioaktiv elementlər]]);
* [[Qeyri-metallar|Qeyri-metal]] qazıntılar və yerli [[tikinti]] materialları sənayesi ([[mərmər]], [[asbest]], [[qranit]], [[dolomit]], [[təbaşir]], [[kaolin]], [[Gips (mineral)|gips]], [[əhəng]] və s.);
* Mədən kimyası ([[apatit]], [[kalsium]] duzları, [[nefelin]], selitra, [[kükürd]] kolçedanı və s.);
* Hidromineral (yeraltı mineral sular, [[su təchizatı]] və digər məqsədlər üçün su).
[[Azərbaycan]]da daha çox [[neft]], [[qaz]], [[dəmir]] filizi, [[mərmər]], [[qızıl]] tikinti daşı, mineral sular və s. çıxarılması inkişaf etmişdir.

== Həmçinin bax ==
* [[Abzetser]]
* [[Azərbaycanın mədən sənayesi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://milliiqtisadimodel.com/kitab/viii-f%C9%99sil-milli-iqtisadi-modelin-ehtiyatlara-turkiy%C9%99-timsalinda-umumi-baxisi/5-dag-m%C9%99d%C9%99n-s%C9%99nayesi/ Dağ mədən sənayesi]
* [http://www.anl.az/down/meqale/respublika/2013/yanvar/289641.htm Azərbaycanın dağ-mədən sənayesinin inkişaf perspektivləri]
* [http://az.strategiya.az/old/?m=xeber&amp;id=7848 Dağ-mədən sənayesinin Azərbaycan iqtisadiyyatında yeri və rolu] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20171208182915/http://az.strategiya.az/old/?m=xeber&amp;id=7848
 | date = 2017-12-08
}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Sənaye]]
[[Kateqoriya:Mədənçilik]]
[[Kateqoriya:Mədənçilik tarixi]]
[[Kateqoriya:Əməyin təhlükəsizliyi]]</text>
      <sha1>90k3sl0g8om61k2mkgoiqcd8xglf9qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konstruktiv geomorfologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520702</id>
    <revision>
      <id>9015163</id>
      <parentid>7450193</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <origin>9015163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="s0f8be8wverq8wgy84wum6r1sbommqn" xml:space="preserve">'''Konstruktiv geomorfologiya''' ({{Dil-ru|конструктивная геомор-фология}}, {{Dil-en|constructive geomorphology}}) — [[geomorfologiya]]nın bir bölməsi, daha geniş mənada, tətbiqi geomorfologiya. Yer səthində mövcud olan və onu mürəkkəbləşdirən [[relyef]] formalarının təcrübi məqsədlər üçün istifadə etmək yollarını izah edir və onu istiqamətləndirir.&lt;ref&gt;{{GTİL|145}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Ortadağlıq relyef]]

[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]
[[Kateqoriya:Geomorfologiya]]</text>
      <sha1>s0f8be8wverq8wgy84wum6r1sbommqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Köndələn dyunlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520939</id>
    <revision>
      <id>9015164</id>
      <parentid>7450227</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <origin>9015164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="7i7pe43rsedc3m18c9ikhatepquq13t" xml:space="preserve">'''Köndələn dyunlar''' ({{Dil-ru|поперечные дюны}}, {{Dil-en|transverse dunes}}) — eninə profili asimmetrik, hakim küləklərin istiqamətinə perpendikulyar uzanan, səhradan kənar dyun tirələri. Əksər hallarda bu dəniz sahili cavan dyunlardır. K.d. qurunun dərinliklərinə doğru irəlilədikcə və inkişaf etdikcə, həmçinin qədim qumlu zandr düzənlik vilayətlərdə uzu-nuna və parabolik formalara keçir.&lt;ref&gt;{{GTİL|150}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Okean çökəkliyi]]
* [[Okeanologiya]]

[[Kateqoriya:Geomorfoloji terminlər]]</text>
      <sha1>7i7pe43rsedc3m18c9ikhatepquq13t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>536761</id>
    <revision>
      <id>9015227</id>
      <parentid>8326103</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>[[Dilşad Talıbova]] səhifəsi silinməyə namizəd göstərilib.</comment>
      <origin>9015227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39915" sha1="0og4flfq0g1cf2y8x9uprgv6m7qamkq" xml:space="preserve">{{xg}}--&lt;strong&gt;[[User:Rufet Turkmen|&lt;span style=&quot;font-family:Script MT;color:#36648B&quot;&gt;Rufet Turkmen&lt;/span&gt;]]&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;&amp;#124;&amp;nbsp;[[User_talk:Rufet Turkmen|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Verdana;color:gray&quot;&gt;''müzakirə''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 19:33, 9 fevral 2018 (UTC)

== Mənbə ==

Salam Sura xanım [[2018-ci ildə Kabildə təcili tibbi yardım maşınının partladılması|bu məqalədə]] sayt istinadları sadəcə xaricdən kopyalamısız belə etmək olmaz. İstinadı düzgün vermək lazımdır. Zəhmət olmasa mənbəni məqalə daxilindən kopyalayın . Mən 1 və 2-ci istinadlara düzəliş etdim ona baxa bilərsiz. Fəaliyyətinizdə uğurlar.--&lt;strong&gt;[[User:Rufet Turkmen|&lt;span style=&quot;font-family:Script MT;color:#36648B&quot;&gt;Rufet Turkmen&lt;/span&gt;]]&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;&amp;#124;&amp;nbsp;[[User_talk:Rufet Turkmen|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Verdana;color:gray&quot;&gt;''müzakirə''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 08:40, 12 fevral 2018 (UTC)

Salam, köməklik etdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. İstinadları düzəldəcəm. --[[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 08:56, 12 fevral 2018 (UTC)
:Uğurlar--&lt;strong&gt;[[User:Rufet Turkmen|&lt;span style=&quot;font-family:Script MT;color:#36648B&quot;&gt;Rufet Turkmen&lt;/span&gt;]]&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;&amp;#124;&amp;nbsp;[[User_talk:Rufet Turkmen|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Verdana;color:gray&quot;&gt;''müzakirə''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 08:57, 12 fevral 2018 (UTC)

Hörmətli [[İstifadəçi:Rufet Turkmen|Rufet Turkmen]] istinadları siz dediyiniz kimi düzəltdim. Bilmək istəyirəm, mənim qoyduğum istinadlarla sizin göstərdiyiniz istinadların nə kimi fərqi var? --[[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 12:02, 12 fevral 2018 (UTC)
::Bu məqalədə istinadlar saytlardır. Siz sadəcə saytın xarici görünüşünü kopyalamışdız. Yəni sayta keçid yox idi. Keçid yoxdursa bu qədər yazdıqlarınızı sübut edən heçnə yox idi. İndi əlavə etdiklərinizdə isə keçid var. Sayt kitab deyil, yəni sadəcə adını verməklə bitmir. Link də verilməlidir. --&lt;strong&gt;[[User:Rufet Turkmen|&lt;span style=&quot;font-family:Script MT;color:#36648B&quot;&gt;Rufet Turkmen&lt;/span&gt;]]&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;&amp;#124;&amp;nbsp;[[User_talk:Rufet Turkmen|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Verdana;color:gray&quot;&gt;''müzakirə''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 13:50, 12 fevral 2018 (UTC)

[[İstifadəçi:Rufet Turkmen|Rufet Turkmen]] izah etdiyiniz üçün təşəkkür edirəm! --[[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 05:26, 13 fevral 2018 (UTC)

== Məqalə ==
Salam hörmətli {{u|Sura Türksoy}}. İlk öncə sizinlə [[Cim Torpe]] məqaləsi haqqında danışmaq istərdim. Məqalə yaxşı hazırlanıb. Amma bir çox qüsurlar var. Lazımi qüsurları düzəltdim. Amma bir neçə orfoqrafik səhvlər gördüm. İstərdim məqaləni birdə oxuyasız və xırda qüsurları aradan qaldırasız. Çünki status almış məqalələr ana səhifədə yer alacaq. Ana səhifədə yer alacaq məqalələr bizim üçün çox qiymətlidir. Hərtərəfli məqalə yazdığınız üçün təşəkkürlərimi bildirirəm. Nə sualınız olsa mənim müzakirə səhifəmə yaza bilərsiz. Sizə viki fəaliyyətinizdə uğurlar.--[[İstifadəçi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''''Anar'''''&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt; [[İstifadəçi müzakirəsi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Ⓜ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 09:43, 16 mart 2018 (UTC)

Salam, hörmətli {{u|Anar Məmmədov}}, ilk nöbvədə məqaləmə diqqət yetirib bir sıra düzəlişlər etdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. Məqaləmi yenidən gözdən keçirtdim. Bilmək istəyirəm ki, məqaləmin status alması üçün yenidən nəzər yetiriləcəkmi?--{{u|Sura Türksoy}}

{{u|Sura Türksoy}} Çalışın hər bir qüsuru aradan qaldırın. Məqaləyə bir sıra düzəlişlər edin, nə kömək lazım olsa etməyə hazıram. Bəli, status veriləndə nəzər keçiriləcək. Yəni səsvermədə məqalənizi oxuyub, hər şey yerindədirsə lehinə səs verəcəklər.--[[İstifadəçi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''''Anar'''''&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt; [[İstifadəçi müzakirəsi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Ⓜ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 10:04, 27 mart 2018 (UTC)

{{U|Sura Türksoy}} məqalə yaradarkən mənbə əvəzinə istinad yazın. Çünki mənbələr kitablardan göstərilir. Məs. mənbə; 
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. [[Sergey Yutkeviç|С. И. Юткевич]]; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına &quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim &quot;Azərbaycanfilm&quot;. 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 376-377.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.--[[İstifadəçi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''''Anar'''''&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt; [[İstifadəçi müzakirəsi:Anar Məmmədov|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''Ⓜ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:25, 27 mart 2018 (UTC)
== Dəvət ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Şəkil:Parade of the Army of Azerbaijan in Baku.jpg|150x150px]]
|bgcolor=&quot;grean&quot;|&lt;center&gt;'''Qafqaz İslam ordusu AXC mətbuatında'''&lt;/center&gt;
|-
|'''Salam {{PAGENAME}}. Sizi [[Vikipediya:Yaxşı məqalə namizədləri/Qafqaz İslam ordusu AXC mətbuatında|burada]]''' &lt;br/&gt; ''' keçirilən səsvermədə &lt;br/&gt; iştirak etməyə dəvət edirəm. 
|}--[[İstifadəçi:Wikipediya M|Wikipediya M]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Wikipediya M|müzakirə]]) 15:36, 8 iyun 2018 (UTC)

== Dəvət ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#FFD700;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;'''DƏVƏTNAMƏ'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!&lt;br&gt;''' [[Koroğlu Rəhimov]] məqaləsinin &quot;Yaxşı məqalə&quot;  statusunu əldə etməsi ilə əlaqədar, Sizi '''[[Vikipediya:Yaxşı məqalə namizədləri/Koroğlu Rəhimov]]''' səhifəsində keçirilən səsverməyə dəvət edirəm.
|}[[İstifadəçi:Anar Məmmədov|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;An&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#006000&quot;&gt;ar&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;#004000&quot;&gt;Məm&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#002000&quot;&gt;məd&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;ov&lt;/font&gt;''']] 06:44, 14 iyul 2018 (UTC)

== Mənbə azlığı ==

Salam. Redaktə edib, demək olar ki, sıfırdan işlədiyiniz bəzi məqalələrə (məsələn [[Tofiq Ağahüseynov]], [[Ömər Faiq Nemanzadə]], [[Əsgər ağa Gorani]], [[İsmayıl Əhmədzadə]] və s.) diqqət etdim, məqalələr ətraflıdı, genişdi, bütün bunlar əla. Lakin bir məqam var ki, 1-2 istinadı var məqalələrin. Bu ölçüdə məqalələrin 1-2 istinadı olması düzgün deyil. Sizə təklif edirəm ki, bu qədər əziyyət çəkirsiz belə böyük məqalələr işləyirsiz, məqalələrə kifayət qədər istinad əlavə etməməklə öz əziyyətinizi hədər etməyin. Mənbəsiz, istinadsız böyük bir məqalənin 1 cümlədən ibarət olan kiçik bir məqalədən heç bir fərqi yoxdu. Gözə sadəcə şəxsi fikir, köşə yazısı, söz yığını olaraq dəyir istinadsız məqalələr. Bu həm də obyektivlik və ensiklopediklik prinsipini pozur. Və bir də onu təklif edirəm ki, məqalələrdə istinadları çalışın [[Şablon:İstinad stili|İstinad stili şablonları]] ilə verin. Tarixi məqalələrin istinadlarına nümunə üçün bu [[Həsən ibn Əli]], müasir dövrlə bağlı olanlar üçünsə bu [[Cəmil Həsənli]] məqaləyə baxa bilərsiz. Dəyərli fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə--&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 21:51, 28 sentyabr 2018 (UTC)
:Salam, hörmətli [[İstifadəçi:Samral|Samral]] bəy, əvvəla məqalələrimə diqqət yetirib, qiymətləndirdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. İradlarınızi nəzərdən keçirəcəyəm. Göndərdiyiniz [[Cəmil Həsənli]] məqaləsinə diqqət edərkən gördüm ki, məqalənin xarici keçidləri facebook, tvitter kimi sosial şəbəkələrdən də verilib, bildiyim qədəri ilə vikipediya qaydalarına uyğun olaraq nə istinadlar da, nə də xarici keçidlər də sosial şəbəkələrdən keçid vermirdik. Qayda dəyişib? Təşəkkür edirəm! --[[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 17:14, 29 sentyabr 2018 (UTC)
::İstinadlarda istisna hallarda sosial şəbəkə səhifələrindən mənbə kimi istifadə edildiyini müşahidə etmişəm. Xarici keçidlərdə məqalənin sosial şəbəkədəki rəsmi səhifələrinə keçidin qadağan olub-olmadığını isə bilmirəm. Məsələn envikidəki Donald Tramp məqaləsində onun rəsmi Tvitter səhifəsi qeyd edilib.--&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 21:06, 29 sentyabr 2018 (UTC)

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Şəkil:Original Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Orijinal ulduz'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Sizi Vikipediyadakı yaxşı fəaliyyətinizə görə təltif edirəm.  [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:49, 7 yanvar 2019 (UTC)
|}

Təşəkkür edirəm, [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]!

== Məqalə adı ==
Salam həmkar. Məqalə yaradarkən o adda mövcud məqalə yoxdursa məqalə adı yanında dəqiqləşdirmə yazmayın. Məsələn: [[Guman Xocayev (şəhid)]] yazmağa ehtiyac yoxdu. [[Guman Xocayev]] yazsaz yetərlidi. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 09:23, 4 mart 2019 (UTC)

[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], təşəkkür edirəm, anladım! --[[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 11:25, 4 mart 2019 (UTC)

== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim idarəçilik statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#Baskervill_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)-yə_idarəçi_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə,--[[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 04:43, 16 may 2019 (UTC)
|}
== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim idarəçilik statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#NMW03_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)-ə_idarəçi_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə, --[[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 21:50, 16 iyun 2019 (UTC)
|}

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 00:48, 7 sentyabr 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19352807 --&gt;

== Şəkil lisenziyaları ==

Salam. Şəkil yükləyərkən sadəcə {{tl|GFDL}} lisenziyasını yerləşdirmək kifayət etmir. Zəhmət olmasa, nümunə üçün [[:Şəkil:Səməndər Rzayev.jpg|bu şəklin]] lisenziyasına baxın və bu qaydada yükləyin. Mənbənin qeyd olunması vacibdir. &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt;— [[İstifadəçi:Toghrul Rahimli|Toghrul Rahimli]] • &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul Rahimli|M]]/[[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Toghrul Rahimli|F]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 07:03, 12 sentyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Mixail Rodionov.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Mixail Rodionov.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin. &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt;— [[İstifadəçi:Toghrul Rahimli|Toghrul Rahimli]] • &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul Rahimli|M]]/[[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Toghrul Rahimli|F]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 08:32, 14 sentyabr 2019 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:56, 20 sentyabr 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19352807 --&gt;

== Fayl statusu [[:Şəkil:Pərviz Hüseynov (idmançı).jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Pərviz Hüseynov (idmançı).jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:17, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Konstantin Frolov.jpeg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Konstantin Frolov.jpeg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:17, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Aleksandr Vlasov.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Aleksandr Vlasov.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Gennadi Voronov.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Gennadi Voronov.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Əliağa Cəfərov.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Əliağa Cəfərov.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Əli Vəlioğlu.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Əli Vəlioğlu.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:İncəsənət və ədəbiyyat komandoru ordeni.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:İncəsənət və ədəbiyyat komandoru ordeni.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Aşıq Haşım Qubalı.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Aşıq Haşım Qubalı.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr|mənbə]] və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: &quot;[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası|Şəklin istifadə qaydası]]&quot;). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 gün'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. Buna görə də faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.--''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 11:39, 2 oktyabr 2019 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:27, 4 oktyabr 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19432325 --&gt;

== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid ; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia-logo-v2-az.png|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İDARƏÇİ SEÇKİSİ'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam!&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim Vikipediyada idarəçi seçilməyim ilə bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#Drabdullayev17 (müzakirə səhifəsi • fəaliyyətləri) üçün idarəçi statusunun verilməsi ilə bağlı səsvermə|səsverməyə]] dəvət edirəm. Hörmətlə --[[İstifadəçi:Drabdullayev17|Drabdullayev17]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Drabdullayev17|müzakirə]]) 18:11, 31 yanvar 2020 (UTC)
|}

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 18:46, 25 sentyabr 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Avtopatrul ==
Salam, Sura Türksoy. Fəaliyyətinizi nəzərə alaraq sizə [[Vikipediya:Avtopatrullar|Avtopatrul]] statusu verilmişdir. Gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. [[İstifadəçi:Eminn|'''&lt;font color=&quot;02557F&quot;&gt;Eminn&lt;/font&gt;''']] [[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|&lt;font color=&quot;02557F&quot;&gt;'''ismarıc'''&lt;/font&gt;]] 14:48, 4 noyabr 2020 (UTC)

Salam, hörmətli [[İstifadəçi:Eminn|'''&lt;font color=&quot;02557F&quot;&gt;Eminn&lt;/font&gt;''']] bəy, qiymətləndirdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. — [[İstifadəçi:Sura Türksoy|Sura Türksoy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Türksoy|müzakirə]]) 15:07, 4 noyabr 2020 (UTC)

== Use of GFDL ==
Hi! Sorry to write in English. I noticed that you and some other users have uploaded many files with the license {{tl|GFDL}}. GFDL is not a good license for images because they make it harder to use the files because of the license terms. Wikimedia Foundation decided in 2009 that Wikipedia etc. should not use GFDL as the sole license. So perhaps you would be willing to relicense your uploads and also add {{tl|CC-BY-SA-3.0}} (or {{tl|CC-BY-SA-4.0}} it just needs to be created first)? — [[İstifadəçi:MGA73|MGA73]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MGA73|müzakirə]]) 14:55, 2 avqust 2021 (UTC)

== Dəvət ==

Salam, həmkar. Sizi [[Vikipediya:Səsvermə/Kütləvi mesaj göndəricilər|kütləvi mesaj göndəricilər ilə bağlı vikiqayda üçün keçirilən səsvermədə]] iştirak etməyə, fikir bildirməyə dəvət edirəm. &lt;b&gt;[[User:Lavici|&lt;span face=&quot;Arial&quot; style=&quot;color: dark blue&quot;&gt;Lavici &lt;/span&gt;]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;&lt;u&gt;'''[[User talk:Lavici|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;mesaj?&lt;/span&gt;]]'''&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 14:35, 8 yanvar 2022 (UTC)

== İnzibatçı seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim inzibatçılıq statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İnzibatçılar#dancewithdevil_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)_inzibatçı_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə, [[user:dancewithdevil|dancewithdevil]] ([[user talk:dancewithdevil|müzakirə]]) 04:04, 9 iyul 2022 (UTC)
|}
== [[:Turan Əliyev (siyasətçi)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Turan Əliyev (siyasətçi)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Turan Əliyev (siyasətçi)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; &lt;span style=&quot;border:1px solid black;padding:1px;&quot;&gt;[[User:Grenzsoldat|&lt;font style=&quot;color:#2F373E;background:#62BDB7;font-family:sans-serif;&quot;&gt;'''Grenzsoldat'''&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt; 16:20, 13 noyabr 2023 (UTC)

== GFDL ==
Hello! Sorry to write in English. You have uploaded many files as {{tl|GFDL}}. GFDL is not a good license for media files. Perhaps you would also add {{tl|CC-BY-SA-4.0}}? --[[İstifadəçi:MGA73|MGA73]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MGA73|müzakirə]]) 19:18, 13 iyul 2024 (UTC)

[[Şəkil:BD-propagande colour en.jpg|thumb|sol|Niyə GFDL yaxşı bir lisenziya deyil.]]
Salam!

Siz bir neçə fayl yükləmisiniz və onlara GFDL lisenziyası vermisiniz.

GFDL fotolar üçün yaxşı bir lisenziya deyil, buna görə sizdən bu fotolara [[Şablon:CC-BY-SA-4.0]] əlavə etməyinizi xahiş etmək istərdim.

Həmçinin bütün fayllarda fotoqrafın kim olduğu barədə məlumat olmalıdır. Əgər siz fotoqrafısınızsa, &quot;Şəxsi foto&quot; və istifadəçi adınızı əlavə edə bilərsiniz. Əgər fotoqraf deyilsinizsə, mənbə əlavə etməlisiniz, məsələn URL.

Lisenziyanın təsdiqlənməsi mümkün olmalıdır. Əgər foto köhnədirsə, GFDL düzgün lisenziya olmaya bilər. Ola bilsin ki, bunun yerinə [[Şablon:PD-Old-70]] istifadə edilməlidir. Sadəcə fotoqrafın öldüyü ili əlavə etməyi unutmayın.

Yüklədiyiniz faylları yoxlamağı bacara bilərsinizmi? --[[İstifadəçi:MGA73|MGA73]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MGA73|müzakirə]]) 16:04, 19 mart 2025 (UTC)

== [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] bölməsində fəal olaq! :) ==

{{ombox
 | image = [[File:Updated DYK query.svg|50px|alt=|link=]]
 | text     = &lt;br&gt;&lt;center&gt;'''Sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik!'''&lt;/center&gt; &lt;br&gt; Salam, hörmətli Sura Türksoy! [[Ana səhifə]] üçün fərqli və maraqlı faktları axtarırıq! Buna görə də sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik! Yazdığınız və ya oxuduğunuz məqalələrdən bu bölmə üçün uyğun faktları aşkarlayıb təqdim edərək layihəyə öz töhfələrinizi verin! {{pb}} Siz həmçinin burada digərləri tərəfindən təqdim olunmuş faktları da dəyərləndirərək ümumi işə töhfələrinizi verə bilərsiniz. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər və uğurlar!
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
}}
[[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 03:31, 22 iyun 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Gadir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Gadir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8190799 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;
== [[:Əli Vəlioğlu]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Əli Vəlioğlu]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əli Vəlioğlu]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:59, 8 iyul 2025 (UTC)

== [[VP:Avtobioqrafiya|Avtobioqrafiya]] və [[VP:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı səsvermələr ==

Salam, {{pb}}

Sizi [[Vikipediya:Avtobioqrafiya|avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının lokal olaraq qəbulu üçün təşkil olunan səsvermələrdə iştirak etməyə dəvət edirəm. Səsvermə səhifələri: [[Vikipediya:Səsvermə/Avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:Səsvermə/IP blokundan azad olma (2-ci dəfə)]]. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər. {{pb}}

Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:15, 13 sentyabr 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8270151 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] əlavə və düzəlişlərlə bağlı səsvermə ==

Salam,

Sizi [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] düzəliş və əlavələrlə bağlı keçirilən '''[[Vikipediya:Səsvermə/İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları/Namizədlik şərtlərinə düzəliş və 15 gün tələbinin ləğvi barədə səsvermə|səsvermədə]]''' iştirak etməyə dəvət edirəm.

Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər.

Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:56, 29 sentyabr 2025 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&amp;oldid=8319813 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== [[:Dilşad Talıbova]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Dilşad Talıbova]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 00:36, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0og4flfq0g1cf2y8x9uprgv6m7qamkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nazim İmamverdiyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538064</id>
    <revision>
      <id>9015166</id>
      <parentid>8811922</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <origin>9015166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27188" sha1="0l7jnqy2cii4ycpuwlbtqe2hqjef0kk" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Nazim Əjdər oğlu İmamverdiyev
 |orijinal adı         = 
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 250px
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 17.2.1959
 |doğum yeri           = [[Tovuz rayonu]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         =Azərbaycanlı 
 |milliyyəti           = {{AZE}}
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = Geologiya
 |elmi dərəcəsi        = [[Professor]]
 |elmi adı             = Maqmatik süxurların geokimyası və petrologiyası, Qafqazın geodinamikası
 |iş yeri              = [[Bakı Dövlət Universiteti, Ümumi və tarixi geologiya kafedrasının müdiri]]
 |alma-mater           =  
 |təhsili              =Ali, Moskva Dövlət UNiversiteti 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri =Anar Vəliyev 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}
'''Nazim İmamverdiyev''' — [[geologiya]]-[[mineralogiya]] elmləri doktoru, [[Bakı Dövlət Universiteti|professor, Bakı Dövlət Universiteti]]nin Ümumi və tarixi geologiya kafedrasının müdiri.

== Həyatı ==
Nazim Əjdər oğlu İmamverdiyev 1959-cu il fevralın 17-də [[Tovuz]] rayonunun [[Dondarlı (Tovuz)|Dondar]] kəndində anadan olmuşdur. Tovuz rayonunun [[Sarıtala]] orta məktəbini 1975-ci ildə əla qiymətlərlə bitirən Nazim İmamverdiyev 1975-ci ildə o vaxtlar [[Heydər Əliyev]] tərəfindən [[Rusiya]]nın başqa şəhərlərinə oxumağa göndərilən yüzlərlə tələbənin biri olmuşdur. [[1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı|1980-]]ci ildə [[M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti|Moskva Dövlət Universiteti]]nin Geologiya fakültəsini &quot;[[Geokimya]]&quot; ixtisası üzrə müvəffəqiyyətlə bitirən Nazim İmamverdiyev təyinatla [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|Azərbaycan Elmlər Akademiyası]]nın Geologiya İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1980–1989-cu illərdə bu institutda o mühəndis, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] Geologiya İnstitutunun gənc alimlər və mütəxəssislər şurasının sədri olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.facebook.com/tovuzlulr/posts/422396227920823:0 |title=Nazim İmamverdiyev.Facebook |access-date=2018-02-18 |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804210914/https://www.facebook.com/tovuzlulr/posts/422396227920823:0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Elm və fəaliyyəti ==
Nazim İmamverdiyev birinci dəfə olaraq respublikada ən cavan yaşlı [[Vulkanizm|vulkanitl]]ərin geokimyasını və [[petrologiya]]sını öyrənmiş və 1989-cu ilin əvvəlində &quot;Kəlbəcər törəmə çökəkliyinin gecorogen vulkanizminin petrologiyası və geokimyası&quot; mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müvəffiqiyyətlə müdafiə etmişdir. [[Dissertasiya]]nı müvəffəqiyyətlə müdafiə edən Nazim İmamverdiyevi Bakı Dövlət Universitetinə işə dəvət edilmişdir. N. İmamverdiyev 1989-cu ilin oktyabr ayından Bakı Dövlət Universitetinə elmi işçi vəzifəsinə götürülmüşdür. 1994-cü ildə baş elmi işçi, 1995–1997-ci illərdə Geologiya fakültəsində baş müəllim, 1997-ci ildən 2004-cü ilə kimi dosent, 2004-cü ildən hal-hazıra kimi professor, 2022-ci ildən Ümumi və tarixi geologiya kafedrasının müdiridir

Nazim Əjdər oğlu İmamverdiyev 2002-ci il dekabrın 30-da AMEA-nın Geologiya İnstitutunun ixtisaslaşdırılmış şurasında &quot;[[Kiçik Qafqaz]]ın gec [[Kaynozoy erası|kaynozoy]] vulkanitlərinin petrologiyası və geokimyası&quot; mövzusunda doktorluq [[dissertasiya]]sını müdafiə etmişdir.

N. İmamverdiyev bir çox Beynəlxalq konfransların iştirakçısı olmuş və elmi işlərinin nəticələrini bu simpozium və konfranslarda məruzə etmiş, simpoziumların sertifikatlarını almışdır.

Petroloji-geokimyəvi tədqiqatlar əsasında ilk dəfə olaraq Kiçik Qafqazın gec kaynozoy vulkanizminin geodinamik və fiziki-kimyəvi kristallaşma şəraitlərini təyin etmiş, mantiya metasomatozuna məruz qalmış mənbələrin ərimə paylarını və ilkin maqmaların tərkiblərini müəyyən etmişdir. Ilk dəfə olaraq Kiçik Qafqazın gec kaynozoy vulkanizminin əmələ gəlməsində mantiya plyümlərinin rolunu müəyyən etmiş, bu vulkanizmin petrgeokimyəvi modelini qurmuşdur.

N. İmamverdiyevin elmi əsərlərinə dünya alimlərinin nəşr etdikləri dərslik və məqalələrdə istinad edilir. Dünya alimləri və Universitetləri arasında yüksək H indeksinə malik alimdir. 2024-cü ilin sonunda onun H-indeksi 8-ə qalxmış, BDU alimləri arasında 41-ci, Respublika üzrə isə 168-ci olmuş və Yer elmləri sahəsində çalışan 10 alimnən biridir.

Nazim İmamverdiyev hal-hazırda Azərbaycan Pespublikası Prezidenti yanında AAK-ın Yer elmləri üzrə ekspert şurasının üzvü, Yer elmləri üzrə Problem Şuranın üzvüdür, BDU-nun Geologiya fakültəsinin Elmi Şurasının üzvü, Tələbə Elmi Cəmiyyətinin rəhbəridir.

300-ə yaxın məqalənin, o cümlədən 8 monoqrafiya və dərsliyin, 3 xəritənin, proqram və metodik göstərişlərin müəllifidir, onun rəhbərliyi altında 3 nəfər Yer elmləri sahəsində fəlsfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmiş, hal-hazırda 2 doktorantın elmi rəhbəridir.

== Elmi dərəcə və elmi adları ==
* 2008, Professor
* 1999, Dosent
* 2002, Geologiya–mineralogiya elmləri doktoru &quot;Kiçik Qafqazın gec kaynozoy vulkanizminin petrologiyası və geokimyası&quot;
* 1989, Geologiya–mineralogiya elmləri namizədi &quot;[[Kəlbəcər]] Törəmə Çökəkliyinin gec orogen vulkanizminin petrololoji-geokimyəvi xüsusiyyətləri ([[Kiçik Qafqaz]])&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İctimai fəaliyyəti ==
* 2011–2024-Respublika Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının Yer elmləri üzrə elmi şuranın üzvü.
* 2022-hal-hazırda Ümumi və tarixi geologiya kafedrasının müdiri
* 2008–2022 – Faydalı qazıntılar kafedrasının professoru
* 2008-hal-hazırda– Geologiya Fakültəsi Elmi Şurasının üzvü
* 2004-hal-hazırda– Geologiya Fakültəsi Tələbə Elmi Cəmiyyətinin rəhbəri
* 1983–1988 — AMEA-nın Geologiya İnstitutunun Gənc Alimlər Şurasının sədri&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Bakı Dövlət Universiteti.Geologiya Fakultəsi.Kafedranın Professoru.Nazim İmamverdiyev |url=http://geology.bsu.edu.az/az/content/kafedranin_professoru_451 |access-date=2018-02-18 |archive-date=2020-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225233218/http://geology.bsu.edu.az/az/content/kafedranin_professoru_451 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Seçilmiş əsərləri ==
* '''2023,''' Origin of the Filizchay ore field (the southern slope of the Greater Caucasus)// Journal of Geology, Geography and Geoecology v.32 No 4, 839–848. &lt;nowiki&gt;https://doi.org/https://doi.org/10.15421/112374&lt;/nowiki&gt; co-author: Sattar-zade N. A) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2023,'''The peculiarities of the main ore-forming components distribution in the Filizchay field of the southern slope of the Greater Caucasus // Visnyk of Taras Shevchenko National University of Kyiv: Geology, Kyiv, 2 (101), 43–50 &lt;nowiki&gt;https://geology.bulletin.knu.ua/article/view/1093/869&lt;/nowiki&gt; (co-author: Sattar-zade N. A) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2022,''' Геохимические особенности и зональность залежи Филизчайского колчедан-полиметаллического месторождения (Южный склон Большого Кавказа) // Известия Высших Учебных Заведений, Северо-Кавказский регион, 4–2, 60–76. doi: 10.18522/1026-2237-2022-4-2-60-76 (со-автор: Н. А. Сатар-заде) (indexing bases — RSCI on the Web of RSCI on the Web Science platform)
* '''2022,''' Filizchay pyrite-polymetallic deposit (the southern slope of the Greater Caucasus) — as a typical representative of the SEDEX type pyrite deposits // Journal of Geology, Geography and Geoecology, — Dnipro, Ukraine. — Vol 31, No 4,643–652; doi:10.15421/1122560 (co-author: Sattar-zade N. A) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2022,''' Влияние древнего субдукционного процесса на образование позднеколлизионного вулканизма Mалого Кавказа // Труды Карельского научного центра Российской академии наук, 5, 38–41 &lt;nowiki&gt;http://journals.krc.karelia.ru/index.php/&lt;/nowiki&gt; precambrian/article/view/1653 doi: &lt;nowiki&gt;http://dx.doi.org/10.17076/geo1653&lt;/nowiki&gt; (indexing bases -Georef)
* '''2022,''' Petrogeochemical features of the Bajocian island-arc volcanism of the Lesser Caucasus (Azerbaijan) // Journal of Geology, Geography and Geoecology, — Dnipro, Ukraine. — Vol 31, No 2, 280–292. &lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.15421/112226&lt;/nowiki&gt; (co-authors: Orudzov A. I., Valiyev A. A., Mursalov S. S.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2021,''' The discovery of structural elements and zones of hydrothermal alterations by using ASTER satellite data in the margins of Gadabay and Murovdag ore districts (Lesser Caucasus, Azerbaijan) // Journal of Geology, Geography and Geoecology, — Dnipro, Ukraine. — Vol 30, No 3, 512–527 doi: 10.15421/112147(co-authors: Mansurov M., Mursalov S., Kerimov V., et al.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2021,''' Prospects of newly discovered Ugur area in the northwest of the Gedabey ore district (Lesser Caucasus, Azerbaijan) // Visnyk of Taras Shevchenko National University of Kyiv: Geology, Kyiv, 2(93), pp.53–63. doi.org/10.17721/1728–2713.93.06%C2%A0 (co-authors: Baba-zadeh V., Mursalov S., Valiyev A., Mansurov M., İsmayilova A.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2021,''' Эпитермальное золотосульфидное месторождение Тулаллар: особенности строения, геолого-структурная характеристика и закономерности оруденения // Горный журнал, 9, c.53–60, Doi:10.17580/gzh.2021.09.09 (со-авторы: Баба-заде В., Исмаилова Н.,Абдуллаева Ш.) (indexing bases – SCOPUS)
* '''2021,''' Non-destructive analysis of materials by neutron imaging at the TITAN facility // Eurasian Journal of Physics and Functional Materials № 5(1), рр. 6–14(co-authors K. M. Nazarov, Mukhametuly, S. E. Kichanov et al.) (indexing bases –SCOPUS)
* '''2021,''' Геохимические особенности Тулаларского золоторудного поля // Известия Учебных заведений. Северо-Кавказский регион. Естественные науки, № 1, с.39–51. Doi:10.18522/1026-2237-2021-1-39-51 (со-авторы: Баба-заде В., Исмаилова Н.,Абдуллаева Ш.) (indexing bases –RSCI on the web of sciences)
* '''2021''', New perspective Reza gold deposit (Gedabek ore district, Lesser Caucasus, Azerbaijan) // Journal of Geology, Geography and Geoecology, — Dnipro, Ukraine. — Vol 30, No 1, pp.53–64. DOI: 10.15421/112106 (co-authors: Baba-zadeh V., Valiyev A., Mansurov M., Abdullayeva Sh.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2020,''' New promising mineralized zones and deposits of the northwestern flank of the Gedebey ore district // Mining Journal of Kazakhstan, No. 6 (182), p. 14–21. (co-authors Baba-zadeh V. M., Mursalov S. S., Veliyev A. A.)
* '''2020,''' Petrogeochemical features of the Neogene collision volcanism of the Lesser Caucasus (Azerbaijan) // Journal of Geology, Geography and Geoecology, 29(2), p.289–303.&lt;nowiki&gt;https://doi.org/https://doi.org/10.15421/112027&lt;/nowiki&gt; (co-authors Gasanguliyeva M., Kerimov V., Kerimli U.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2020,''' Rare-Earth Elements in Magmatic and Metasomatic Rocks of Murovdag Ore Area (Lesser Caucasus) //Geochemistry International, 2020, Vol. 58, No. 2, pp. 229–234. © Pleiades Publishing, Ltd., 2020. ISSN 0016–7029, Impact Factor: 0,835 (co-authors Baba-zadeh V. M., Mansurov M. I., Abdullayeva Sh. F.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2019''', Low-Temperature Acidic Melts of Bazman Volcano (Iran) // Doklady Earth Sciences, vol. 485, part 2, pp. 422–425. Impact Factor: 0,597 (co- authors Romanko A. E., Prokofiev V. Yu., Vikentiev I. V., Heydari M.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2019,''' Geochemical anomalies in the NW flank of Gedabek mine (Lesser Caucasus, Azerbijan) // International Journal of Mining Science (IJMS) Volume 5, Issue 1, 2019, PP 31–42 ISSN 2454–9460 (Online) DOI: &lt;nowiki&gt;http://dx.doi.org/10.20431/2454-9460.0501005&lt;/nowiki&gt; www.arcjournals.org (co-authors Baba-zadeh V. M., Mursalov A. A., Abdullayeva Sh. F., Valiyev A. A.)
* '''2018,''' Petrogenesis of the Late Cenozoic collision volcanism in the central part of the Lesser Caucasus (Azerbaijan) // Russian Geology and Geophysics v.59, issue 1, 2018, p.42–55 &lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1016/j.rgg.2018.01.003&lt;/nowiki&gt; Impact Factor: 1,293 (co-authors Gasanguliyeva M. Ya., Babayeva G. J., Abdullayeva Sh. F., Valiyev A. A.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2017,''' Formation of the late Cenozoic volcanic complexes of the Lesser Caucasus // Geotectonics, 2017, Vol. 51, No. 5, pp. 489–498. ISSN 0016–8521. &lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1134/S0016852117050041&lt;/nowiki&gt; Impact Factor: 0.968 (co-authors Baba-zadeh V. M., Gasanguliyeva M. Ya., Babayeva G. J., Abdullayeva Sh. F., Valiyev A. A.) (indexing bases — Emerging Sources Citation Index. Web of Science Core Collection)
* '''2017,''' Genesis of Au-containing magmatic deposits of the non-ferrous metals in island-arc structures (Lesser Caucasus and East Pontids), data on inclusions and isotopic investigations // International Journal of Mining Science Volume-3 Issue-2, 2017 Download |  Full Text HTML | Page No : 26–39 DOI: &lt;nowiki&gt;http://dx.doi.org/&lt;/nowiki&gt; 10.20431/2454–9460.0302003 (co-authors Shahla Abdullayeva, Vasif Baba-zadeh, Sergo Kekeliya, Maren Kekeliya)
* '''2017''', Условия образования цеолитовых месторождений Газахского прогиба (Малый Кавказ) // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Инженерные исследования. 2017, т.18, № 4, с.480–496. DOI 10.22363/2312-8143-2017-18-4-480-496 (со-авторы Расулова С. К., Баба-заде В. М., Белоусов П. Е., Викентьев И. В.)
* '''2016,''' Kiçik Qafqazin mərkəzi hissəsində gec kaynozoy kolliziya vulkanizminin mənbələri və təkamülü // Bakı Universitetinin xəbərləri, təbiət elmləri seriyası, 2016, № 1, s.106–115 (Həmmüəlliflər Xasayev A. İ., Vəliyev A. Ə., Həsənquliyeva M. Y., Dadaşeva K. A.)
* '''2015,''' Thermochronometric evidence for Miocene tectonic reactivation of the Sevan-Akera suture zone (Lesser Caucasus): a far-field tectonic effect of the Arabia-Eurasia collision? // Sosson, M., Stephenson, R. A. &amp;Adamia, S. A. (eds) Tectonic Evolution of the Eastern Black Sea and Caucasus. Geological Society, London, Special Publications, 428, &lt;nowiki&gt;http://doi.org/10.1144/SP428.4&lt;/nowiki&gt; # 2015 Impact factor 2,58 (co- authors William Cavazza, Irene Albino, Massimiliano Zattin) (indexing bases –SCOPUS)
* '''2015,''' New perspective Gadir mineralization field in Gedabey ore region // Reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan 2015, № 2, p.74–79 (co- authors Babazadeh V. M., Veliyev A. A., Abdullayeva Sh. F., Mammedov S. M., İbrahimov J. R., Bayramov A. A.)
* '''2015,''' Петрогеохимическая модель позднеплиоцен-четвертичного коллизионного вулканизма Малого Кавказа // Bakı Universitetinin xəbərləri, təbiət elmləri seriyası, 2015, № 1, s.66–80 (Həmmüəlliflər Vəliyev A. Ə., Həsənquliyeva M. Y.)
* '''2015,''' Среднеюрский островодужный вулканизм и связанное с ним золотое оруденение Човдарской площади (Малый Кавказ, Азербайджан) // Отечественная геология, 2015 № 2, с.43–56, импакт фактор 0,269 (соавторы Салманлы Р. М., Мусаев Ш. Д., Мансуров М. И.)
* '''2014,''' Линеаментная тектоника и рудообразование (дистанционные и наземные геологические данные) // Bakı Universitetinin xəbərləri, təbiət elmləri seriyası, № 4, s.94–115 (соавторы Баба-заде В. М., Абдуллаева Ш. Ф.)
* '''2013,''' East Iran, Middle East: New tectonic-magmatic-metallogenic data, &quot;hot&quot; tectonics, problems, inclusions, hydrocarbons and constraints // Bakı Universitetinin xəbərləri, təbiət elmləri seriyası, № 2, s.131–142 (co- authors Romanko A. E., Prokofiev V. Yu., Vikentiev I. V., Heydari M.)
* '''2013,''' Kiçik Qafqazin mərkəzi hissəsinin Neogen yaşli andezit-dasit-riolit formasiyasinin formalaşmasinda amfibolun rolu haqqinda. Azərbaycan MEA Xəbərləri, Yer elmləri seriyası, № 3, s.16–22 (həmmüəllif Həsənquliyeva M. Y.)
* '''2013,''' Alpine Tectonic-magmatic-metallogenic Peculiarities in West Baluchestan, Middle East: New Data, &quot;Hot&quot; Tectonics, Inclusions, Discussion, Hydrocarbons (HC), and Constraints // Universal Journal of Geoscience. vol. 1 (3). p.130–138. /// doi: 10.13189/ujg.2013.010303. (co- authors Romanko A., Prokofiev V., Vikentiev I., Savichev A., Stepanov S.)
* '''2012,''' Металлогения Азербайджана и перспективы поисков и прогноза месторождений благородных и цветных металлов // Bakı Universitetinin xəbərləri, təbiət elmləri seriyası, 2012, № 3, s.59–70 (соавторы Баба-заде В. М., Каландаров Б. Г., Абдуллаева Ш. Ф., Керимли У. И.)
* '''2010''', Вопросы петрогенезиса позднекайнозойского коллизионного вулканизма Малого Кавказа // Отечественная геология 2010, № 6, Москва, с.33–42. (соавторы Гасангулиева М. Я., Велиев А. А. Мамедов М. Н. Бабаева Г. Д.)
* '''2010''', Geochemistry and tectonics of Cenozoic volcanism in the Lesser Caucasus (Azerbaijan) and the Peri-Arabian region: Collision-induced mantle dynamics and its magmatic fingerprint // International Geology Review, volume 52, issue 4–6, pp.536–578. Five-Year Impact Factor 2.432, (co- authors Yildirim Dilek, Şafak Altun-kaynak)
* '''2008,''' Деламинация субдуцированного литосферного слэба как причина проявления позднекайнозойского коллизионного вулканизма Малого Кавказа // Вестник Бакинского Университета. Серия естественных наук № 3, с.123–138
* '''2007''', Геохимия верхнеплиоцен-четвертичного вулканизма Малого Кавказа: петрогенезис, характеристика мантийного источника // В сб.: &quot;Научное наследие Академика М. А. Кашкая. Взгляд из XXI века&quot; Баку, с. 139–152 (Həmmüəlliflər M. Y. Həsənguliyeva, A. Ə. Vəliyev).
* '''2007,''' Петро-геохимические аспекты генезиса позднекайнозойского коллизионного вулканизма Малого Кавказа // В кн.: &quot;Проблемные вопросы геодинамики, петрологии и металлогении Кавказа&quot;. Баку, с.104–113. (Həmmüəlliflər M. Y. Həsənguliyeva, R. Q. Əsgərov)
* '''2006''', Особенности развития позднекайнозойского коллизионного вулканизма Кавказского сегмента Альпийско-Гималайского пояса // Вестник Бакинского Университета. Серия естественных наук. № 4, c.95–103.
* '''2003''', Геохимия редкоземельных элементов позднекайнозойских вулканических серий Малого Кавказа // Геохимия, № 4, Москва, с. 425–442, Geochemistry International vol. 41, № 4. 2003.pp. 379–394 (Impact- Factor 0,350)
* '''2003,''' Физико-химические условия кристаллизации позднекайнозойских вулканических формаций Малого Кавказа // Петрология. т.11. № 1. Москва, с.82–1 Petrology vol.11, №.1. 2003. pp. 75–93. (Impact — Factor 0,619)
* '''2000,''' Природа и условия эволюции составов первичных магм верхнеплиоцен-четвертичных субщелочных базальтоидов Малого Кавказа // Геохимия, № 3, Москва, с.341–345.
* '''1999,''' Минералогические особенности и эволюция состава породообразующих и акцессорных минералов пород позднекайнозойских вулканических серий Малого Кавказа //Минералогический журнал т.21, № 5/6, Киев, с. 93–100
* '''1996,''' Neogene-Quaternary volcanism in the Lesser Caucasus, Azerbaijan // Acta Vulcanologica.vol. 8(1), Italy, p.111–113 (Həmmüəllif M. N. Məmmədov)
* '''1993,''' Геохимия верхнеплиоцен-четвертичных субщелочных базальтоидов М. Кавказа // Геохимия, № 3, Москва, с. 373–382 Geochemistry International 2000, vol. 38, №.3, p.p.304–308.
* '''1992,''' Геохимия элементов группы железа в четвертичных вулканитах Азербайджана // Изв. Вузов, Геология и Разведка, № 3, Москва, с.61–65.
* '''1989,''' Особенности эволюционного преобразования состава субщелочной нефелин-нормативной базальтоидной магмы в процессе фракционной кристаллизации (на примере М. Кавказа) // Геология и геофизика, № 4, Новосибирск, с. 94–101. (Həmmüəlliflər M. N. Məmmədov, S. Ə. Mahmudov, L. İ. Panina)

== Kitablar və Xəritələr ==
* '''2022,''' Petrografiya. Baki, &quot;Bakı Universiteti&quot;. 514 s. (ali məktəblər üçün dərslik). 2-ci nəşr. (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, M. N. Məmmədov).
* '''2021,''' Updates in Volcanology — Transdisciplinary Nature of Volcano Science, Edited by Károly Németh. London, United Kingdom, 408 p. 2021. Chapter 3. Late Cenozoic Collisional Volcanism in the Central Part of the Lesser Caucasus (Azerbaijan), p.43–70, (&lt;nowiki&gt;http://dx.doi.org/10.5772/intechopen.87815&lt;/nowiki&gt; in the Book Citation Index in Web of Science™ Core Collection (BKCI)) (co-author Valiyev A. A.)
* '''2017,''' Kiçik Qafqazın gec kaynozoy kolliziya vulkanizminin petrologiyası və geokimyası. Bakı, &quot;Leman&quot; nəşriyyatı, 320 s. (Həmmüəlliflər A. Ə. Vəliyev, M. Y. Həsənquliyeva) (monografiya).
* '''2009,''' Тектоническое развитие, геодинамическая формирования и закономерности размещения месторождений полезных ископаемых Кавказского сегмента Средиземноморского пояса (Азербайджан). Баку, изд-во &quot;Озан&quot;, 146 c. (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, A. Ş. Mehdiyev, A. M. Paşayev, Q. Ş. Məmmədov, A. Ə. Məsimov, D. M. Əhmədov). (monoqrafiya).
* '''2008,''' Maqmatik proseslərin geokimyası (petroloji əsaslarla). Baki, &quot;Bakı Universiteti&quot;. 192 s. (ali məktəblər üçün dərslik).
* '''2007,''' Petrografiya. Baki, &quot;Bakı Universiteti&quot;. 512 s. (ali məktəblər üçün dərslik). (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, M. N. Məmmədov).
* '''2000,''' Maqmatik formasiyalar. Bakı, &quot;Nafta-Press&quot;. 250 s. (ali məktəblər üçün dərslik). (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, F. A. Axundov, M. N. Məmmədov).
* '''2000''', Геохимия позднекайнозойских вулканических комплексов Малого Кавказа. Баку, &quot;Nafta-Press&quot;, 192 с. (monoqrafiya).
* '''2008''', Filiz faydalı qazıntı yataqlarının proqnozu ilə Azərbaycanın regional çatlılıq xəritəsi. Miqyas 1: 600 000. Baki Kartoqrafiya fabriki, (2 vərəq). (xəritə). (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, A. Ş. Mehdiyev, A. M. Paşayev, Q. Ş. Məmmədov, A. Ə. Məsimov, D. M. Əhmədov, Z. İ. Məmmədov).
* '''2007,''' Azərbaycanın kosmotektonik xəritəsi. Miqyas 1: 600 000. Baki Kartoqrafiya fabriki, (2 vərəq). (xəritə) (Həmmüəlliflər V. M. Babazadə, A. Ş. Mehdiyev, A. M. Paşayev, Q. Ş. Məmmədov, A. Ə. Məsimov, D. M. Əhmədov).

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://istedadlarla.blogspot.com/2012/06/imamverdiyev-nizami-nazim-oglu.html Azərbaycan XXI əsrə istedadlarla: İmamverdiyev Nizami Nazim oğlu]
* [https://www.linkedin.com/in/nazim-imamverdiyev-43342633 Nazim İmamverdiyev]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}

[[Kateqoriya:Tovuz rayonunda doğulanlar]]</text>
      <sha1>0l7jnqy2cii4ycpuwlbtqe2hqjef0kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ələddin Şamilov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539705</id>
    <revision>
      <id>9015338</id>
      <parentid>9014596</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UmidShamdin</username>
        <id>350954</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi məqalələr */</comment>
      <origin>9015338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21423" sha1="2cywvc5ez44l3odhtjtlrhg8k0cg802" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Ələddin Şamilov
 |orijinal adı         = Şamilov Ələddin Xaliqverdi oğlu
 |digər adları         = 
 |şəkil                = Ələddin Şamilov.jpg
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = Ələddin Şamilov 
 |piktoqram            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = Əlövsət, Zəfər
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = tədqiqatçı
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; width:260px; margin:8px 0 15px 15px;&quot;&gt;
[[Fayl:Aladdin samilov 12.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov əcnəbi tələbələrlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 2.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov müəllimlərlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 3.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov və dostu Əli Məhərrəmov]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 4.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 5.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 7.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Əlövsətlə birgə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov-6.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Zəfər]]
&lt;/div&gt;

'''Ələddin Xalıqverdi oğlu Şamilov''' ({{DVTY}}) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor. American mathematical Society və Springer elmi jurnallarının Türkiyə Respublikası tərəfindən resenzenti olub. 

== Həyatı ==
Ələddin Şamilov 1943-cü ildə Basarkeçər rayonunun Qoşabulaq kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuş, 1963-cü ildə Gəncə Dövlət Universitetinin Fizika-Riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, iki il əsgərlik, daha sonra isə iki il anadan olduğu kənddə müəllim işləmiş və 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (ADU) Diferensial və İntegral Tənliklər kafedrasının aspirantı və 1969-cu ildə isə müəllimi seçilmişdir.

1972-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluk dissertasiyasını Moskva V. A. Steklov İnstitutunun dəstəyi ilə Ukrayna Elmlər Akademiyası Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda və Novosibirsk Dövlət Universitetində müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.

1977-ci ildə M. Y. Lomosonov adına Moskva Dövlət Universitetinin İxtisas Yüksəltmə fakültəsindən məzun olmuşdur.

1978-ci ildə BDU-nun Dosenti, 1987-ci ildə Professoru elmi adını almışdır. BDU-nun Mexanika-Riyaziyyat Fakültəsi ilə yanaşı Azərbaycan və diğər ölkələrin universitet müəllimləri üçün İxtisas Yüksəltmə fakültəsində dərs vermiştir.

Riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə aid səkkiz kitabı və bir şeir kitabı vardır, on iki elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirmişdir, 150-dən çox elmi əsəri beynəlxalq ve yerli jurnallarda çap olunmuşdur. BDU-da elmlər doktoru müdafiə şurasının həmsədri, Ümumi Riyaziyyat Kafedrasının müdiri (1996–2000) işləmişdir.

1999-cu ildə Türkiyə Cumhuriyyəti Eskişehir Osmangazi Universitetinə dəvət olunmuş və 2001-ci ildən etibarən Anadolu Universiteti Statistika bölümünün Professoru olaraq işləyir. BDU və fakültə elmi şuralarının üzvü olmuşdur. 

== Əsas elmi nəticələri ==
Funksiyonal differensial tənliklər və abstrakt differensial tənliklər üçün parametrdən asılı olan xüsusi sərhəd problemlərinə baxılmış və bu problemlərin həlli üçün &lt;br&gt;a) asılı dəyişənlər metodu;
b) asılı olmayan dəyişənlər metodu işlənib hazırlanmışdır. Xüsusi törəməli differensial tənliklər üçün sərbəst sərhədli bölgələrdə xüsusi problem təklif edilmiş və bu problemin həllinin varlığı, yoxluğu kimi məsələlər həll edilmişdir.

Riyazi Statistikada mühüm tətbiqləri olan MaxMaxEnt, MinMaxEnt, MaxMinxEnt və MinMinxEnt olmakla Ümumiləşdirilmiş Entropi Optimallaşdırma Metodları təklif edilmiş ve bu metodların müxtəlif elm sahələrinə tətbiqləri tələbələri ilə birlikdə göstərilmişdir.

Stokastik Diferansiyal Dənkləmlere ait araşdırmalar tətqiqatı aparılmış və mühüm nəticələr əlde edilmişdir. Bu sahəde elmler doktoru yetişdirməkdə davam edir. Əldə olunmuş nəticələrin hamısı SCI –ə aid jurnallarda çap olunmuşdur.

== Elmi məqalələr ==

* Estimation of cumulative distribution function with spline functions&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nizamitdinov |first1=Akhlitdin |last2=Shamilov |first2=Aladdin |year=2017 |title=Estimation of Cumulative Distribution Function with Spline Functions |url=https://www.naun.org/main/NAUN/economics/2017/a342015-027.pdf |journal=International Journal of Economics and Statistics |language=en |volume=5 |pages=91–95}}&lt;/ref&gt;

* Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Özdemir |first2=Sevda |year=2017 |title=Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-survival-data-analysis-by-minminxent-and-maxminxent-methods-75437.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=23–34 |doi=10.5336/biostatic.2016-52392}}&lt;/ref&gt;

* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Kalathilparmbil |first2=Çiğdem |last3=Ozdemir |first3=Sevda |year=2017 |title=An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis |url=https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=74452 |journal=Journal of Modern Physics |language=en |volume=8 |issue=3 |pages=349–364 |doi=10.4236/jmp.2017.83024}}&lt;/ref&gt;

* On Several New Generalized Entropy Optimization Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=On Several New Generalized Entropy Optimization Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-on-several-new-generalized-entropy-optimization-methods-74646.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=110–115}}&lt;/ref&gt;

* Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems |url=https://www.davidpublisher.com/index.php/Home/Article/index?id=27663.html |language=en |doi=10.17265/2159-5291/2016.08.002}}&lt;/ref&gt;

* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* Information Worth of MinMaxEnt Models for Time Series
* Generalized Entropy Optimization Distributions Dependent on Parameter in Time Series
* Generalized entropy optimization problems with finite moment functions sets
* On the identifiability of finite mixtures based on the union of logarithmic series and discrete rectangular families
* Some relationships between entropy values of entropy optimization distributions for time series
* A new method for estimating the missing value of observed time series and time series forecasting
* A new concept of relative suitability of moment function sets
* Use of MinMaxEnt distributions defined on basis of MaxEnt method in wind power study
* Finite Mixtures of MaxEnt Distributions
* Generalized Entropy Optimization Problems And The Existence Of Their Solutions
* A Fano Huffman Based Statistical Coding Method
* Parameter Estimation Using Different Information-Theoritical Divergence Measures
* On a Functional Defined by Means of Kullback Leibler Measure and its Statistical Applications
* Estimation by Combining MinxEnt Principle and time Series Analysis
* Statistical Structure of Printed Turkish English German French Russian and Spanish
* The Distribution of Minimizing Maximum Entropy Alternative to Weibull Distribution for Wind Speed
* The Applications of Construction of MinxEnt Probability Distributions
* Approach to Multimodal Distributions with Maximum Entropy
* A Development of Entropy Optimization Methods
* New method of obtaining probability distributions based on maximum entropy principle
* A Method of Obtaining Distributions of Transformed Random Variables by Using the Heaviside and the Dirac Generalized Functions
* On a new concept of generilized probability density function to systems of random variables
* On Existence and Nonexistence of Classical Solution of Generilized Ballistical Problem for a Class of Nonlinear Elliptical Equations
* On solvability generilized balistical problem for a class of nonlinear equations
* Generalized Solution of Generilized Ballistical Problem for a Differential Equation of Elliptical Type
* Computer Programming of a Numerical Integration Method and Some Applications
* On the New Conditions For Solvablitly and nonsolvability of Generalized Ballistical Problem for an Elliptic Equation
* On the theory of special values problems for non-linear abstract differential equations
* On the theory of generalized ballistical problems for nonlinear abstract differential equations
* K.T. Akhmedov about the applied methodical problems of mathematics
* Preparing of the Bidding Cost Schedule Used to Optimum Estimation Curves in Construction Industry — An Application for TTL Using Curvefitting Methods
* On theory of a ballistic problem for the nonlinear abstract differential equation with the main linear part
* Ballistical problem with its generalizations and methods of their investigations
* On special boundary value problems for abstract differential equations in Hilbert space
* Special boundary value problems for differential equations in a Hilbert space
* On global solvability of some variants of special boundary value problems for the second order elliptic equations
* On solvability and nonsolvability of a variant of boundary value problems with a free bound for a second order abstract differential equations
* Solvability and unsolvability of a certain boundary value problem with a free boundary for abstract second order differential equations
* On solvability of a special boundary value problem for elliptic equations
* On solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Sufficient conditions of solvability for boundary value problems with a free bound
* On existence and nonexistence of solutions of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On theory of special boundary problems for abstract differential equations
* Solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Solvability of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On a problem with unknown parameter and the additional functional restricuion
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for functional -differential equations of the n-th order
* Solvability of a special problem for functional -differential equations of the n-th order
* The theorems of existence and uniqueness of the solution of a special problem for functional-differential equations of a neutral type
* On existence and nonexistence of the weak solutions of the generalized ballistic problem for an elliptic equation
* On existence of the solutions of a ballistic problem for the second-order differential-deviating equations, depending on the unknown solutions and its derivative
* Some Problems of theory equations with smooth operators
* On existence and nonexistence of solutions of a ballistic problem for the second-order functional differential equations
* The Newton-Kantorovich method applied to the problem with a parameter for the integral equation with a deviate
* A problem for ordinary differential equations
* On existence and uniqueness of the weak solution of a problem for the elliptic equation
* Correction of a special problem for the elliptic equation with a chosen variable
* Solvablity of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* A boundary value problem with a parameter for the nonlinear differential-deviating equation of a neutral type
* Solvability of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* Conditions of solvability of a problem for the second order differential equations with a deviate depending on the unknown solution and its derivative
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for the second-order differential equations with a deviate .depending on the unknown solution and its derivative
* Differentiability of some operators
* Solvablity of a problem for the elliptic equations
* Differentiable dependence on input data of solutions of the ballistic problem
* On a problem for the elliptic equation and conditions of its solvability
* On theory of a ballistic problem
* On a problem for partial differential equations
* Some new conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations
* On theory of special boundary problems for the second-order differential-deviating equations
* On the smoothness of some special operators
* On the smoothness of some functionals given in an implict form by a functional equations
* On sufficient conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations of neutral type
* On a problem for differential equations
* Conditions of solvability for a boundary problem
* On an approach to solvability of special boundary problems
* Necessary conditions ofoptimality for a dynmic system with control parameters
* On existence of solutions of functional differential equations
* On the boundedness of solutions of linear difference-differential equations of a neutral type
* Application of the quasilinearization method for a system with nonlinear boundary conditions
* On boundedness of solutions for a class of nonlinear equations with variable delays
* On boundedness of solutions for linear differential equations with variable argument delays

== Kitablar ==

* In Advances in Sustainable Aviation, Bölüm Sayfaları: 177—187
* Entropi, İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 183 s.
* Kavramsal Yorumlar ve Uygulamalarla Olasılık Teorisi, 439 s.
* Teori ve Çözümlü Problemlerle Diferansiyel Denklemler, 299 s.
* [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/%C6%8Fl%C9%99ddin_%C5%9Eamilov-Bir_k%C3%B6n%C3%BCl_s%C9%99das%C4%B1.pdf Bir könül sədası], 92 s.
* Entropi İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 264 s.
* Olasılıksal Dağılımların Karakteristik Fonksiyonları ve Uygulamaları, 214 s.
* Ölçüm Teorisi Olasılık ve Lebesgue Integrali, 131 s.
* Collection of exercise and examples for solving typical problems on differential equations, 100 s.
* Special problems of theory of functional differential equations, 112 s.

== Layihələr ==

* Splayn Modeller ve Uygulamaları. Bilimsel Araştırma Projesi
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Yöntemleri ile Bulanık Veri Analizi. Bilimsel Araştırma Projesi
* Yaşam Süreçlerine Entropi Optimizasyon Yöntemlerinin Uygulamaları

== Tezislər ==

* SPLAYN VE ENTROPİ OPTİMİZASYON MODELLERİ VE UYGULAMALARI
* Genelleştirilmiş entropi optimizasyon yöntemleri ile bulanık veri analizi
* Yaşam süreçlerine entropi optimizasyon yöntemlerinin uygulamaları
* Stokastik diferensiyel denklemlerle modelleme
* Moment kısıtlarına dayalı genelleştirilmiş entropi yöntemleri
* Zaman serilerinde entropi optimizasyon yöntemleri
* Olasılıksal karışım modelleri
* MaxEnt ve MinxEnt optimizasyon presiplerine bağlı nümerik incelemeler ve istatistiksel uygulamalar
* Entropi optimizasyon metodlarıyla rassal değişkenlerin dağılımlarının incelenmesi
* Farklı dillerin entropi ve informasyon teorisi açısından istatistiksel özellikleri
* On Solvability of Generalized Ballistical Problems for Partial Differential Equations of Elliptic Type
* Investigation of Special Boundary Value Problems for n Order Functional Differential Equations
* Smoothness and Solvability Questions in the Theory of Special Boundary Value Problems for Functional Differential Equations
* On the Theory of Special Boundary Value Problems with Free Boundary for Functional Differential Equations
* Ivestigation of Some Problems Containing Unknown Parameters for Differential and Integral Equations with Deviating Argument
* Investigation of Special Boundary Value Problems for Second Order Differential Equations of Neutral Type
* Some Special Boundary Value Problems for Differential Equations of Second Order

== Hesabatlar ==

* Comparison of entropy optimization methods and smoothing splines in estimation of probability density functions
* Time series data analysis with different spline functions
* Bootstrap Fuzzy Functions For Time Series Forecasting; Application of Borsa İstanbul
* Forecasting time series data with spline functions
* Statistical Approach to Extend Exhaust Emissions Data of a Turboprop Engine
* Statistical approach to extend exhaust emissions data of a turboprop engine
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis
* MinMinxEnt ve MaxMinxEnt Yöntemleri ile Sağkalim Veri Analizi
* Survival Data Analysis by Generalized Entropy Optimization Methods
* On Developed Estimation Methods via Unique and Multiple Parameterization
* Forecasting via MinMaxEnt Modeling: An Application on the Unemployment Rate
* Comparison of MaxMaxEnt and MinMaxEnt Distributions for Time Series in the Sense of Entropy
* Maximum Entropy Spectral Analysis to Time Series with Missing Value
* Hisse Senetleri Fiyatlandırmaları için Stokastik Modellerin Karşılaştırılması
* INFORMATION WORTH OF AUTOCOVARIANCES IN TIME SERIES AND ITS APPLICATIONS
* MAXIMUM ENTROPY MODELING BASED ON PARAMETERS IN TIME SERIES
* Estimation Method Based on MinMaxEnt Distribution for Missing Value in Time Series
* Conditional Distribution of Stock Market Value by Entropy Optimization Subject to Correlation
* Entropi Optimizasyon Ölçülerine Dayalı Portföy Optimizasyonu
* İnformasyon Teorisine Dayalı Bir İstatistiksel Kriter
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Problemlerinin (GEOP) Çözümlerinin Varlığı və Tekliği
* Minimum Çapraz Entropi Metodunun İstatistiksel bir Uygulaması
* Entropi Karışım Dağılımları ve Bir Görüntü İşleme Uygulaması
* Türkiye’de Para Krizi için Entropi Güven Aralıkları
* Verinin İki Modlu Olması Durumunda Maxent Dağılımlarının Performansının İncelenmesi
* Performance of Maximum Entropy Probability Density in the Case of Data Which are not Well Distributed
* Parameter Estimation Using the Measure of Symmetric Cross Entropy Divergence Measure
* Comparisons of the Turkish, English, German, French, Russian and Spanish Languages For Communication of Same Semantic Content
* Determining Probability Distribution by Minimum Cross Entropy Method
* An approach to generalize entropy optimization principles and related aspects of newton’s method
* Estimation by MinxEnt Principle
* MinMaxEnt Dağılımı Yardımıyla Modelleme
* Dünya Ülkelerinin Kentsel ve Kırsal Nüfus Homojenliğinin Genişletilmiş Maksimum Entropi Ölçümü ile Belirlenmesi
* Dirac ve Heaviside Genelleşmiş Fonksiyonlarını Kullanarak Rassal Değişkenlerin Dağılımlarının Elde Edilmesi Metodu
* Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ve İspanyolca İçin İkili Kodların kurulması ve Optimal Kodlama Yönteminin Belirlenmesi
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Metodlarının Matematiksel Temelleri
* On a Distribution Minimizing Maximum Entropy
* Various Binary Codes For Probability Distribution of Turkish Letters
* Comparison of Classical Estimate Methods Based on Maximum Entropy Distribution
* On Solvability of Generilized Ballistical Problem for a class of Nonlinear Equations
* On theory of generalized ballistical problem for nonlinear abstract differential equations
* On the theory of special boundary value problems for nonlinear abstract differential equations
* Special boundary value problems and methods of their investigations
* Theory of functional differential equations and necessity to introduce high mathematics programs
* The methods of solving classical Ballistic problem and its different modifications
* On solving of special boundary value problems for second order abstract differential equations
* Some analogues of a classical ballistic problem and external problems in the Sobolev spaces with dominant mixed derivatives
* Improve your skill in teaching mathematics

[[Kateqoriya:Göyçədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ alimləri]]
&lt;references /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>2cywvc5ez44l3odhtjtlrhg8k0cg802</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015345</id>
      <parentid>9015338</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UmidShamdin</username>
        <id>350954</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kitablar */</comment>
      <origin>9015345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22421" sha1="ahrvfjoro3y9fz7jmmfsrqx6k7rwy08" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Ələddin Şamilov
 |orijinal adı         = Şamilov Ələddin Xaliqverdi oğlu
 |digər adları         = 
 |şəkil                = Ələddin Şamilov.jpg
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = Ələddin Şamilov 
 |piktoqram            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = Əlövsət, Zəfər
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = tədqiqatçı
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; width:260px; margin:8px 0 15px 15px;&quot;&gt;
[[Fayl:Aladdin samilov 12.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov əcnəbi tələbələrlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 2.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov müəllimlərlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 3.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov və dostu Əli Məhərrəmov]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 4.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 5.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 7.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Əlövsətlə birgə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov-6.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Zəfər]]
&lt;/div&gt;

'''Ələddin Xalıqverdi oğlu Şamilov''' ({{DVTY}}) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor. American mathematical Society və Springer elmi jurnallarının Türkiyə Respublikası tərəfindən resenzenti olub. 

== Həyatı ==
Ələddin Şamilov 1943-cü ildə Basarkeçər rayonunun Qoşabulaq kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuş, 1963-cü ildə Gəncə Dövlət Universitetinin Fizika-Riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, iki il əsgərlik, daha sonra isə iki il anadan olduğu kənddə müəllim işləmiş və 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (ADU) Diferensial və İntegral Tənliklər kafedrasının aspirantı və 1969-cu ildə isə müəllimi seçilmişdir.

1972-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluk dissertasiyasını Moskva V. A. Steklov İnstitutunun dəstəyi ilə Ukrayna Elmlər Akademiyası Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda və Novosibirsk Dövlət Universitetində müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.

1977-ci ildə M. Y. Lomosonov adına Moskva Dövlət Universitetinin İxtisas Yüksəltmə fakültəsindən məzun olmuşdur.

1978-ci ildə BDU-nun Dosenti, 1987-ci ildə Professoru elmi adını almışdır. BDU-nun Mexanika-Riyaziyyat Fakültəsi ilə yanaşı Azərbaycan və diğər ölkələrin universitet müəllimləri üçün İxtisas Yüksəltmə fakültəsində dərs vermiştir.

Riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə aid səkkiz kitabı və bir şeir kitabı vardır, on iki elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirmişdir, 150-dən çox elmi əsəri beynəlxalq ve yerli jurnallarda çap olunmuşdur. BDU-da elmlər doktoru müdafiə şurasının həmsədri, Ümumi Riyaziyyat Kafedrasının müdiri (1996–2000) işləmişdir.

1999-cu ildə Türkiyə Cumhuriyyəti Eskişehir Osmangazi Universitetinə dəvət olunmuş və 2001-ci ildən etibarən Anadolu Universiteti Statistika bölümünün Professoru olaraq işləyir. BDU və fakültə elmi şuralarının üzvü olmuşdur. 

== Əsas elmi nəticələri ==
Funksiyonal differensial tənliklər və abstrakt differensial tənliklər üçün parametrdən asılı olan xüsusi sərhəd problemlərinə baxılmış və bu problemlərin həlli üçün &lt;br&gt;a) asılı dəyişənlər metodu;
b) asılı olmayan dəyişənlər metodu işlənib hazırlanmışdır. Xüsusi törəməli differensial tənliklər üçün sərbəst sərhədli bölgələrdə xüsusi problem təklif edilmiş və bu problemin həllinin varlığı, yoxluğu kimi məsələlər həll edilmişdir.

Riyazi Statistikada mühüm tətbiqləri olan MaxMaxEnt, MinMaxEnt, MaxMinxEnt və MinMinxEnt olmakla Ümumiləşdirilmiş Entropi Optimallaşdırma Metodları təklif edilmiş ve bu metodların müxtəlif elm sahələrinə tətbiqləri tələbələri ilə birlikdə göstərilmişdir.

Stokastik Diferansiyal Dənkləmlere ait araşdırmalar tətqiqatı aparılmış və mühüm nəticələr əlde edilmişdir. Bu sahəde elmler doktoru yetişdirməkdə davam edir. Əldə olunmuş nəticələrin hamısı SCI –ə aid jurnallarda çap olunmuşdur.

== Elmi məqalələr ==

* Estimation of cumulative distribution function with spline functions&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nizamitdinov |first1=Akhlitdin |last2=Shamilov |first2=Aladdin |year=2017 |title=Estimation of Cumulative Distribution Function with Spline Functions |url=https://www.naun.org/main/NAUN/economics/2017/a342015-027.pdf |journal=International Journal of Economics and Statistics |language=en |volume=5 |pages=91–95}}&lt;/ref&gt;

* Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Özdemir |first2=Sevda |year=2017 |title=Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-survival-data-analysis-by-minminxent-and-maxminxent-methods-75437.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=23–34 |doi=10.5336/biostatic.2016-52392}}&lt;/ref&gt;

* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Kalathilparmbil |first2=Çiğdem |last3=Ozdemir |first3=Sevda |year=2017 |title=An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis |url=https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=74452 |journal=Journal of Modern Physics |language=en |volume=8 |issue=3 |pages=349–364 |doi=10.4236/jmp.2017.83024}}&lt;/ref&gt;

* On Several New Generalized Entropy Optimization Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=On Several New Generalized Entropy Optimization Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-on-several-new-generalized-entropy-optimization-methods-74646.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=110–115}}&lt;/ref&gt;

* Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems |url=https://www.davidpublisher.com/index.php/Home/Article/index?id=27663.html |language=en |doi=10.17265/2159-5291/2016.08.002}}&lt;/ref&gt;

* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* Information Worth of MinMaxEnt Models for Time Series
* Generalized Entropy Optimization Distributions Dependent on Parameter in Time Series
* Generalized entropy optimization problems with finite moment functions sets
* On the identifiability of finite mixtures based on the union of logarithmic series and discrete rectangular families
* Some relationships between entropy values of entropy optimization distributions for time series
* A new method for estimating the missing value of observed time series and time series forecasting
* A new concept of relative suitability of moment function sets
* Use of MinMaxEnt distributions defined on basis of MaxEnt method in wind power study
* Finite Mixtures of MaxEnt Distributions
* Generalized Entropy Optimization Problems And The Existence Of Their Solutions
* A Fano Huffman Based Statistical Coding Method
* Parameter Estimation Using Different Information-Theoritical Divergence Measures
* On a Functional Defined by Means of Kullback Leibler Measure and its Statistical Applications
* Estimation by Combining MinxEnt Principle and time Series Analysis
* Statistical Structure of Printed Turkish English German French Russian and Spanish
* The Distribution of Minimizing Maximum Entropy Alternative to Weibull Distribution for Wind Speed
* The Applications of Construction of MinxEnt Probability Distributions
* Approach to Multimodal Distributions with Maximum Entropy
* A Development of Entropy Optimization Methods
* New method of obtaining probability distributions based on maximum entropy principle
* A Method of Obtaining Distributions of Transformed Random Variables by Using the Heaviside and the Dirac Generalized Functions
* On a new concept of generilized probability density function to systems of random variables
* On Existence and Nonexistence of Classical Solution of Generilized Ballistical Problem for a Class of Nonlinear Elliptical Equations
* On solvability generilized balistical problem for a class of nonlinear equations
* Generalized Solution of Generilized Ballistical Problem for a Differential Equation of Elliptical Type
* Computer Programming of a Numerical Integration Method and Some Applications
* On the New Conditions For Solvablitly and nonsolvability of Generalized Ballistical Problem for an Elliptic Equation
* On the theory of special values problems for non-linear abstract differential equations
* On the theory of generalized ballistical problems for nonlinear abstract differential equations
* K.T. Akhmedov about the applied methodical problems of mathematics
* Preparing of the Bidding Cost Schedule Used to Optimum Estimation Curves in Construction Industry — An Application for TTL Using Curvefitting Methods
* On theory of a ballistic problem for the nonlinear abstract differential equation with the main linear part
* Ballistical problem with its generalizations and methods of their investigations
* On special boundary value problems for abstract differential equations in Hilbert space
* Special boundary value problems for differential equations in a Hilbert space
* On global solvability of some variants of special boundary value problems for the second order elliptic equations
* On solvability and nonsolvability of a variant of boundary value problems with a free bound for a second order abstract differential equations
* Solvability and unsolvability of a certain boundary value problem with a free boundary for abstract second order differential equations
* On solvability of a special boundary value problem for elliptic equations
* On solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Sufficient conditions of solvability for boundary value problems with a free bound
* On existence and nonexistence of solutions of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On theory of special boundary problems for abstract differential equations
* Solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Solvability of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On a problem with unknown parameter and the additional functional restricuion
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for functional -differential equations of the n-th order
* Solvability of a special problem for functional -differential equations of the n-th order
* The theorems of existence and uniqueness of the solution of a special problem for functional-differential equations of a neutral type
* On existence and nonexistence of the weak solutions of the generalized ballistic problem for an elliptic equation
* On existence of the solutions of a ballistic problem for the second-order differential-deviating equations, depending on the unknown solutions and its derivative
* Some Problems of theory equations with smooth operators
* On existence and nonexistence of solutions of a ballistic problem for the second-order functional differential equations
* The Newton-Kantorovich method applied to the problem with a parameter for the integral equation with a deviate
* A problem for ordinary differential equations
* On existence and uniqueness of the weak solution of a problem for the elliptic equation
* Correction of a special problem for the elliptic equation with a chosen variable
* Solvablity of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* A boundary value problem with a parameter for the nonlinear differential-deviating equation of a neutral type
* Solvability of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* Conditions of solvability of a problem for the second order differential equations with a deviate depending on the unknown solution and its derivative
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for the second-order differential equations with a deviate .depending on the unknown solution and its derivative
* Differentiability of some operators
* Solvablity of a problem for the elliptic equations
* Differentiable dependence on input data of solutions of the ballistic problem
* On a problem for the elliptic equation and conditions of its solvability
* On theory of a ballistic problem
* On a problem for partial differential equations
* Some new conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations
* On theory of special boundary problems for the second-order differential-deviating equations
* On the smoothness of some special operators
* On the smoothness of some functionals given in an implict form by a functional equations
* On sufficient conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations of neutral type
* On a problem for differential equations
* Conditions of solvability for a boundary problem
* On an approach to solvability of special boundary problems
* Necessary conditions ofoptimality for a dynmic system with control parameters
* On existence of solutions of functional differential equations
* On the boundedness of solutions of linear difference-differential equations of a neutral type
* Application of the quasilinearization method for a system with nonlinear boundary conditions
* On boundedness of solutions for a class of nonlinear equations with variable delays
* On boundedness of solutions for linear differential equations with variable argument delays

== Kitablar ==

* In Advances in Sustainable Aviation, Bölüm Sayfaları: 177—187&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Nizamitdinov |first1=Akhlitdin |title=Advances in Sustainable Aviation |last2=Şöhret |first2=Yasin |last3=Shamilov |first3=Aladdin |last4=Karakoç |first4=Tahir Hikmet |publisher=Springer International Publishing |year=2018 |pages=177–187 |language=en |doi=10.1007/978-3-319-67134-5_12}}&lt;/ref&gt;

* Entropi, İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 183 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Entropi, İnformasyon ve Entropi Optimizasyon |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2015 |isbn=978-605-320-277-6 |location=Ankara |pages=183 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Kavramsal Yorumlar ve Uygulamalarla Olasılık Teorisi, 439 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Kavramsal Yorumlar ve Uygulamalarla Olasılık Teorisi |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2014 |isbn=978-605-133-855-2 |pages=439 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Teori ve Çözümlü Problemlerle Diferansiyel Denklemler, 299 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Teori ve Çözümlü Problemlerle Diferansiyel Denklemler |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2012 |isbn=978-605-133-337-3 |location=Ankara |pages=299 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/%C6%8Fl%C9%99ddin_%C5%9Eamilov-Bir_k%C3%B6n%C3%BCl_s%C9%99das%C4%B1.pdf Bir könül sədası], 92 s.
* Entropi İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 264 s.
* Olasılıksal Dağılımların Karakteristik Fonksiyonları ve Uygulamaları, 214 s.
* Ölçüm Teorisi Olasılık ve Lebesgue Integrali, 131 s.
* Collection of exercise and examples for solving typical problems on differential equations, 100 s.
* Special problems of theory of functional differential equations, 112 s.

== Layihələr ==

* Splayn Modeller ve Uygulamaları. Bilimsel Araştırma Projesi
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Yöntemleri ile Bulanık Veri Analizi. Bilimsel Araştırma Projesi
* Yaşam Süreçlerine Entropi Optimizasyon Yöntemlerinin Uygulamaları

== Tezislər ==

* SPLAYN VE ENTROPİ OPTİMİZASYON MODELLERİ VE UYGULAMALARI
* Genelleştirilmiş entropi optimizasyon yöntemleri ile bulanık veri analizi
* Yaşam süreçlerine entropi optimizasyon yöntemlerinin uygulamaları
* Stokastik diferensiyel denklemlerle modelleme
* Moment kısıtlarına dayalı genelleştirilmiş entropi yöntemleri
* Zaman serilerinde entropi optimizasyon yöntemleri
* Olasılıksal karışım modelleri
* MaxEnt ve MinxEnt optimizasyon presiplerine bağlı nümerik incelemeler ve istatistiksel uygulamalar
* Entropi optimizasyon metodlarıyla rassal değişkenlerin dağılımlarının incelenmesi
* Farklı dillerin entropi ve informasyon teorisi açısından istatistiksel özellikleri
* On Solvability of Generalized Ballistical Problems for Partial Differential Equations of Elliptic Type
* Investigation of Special Boundary Value Problems for n Order Functional Differential Equations
* Smoothness and Solvability Questions in the Theory of Special Boundary Value Problems for Functional Differential Equations
* On the Theory of Special Boundary Value Problems with Free Boundary for Functional Differential Equations
* Ivestigation of Some Problems Containing Unknown Parameters for Differential and Integral Equations with Deviating Argument
* Investigation of Special Boundary Value Problems for Second Order Differential Equations of Neutral Type
* Some Special Boundary Value Problems for Differential Equations of Second Order

== Hesabatlar ==

* Comparison of entropy optimization methods and smoothing splines in estimation of probability density functions
* Time series data analysis with different spline functions
* Bootstrap Fuzzy Functions For Time Series Forecasting; Application of Borsa İstanbul
* Forecasting time series data with spline functions
* Statistical Approach to Extend Exhaust Emissions Data of a Turboprop Engine
* Statistical approach to extend exhaust emissions data of a turboprop engine
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis
* MinMinxEnt ve MaxMinxEnt Yöntemleri ile Sağkalim Veri Analizi
* Survival Data Analysis by Generalized Entropy Optimization Methods
* On Developed Estimation Methods via Unique and Multiple Parameterization
* Forecasting via MinMaxEnt Modeling: An Application on the Unemployment Rate
* Comparison of MaxMaxEnt and MinMaxEnt Distributions for Time Series in the Sense of Entropy
* Maximum Entropy Spectral Analysis to Time Series with Missing Value
* Hisse Senetleri Fiyatlandırmaları için Stokastik Modellerin Karşılaştırılması
* INFORMATION WORTH OF AUTOCOVARIANCES IN TIME SERIES AND ITS APPLICATIONS
* MAXIMUM ENTROPY MODELING BASED ON PARAMETERS IN TIME SERIES
* Estimation Method Based on MinMaxEnt Distribution for Missing Value in Time Series
* Conditional Distribution of Stock Market Value by Entropy Optimization Subject to Correlation
* Entropi Optimizasyon Ölçülerine Dayalı Portföy Optimizasyonu
* İnformasyon Teorisine Dayalı Bir İstatistiksel Kriter
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Problemlerinin (GEOP) Çözümlerinin Varlığı və Tekliği
* Minimum Çapraz Entropi Metodunun İstatistiksel bir Uygulaması
* Entropi Karışım Dağılımları ve Bir Görüntü İşleme Uygulaması
* Türkiye’de Para Krizi için Entropi Güven Aralıkları
* Verinin İki Modlu Olması Durumunda Maxent Dağılımlarının Performansının İncelenmesi
* Performance of Maximum Entropy Probability Density in the Case of Data Which are not Well Distributed
* Parameter Estimation Using the Measure of Symmetric Cross Entropy Divergence Measure
* Comparisons of the Turkish, English, German, French, Russian and Spanish Languages For Communication of Same Semantic Content
* Determining Probability Distribution by Minimum Cross Entropy Method
* An approach to generalize entropy optimization principles and related aspects of newton’s method
* Estimation by MinxEnt Principle
* MinMaxEnt Dağılımı Yardımıyla Modelleme
* Dünya Ülkelerinin Kentsel ve Kırsal Nüfus Homojenliğinin Genişletilmiş Maksimum Entropi Ölçümü ile Belirlenmesi
* Dirac ve Heaviside Genelleşmiş Fonksiyonlarını Kullanarak Rassal Değişkenlerin Dağılımlarının Elde Edilmesi Metodu
* Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ve İspanyolca İçin İkili Kodların kurulması ve Optimal Kodlama Yönteminin Belirlenmesi
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Metodlarının Matematiksel Temelleri
* On a Distribution Minimizing Maximum Entropy
* Various Binary Codes For Probability Distribution of Turkish Letters
* Comparison of Classical Estimate Methods Based on Maximum Entropy Distribution
* On Solvability of Generilized Ballistical Problem for a class of Nonlinear Equations
* On theory of generalized ballistical problem for nonlinear abstract differential equations
* On the theory of special boundary value problems for nonlinear abstract differential equations
* Special boundary value problems and methods of their investigations
* Theory of functional differential equations and necessity to introduce high mathematics programs
* The methods of solving classical Ballistic problem and its different modifications
* On solving of special boundary value problems for second order abstract differential equations
* Some analogues of a classical ballistic problem and external problems in the Sobolev spaces with dominant mixed derivatives
* Improve your skill in teaching mathematics

[[Kateqoriya:Göyçədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ alimləri]]
&lt;references /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ahrvfjoro3y9fz7jmmfsrqx6k7rwy08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015348</id>
      <parentid>9015345</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UmidShamdin</username>
        <id>350954</id>
      </contributor>
      <comment>/* Layihələr */</comment>
      <origin>9015348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25851" sha1="1tx12gch960drcgn1qv5f7lc39iyfym" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Ələddin Şamilov
 |orijinal adı         = Şamilov Ələddin Xaliqverdi oğlu
 |digər adları         = 
 |şəkil                = Ələddin Şamilov.jpg
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = Ələddin Şamilov 
 |piktoqram            = 
 |vətəndaşlığı         = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = Əlövsət, Zəfər
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = tədqiqatçı
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; width:260px; margin:8px 0 15px 15px;&quot;&gt;
[[Fayl:Aladdin samilov 12.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov əcnəbi tələbələrlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 2.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov müəllimlərlə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 3.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov və dostu Əli Məhərrəmov]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 4.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 5.jpg|thumb|center|250px|Ələddin Şamilov beynəlxalq tədbirdə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov 7.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Əlövsətlə birgə]]
[[Fayl:Ələddin Şamilov-6.jpg|thumb|center|250px|Ələddin müəllim tələbə yoldaşı İsmayıl müəllim və oğlu Zəfər]]
&lt;/div&gt;

'''Ələddin Xalıqverdi oğlu Şamilov''' ({{DVTY}}) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor. American mathematical Society və Springer elmi jurnallarının Türkiyə Respublikası tərəfindən resenzenti olub. 

== Həyatı ==
Ələddin Şamilov 1943-cü ildə Basarkeçər rayonunun Qoşabulaq kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuş, 1963-cü ildə Gəncə Dövlət Universitetinin Fizika-Riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, iki il əsgərlik, daha sonra isə iki il anadan olduğu kənddə müəllim işləmiş və 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (ADU) Diferensial və İntegral Tənliklər kafedrasının aspirantı və 1969-cu ildə isə müəllimi seçilmişdir.

1972-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluk dissertasiyasını Moskva V. A. Steklov İnstitutunun dəstəyi ilə Ukrayna Elmlər Akademiyası Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda və Novosibirsk Dövlət Universitetində müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.

1977-ci ildə M. Y. Lomosonov adına Moskva Dövlət Universitetinin İxtisas Yüksəltmə fakültəsindən məzun olmuşdur.

1978-ci ildə BDU-nun Dosenti, 1987-ci ildə Professoru elmi adını almışdır. BDU-nun Mexanika-Riyaziyyat Fakültəsi ilə yanaşı Azərbaycan və diğər ölkələrin universitet müəllimləri üçün İxtisas Yüksəltmə fakültəsində dərs vermiştir.

Riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə aid səkkiz kitabı və bir şeir kitabı vardır, on iki elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirmişdir, 150-dən çox elmi əsəri beynəlxalq ve yerli jurnallarda çap olunmuşdur. BDU-da elmlər doktoru müdafiə şurasının həmsədri, Ümumi Riyaziyyat Kafedrasının müdiri (1996–2000) işləmişdir.

1999-cu ildə Türkiyə Cumhuriyyəti Eskişehir Osmangazi Universitetinə dəvət olunmuş və 2001-ci ildən etibarən Anadolu Universiteti Statistika bölümünün Professoru olaraq işləyir. BDU və fakültə elmi şuralarının üzvü olmuşdur. 

== Əsas elmi nəticələri ==
Funksiyonal differensial tənliklər və abstrakt differensial tənliklər üçün parametrdən asılı olan xüsusi sərhəd problemlərinə baxılmış və bu problemlərin həlli üçün &lt;br&gt;a) asılı dəyişənlər metodu;
b) asılı olmayan dəyişənlər metodu işlənib hazırlanmışdır. Xüsusi törəməli differensial tənliklər üçün sərbəst sərhədli bölgələrdə xüsusi problem təklif edilmiş və bu problemin həllinin varlığı, yoxluğu kimi məsələlər həll edilmişdir.

Riyazi Statistikada mühüm tətbiqləri olan MaxMaxEnt, MinMaxEnt, MaxMinxEnt və MinMinxEnt olmakla Ümumiləşdirilmiş Entropi Optimallaşdırma Metodları təklif edilmiş ve bu metodların müxtəlif elm sahələrinə tətbiqləri tələbələri ilə birlikdə göstərilmişdir.

Stokastik Diferansiyal Dənkləmlere ait araşdırmalar tətqiqatı aparılmış və mühüm nəticələr əlde edilmişdir. Bu sahəde elmler doktoru yetişdirməkdə davam edir. Əldə olunmuş nəticələrin hamısı SCI –ə aid jurnallarda çap olunmuşdur.

== Elmi məqalələr ==

* Estimation of cumulative distribution function with spline functions&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nizamitdinov |first1=Akhlitdin |last2=Shamilov |first2=Aladdin |year=2017 |title=Estimation of Cumulative Distribution Function with Spline Functions |url=https://www.naun.org/main/NAUN/economics/2017/a342015-027.pdf |journal=International Journal of Economics and Statistics |language=en |volume=5 |pages=91–95}}&lt;/ref&gt;

* Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Özdemir |first2=Sevda |year=2017 |title=Survival Data Analysis by Minminxent and Maxminxent Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-survival-data-analysis-by-minminxent-and-maxminxent-methods-75437.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=23–34 |doi=10.5336/biostatic.2016-52392}}&lt;/ref&gt;

* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=Kalathilparmbil |first2=Çiğdem |last3=Ozdemir |first3=Sevda |year=2017 |title=An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis |url=https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=74452 |journal=Journal of Modern Physics |language=en |volume=8 |issue=3 |pages=349–364 |doi=10.4236/jmp.2017.83024}}&lt;/ref&gt;

* On Several New Generalized Entropy Optimization Methods&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=On Several New Generalized Entropy Optimization Methods |url=https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-on-several-new-generalized-entropy-optimization-methods-74646.html |journal=Turkiye Klinikleri Journal of Biostatistics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=110–115}}&lt;/ref&gt;

* Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shamilov |first1=Aladdin |last2=İnce |first2=Nihal |year=2016 |title=Minimum Cross Fuzzy Entropy Problem, The Existence of Its Solution and Generalized Minimum Cross Fuzzy Entropy Problems |url=https://www.davidpublisher.com/index.php/Home/Article/index?id=27663.html |language=en |doi=10.17265/2159-5291/2016.08.002}}&lt;/ref&gt;

* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* Information Worth of MinMaxEnt Models for Time Series
* Generalized Entropy Optimization Distributions Dependent on Parameter in Time Series
* Generalized entropy optimization problems with finite moment functions sets
* On the identifiability of finite mixtures based on the union of logarithmic series and discrete rectangular families
* Some relationships between entropy values of entropy optimization distributions for time series
* A new method for estimating the missing value of observed time series and time series forecasting
* A new concept of relative suitability of moment function sets
* Use of MinMaxEnt distributions defined on basis of MaxEnt method in wind power study
* Finite Mixtures of MaxEnt Distributions
* Generalized Entropy Optimization Problems And The Existence Of Their Solutions
* A Fano Huffman Based Statistical Coding Method
* Parameter Estimation Using Different Information-Theoritical Divergence Measures
* On a Functional Defined by Means of Kullback Leibler Measure and its Statistical Applications
* Estimation by Combining MinxEnt Principle and time Series Analysis
* Statistical Structure of Printed Turkish English German French Russian and Spanish
* The Distribution of Minimizing Maximum Entropy Alternative to Weibull Distribution for Wind Speed
* The Applications of Construction of MinxEnt Probability Distributions
* Approach to Multimodal Distributions with Maximum Entropy
* A Development of Entropy Optimization Methods
* New method of obtaining probability distributions based on maximum entropy principle
* A Method of Obtaining Distributions of Transformed Random Variables by Using the Heaviside and the Dirac Generalized Functions
* On a new concept of generilized probability density function to systems of random variables
* On Existence and Nonexistence of Classical Solution of Generilized Ballistical Problem for a Class of Nonlinear Elliptical Equations
* On solvability generilized balistical problem for a class of nonlinear equations
* Generalized Solution of Generilized Ballistical Problem for a Differential Equation of Elliptical Type
* Computer Programming of a Numerical Integration Method and Some Applications
* On the New Conditions For Solvablitly and nonsolvability of Generalized Ballistical Problem for an Elliptic Equation
* On the theory of special values problems for non-linear abstract differential equations
* On the theory of generalized ballistical problems for nonlinear abstract differential equations
* K.T. Akhmedov about the applied methodical problems of mathematics
* Preparing of the Bidding Cost Schedule Used to Optimum Estimation Curves in Construction Industry — An Application for TTL Using Curvefitting Methods
* On theory of a ballistic problem for the nonlinear abstract differential equation with the main linear part
* Ballistical problem with its generalizations and methods of their investigations
* On special boundary value problems for abstract differential equations in Hilbert space
* Special boundary value problems for differential equations in a Hilbert space
* On global solvability of some variants of special boundary value problems for the second order elliptic equations
* On solvability and nonsolvability of a variant of boundary value problems with a free bound for a second order abstract differential equations
* Solvability and unsolvability of a certain boundary value problem with a free boundary for abstract second order differential equations
* On solvability of a special boundary value problem for elliptic equations
* On solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Sufficient conditions of solvability for boundary value problems with a free bound
* On existence and nonexistence of solutions of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On theory of special boundary problems for abstract differential equations
* Solvability of a special boundary value problem for abstract differential equations
* Solvability of a special problem with a free bound for elliptic equations
* On a problem with unknown parameter and the additional functional restricuion
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for functional -differential equations of the n-th order
* Solvability of a special problem for functional -differential equations of the n-th order
* The theorems of existence and uniqueness of the solution of a special problem for functional-differential equations of a neutral type
* On existence and nonexistence of the weak solutions of the generalized ballistic problem for an elliptic equation
* On existence of the solutions of a ballistic problem for the second-order differential-deviating equations, depending on the unknown solutions and its derivative
* Some Problems of theory equations with smooth operators
* On existence and nonexistence of solutions of a ballistic problem for the second-order functional differential equations
* The Newton-Kantorovich method applied to the problem with a parameter for the integral equation with a deviate
* A problem for ordinary differential equations
* On existence and uniqueness of the weak solution of a problem for the elliptic equation
* Correction of a special problem for the elliptic equation with a chosen variable
* Solvablity of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* A boundary value problem with a parameter for the nonlinear differential-deviating equation of a neutral type
* Solvability of a parametric problem for the integral-deviating equation in some functional spaces
* Conditions of solvability of a problem for the second order differential equations with a deviate depending on the unknown solution and its derivative
* On existence and uniqueness of the solution of a problem for the second-order differential equations with a deviate .depending on the unknown solution and its derivative
* Differentiability of some operators
* Solvablity of a problem for the elliptic equations
* Differentiable dependence on input data of solutions of the ballistic problem
* On a problem for the elliptic equation and conditions of its solvability
* On theory of a ballistic problem
* On a problem for partial differential equations
* Some new conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations
* On theory of special boundary problems for the second-order differential-deviating equations
* On the smoothness of some special operators
* On the smoothness of some functionals given in an implict form by a functional equations
* On sufficient conditions of solvability of a boundary value problem for nonlinear differential-deviating equations of neutral type
* On a problem for differential equations
* Conditions of solvability for a boundary problem
* On an approach to solvability of special boundary problems
* Necessary conditions ofoptimality for a dynmic system with control parameters
* On existence of solutions of functional differential equations
* On the boundedness of solutions of linear difference-differential equations of a neutral type
* Application of the quasilinearization method for a system with nonlinear boundary conditions
* On boundedness of solutions for a class of nonlinear equations with variable delays
* On boundedness of solutions for linear differential equations with variable argument delays

== Kitablar ==

* In Advances in Sustainable Aviation, Bölüm Sayfaları: 177—187&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Nizamitdinov |first1=Akhlitdin |title=Advances in Sustainable Aviation |last2=Şöhret |first2=Yasin |last3=Shamilov |first3=Aladdin |last4=Karakoç |first4=Tahir Hikmet |publisher=Springer International Publishing |year=2018 |pages=177–187 |language=en |doi=10.1007/978-3-319-67134-5_12}}&lt;/ref&gt;

* Entropi, İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 183 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Entropi, İnformasyon ve Entropi Optimizasyon |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2015 |isbn=978-605-320-277-6 |location=Ankara |pages=183 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Kavramsal Yorumlar ve Uygulamalarla Olasılık Teorisi, 439 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Kavramsal Yorumlar ve Uygulamalarla Olasılık Teorisi |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2014 |isbn=978-605-133-855-2 |pages=439 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Teori ve Çözümlü Problemlerle Diferansiyel Denklemler, 299 s.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Şamilov |first=Aladdin |title=Teori ve Çözümlü Problemlerle Diferansiyel Denklemler |publisher=Nobel Akademik Yayıncılık |year=2012 |isbn=978-605-133-337-3 |location=Ankara |pages=299 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/%C6%8Fl%C9%99ddin_%C5%9Eamilov-Bir_k%C3%B6n%C3%BCl_s%C9%99das%C4%B1.pdf Bir könül sədası], 92 s.
* Entropi İnformasyon ve Entropi Optimizasyon, 264 s.
* Olasılıksal Dağılımların Karakteristik Fonksiyonları ve Uygulamaları, 214 s.
* Ölçüm Teorisi Olasılık ve Lebesgue Integrali, 131 s.
* Collection of exercise and examples for solving typical problems on differential equations, 100 s.
* Special problems of theory of functional differential equations, 112 s.

== Layihələr ==

* Splayn Modeller ve Uygulamaları. Bilimsel Araştırma Projesi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Splayn ve Entropi Optimizasyon Modelleri ve Uygulamaları |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=lxhzHknn3H2Hz452BDCYBw&amp;no=Ko6Xlf0ruUOiVdn3hAK0GA |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Yöntemleri ile Bulanık Veri Analizi. Bilimsel Araştırma Projesi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genelleştirilmiş entropi optimizasyon yöntemleri ile bulanık veri analizi |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=4WlTIomIqlgwXCNYzXg59g&amp;no=qTwUizY7fa-y-SEF6281vw |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Yaşam Süreçlerine Entropi Optimizasyon Yöntemlerinin Uygulamaları&lt;ref&gt;{{cite web |year=2014 |title=Yaşam Süreçlerine Entropi Optimizasyon Yöntemlerinin Uygulamaları |url=https://search.proquest.com/openview/cb7a7e006dec7e4cdc171b3eb994b7a4/1 |website=ProQuest |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== Tezislər ==

* SPLAYN VE ENTROPİ OPTİMİZASYON MODELLERİ VE UYGULAMALARI&lt;ref&gt;{{cite web |year=2017 |title=Splayn ve entropi optimizasyon modelleri ve uygulamaları |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=lxhzHknn3H2Hz452BDCYBw&amp;no=Ko6Xlf0ruUOiVdn3hAK0GA |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Genelleştirilmiş entropi optimizasyon yöntemleri ile bulanık veri analizi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genelleştirilmiş entropi optimizasyon yöntemleri ile bulanık veri analizi |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=4WlTIomIqlgwXCNYzXg59g&amp;no=qTwUizY7fa-y-SEF6281vw |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Yaşam süreçlerine entropi optimizasyon yöntemlerinin uygulamaları&lt;ref&gt;{{cite web |year=2014 |title=Yaşam Süreçlerine Entropi Optimizasyon Yöntemlerinin Uygulamaları |url=https://search.proquest.com/openview/cb7a7e006dec7e4cdc171b3eb994b7a4/1 |website=ProQuest |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Stokastik diferensiyel denklemlerle modelleme&lt;ref&gt;{{cite web |title=Stokastik diferansiyel denklemlerle modelleme |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=JzVIY4nbKI1wY7AKRbyLxA&amp;no=k74yldAlOhN04tDq5Q3V0w |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Moment kısıtlarına dayalı genelleştirilmiş entropi yöntemleri&lt;ref&gt;{{cite web |year=2009 |title=Moment kısıtlarına dayalı genelleştirilmiş entropi yöntemleri |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=_ccmrTAhOTvPTToihW7a3A&amp;no=AXjSy4kbyFyPyLL6XLs3UA |website=YÖK Ulusal Tez Merkezi |language=tr}}&lt;/ref&gt;

* Zaman serilerinde entropi optimizasyon yöntemleri
* Olasılıksal karışım modelleri
* MaxEnt ve MinxEnt optimizasyon presiplerine bağlı nümerik incelemeler ve istatistiksel uygulamalar
* Entropi optimizasyon metodlarıyla rassal değişkenlerin dağılımlarının incelenmesi
* Farklı dillerin entropi ve informasyon teorisi açısından istatistiksel özellikleri
* On Solvability of Generalized Ballistical Problems for Partial Differential Equations of Elliptic Type
* Investigation of Special Boundary Value Problems for n Order Functional Differential Equations
* Smoothness and Solvability Questions in the Theory of Special Boundary Value Problems for Functional Differential Equations
* On the Theory of Special Boundary Value Problems with Free Boundary for Functional Differential Equations
* Ivestigation of Some Problems Containing Unknown Parameters for Differential and Integral Equations with Deviating Argument
* Investigation of Special Boundary Value Problems for Second Order Differential Equations of Neutral Type
* Some Special Boundary Value Problems for Differential Equations of Second Order

== Hesabatlar ==

* Comparison of entropy optimization methods and smoothing splines in estimation of probability density functions&lt;ref&gt;{{cite web |title=Comparison of Entropy Optimization Methods and Smoothing Splines in Estimation of Probability Density Functions |url=https://www.irsysc2017.selcuk.edu.tr/kabul.php |website=International Researchers, Statisticians and Young Statisticians Congress |language=en}}&lt;/ref&gt;

* Time series data analysis with different spline functions&lt;ref&gt;{{cite web |date=11–13 May 2017 |title=Time Series Data Analysis with Different Spline Functions |url=https://avesis.anadolu.edu.tr/yayin/044b9960-ae08-4683-bea3-1e1acfde2a66/time-series-data-analysis-with-different-spline-functions |website=Anadolu Üniversitesi AVESİS |language=en}}&lt;/ref&gt;

* Bootstrap Fuzzy Functions For Time Series Forecasting; Application of Borsa İstanbul&lt;ref&gt;{{cite conference|last1=Dalar|first1=Ali Zafer|last2=Yolcu|first2=Ufuk|last3=Baş|first3=Eren|last4=Eğrioğlu|first4=Erol|title=Bootstrap Fuzzy Functions For Time Series Forecasting; Application of Borsa İstanbul|conference=17th International Symposium on Econometrics, Operations Research and Statistics|year=2016|pages=362–363|language=en}}&lt;/ref&gt;

* Forecasting time series data with spline functions&lt;ref&gt;{{cite conference|title=Forecasting Time Series Data with Spline Functions|conference=17th International Symposium on Econometrics, Operations Research and Statistics|date=2–4 June 2016|location=Sivas, Turkey|page=362|language=en}}&lt;/ref&gt;

* Statistical Approach to Extend Exhaust Emissions Data of a Turboprop Engine&lt;ref&gt;{{cite conference|last1=Nizamitdinov|first1=Akhlitdin|last2=Şöhret|first2=Yasin|last3=Shamilov|first3=Aladdin|last4=Karakoç|first4=Tahir Hikmet|title=Statistical Approach to Extend Exhaust Emissions Data of a Turboprop Engine|year=2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

* Statistical approach to extend exhaust emissions data of a turboprop engine
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications
* Generalized Maximum Fuzzy Entropy Methods with Applications on Wind Speed Data
* An Application of Generalized Entropy Optimization Methods in Survival Data Analysis
* MinMinxEnt ve MaxMinxEnt Yöntemleri ile Sağkalim Veri Analizi
* Survival Data Analysis by Generalized Entropy Optimization Methods
* On Developed Estimation Methods via Unique and Multiple Parameterization
* Forecasting via MinMaxEnt Modeling: An Application on the Unemployment Rate
* Comparison of MaxMaxEnt and MinMaxEnt Distributions for Time Series in the Sense of Entropy
* Maximum Entropy Spectral Analysis to Time Series with Missing Value
* Hisse Senetleri Fiyatlandırmaları için Stokastik Modellerin Karşılaştırılması
* INFORMATION WORTH OF AUTOCOVARIANCES IN TIME SERIES AND ITS APPLICATIONS
* MAXIMUM ENTROPY MODELING BASED ON PARAMETERS IN TIME SERIES
* Estimation Method Based on MinMaxEnt Distribution for Missing Value in Time Series
* Conditional Distribution of Stock Market Value by Entropy Optimization Subject to Correlation
* Entropi Optimizasyon Ölçülerine Dayalı Portföy Optimizasyonu
* İnformasyon Teorisine Dayalı Bir İstatistiksel Kriter
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Problemlerinin (GEOP) Çözümlerinin Varlığı və Tekliği
* Minimum Çapraz Entropi Metodunun İstatistiksel bir Uygulaması
* Entropi Karışım Dağılımları ve Bir Görüntü İşleme Uygulaması
* Türkiye’de Para Krizi için Entropi Güven Aralıkları
* Verinin İki Modlu Olması Durumunda Maxent Dağılımlarının Performansının İncelenmesi
* Performance of Maximum Entropy Probability Density in the Case of Data Which are not Well Distributed
* Parameter Estimation Using the Measure of Symmetric Cross Entropy Divergence Measure
* Comparisons of the Turkish, English, German, French, Russian and Spanish Languages For Communication of Same Semantic Content
* Determining Probability Distribution by Minimum Cross Entropy Method
* An approach to generalize entropy optimization principles and related aspects of newton’s method
* Estimation by MinxEnt Principle
* MinMaxEnt Dağılımı Yardımıyla Modelleme
* Dünya Ülkelerinin Kentsel ve Kırsal Nüfus Homojenliğinin Genişletilmiş Maksimum Entropi Ölçümü ile Belirlenmesi
* Dirac ve Heaviside Genelleşmiş Fonksiyonlarını Kullanarak Rassal Değişkenlerin Dağılımlarının Elde Edilmesi Metodu
* Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ve İspanyolca İçin İkili Kodların kurulması ve Optimal Kodlama Yönteminin Belirlenmesi
* Genelleştirilmiş Entropi Optimizasyon Metodlarının Matematiksel Temelleri
* On a Distribution Minimizing Maximum Entropy
* Various Binary Codes For Probability Distribution of Turkish Letters
* Comparison of Classical Estimate Methods Based on Maximum Entropy Distribution
* On Solvability of Generilized Ballistical Problem for a class of Nonlinear Equations
* On theory of generalized ballistical problem for nonlinear abstract differential equations
* On the theory of special boundary value problems for nonlinear abstract differential equations
* Special boundary value problems and methods of their investigations
* Theory of functional differential equations and necessity to introduce high mathematics programs
* The methods of solving classical Ballistic problem and its different modifications
* On solving of special boundary value problems for second order abstract differential equations
* Some analogues of a classical ballistic problem and external problems in the Sobolev spaces with dominant mixed derivatives
* Improve your skill in teaching mathematics

[[Kateqoriya:Göyçədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ alimləri]]
&lt;references /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>1tx12gch960drcgn1qv5f7lc39iyfym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şamil İbrahimov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542122</id>
    <revision>
      <id>9015356</id>
      <parentid>9010036</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42172-00</username>
        <id>351517</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10055" sha1="i1roiq3hkg724l9glzh11mgtrxqh4m8" xml:space="preserve">[[File:Actorsh.jpg|thumb|[[Fayl:Shamil_İbrahimov.jpg|thumb|Şamil İbrahimov]]]]
{{Adaş|Şamil}}
{{Kino sənətçisi
 |adı             = Şamil İbrahimov
 |orijinal adı    = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |digər adları    = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 8.1.1988
 |doğum yeri      = [[Şahbuz]], [[Naxçıvan]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[rejissor]]-[[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= [[2012]] - bugünədək
 |istiqaməti      = [[teatr]] və [[kino]]
 |tanınır         = 
 |təhsili         = [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov''' — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u, rejissor.

== Həyatı ==
Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov [[8 yanvar]] [[1988]]-ci ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]], [[Şahbuz (Naxçıvan Muxtar Respublikası)|Şahbuz]] rayonunda anadan olmuşdur. [[1994]]-[[2005]]-ci illərdə Şahbuz rayon orta məktəbində təhsil almışdır. [[2012]]-[[2016]]-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Aktyor sənəti&quot; fakültəsində dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə xalq artisti [[Məmmədsəfa Qasımovun]] kursunda bakalavr pilləsində, [[2017]] - [[2019]]-cu illərdə dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb.

[[2013]]-[[2015]]-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında və teatrın bir neçə tamaşasında müqavilə əsasında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

[[2013|2017]]-ci ildə yaranmış müstəqil [[Human Teatrı]]nın təsisçisi və direktorudur.

Şamil İbrahimov rejissor kimi [[ƏSA Teatrı]]&lt;nowiki/&gt;nda &quot;Yuxum&quot; ([[Uilyam Şekspir]]), digər teatr layihələrində &quot;Kölgə&quot; interaktiv  (Şamil İbrahimov) &quot;Özümüzü kəsən qılınc&quot; (Bəxtiyar Vahabzadə) tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |title=&quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı |author=Etibar Cəbrayıloğlu |date=09.11.2013 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Masqara&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |title=“Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir |author=Könül Əliyeva |date=24.05.2014 |work= |publisher=[http://www.kaspi.az Kaspi] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[20 may]] [[2014]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |title=Nadir şah ola bilməmək bacarığımız |author=Ədalət |date=20.12.2014 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |title=“Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir |author=Olaylar |date=25.12.2014 |work= |publisher=[http://www.olaylar.az Olaylar.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Nəsrullah xan
| [[2015]]
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
|''Herostratı Unudun'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qlobal.az/az/akademik-milli-dram-teatrinda-herostrati-unudun-tamasasinin-premyerasi-kecirilecek/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/xeber_akademik_milli_dram_teatrinda____herostrat_-400018}}&lt;/ref&gt;
| İnqlabçı
| [[12 noyabr]] [[2015]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |title=Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı |author=Qaynarinfo |date=21.03.2017 |work= |publisher=[http://www.qaynarinfo.az Qaynarinfo.az] |accessdate=2017-03-21 |language=az |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Baba
| [[2017]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Anqleter 1925''&lt;ref&gt;http://kulis.lent.az/m/news/18364{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
| Yesenin
| [[2017]]
| Pərviz Məmmədrzayev
| [[Sergey Yesenin]]
|-
|}

=== M Teatrı ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Art'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/Ct0pJznAmPc/}}&lt;/ref&gt;
| İvan
| [[2022]]
| [[Ərturan Nəcəfi]]
| [[Jasmin Rza]]
|-
| ''Adamlar və Siçanlar'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/C2RXZ7stweg/}}&lt;/ref&gt;
| Qırıntı
| [[2023]]
| [[İlqar Cahangir]]
| [[Con Steynbek]]
|-
| ''Ovod'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603164720/https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Polkovnik
| [[2023]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Etel Lilian Voyniç]]
|-
| ''İmmiqrantalr'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=caRZ4rGTW50}}&lt;/ref&gt;
| XX
| [[2024]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Sławomir Mrożek]] 
|-
| ''Amok'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DMo6MVGNjdo/}}&lt;/ref&gt;
| Sərnişin
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Stefan Sveyq]] 
|-
| ''Palata 6'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DOMEExdAnMm/}}&lt;/ref&gt;
| Qromov
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Anton Çexov]]
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[Qarabağnamə (film, 2013)]]
# Çərçivə (film, 2014)
# Günəşi oyadanlar (film, 2015)
# Kabusun sandığı   (qısametrajlı film,2018)
# Günlər (qısametrajl film 2018)
# Könül yarası (serial 2019 )
# Solğun Çiçəklər (film 2019)
# Qisas (qısametrajlı film 2019 )
#Son gecə (bədii televiziya filmi 2019)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FXsBel31T_M}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Storyboard&quot; (qısametrajlı film 2021)
#“ Səbirli adam &quot; Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film 2022) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=gUvVE_-wHzM&amp;t=1957s}}&lt;/ref&gt;
#&quot; Tağıyev :Neft &quot; Nəcməddin (bədii film, 2024)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125101203/https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Almas İldırım. Qara dastan&quot; Almas İldırım (bədii-sənədli film 2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tKONgbJFKgw&amp;t=1216s}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Əli Nəzmi. İlıq payız xatirəsi&quot; Qafar ( bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=SHnlslaV5TY}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tarixin Divanı&quot; Nadir şah (Bədii Televiziya filmi. 2025)
#&quot;Səssiz səslər  Vəli Xuluflu&quot; Xalid  (bədii-sənədli film.2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rQWTZ_nqOHM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Salman Mümtaz. Bir görüşün xatirəsi&quot;-Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=BuCvwNXVLQM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tağı Şahbazi&quot;- Tağı Şahbazi (bədii-sənədli film.2026)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=hndzsMgFQZ4}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>i1roiq3hkg724l9glzh11mgtrxqh4m8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015361</id>
      <parentid>9015356</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42172-00</username>
        <id>351517</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10011" sha1="e7r0leyb3o80i3jv8dggtaapej1ku5j" xml:space="preserve">[[Fayl:Shamil_İbrahimov.jpg|thumb|]]
{{Adaş|Şamil}}
{{Kino sənətçisi
 |adı             = Şamil İbrahimov
 |orijinal adı    = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |digər adları    = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 8.1.1988
 |doğum yeri      = [[Şahbuz]], [[Naxçıvan]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[rejissor]]-[[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= [[2012]] - bugünədək
 |istiqaməti      = [[teatr]] və [[kino]]
 |tanınır         = 
 |təhsili         = [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov''' — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u, rejissor.

== Həyatı ==
Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov [[8 yanvar]] [[1988]]-ci ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]], [[Şahbuz (Naxçıvan Muxtar Respublikası)|Şahbuz]] rayonunda anadan olmuşdur. [[1994]]-[[2005]]-ci illərdə Şahbuz rayon orta məktəbində təhsil almışdır. [[2012]]-[[2016]]-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Aktyor sənəti&quot; fakültəsində dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə xalq artisti [[Məmmədsəfa Qasımovun]] kursunda bakalavr pilləsində, [[2017]] - [[2019]]-cu illərdə dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb.

[[2013]]-[[2015]]-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında və teatrın bir neçə tamaşasında müqavilə əsasında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

[[2013|2017]]-ci ildə yaranmış müstəqil [[Human Teatrı]]nın təsisçisi və direktorudur.

Şamil İbrahimov rejissor kimi [[ƏSA Teatrı]]&lt;nowiki/&gt;nda &quot;Yuxum&quot; ([[Uilyam Şekspir]]), digər teatr layihələrində &quot;Kölgə&quot; interaktiv  (Şamil İbrahimov) &quot;Özümüzü kəsən qılınc&quot; (Bəxtiyar Vahabzadə) tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |title=&quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı |author=Etibar Cəbrayıloğlu |date=09.11.2013 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Masqara&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |title=“Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir |author=Könül Əliyeva |date=24.05.2014 |work= |publisher=[http://www.kaspi.az Kaspi] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[20 may]] [[2014]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |title=Nadir şah ola bilməmək bacarığımız |author=Ədalət |date=20.12.2014 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |title=“Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir |author=Olaylar |date=25.12.2014 |work= |publisher=[http://www.olaylar.az Olaylar.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Nəsrullah xan
| [[2015]]
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
|''Herostratı Unudun'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qlobal.az/az/akademik-milli-dram-teatrinda-herostrati-unudun-tamasasinin-premyerasi-kecirilecek/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/xeber_akademik_milli_dram_teatrinda____herostrat_-400018}}&lt;/ref&gt;
| İnqlabçı
| [[12 noyabr]] [[2015]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |title=Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı |author=Qaynarinfo |date=21.03.2017 |work= |publisher=[http://www.qaynarinfo.az Qaynarinfo.az] |accessdate=2017-03-21 |language=az |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Baba
| [[2017]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Anqleter 1925''&lt;ref&gt;http://kulis.lent.az/m/news/18364{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
| Yesenin
| [[2017]]
| Pərviz Məmmədrzayev
| [[Sergey Yesenin]]
|-
|}

=== M Teatrı ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Art'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/Ct0pJznAmPc/}}&lt;/ref&gt;
| İvan
| [[2022]]
| [[Ərturan Nəcəfi]]
| [[Jasmin Rza]]
|-
| ''Adamlar və Siçanlar'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/C2RXZ7stweg/}}&lt;/ref&gt;
| Qırıntı
| [[2023]]
| [[İlqar Cahangir]]
| [[Con Steynbek]]
|-
| ''Ovod'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603164720/https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Polkovnik
| [[2023]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Etel Lilian Voyniç]]
|-
| ''İmmiqrantalr'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=caRZ4rGTW50}}&lt;/ref&gt;
| XX
| [[2024]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Sławomir Mrożek]] 
|-
| ''Amok'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DMo6MVGNjdo/}}&lt;/ref&gt;
| Sərnişin
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Stefan Sveyq]] 
|-
| ''Palata 6'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DOMEExdAnMm/}}&lt;/ref&gt;
| Qromov
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Anton Çexov]]
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[Qarabağnamə (film, 2013)]]
# Çərçivə (film, 2014)
# Günəşi oyadanlar (film, 2015)
# Kabusun sandığı   (qısametrajlı film,2018)
# Günlər (qısametrajl film 2018)
# Könül yarası (serial 2019 )
# Solğun Çiçəklər (film 2019)
# Qisas (qısametrajlı film 2019 )
#Son gecə (bədii televiziya filmi 2019)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FXsBel31T_M}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Storyboard&quot; (qısametrajlı film 2021)
#“ Səbirli adam &quot; Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film 2022) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=gUvVE_-wHzM&amp;t=1957s}}&lt;/ref&gt;
#&quot; Tağıyev :Neft &quot; Nəcməddin (bədii film, 2024)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125101203/https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Almas İldırım. Qara dastan&quot; Almas İldırım (bədii-sənədli film 2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tKONgbJFKgw&amp;t=1216s}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Əli Nəzmi. İlıq payız xatirəsi&quot; Qafar ( bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=SHnlslaV5TY}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tarixin Divanı&quot; Nadir şah (Bədii Televiziya filmi. 2025)
#&quot;Səssiz səslər  Vəli Xuluflu&quot; Xalid  (bədii-sənədli film.2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rQWTZ_nqOHM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Salman Mümtaz. Bir görüşün xatirəsi&quot;-Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=BuCvwNXVLQM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tağı Şahbazi&quot;- Tağı Şahbazi (bədii-sənədli film.2026)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=hndzsMgFQZ4}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>e7r0leyb3o80i3jv8dggtaapej1ku5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015363</id>
      <parentid>9015361</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42172-00</username>
        <id>351517</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9995" sha1="tue5qk8txn18pgdpmzghwc3n7hqoeh2" xml:space="preserve">[[Fayl:Shamil_İbrahimov.jpg|thumb|]]

{{Kino sənətçisi
 |adı             = Şamil İbrahimov
 |orijinal adı    = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |digər adları    = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 8.1.1988
 |doğum yeri      = [[Şahbuz]], [[Naxçıvan]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[rejissor]]-[[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= [[2012]] - bugünədək
 |istiqaməti      = [[teatr]] və [[kino]]
 |tanınır         = 
 |təhsili         = [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov''' — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u, rejissor.

== Həyatı ==
Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov [[8 yanvar]] [[1988]]-ci ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]], [[Şahbuz (Naxçıvan Muxtar Respublikası)|Şahbuz]] rayonunda anadan olmuşdur. [[1994]]-[[2005]]-ci illərdə Şahbuz rayon orta məktəbində təhsil almışdır. [[2012]]-[[2016]]-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Aktyor sənəti&quot; fakültəsində dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə xalq artisti [[Məmmədsəfa Qasımovun]] kursunda bakalavr pilləsində, [[2017]] - [[2019]]-cu illərdə dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb.

[[2013]]-[[2015]]-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında və teatrın bir neçə tamaşasında müqavilə əsasında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

[[2013|2017]]-ci ildə yaranmış müstəqil [[Human Teatrı]]nın təsisçisi və direktorudur.

Şamil İbrahimov rejissor kimi [[ƏSA Teatrı]]&lt;nowiki/&gt;nda &quot;Yuxum&quot; ([[Uilyam Şekspir]]), digər teatr layihələrində &quot;Kölgə&quot; interaktiv  (Şamil İbrahimov) &quot;Özümüzü kəsən qılınc&quot; (Bəxtiyar Vahabzadə) tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |title=&quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı |author=Etibar Cəbrayıloğlu |date=09.11.2013 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Masqara&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |title=“Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir |author=Könül Əliyeva |date=24.05.2014 |work= |publisher=[http://www.kaspi.az Kaspi] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[20 may]] [[2014]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |title=Nadir şah ola bilməmək bacarığımız |author=Ədalət |date=20.12.2014 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |title=“Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir |author=Olaylar |date=25.12.2014 |work= |publisher=[http://www.olaylar.az Olaylar.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Nəsrullah xan
| [[2015]]
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
|''Herostratı Unudun'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qlobal.az/az/akademik-milli-dram-teatrinda-herostrati-unudun-tamasasinin-premyerasi-kecirilecek/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/xeber_akademik_milli_dram_teatrinda____herostrat_-400018}}&lt;/ref&gt;
| İnqlabçı
| [[12 noyabr]] [[2015]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |title=Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı |author=Qaynarinfo |date=21.03.2017 |work= |publisher=[http://www.qaynarinfo.az Qaynarinfo.az] |accessdate=2017-03-21 |language=az |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Baba
| [[2017]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Anqleter 1925''&lt;ref&gt;http://kulis.lent.az/m/news/18364{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
| Yesenin
| [[2017]]
| Pərviz Məmmədrzayev
| [[Sergey Yesenin]]
|-
|}

=== M Teatrı ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Art'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/Ct0pJznAmPc/}}&lt;/ref&gt;
| İvan
| [[2022]]
| [[Ərturan Nəcəfi]]
| [[Jasmin Rza]]
|-
| ''Adamlar və Siçanlar'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/C2RXZ7stweg/}}&lt;/ref&gt;
| Qırıntı
| [[2023]]
| [[İlqar Cahangir]]
| [[Con Steynbek]]
|-
| ''Ovod'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603164720/https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Polkovnik
| [[2023]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Etel Lilian Voyniç]]
|-
| ''İmmiqrantalr'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=caRZ4rGTW50}}&lt;/ref&gt;
| XX
| [[2024]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Sławomir Mrożek]] 
|-
| ''Amok'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DMo6MVGNjdo/}}&lt;/ref&gt;
| Sərnişin
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Stefan Sveyq]] 
|-
| ''Palata 6'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DOMEExdAnMm/}}&lt;/ref&gt;
| Qromov
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Anton Çexov]]
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[Qarabağnamə (film, 2013)]]
# Çərçivə (film, 2014)
# Günəşi oyadanlar (film, 2015)
# Kabusun sandığı   (qısametrajlı film,2018)
# Günlər (qısametrajl film 2018)
# Könül yarası (serial 2019 )
# Solğun Çiçəklər (film 2019)
# Qisas (qısametrajlı film 2019 )
#Son gecə (bədii televiziya filmi 2019)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FXsBel31T_M}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Storyboard&quot; (qısametrajlı film 2021)
#“ Səbirli adam &quot; Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film 2022) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=gUvVE_-wHzM&amp;t=1957s}}&lt;/ref&gt;
#&quot; Tağıyev :Neft &quot; Nəcməddin (bədii film, 2024)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125101203/https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Almas İldırım. Qara dastan&quot; Almas İldırım (bədii-sənədli film 2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tKONgbJFKgw&amp;t=1216s}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Əli Nəzmi. İlıq payız xatirəsi&quot; Qafar ( bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=SHnlslaV5TY}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tarixin Divanı&quot; Nadir şah (Bədii Televiziya filmi. 2025)
#&quot;Səssiz səslər  Vəli Xuluflu&quot; Xalid  (bədii-sənədli film.2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rQWTZ_nqOHM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Salman Mümtaz. Bir görüşün xatirəsi&quot;-Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=BuCvwNXVLQM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tağı Şahbazi&quot;- Tağı Şahbazi (bədii-sənədli film.2026)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=hndzsMgFQZ4}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>tue5qk8txn18pgdpmzghwc3n7hqoeh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015384</id>
      <parentid>9015363</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42172-00</username>
        <id>351517</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9993" sha1="7b3ky262oh4v7fwsujrfoo4pesifz1z" xml:space="preserve">[[File:Şamil ibrahimov.jpg|thumb|]]
{{Kino sənətçisi
 |adı             = Şamil İbrahimov
 |orijinal adı    = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |digər adları    = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 8.1.1988
 |doğum yeri      = [[Şahbuz]], [[Naxçıvan]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[rejissor]]-[[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= [[2012]] - bugünədək
 |istiqaməti      = [[teatr]] və [[kino]]
 |tanınır         = 
 |təhsili         = [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov''' — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u, rejissor.

== Həyatı ==
Şamil Zülfüqar oğlu İbrahimov [[8 yanvar]] [[1988]]-ci ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]], [[Şahbuz (Naxçıvan Muxtar Respublikası)|Şahbuz]] rayonunda anadan olmuşdur. [[1994]]-[[2005]]-ci illərdə Şahbuz rayon orta məktəbində təhsil almışdır. [[2012]]-[[2016]]-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Aktyor sənəti&quot; fakültəsində dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə xalq artisti [[Məmmədsəfa Qasımovun]] kursunda bakalavr pilləsində, [[2017]] - [[2019]]-cu illərdə dram teatr və kino aktyoru ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb.

[[2013]]-[[2015]]-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında və teatrın bir neçə tamaşasında müqavilə əsasında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

[[2013|2017]]-ci ildə yaranmış müstəqil [[Human Teatrı]]nın təsisçisi və direktorudur.

Şamil İbrahimov rejissor kimi [[ƏSA Teatrı]]&lt;nowiki/&gt;nda &quot;Yuxum&quot; ([[Uilyam Şekspir]]), digər teatr layihələrində &quot;Kölgə&quot; interaktiv  (Şamil İbrahimov) &quot;Özümüzü kəsən qılınc&quot; (Bəxtiyar Vahabzadə) tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |title=&quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı |author=Etibar Cəbrayıloğlu |date=09.11.2013 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Masqara&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |title=“Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir |author=Könül Əliyeva |date=24.05.2014 |work= |publisher=[http://www.kaspi.az Kaspi] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[20 may]] [[2014]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
|
| [[2014]]
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |title=Nadir şah ola bilməmək bacarığımız |author=Ədalət |date=20.12.2014 |work= |publisher=[http://www.anl.az Anl.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |title=“Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir |author=Olaylar |date=25.12.2014 |work= |publisher=[http://www.olaylar.az Olaylar.az] |accessdate=2017-01-26 |language=az |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Nəsrullah xan
| [[2015]]
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
|''Herostratı Unudun'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qlobal.az/az/akademik-milli-dram-teatrinda-herostrati-unudun-tamasasinin-premyerasi-kecirilecek/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/xeber_akademik_milli_dram_teatrinda____herostrat_-400018}}&lt;/ref&gt;
| İnqlabçı
| [[12 noyabr]] [[2015]]
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |title=Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı |author=Qaynarinfo |date=21.03.2017 |work= |publisher=[http://www.qaynarinfo.az Qaynarinfo.az] |accessdate=2017-03-21 |language=az |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Baba
| [[2017]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Anqleter 1925''&lt;ref&gt;http://kulis.lent.az/m/news/18364{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
| Yesenin
| [[2017]]
| Pərviz Məmmədrzayev
| [[Sergey Yesenin]]
|-
|}

=== M Teatrı ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Art'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/Ct0pJznAmPc/}}&lt;/ref&gt;
| İvan
| [[2022]]
| [[Ərturan Nəcəfi]]
| [[Jasmin Rza]]
|-
| ''Adamlar və Siçanlar'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/reel/C2RXZ7stweg/}}&lt;/ref&gt;
| Qırıntı
| [[2023]]
| [[İlqar Cahangir]]
| [[Con Steynbek]]
|-
| ''Ovod'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603164720/https://azertag.az/xeber/dunyaca_meshur_ovod_mteatrin_sehnesinde-3036930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Polkovnik
| [[2023]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Etel Lilian Voyniç]]
|-
| ''İmmiqrantalr'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=caRZ4rGTW50}}&lt;/ref&gt;
| XX
| [[2024]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Sławomir Mrożek]] 
|-
| ''Amok'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DMo6MVGNjdo/}}&lt;/ref&gt;
| Sərnişin
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Stefan Sveyq]] 
|-
| ''Palata 6'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DOMEExdAnMm/}}&lt;/ref&gt;
| Qromov
| [[2025]]
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Anton Çexov]]
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[Qarabağnamə (film, 2013)]]
# Çərçivə (film, 2014)
# Günəşi oyadanlar (film, 2015)
# Kabusun sandığı   (qısametrajlı film,2018)
# Günlər (qısametrajl film 2018)
# Könül yarası (serial 2019 )
# Solğun Çiçəklər (film 2019)
# Qisas (qısametrajlı film 2019 )
#Son gecə (bədii televiziya filmi 2019)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FXsBel31T_M}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Storyboard&quot; (qısametrajlı film 2021)
#“ Səbirli adam &quot; Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film 2022) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=gUvVE_-wHzM&amp;t=1957s}}&lt;/ref&gt;
#&quot; Tağıyev :Neft &quot; Nəcməddin (bədii film, 2024)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-10-17|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125101203/https://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/73/5494/Heyd%C9%99r-%C6%8Fliyev-M%C9%99rk%C9%99zind%C9%99-%E2%80%9CTa%C4%9F%C4%B1yev%3A-Neft%E2%80%9D-b%C9%99dii-filminin-premyeras%C4%B1-olub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Almas İldırım. Qara dastan&quot; Almas İldırım (bədii-sənədli film 2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tKONgbJFKgw&amp;t=1216s}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Əli Nəzmi. İlıq payız xatirəsi&quot; Qafar ( bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=SHnlslaV5TY}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tarixin Divanı&quot; Nadir şah (Bədii Televiziya filmi. 2025)
#&quot;Səssiz səslər  Vəli Xuluflu&quot; Xalid  (bədii-sənədli film.2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rQWTZ_nqOHM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Salman Mümtaz. Bir görüşün xatirəsi&quot;-Mirzə Ələkbər Sabir (bədii-sənədli film .2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=BuCvwNXVLQM}}&lt;/ref&gt;
#&quot;Tağı Şahbazi&quot;- Tağı Şahbazi (bədii-sənədli film.2026)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https:https://www.youtube.com/watch?v=hndzsMgFQZ4}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>7b3ky262oh4v7fwsujrfoo4pesifz1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məcid Musazadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546904</id>
    <revision>
      <id>9014856</id>
      <parentid>9014819</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9014856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14406" sha1="ikpbg0hqvrwxa2hsiqd2wen6rxg3fzn" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' (bəzi mənbələrdə &quot;Kərsalani&quot;) təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}


=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]</text>
      <sha1>ikpbg0hqvrwxa2hsiqd2wen6rxg3fzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014859</id>
      <parentid>9014856</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İlk illəri */</comment>
      <origin>9014859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14437" sha1="ffw0q30qjz22wto5caflqnsfh4cax9u" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' (bəzi mənbələrdə &quot;Kərsalani&quot;) təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}


=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]</text>
      <sha1>ffw0q30qjz22wto5caflqnsfh4cax9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014861</id>
      <parentid>9014859</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9014861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14917" sha1="rxjesk1ir96aibqxui8fzne462mv3te" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' (bəzi mənbələrdə &quot;Kərsalani&quot;) təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}


=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]</text>
      <sha1>rxjesk1ir96aibqxui8fzne462mv3te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014876</id>
      <parentid>9014861</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14968" sha1="29d4ejmhbsuy0yag16fr1fc2rvihsgj" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' (bəzi mənbələrdə &quot;Kərsalani&quot;) təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}


=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>29d4ejmhbsuy0yag16fr1fc2rvihsgj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014903</id>
      <parentid>9014876</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İkinci Dünya Müharibəsində */</comment>
      <origin>9014903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15572" sha1="rab9uyzjpe4dd9fzoq0l3th4hff1lsu" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>rab9uyzjpe4dd9fzoq0l3th4hff1lsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014904</id>
      <parentid>9014903</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9014904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15851" sha1="cm7m78w6qa2lte1f4llujog7ot2vivx" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>cm7m78w6qa2lte1f4llujog7ot2vivx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015047</id>
      <parentid>9014904</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15895" sha1="n0q6vipekgvr5fjp184tihei3k7be20" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt; Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>n0q6vipekgvr5fjp184tihei3k7be20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015412</id>
      <parentid>9015047</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16032" sha1="ikjlqorm0c047byjxmga5mba83urhgu" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən İsmayıllı rayonunun [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>ikjlqorm0c047byjxmga5mba83urhgu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015414</id>
      <parentid>9015412</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16009" sha1="8zpskub6qzmoabtrflcijljj6sfnuu2" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
{{refend}}

* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>8zpskub6qzmoabtrflcijljj6sfnuu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015415</id>
      <parentid>9015414</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16008" sha1="rrwq44crom5tvy3ohgtg0siad1so845" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.azadliq.org/a/2324625.html Üçrəngli bayrağı 1956-cı ildə Nyu-Yorkda kim ucaltdı?]
[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>rrwq44crom5tvy3ohgtg0siad1so845</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015416</id>
      <parentid>9015415</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9015416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15878" sha1="dfjo598zxnjw3zvypagro06w1pmze0j" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>dfjo598zxnjw3zvypagro06w1pmze0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015417</id>
      <parentid>9015416</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Almaniyada dəfn olunanlar]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15920" sha1="et9bdr6wzsljx39jnelbqtrdhsbtqmk" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]
[[Kateqoriya:Almaniyada dəfn olunanlar]]</text>
      <sha1>et9bdr6wzsljx39jnelbqtrdhsbtqmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015418</id>
      <parentid>9015417</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azərbaycan redaktorları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15961" sha1="sk3nxb8qvtlgfcy756r0jyopojflbvf" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}} Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]
[[Kateqoriya:Almaniyada dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan redaktorları]]</text>
      <sha1>sk3nxb8qvtlgfcy756r0jyopojflbvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015499</id>
      <parentid>9015418</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mühacirətdə */</comment>
      <origin>9015499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16231" sha1="gfll40c8eq7erpbq7yke5zi6e0ckiop" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Yazdığı məqalələr qəzetlərdə dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə, yenicə fəaliyyətə başlayan Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Абуталыбов |first=Рамиз |author-link=Ramiz Abutalıbov |date=2010-12-14 |title=Вокруг «Али и Нино» |url=https://www.azadliq.org/a/2247951.html |access-date=2026-07-30 |website=[[Azadlıq Radiosu]] |language=ru}}&lt;/ref&gt; Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]
[[Kateqoriya:Almaniyada dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan redaktorları]]</text>
      <sha1>gfll40c8eq7erpbq7yke5zi6e0ckiop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015563</id>
      <parentid>9015499</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İlk illəri */</comment>
      <origin>9015563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16236" sha1="9bj35dds0uj97ybr327tuhlarz6ax47" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{şəxs}}

'''Məcid Musazadə''', '''Məcid Qarsalanlı''' və ya '''Məcid Qarsalani''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan legionu|Azərbaycan legionun]] üzvü, jurnalist, mühacir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-01-22 |title=İkinci Dünya müharibəsində bir tarixçi |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12756-ikinci-dunya-muharibesinde-bir-tarixci |access-date=2025-01-23 |website=[[Ədəbiyyat (qəzet)|Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Məcid Abdullətif oğlu Musazadə 1914-cü il oktyabrın 10-da Bakıda anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=209}}{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}} Əslən [[Qərsələ]] kəndindəndir.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Sabiroğlu |first=Fərhad |date=2016-06-13 |title=Məcid Musazadənin axırıncı aşırımı |url=https://www.avanqard.net/news/57802 |access-date=2026-07-29 |website=Aydın yol qəzeti}}&lt;/ref&gt; Yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Bakı İqtisadi Texnikumuna daxil olub. 1933-cü ildə texnikumunu bitirdikdən sonra üç il mühasib vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}} Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl mənimsəyib və universitetdə bu dildə divar qəzeti nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Müxtəlif mövzularda yazdığı məqalələr dövri mətbuatda dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Qarayeva |first=Günay |date=2023-01-15 |title=Bir parça kağız və ya qürbətdə ümidlə əriyən ömür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/8848-bir-parca-kagiz-ve-ya-qurbetde-umidle-eriyen-omur |access-date=2026-07-29 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;

1939–1941-ci illərdə Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində tarix və orta əsrlər tarixi şöbəsində elmi işçi vəzifəsində fəaliyyət göstərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan və İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsinin açılmasından bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılıb. 

Əvvəlcə bir neçə ay Bakıda Salyan kazarmalarında komandirlik kurslarında oxuyub daha sonra isə cəbhəyə göndərilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1942-ci ildə Rostovda əsir düşüb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Alman dilini mükəmməl bildiyi üçün Berlinə aparılıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Legionerlər üçün nəşr olunan &quot;Hücum&quot; qəzetinin də baş redaktoru olub.{{sfn|İbrahimli|2012|p=156}}

Azərbaycan Legionuna qoşulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Burada fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bacarıqlı publisist kimi tanınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sultanlı |first=Vaqif |author-link=Vaqif Sultanlı |date=2026-06-16 |title=Legion ədəbiyyatı |url=https://fuyuzat.az/legion-edebiyyati-2/ |access-date=2026-07-29 |website=Füyuzat Jurnalı |language=az}}&lt;/ref&gt; Legionun mətbu orqanı olan [[Azərbaycan (qəzet, 1942)|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində]] əvvəl redaktor, daha sonra isə baş redaktor vəzifələrində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-11-19 |title=Cümhuriyyətin bayrağını Bakıya gətirdi – “Əsir düşdüm, it damında yaşadım” |url=https://teleqraf.az/news/toplum/348885.html |access-date=2026-07-27 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}} Qəzetin birinci buraxılışından başqa bütün buraxılışları Məcid Musazadənin baş redaktorluğu ilə çap olunub.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əbdürrəhman Fətəlibəylinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinin üzvü olub.{{sfn|Yaqublu|2005|p=101}}{{sfn|Həsənli|2017|p=211}} 

Müharibə illərində məqalələrini '''''&quot;Məcid Qarsalani&quot;''''' təxəllüsü ilə dərc etdirib.{{sfn|Yaqublu|2011|p=216}}{{sfn|Mamulia, Abutalıbov|2014|p=513}}

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı Azərbaycan qəzetinin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu|first=Nəsiman|author-link=Nəsiman Yaqublu|date=2012-02-18|title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti|url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0|access-date=2026-07-29|website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev Ginzburq şəhərindən keçməklə İtaliyaya yollanıblar.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

=== Mühacirətdə ===
Müharibədən sonra bir müddət Almaniyanın [[:en:Sennestadt|Sennestadt]] bölgəsində ingilis işğal qüvvələrinin qərargahında müşavir kimi işləyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşayıb. 1951-ci ildə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika–Azərbaycan Cəmiyyətinin təsisçisi olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-05 |title=Azərbaycan diasporunun ilk qurucuları |url=https://www.elibrary.az/docs/QAZET/qzt2015_9965.htm |access-date=2026-07-29 |website=Paralel qəzeti |page=10}}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}} Cəmiyyət öz ətrafında əsasən müharibədən sonra ABŞ-yə mühacirət etmiş legionçuları cəmləşdirmişdi. Onlar Türkiyə və Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən mühacirlərlə məktublaşmalar vasitəsilə əlaqə saxlayırdı.{{sfn|İbrahimli|2012|p=104}}

1951-ci ildə Ceyhun Hacıbəylinin redaktorluğu ilə çap olunan Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin orqanı olan &quot;Azərbaycan&quot; jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib. Bu jurnalda &quot;Məcid Musazadə&quot; imzası ilə yazılar yazıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

1953-cü il martın 1-də ilk adı &quot;Qurtuluş&quot; olan Azadlıq Radiosu yaranandan bir az sonra Münxenə köçüb və radionun Azərbaycan xidmətində çalışmağa başlayıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=167}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-10-04 |title=Həyatı Hollivud filmlərinə bənzəyən adam… [Dinlə] |url=https://www.azadliq.org/a/26620169.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-07-29 |website=[[Azadlıq Radiosu]]|last=İsmayıllı|first=Sevda}}&lt;/ref&gt; 1977–1979-cu illərdə &quot;Azadlıq&quot; radiosunun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik edib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1954-cü ildə Nyu-Yorka köçən Məcid Musazadə bir müddət &quot;Amerikanın səsi&quot; radiosunda çalışıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=174}}

1955-ci ildən etibarən [[Çingiz Göygöl]] tərəfindən nəşr olunmağa başlayan “Mücahid” jurnalında yazıları ilə çıxış edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2016-07-20 |title=II Dünya Müharibəsindən sonra Azərbaycan mətbuatı - V yazı |url=https://modern.az/az/media/107248/ii-duumlnya-muumlharibesinden-sonra-azerbaycan-metbuati-v-yazi/ |access-date=2026-07-29 |website=Modern.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

1956-cı il oktyabrın 23-də Macarıstanda sovet hakimiyyətinə qarşı xalq üsyanı başladıqdan sonra Nyu-Yorkda üsyana dəstək məqsədilə kütləvi toplantı təşkil edilib. Məcid Musazadə bu tədbirdə Azərbaycanın da təmsil olunmasını təmin etmək üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağını hazırlatdırıb və onu Nyu-Yorkdakı &quot;Roosevelt&quot; otelində keçirilən tədbirdə qaldırıb. Bu hadisə Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağının ABŞ-da ilk dəfə ictimai şəkildə qaldırılması kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Musazadə tikdirdiyi bu bayrağı 33 il ərzində Azərbaycanla bağlı müxtəlif yığıncaqlarda ucaldıb, nəhayət, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinə hədiyyə edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı, ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub.  &quot;[[Əli və Nino]]&quot; romanını Azərbaycan dilinə ilk dəfə 1972-ci ildə Məcid Musazadə tərəfindən çevrilib və &quot;Azadlıq radiosu&quot; vasitəsilə il yarım ərzində hissə-hissə dinləyicilər üçün səsləndirilib.{{sfn|Həsənqızı|2016|p=47}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Niftəli |first=Elgün |date=2017-04-25 |title=Vyanada “Əli və Nino” romanının ilk nəşrinin 80 illik yubileyi qeyd edilib |url=https://azertag.az/xeber/vyanada_eli_ve_nino_romaninin_ilk_nesrinin_80_illik_yubileyi_qeyd_edilib_video-1054114 |access-date=2026-07-29 |website=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Абуталыбов |first=Рамиз |author-link=Ramiz Abutalıbov |date=2010-12-14 |title=Вокруг «Али и Нино» |url=https://www.azadliq.org/a/2247951.html |access-date=2026-07-30 |website=[[Azadlıq Radiosu]] |language=ru}}&lt;/ref&gt; Bundan başqa, Azərbaycan folkloru, Stalin repressiyaları və Qarabağın tarixi mövzularına həsr olunmuş çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir. Mövzu ilə bağlı “Qarabağın zəngin tarixinə dair” adlı əsər yazıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=182}}


Ömrünün son illərində Məcid Musazadə 20 Yanvar qırğını, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT-yə, digər qurumlara məktublar göndərib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}  20 Yanvar qırğınından sonra 1990-cı il yanvarın 24-də Məcid Musazadə Azərbaycan Milli Birliyi təşkilatı adından Münxendən azərbaycanlılara müraciət edib. 20 Yanvar qırğınından sonra edilən bu müraciətdə o, birlik və diriliyə hər zamankından daha çox ehtiyac olduğunu bildirib. O deyib:&quot;Qərb məlumat vasitələrinin, müxtəlif istiqamətli təşkilat və cəmiyyətlərin, görünür, erməni lobbisinin təsiri altında vətənimizə münasibət sahəsində ögey yanaşma tərzi açıqca hiss olunmaqdadır. Onlar Qarabağ ixtilafında göz görə-görə təktərəfli, təəssübkar mövqe tuturlar&quot;.


20 Yanvar qırğınından sonra 15 fevral tarixində ABŞ-də səfərdə olan Turqut Özal törədilən qırğın haqqında verilən suala verdiyi cavab bir çox etirazlara səbəb olub. Turqut Özal cavabında Azərbaycanla Türkiyənin məzhəb fərqinin olduğunu eləcə də Sovet İttifaqında türkcə danışan, ya da müsəlman olan qruplara qarışmaq istəmədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Buna cavab olaraq Məcid Musazadə Turqut Özala məktub yazıb.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Azərbaycanlı legionerin Turqut Özala məktubu – “Bir nəfər tapa bilməzsiniz ki...” |url=https://ovqat.com/prizma/68843-azerbaycanli-legionerin-turqut-ozala-mektubu-bir-nefer-tapa-bilmezsiniz-ki.html |access-date=2026-07-27 |website=Ovqat.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yaqublu|2005|p=183}}
 

1990-cı il iyunun 17-də Münxendə vəfat edib və həmin şəhərdə yerləşən [[:en:Nordfriedhof_(Munich)|Nordfridhof]] qəbiristanlığında dəfn olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2010-06-19 |title=Azərbaycan mətbuatının irsi öyrənilməmiş xadimləri |url=https://anl.az/down/meqale/525/2010/iyun/124599.htm |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]] |page=26}}&lt;/ref&gt; Dəfnində həyat yoldaşı İren, iki qızı, yüzə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. Dostlarından biri məzarına Azərbaycandan gətirdiyi torpağı səpib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

 
== Ailəsi ==
Məcid Musazadənin atası Abdullətif bəy ticarətlə məşğul olub. Fatma xanımla ailə qurub. 1920-ci illərdə ailəsi ilə birgə 32 otaqdan ibarət mülkdə yaşayıb. 1930-cu illərdə mülkü müsadirə olunub, könüllü olaraq evini hökumətə təhvil berdiyi üçün ikiotaqlı evdə məskunlaşıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Məcid Musazadə cəbhəyə yollanmazdan cəmi bir həftə əvvəl ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Həyat yoldaşı Nazlı xanım, onun Bakıdan ayrılmasından doqquz ay sonra Namət adlı oğul övladı dünyaya gətirib. Sovet hakimiyyəti tərəfindən barəsində ölüm hökmü çıxarıldığı üçün Məcid Musazadə vətənə qayıda bilməyib. Ailəsinə isə onun ölüm xəbəri verilib. Yalnız 1989-cu ildə oğlu Namətlə Almaniyada görüşə bilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

Sonralar Almaniyada İren Qreqori ilə ailə qurub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu nikahdan Süsən və Yasəmən adlı iki qızı dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənqızı|first=Almaz|url=https://www.researchgate.net/profile/Almaz-Huseynova-2/publication/371470850_Azrbaycan_muhacirt_folklorsunasligi/links/6484c38db3dfd73b7779aec4/Azrbaycan-muehacirt-folklorsuenasligi.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2016|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=448|language=az |ref={{SfnRef|Həsənqızı|2016}} |author-link=Almaz Hüseynova}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_170/N_15.pdf|title=Azərbaycan mühacirət irsi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2011|isbn=978-9952-8142-3-1|location=[[Bakı]] |page=232|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2011}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}
* {{Cite book |last=Mamulia |first=Georgi |url=https://lib.az/book/279/show|title=Страна огней В борьбе за свободу и независимость|last2=Abutalıbov |first2=Ramiz |publisher=TEAS Press |year=2014 |isbn=978-9952-485-3-1|location=[[Paris]] |page=584|language=ru|ref={{SfnRef|Mamulia, Abutalıbov|2014}} |author-link2=Ramiz Abutalıbov}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]
[[Kateqoriya:Almaniyada dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan redaktorları]]</text>
      <sha1>9bj35dds0uj97ybr327tuhlarz6ax47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cümə məscidi (Qax)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550634</id>
    <revision>
      <id>9015292</id>
      <parentid>9013395</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <origin>9015292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="dl520mimvz20r2p270khtr24s8tt8lb" xml:space="preserve">{{Digər məna|Cümə məscidi}}
{{Tarixi abidə
|adı                      = Cümə məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = [[Fayl:Mosque in Qax.jpg|200px]]
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Qax]]
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]]
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 1996
|üslubu                   = 
|texnikası                = 
|hündürlük                = 
|uzunluğu                 = 
|eni                      = 
|sahəsi                   = 
|zəngləri                 = 
|qüllələri                = 
|aşırımları               = 
|bürcləri                 = 
|minarələri               = 1
|günbəzləri               = 1
|xeyirduası               = 
|material                 = 
|vəziyyəti                = fəaliyyət göstərir
|nişanlama2               = 
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = 
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama1_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama1_sərbəst1dəyər = [[Məscid]]
|nişanlama2_sərbəst2ad    = 
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=&lt;small&gt;''Cümə məscidi''&lt;/small&gt;|label_size=100 |lat=41.415025
  |long=46.923841
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
}}
'''Cümə məscidi''' — [[Qax]] şəhərində yerləşən [[məscid]].&lt;ref name=mesc&gt;{{Cite web | url = http://scwra.gov.az/structure/225/?Qax%20%C5%9F%C9%99h%C9%99r%20%E2%80%9CC%C3%BCm%C9%99%E2%80%9D%20m%C9%99scidi | title = Qax şəhər “Cümə” məscidi | publisher = [[Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi]] | access-date = 2018-06-19 | archive-date = 2020-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201130121838/http://scwra.gov.az/structure/225/?Qax%20%C5%9F%C9%99h%C9%99r%20%E2%80%9CC%C3%BCm%C9%99%E2%80%9D%20m%C9%99scidi | url-status = live | arxivləşdirmə tarixi = 2020-11-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201130121838/http://scwra.gov.az/structure/225/?Qax%20%C5%9F%C9%99h%C9%99r%20%E2%80%9CC%C3%BCm%C9%99%E2%80%9D%20m%C9%99scidi | deadurl = live }}&lt;/ref&gt;

== Haqqında ==
Qax şəhər Cümə məscidi 1996-cı ildə tikilmişdir. Məscidin sahəsi 352 kvadratmetr, həyətyanı sahəsi isə 0,27 hektardır. Məscidin həyətində yardımçı binalar inşa olunmuşdur. Bu ibadət ocağı 2012-ci ildə [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]]nin balansına verilmişdir. Məsciddə eyni vaxtda 200 nəfər ibadət edə bilər.&lt;ref name=&quot;mesc&quot;/&gt;

== Ədəbiyyat ==
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Cümə məscidi (Quba)]]
* [[Cümə məscidi (Şamaxı)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|1}}
{{məscid-qaralama}}
{{Azərbaycan məscidləri}}

[[Kateqoriya:Qax məscidləri]]
[[Kateqoriya:1996-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>dl520mimvz20r2p270khtr24s8tt8lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zemfira Verdiyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552967</id>
    <revision>
      <id>9015506</id>
      <parentid>9007259</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8865" sha1="rrk3hln4bbl0v7j6tqkhvx12apovjxh" xml:space="preserve">{{Alim|orijinal adı=Zemfira Nadir qızı Verdiyeva|şəkil=Zemfira Verdiyeva.jpg|vətəndaşlığı={{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}}}

'''Zemfira Nadir qızı Verdiyeva''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanın ilk xarici dillər üzrə qadın elmləri doktoru, professor, [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA-nın]] müxbir üzvü

== Həyatı ==
Zemfira Nadir qızı Verdiyeva 19 noyabr 1935-ci ildə [[Tiflis]] şəhərində anadan olmuşdur. Həmin ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüşdür. 1943–1945-ci illərdə 189 saylı (rus dilli) orta məktəbdə təhsil almış, 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Dillər Universitetində (İngilis-fransız dili fakültəsi) daxil olmuş, 1957-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1957–1995-ci illər arasında Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Dillər İnstitutunda laborant, pedaqoji təcrübə müdiri, müəllim, kafedra müdiri, 1973-cü ildən 1995-ci ilə qədər rektor vəzifəsində çalışmışdır.

Z. Verdiyevanın dünya ölkələrindən aldığı 50-dən çox şlyapadan ibarət zəngin baş geyimləri kolleksiyası var.

[[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın müxbir üzvü Zemfira Verdiyeva 9 noyabr 2010-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xarici Dillər Universitetinin keçmiş rektoru Zemfira Verdiyeva vəfat edib |url=https://lent.az/xeber/hadise/-48149 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310073954/https://lent.az/xeber/hadise/-48149 |archive-date=2022-03-10 |access-date=2022-03-10}}&lt;/ref&gt;

=== Ailəsi ===
Alimin iki qızı var. Onlardan biri elmlər doktoru, professor, digəri isə [[hüquqşünas]]dır.

== Elmi fəaliyyəti ==
1965-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, 1968-ci ildə dosent elmi adını almışdır. 1971-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, 1972-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1989-cu ildə [[Azərbaycan Elmlər Akademiyası]]nın müxbir üzvü seçilmişdir.

Alimin Azərbaycanda və xarici ölkələrdə 190-a qədər kitab, monoqrafiya və dərs vəsaitləri çapdan çıxmışdır. Onun elmi-pedaqoji fəaliyyəti haqqında 372 məqalə çap edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/forms/skanchavshiesya-chlenyikorrespondentyi/3512 |title=Verdiyeva Zemfira Nadir qızı |author= |date= |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=14 fev 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310073949/https://science.gov.az/az/forms/skanchavshiesya-chlenyikorrespondentyi/3512 |archive-date=2022-03-10 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;

Z. Verdiyeva 1990–1995-ci illər ərzində [[Azərbaycan Ali Soveti]]nin deputatı olmuşdur. 1989-cu ildən Azərbaycan Qadınlar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsində çalışmış və bu müddətdə dünyada 65 qadın təşkilatı ilə əlaqə yaratmışdır. Bu cəmiyyət 1920-ci ildə yaradılıb, hazırda öz sıralarında 75 mindən artıq qadını birləşdirir. [[Azərbaycan Dillər Universiteti]]ndə namizədlik və doktorluq dissertasiyaları üzrə Müdafiə Şurasının üzvü olmuşdur. Bir sıra doktorant və aspirantlara rəhbərlik etmiş, müxtəlif ali təhsil ocaqlarında elmi işlərə opponentlik etmişdir. Dünyanın 65-dən çox ölkəsində olmuş və onların 30-dan çoxunun universitetlərində mühazirələr oxumuşdur.

1990-cı ildə Türkiyə prezidentinin xanımı [[Səmra Özal]] onun dəvəti ilə Bakıya gəlib.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

1991-ci ildə Türk Qadını Gücləndirmə və Tanıtma Vaqfının sədri Səlma Özalın dəvəti ilə respublikanın tanınmış qadınları Türkiyədə səfərdə olublar.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

== Mükafatlar ==
Zemfira Verdiyeva İngiltərə Bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən 1998–2003-cü illərdə &quot;İlin qadını&quot;, 2000-ci ildə isə &quot;Əsrin qadını&quot; adlarına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://umayclub.com/kembric-universiteti-t%C9%99r%C9%99find%C9%99n-dunyanin-%C9%99srin-qadini-adina-layiq-gorul%C9%99n-az%C9%99rbaycan-qadini/ |title=“Əsrin qadını” adına layiq görülən Zemfira Verdiyeva |author= |date=10 iyul 2020 |website= |publisher=https://umayclub.com/ |language=az |access-date=14 fev 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214131822/https://umayclub.com/kembric-universiteti-t%C9%99r%C9%99find%C9%99n-dunyanin-%C9%99srin-qadini-adina-layiq-gorul%C9%99n-az%C9%99rbaycan-qadini/ |archive-date=2024-02-14 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt; Bununla yanaşı, dünyada ictimai fəaliyyətinə görə ABŞ, İngiltərə, Kanada, Cənubi Koreya və s. ölkələrin mükafatlarını almışdır. [[BMT]]-nin nəzdində fəaliyyət göstərən &quot;Bütün Dünyada Sülh&quot; federasiyası tərəfindən &quot;Sülhməramlı Səfir&quot; diplomu ilə təltif edilmişdir.

Z. Verdiyevanın tərcümeyi-halı 1998-ci ildə Nyu-Yorkda (ABŞ) &quot;Beynəlxalq Tərcümeyi-Hal&quot; Soraq Kitabçasına daxil edilmişdir. Həmçinin, xarici dillər üzrə ilk qadın elmlər doktoru kimi [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]na daxil olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:01&quot;/&gt;

== Kitabları ==

* Müxtəlif nitq formalarınında dilin funksionallıq prinsipləri ({{Dil-ru|Принципы функционирования языка в его речевых разновидностях}}). Bakı: ADU, 1986.
* Narahat dəqiqələrin sevinci ({{Dil-ru|Радость беспокойных минут: проблема воспитания в семье и школе}}). Bakı: Gənclik, 1987.
* Meksika yaxın olur ({{Dil-ru|Мексика становится ближе}}). Bakı: Azərbaycan SSR &quot;Bilik&quot; Cəmiyyəti, 1988.
* Лексическая синонимия в азербайджанском языке. Баку: АПИ, 1988.
* Bağlı qapılar açılanda...: Yol qeydləri, təəssüratlar. Bakı: Gənclik, 1999.

=== Dərsliklər ===

* Семантический анализ прилагательных, обозначающих понятие материального состояния. Баку: АПИИЯ, 1976.
* The systematic dictionary of  English / Azerb. ped. inst. of foreign lang. named after the 50-th anniversary of the USSR ; Comp.: Verdieva Z. N., Kerimzade I. A. B. 1: English verbs ; B. 2: English adjectives ; B. 3: English adverbs. Baku: Elm, 1978-1983.
* Экспериментальная фонетика. Кн. 2. Баку: АГУ, 1981 (həmmüəlif).
* Проблемы языкознания. Ч. 1. Баку: Маариф, 1982 (həmmüəlif).
* Семантические поля в современном английском языке. Москва: Высш. шк., 1986.
* English (учеб. для 1-го и 2-го курсов филологических и исторических факультетов неязыковых педагогических институтов). Баку: Маариф, 1988 (həmmüəlif).
* Словарь лингвистических терминов. Баку: Маариф, 1989 (həmmüəlif).
* Dilçilik problemləri ({{Dil-ru|Проблемы языкознания}}). Bakı: Elm, 2019 (M. Adilov, F. Ağayeva ilə birgə).
* Azərbaycan dilinin semasiologiyası. Bakı: Elm, 2019 (M. Adilov, F. Ağayeva ilə birgə).
* İzahlı dilçilik terminləri lüğəti. Bakı: Elm və təhsil, 2020 (M. Adilov, F. Ağayeva ilə birgə).

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://science.gov.az/az/forms/skanchavshiesya-chlenyikorrespondentyi/3512 Verdiyeva Zemfira Nadir qızı]
* {{cite web |url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2010/noyabr/141010.htm |title=ZEMFİRA VERDİYEVA HAQQA QOVUŞDU |author= |date=10 noyabr 2010 |website= |publisher=http://anl.az|language=az |access-date= 14 fev 2024|archive-url=http://anl.az/down/meqale/adalet/2010/noyabr/141010.htm |archive-date=14 fev 2024 }}
* {{cite web |url=https://modern.az/medeniyyet/76047/elmler-akademiyasinin-xanim-muxbir-uzvleri-kimlerdir/ |title=Elmlər Akademiyasının xanım müxbir üzvləri KİMLƏRDİR... |author=Elmin NURİ |date=22 aprel 2015 |website= |publisher=https://modern.az |language=az |access-date= 15 fevral 2024|archive-url=https://modern.az/medeniyyet/76047/elmler-akademiyasinin-xanim-muxbir-uzvleri-kimlerdir/ |archive-date=15 fevral 2024 }}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Gürcüstan azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:AMEA-nın müxbir üzvləri]]
[[Kateqoriya:AMEA-nın qadın müxbir üzvləri]]
[[Kateqoriya:Bakı şəhəri 189-190 nömrəli tam orta məktəbin məzunları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin XII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qadın ilkləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan filoloqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı filoloqlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dillər Universitetinin rektorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]]</text>
      <sha1>rrk3hln4bbl0v7j6tqkhvx12apovjxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Vəzifəli şəxs/vəzifə</title>
    <ns>10</ns>
    <id>561727</id>
    <revision>
      <id>9014893</id>
      <parentid>8828524</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toghrul R</username>
        <id>147643</id>
      </contributor>
      <origin>9014893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="6ptvmmqj6bsgo0qe0chtzn63vdxb9ld" xml:space="preserve">{{#if: {{{vəzifə_|}}}{{{titul_|}}}{{{başlanğıc_|}}}{{{son_|}}}
| {{#invoke: Infobox | infoboxTemplate
  | child       = yes
  | decat       = yes
  | headerstyle = background:{{{rəng|var(--background-color-neutral, #eaecf0)}}}; padding:0.2em 0.1em; color: inherit;

  | header1     = {{#if: {{{vəzifə_|}}}{{{titul_|}}}
    | &lt;div class = &quot;noviewer&quot; style=&quot;display:flex; width:100%;&quot;&gt;{{#if: {{{bayraq_|}}} | &lt;div style=&quot;margin: auto 5px auto 2px;&quot;&gt;[[Fayl:{{{bayraq_}}}|20x20px]]&lt;/div&gt; }}&lt;span class=&quot;infobox-export-position&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt;{{{vəzifə_|}}}{{{titul_|}}}&lt;/span&gt;{{#if: {{{bayraq2_|}}} | &lt;div style=&quot;margin: auto 2px auto 5px;&quot;&gt;[[Fayl:{{{bayraq2_}}}|19x19px]]&lt;/div&gt; }} &lt;/div&gt;
    }}

  | data2       = {{#if: {{{status_|}}}
    | &lt;div style=&quot;width:100%; margin:0; background-color: {{{rəng|var(--background-color-neutral, #eaecf0)}}}; color: inherit;&quot;&gt;'''{{{status_}}}'''&lt;/div&gt;
    | {{#if: {{{son_|}}}
      | 
      | {{#if: {{{başlanğıc_|}}} | &lt;!--yoxdursa, vəzifədədir--&gt;&lt;div style=&quot;width:100%; margin:0; background-color: {{{rəng|var(--background-color-neutral, #eaecf0)}}}; color: inherit;&quot;&gt;'''Vəzifədədir'''&lt;/div&gt; }}
      }}
    }}

  | data3       = {{#if: {{{başlanğıc_|}}}{{{son_|}}}
    | {{nobr|{{#if: {{{hakimiyyət müddəti_|}}}
        | {{delink|{{{hakimiyyət müddəti_}}}}}
        | {{#if: {{{başlanğıc_|}}}
          | {{#if: {{{son_|}}}
            | {{delink|{{{başlanğıc_|}}}}}
            | {{delink|{{{başlanğıc_|}}}}}
            }}
          }}
        }}{{#if: {{{son_|}}}
        | &amp;nbsp;– {{nobr|{{delink|{{{son_|}}}}}}}
        | {{#if: {{{hakimiyyət müddəti_|}}} || {{Ifnumber|{{str rightc|{{teqləri sil|{{delink|{{{başlanğıc_|}}}}}}}|1}}|{{illər|{{str rightc|{{yalnız rəqəmlər|{{{başlanğıc_|}}}}}|4}}|&amp;thinsp;}}&amp;thinsp;ildən|}} }}{{#if:{{{ie-başlanğıc_|}}}{{{ie-son_|}}}{{{ie_|}}}|{{#tag:ref|{{i. e.}} {{#if:{{{ie-başlanğıc_|}}}|{{{ie-başlanğıc_|}}}{{#if:{{{ie-son_|}}}|&amp;nbsp;–&amp;nbsp;{{{ie-son_|}}})|{{illər|{{str rightc|{{yalnız rəqəmlər|{{{ie-başlanğıc_|}}}}}|4}}|&amp;thinsp;}}&amp;thinsp;ildən}}|{{{ie_|}}}}}|group=asterisk|name=i.e. }}}}&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{İstinad siyahısı|group=asterisk}}&lt;/span&gt;
        }}}}
    }}

  | data4       = {{#if:{{{status2_|}}}|({{{status2_}}})}}

  | data5       = {{#if:{{{ləqəbi_|}}}|(ləqəbi: ''{{{ləqəbi_}}}'')}}

  | label6      = Ölkə
  | data6       = {{{ölkə_|}}}

  | label7      = Şüarı
  | data7       = {{{şüarı_|}}}

  | label8      = Tacqoyma
  | data9       = {{{tacqoyma_|}}}

  | label10     = Prezident
  | data10      = {{{prezident_|}}}

  | label11     = Vitse-prezident
  | data11      = {{{vitse-prezident_|}}}

  | label12     = Baş nazir
  | data12      = {{{baş nazir_|}}}

  | label13     = Hökumət başçısı
  | data13      = {{{hökumət başçısı_|}}}

  | label14     = Monarx
  | data14      = {{{monarx_|}}}

  | label15     = Qubernator
  | data15      = {{{qubernator_|}}}

  | label16     = Vitse-qubernator
  | data16      = {{{vitse-qubernator_|}}}

  | label17     = Nazir
  | data17      = {{{nazir_|}}}

  | label18     = Komissar
  | data18      = {{{komissar_|}}}

  | label19     = Sədr
  | data19      = {{{sədr_|}}}

  | label20     = Direktor
  | data20      = {{{direktor_|}}}

  | label21     = Rəis
  | data21      = {{{rəis_|}}}

  | label22     = Birinci müavin
  | data22      = {{{birinci müavin_|}}}

  | label23     = Birinci katib
  | data23      = {{{birinci katib_|}}}

  | label24     = Fraksiya
  | data24      = {{{fraksiya_|}}}

  | label25     = Seçki dairəsi
  | data25      = {{{seçki dairəsi_|}}}

  | label26     = Hökumət
  | data26      = {{{hökumət_|}}}

  | label27     = {{{başlıq1_|}}}
  | data27      = {{{mətn1_|}}}

  | label28     = {{{başlıq2_|}}}
  | data28      = {{{mətn2_|}}}

  | label29     = {{{başlıq3_|}}}
  | data29      = {{{mətn3_|}}}

  | label30     = {{{başlıq4_|}}}
  | data30      = {{{mətn4_|}}}

  | label31     = {{{başlıq5_|}}}
  | data31      = {{{mətn5_|}}}

  | label32     = {{{başlıq6_|}}}
  | data32      = {{{mətn6_|}}}

  | label33     = {{{başlıq7_|}}}
  | data33      = {{{mətn7_|}}}

  | label34     = {{{başlıq8_|}}}
  | data34      = {{{mətn8_|}}}

  | label35     = {{{başlıq9_|}}}
  | data35      = {{{mətn9_|}}}

  | label36     = Əvvəlki
  | data36      = {{{əvvəlki_|}}}

  | label37     = Sonrakı
  | data37      = {{{sonrakı_|}}}

  | data38      = {{#if: {{{qeyd_|}}} | &lt;div style=&quot;font-style: italic;&quot;&gt;{{{qeyd_|}}}&lt;/div&gt; }}
  }}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc-inline}}
''Bu şablon {{tl|Vəzifəli şəxs}} şablonunun tərkib hissəsidir və şablondakı vəzifələr hissəsini idarə edir.''
[[Kateqoriya:Şablonların alt səhifələri]]
{{doc-end}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ptvmmqj6bsgo0qe0chtzn63vdxb9ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milix Yevdayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573265</id>
    <revision>
      <id>9015150</id>
      <parentid>9010540</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="6a8qrrdoe48eyr52wzen5xa1zm7jkxa" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}
'''Milix Yevdayev''' — Bakı şəhəri Dağ Yəhudiləri dini icmasının sədri.

27 dekabr 2018-ci ildən [[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]]nun Himayəçilər Şurasının üzvüdür&lt;ref name=&quot;HŞ&quot;&gt;[http://scwra.gov.az/az/view/news/8512/azerbaycan-ilahiyyat-institutunun-himayechiler-shurasinin-terkibi-tesdiq-edilib Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun Himayəçilər Şurasının tərkibi təsdiq edilib] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200804232916/http://scwra.gov.az/az/view/news/8512/azerbaycan-ilahiyyat-institutunun-himayechiler-shurasinin-terkibi-tesdiq-edilib |date=2020-08-04 }}. scwra.gov.az, 27.12.2018{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu (16 noyabr 2015)&lt;ref&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/31335 &quot;Din xadimlərinin və dini icma rəhbərlərinin &quot;Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu&quot; ilə təltif edilməsi haqqında&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230728131009/https://e-qanun.az/framework/31335 |date=2023-07-28 }} Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 noyabr 2015-ci il tarixli 1535 nömrəli Sərəncamı. [[e-qanun.az]]{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Şöhrət&quot; ordeni (25 iyul 2016)&lt;ref&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/33414 &quot;M. İ. Yevdayevin &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230728131007/https://e-qanun.az/framework/33414 |date=2023-07-28 }} Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyul 2016-cı il tarixli 2239 nömrəli Sərəncamı. [[e-qanun.az]]{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü (10 avqust 2018)&lt;ref&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/39749 &quot;M. İ. Yevdayevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181210202308/http://www.e-qanun.az/framework/39749 |date=2018-12-10 }} Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 avqust 2018-ci il tarixli 405 nömrəli Sərəncamı. [[e-qanun.az]]{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
* 1-ci dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni (25 iyul 2026) &lt;ref&gt;[https://president.az/az/articles/view/73093] {{Wayback|url=https://president.az/az/articles/view/73093 |date=20260725141720 }} M.İ.Yevdayevin 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. [[president.az]]{{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan yəhudiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun Himayəçilər Şurasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilənlər]]</text>
      <sha1>6a8qrrdoe48eyr52wzen5xa1zm7jkxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantagenetlər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573421</id>
    <revision>
      <id>9015458</id>
      <parentid>8734255</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46269" sha1="ado2eqgsmy07ujk0kakg6jbl8gxijc4" xml:space="preserve">{{Sülalə
|Soyadı           = Plantagenetlər
|Gerb             = [[Fayl:Royal Arms of England (1198-1340).svg|200px]]
|Şəkil            =
|Ölkə             = [[İngiltərə]]
|Əcdadı           =
|Titullar         = [[Sülalə|Kral sülaləsi]]
|Banisi           = [[V Joffrua|V Joffrua Plantagenet]]
|Sonuncu hökmdar  = [[III Riçard]]
|Hazırki rəhbər   =
|Əsası qoyulan il = 1154
|Soyun kəsilməsi  = 1485
|Kənarlaşrırılma  =
|Milliyyəti       = fransız
|Kiçik xətlər     =
|Commons          =
|Rodovid          =
}}

'''Plantagenetlər''' ({{Dil-fr|Plantagenêt}}, {{Dil-en|Plantagenets}} {{IPAc-en|p|l|æ|n|ˈ|t|æ|dʒ|ə|n|ɪ|t}}) — XII–XV əsrlərdə [[İngiltərə]]də hökmranlıq edən fransız mənşəli kral sülaləsi. Müasir tarixçilər Plantagenet adını dörd fərqli kral evinə bölürlər: Anju ölkəsində hökmranlıq etmiş [[anvecinlər]], 1154-cü ildə hakimiyyətə Matildanın oğlu və Anju qrafı [[V Joffrua|V Joffrua Plantagenetin]] hakimiyyətə gəlməsi ilə İngiltərədə hökmranlığa başlayan plantagenetlər və plantagenetlərin iki kadet budağı olan [[Lankaster sülaləsi|lankasterlər]] və [[York sülaləsi|yorklar]]. Plantagenetlər [[İngiltərə idarəçilərinin siyahısı|İngiltərə taxt-tacında]] 1154-cü ildən [[III Riçard]]ın döyüş zamanı [[VII Henri]] tərəfindən öldürülməsinə, 1485-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuşdurlar.

Plantagenetlərin hakimiyyəti altında İngiltərə yenidən quruldu. Plantagenet kralları [[Böyük Azadlıqlar Xartiyası|Magna Carta]] imzalayaraq, kompromis və danışıqlar apardılar. Onlar maliyyə və hərbi dayaq vasitəsilə kral hakimiyyətini məhdudlaşdırdılar. Kral təkcə ölkədə ən nüfuzlu adam olmadı, həm də məhkəmə, feodal vergiləri və hərbi hakimiyyəti öz əlində cəmləşdirdi. İndi o, məhkəmə, hüquq və dövlət vəzifələrinə adamları özü təyin edirdi. Milli müxtəliflik nəticəsində fransızlar, şotlandlar, uelslilər və irlandlar arasında formalaşan münaqişə ingilis dilinin əsas dil olmasına zəmin yaratdı.

XV əsrdə İngiltərə [[Yüzillik müharibə]]də məğlub oldu və sosial, siyasi və iqtisadi problemlərlə qarşılaşdı. Bu da, çoxsaylı xalq üsyan və çıxışlarına gətirib çıxardı. Xüsusi qoşun toplamış ingilis zadəganları [[VI Henri]]yə xüsusi nifrət bəsləyir və onunla açıq düşmənçilik aparırdılar.

Plantagenetlərin iki kadet budağı olan lankasterlər və yorklar arasında 30 il davam edən [[Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri]] 1485-ci ildə Bosurt döyüşündə öz kulminasiyasına çatdı. Döyüş nəticəsində [[III Riçard]] öldürüldü, [[VII Henri (İngiltərə kralı)|Henri Tüdor]] qalib gəldi və VII Henri adı ilə özünü İngiltərə kralı elan etdi. Bununla da, İngiltərədə [[Tüdorlar]] sülaləsi hakimiyyətə gəldi, Plantagenetlərin hakimiyyəti başa çatdı.

== Etimologiya ==
[[Fayl:Henry_II_Plantagenet.jpg|alt=Ancient depiction of the first Plantagenet King Henry the 2nd of England|right|thumb|[[II Henri Plantagenet|II Henri]] (1154–1189) İngiltərənin ilk plantagenet kralı hesab edilir.]]
3-cü York hersoqu Riçard Plantagenet adını XV əsrdə öz ailəsinin adı kimi götürmüşdür. ''Plantegenetlər'' (və ya ''Plant Genetlər'') XII əsrdə onun əcdadı Anju qrafı və Normandiya hersoqu Joffruanın ləqəbi olmuşdur. Bir çox məşhur nəzəriyyələr təklif edirlər ki, ''planta'' ''genista'' orta əsr latın dilində nəfəsotu bitkisinin ləqəbi olmuşdur&lt;ref name=&quot;plant2007&quot;&gt;{{harvnb|Plant|2007}}&lt;/ref&gt;. [[Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri]] zamanı Riçardın seçdiyi xüsusi ad məlum olmasa da, onun Joffrua nəslindən olması məlumdur. Joffruanın bütün kişi nəslindən olanlar üçün retrospektiv istifadəsi sonradan Tüdorlar sülaləsi dövründə populyar olub, bəlkə də Riçardın nəvəsi VIII Henriyə verdiyi daha da legitimliyi ilə dəstəkləndi&lt;ref&gt;{{harvnb|Wagner|2001|p=206}}&lt;/ref&gt;. XVII əsrin sonlarında tarixçilər arasında bu ad ümumi istifadə olunmuşdur.

== Tarixi ==

=== Sülalənin hakimiyyətə gəlməsi ===
[[I Vilhelm (İngiltərə)|I Vilhelmin]] kiçik oğlu [[I Henri]] (1100–1135) mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək siyasətini davam etdirir: kral hakimiyyətini, yustisariləri, [[kansler]]i, [[xəzinədar]]ı və digər ali vəzifəli şəxsləri özündə birləşdirən kral şurası ([[kuriya]]sı) böyük rol oynamağa başlayır&lt;ref&gt;Барлоу Ф. Вильгельм I и нормандское завоевание Англии / Пер. с англ. под ред. к. ф. н. С. В. Иванова. — СПб.: Евразия, 2007. — 320 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8071-0240-1.&lt;/ref&gt;. Xüsusi hakimlər təşkil olunur ki, onlar ölkəni gəzərək məhkəmələrin, vergi idarələrinin işinə nəzarət edirlər.

Artıq I Henrinin dövründə kral kuriyasının daxilində xəzinədarlıq – [[Şahmat lövhəsi palatası]] ({{Dil-en|Exchequer}}; Palatadakı stolların üstü uzununa çəkilmiş xətlərlə bir neçə zolağa bölünmüşdü. Pul qablarını müəyyən qayda ilə həmin zolaqların üstünə düzür, yerlərini dəyişdirirdilər ki, bu da [[şahmat]] oyununu xatırladırdı)&lt;ref&gt;Steel, Anthony. ''The Receipt of the Exchequer, 1377–1485''. Cambridge: Cambridge University Press, 1954.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thomas Madox, 1666–1727; Fitzneale, Richard, 1130–1198; Gervasius, of Tilbury, supposed author (1711/1769), ''[https://archive.org/details/historyantiquiti01mado History of the Exchequer]'' Published 1769, etext on archive.org&lt;/ref&gt; ayrılır və bu idarə şeriflərin maliyyə fəaliyyətini yoxlayır.

Mərkəzləşmənin bütün uğurlarına baxmayaraq, İngiltərədə ən iri maqnatlar krala qarşı çıxış etməkdən çəkinmirdilər. I Henrinin ölmündən (1135) sonra əsl feodal pərakəndəliyi baş verir. Kralın oğlu olmadığı üçün, onun qızı – Anju qrafı Joffrua Plantagenetin arvadı [[Matilda]] və bacısı oğlu, fransız feodalı Stefan qraf Blua hakimiyyətə iddia edirlər.

Hakimiyyət uğrunda mübarizədən istifadə edən feodallar ölkəni talan edir və mərkəzi hakimiyyətin nəzarəti altından çıxırlar. Feodal anarxiyasına yalnız 1153-cü ildə son qoyulur, həmin il kilsənin vasitəçiliyi ilə Stefan və Matilda saziş bağladılar. Sazişə görə, Stefan kral elan olunurdu, lakin onun vəfatından sonra hakimiyyətə Matildanın oğlu, Anju qrafı [[II Henri Plantagenet|Henri Plantagenet]] gəlməli idi. 1154-cü ildə o, [[II Henri]] adı ilə kral oldu və XIV əsrin sonunadək ölkəni idarə edəcək Plantagenetlər sülaləsinin əsasını qoyur.

=== XII əsrdə sülalənin hakimiyyəti ===
[[II Henri Plantagenet|II Henri]] (1154 – 1189) öz hakimiyyəti altında geniş mülkləri birləşdirir: İngiltərədən başqa, Normandiya, Anju, Men, Turen, Puatu və Akvitaniya ona tabe idi. Bəzən Plantagenetlərin dövlətinə Anju imperiyası deyirdilər. Böyük maliyyə ehtiyatları olan və cəngavərlərə, şəhərlilərə, azad kəndlilərə arxalanan II Henri İngiltərədə feodal pərakəndəliyinə son qoydu, şerif vəzifəsinə isə xırda və orta feodalları təyin etməyə başladı.

Dövlətin mərkəzləşdirilməsində II Henrinin islahatları da böyük rol oynamışdı. Ilk növbədə kral məhkəməsini gücləndirmək üçün o, məhkəmə islahatı keçirir. Islahatın mahiyyəti ondan ibarət idi ki, hər bir azad adam müəyyən ödənc verməklə öz işini malikanə məhkəməsindən kral məhkəməsinə keçirə bilərdi. Malikanə məhkəməsində &quot; Tanrı məhkəməsi&quot; nin köməyilə işə baxılırdısa kral məhkəməsində işə andlılar baxırdı. Nəticədə senyor kuriyalarının nüfuzu aşağı düşür. Kral kuriyası bütün senyor məhkəmələri üçün ali apellyasiya orqanı olur. Lakin kral məhkəməsi villanlar üçün deyildi, onlar öz senyorlarının məhkəməsinə tabe idilər.

Kral kuriyasının məhkəmə səlahiyyətlərinin genişlənməsi kralın gəlirlərini xeyli artırdı. Lakin əhalinin müəyyən hissəsi kral hakimləri tərəfindən tətbiq olunan cərimələrdən əziyyət çəkirdi. Kral məhkəmələrinin məhkəmə praktikası prosesində ümumi hüquq (common law) – yəni bütün ölkə üçün kral hüququ işlənib hazırlanır; bu hüquq yerlərdə tətbiq olunan hüququ tədricən sıxışdırır.

II Henri həmçinin hərbi islahat da keçirir. Belə ki, kralın xeyrinə feodalların hərbi xidməti xeyli məhdudlaşdırılır (kiçik müddətlə), bunun əvəzində isə onlar xüsusi pul ödənci – &quot; qalxan pulu &quot; verməli idilər. Bu pulla kral cəngavərləri muzdlu xidmətə cəlb edirdi. Bindan başqa kralın göstərişi ilə hər bir azad əmlakına müvafiq silaha malik olmalı idi və kralın çağırışı ilə yürüşə hazır olmalı idi.

II Henrinin kilsə məhkəmələrini dövlətin nəzarəti altına almaq cəhdi uğursuz oldu. Bu zəmində o, ingilis kilsəsinin başçısı, Kentenberili arxiyepiskop Tomas Beketlə toqquşmalı oldu. Bu mübarizə gedişində Beket kralın gizli göstərişilə öldürüldü. Papa məsələyə müdaxilə edəndən sonra II Henri islahatsan əl çəkməli oldu.

İngiltərədə mərkəzi hakimiyyəti möhkəmlədən II Henri İrlandiyanın istilasına başladı. 1169-cu ildə ingilis baronları yürüşə çıxdı. Onların ilk uğurlarından sonra 1171-ci ildə kral özü İrlandiyaya gəldi və yerli klan başçıları onun hakimiyyətini tanıdı. Lakin faktik olaraq, ingilislər adanın cənub – şərq sahilboyu torpaqlarını ələ keçirdilər və burada &quot; Peyl &quot; (hərfən cəpərə alınmış) adlı rayon yaratdılar. Buradan ingilis cəngavərləri İrlandiyanın digər vilayətlərinə yürüş edirdilər.

II Henri İngiltərənin şimal qonşusu Şotlandiyanı da tabe etdirməyə cəhdlər edirdi. Davamlı sərhəd müharibələri gedişində o, şotland kralı Vilyam Levi əsir götürdü və 1174-cü ildə onu müqavilə imzalamağa məcbur etdi. Müqaviləyə görə Vilyam vassal andı içdi. Lakin kifayət qədər feodallaşmış və mərkəzləşmiş dövlət olan Şotlandiya tezliklə vassal asılılığından çıxdı. İngiltərəyə əks olaraq o, Fransa ilə yaxınlaşdı və sonralar (XIII – XIV əsrlərdə) antiingilis ittifaqında birləşdi.

Normandlılar və Fransadan gəlmələr İngiltərə əhalisi ilə dərhal çuğlaşmadı. XII əsr boyu krallar rəsmi aktlarda öz təbəələrinə müraciətdə &quot; fransızlar və ingilislər &quot; deyə müraciət edirdilər. Lakin XII əsrin sonuna doğru yerli əhali ilə normand istilaçıları arasında etnik və dil fərqləri faktiki yoxa çıxır. Fransız elementi təşəkkül tapmaqda olan ingilis xalqının etnik tərkibinə daxil olur və vahid əhali tipi yaranır. İngiltərə əhalisinin əsas hissəsinin – kəndlilərin, şəhərlilərin və feodalların böyük bir hissəsinin dili ingilis dili idi. Yalnız əyanlar, kral əshabələri və hüquqşünaslar fransız dilindən istifadə edirdilər. Dövlət idarələrində rəsmi dil latın və fransız dili idi.

=== XIII əsrdə sülalənin hakimiyyəti ===
XIII əsrdə İngiltərənin iqtisadi həyatında xeyli dəyişikliklər baş verir: əkinçilik təkmilləşir, üçtarlalıq geniş yayılır. Meşələrin təmizlənməsi və bataqlıqların qurudulması nəticəsində əkin sahələri xeyli artır. Ingils yununa təlabatın Flandriyada və İtaliyada artması nəticəsində qoyuçuluğun sonrakı inkişafı gedir. Ümumi təsərrüfat yüksəlişi əhalinin 2,5 – 3 dəfə artmasına gətirib çıxarır.

Şəhərin kənddən ayrılması prosesi davam edir. XIII əsrin sonuna doğru İngiltərədə təxminən 280 — ə yaxın şəhər məskəni var idi. Şəhər əhalisinin sayı da artmışdı. XIII əsrin əvvəllərinə doğru daxili iqtisadi əlaqələr sabitləşir.

Orta əsrlərdə İngiltərənin iqtisadi inkişafının ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri daxili əlaqələrin inkişafında kəndin böyük rol oynaması idi. Onların sürətli inkişafına kənd təsərrüfatı rayonlarının ixtisaslaşması mühüm təsir göstərir.

XIII əsrdə ingilis cəmiyyətinin əsas təsərrüfat və sosial özəyi manor olaraq qalırdı. XII əsrin sonundan başlayaraq manor bazar əlaqəərinə cəlb olunur. Bazara daha çox kənd təsərrüfatı məhsulu çıxarmaq üçün bu manorların sahibləri icma əmlakını da ələ keçirməyə çalışır və biyarı artırırdı. İri feodallar bu səbəbdən villanların şəxsi azadlıq qazanmalarına mane olurdular.

Eyni zamanda əmtəə — pul münasibətləri ingilis kəndində biyar təsərrüfatını dağıdan yenilikləri də doğururdu. Villanların daha az olduğu xırda manorlarda pul rentası üstünlük qazanırdı. Bu isə kəndliləri feodalların hündəlik nəzarətindən azad edirdi. Lakin fransız feodalından fərqli olaraq ingilis feodalları domen təsərrüfatından hələ əl çəkməmişdilər. Onlar villanların əməyindən də, muzdlu işçilərdən də eyni dərəcədə istifadə edirdilər.yəni XIII əsr ingilis kəndində 2 əks inkişaf meyli – mühafizəkar və mütərəqqi meyl nəzərə çarpır.

Əmtəə — pul münasibətlərinin təsiri altında XIII əsrdə iri feodallar – baronlarla, xırda feodallar – cəngavərlər arasında fərq xeyli dərinləşir. Bu, ilk növbədə onların əmlak və gəlirləri, təsərrüfat fəaliyyətinin xarakteri və siyasi mövqeyi ilə müəyyən olunurdu.

XIII əsrdə əmtəə — pul münasibətlərinə cəngavərlər daha intensiv cəlb olunurdu. Onların təsərrüfatında pul rentası üstün idi, muzdlu əməkdən də istifadə edilirdi. İngilis cəngavərlərinin böyük bir hissəsi hərbi zümrə xarakterini tədricən itirir və kənd sahiblərinə çevrilirdilər. Daxili bazarın inkişafında ümumi maraq onları şəhərlilərlə və varlı kəndlilərlə yaxınlaşdırırdı. Bunun müqabilində feodallar təbəqəsi İngiltərədə ümumilikdə qapalı zümrəyə çevrilmir: mənşəyindən asılı olmayaraq 20, bəzən 40 funt illik gəliri olan azad torpaq mülkiyyətçisi cəngavər adını alırdı və zadəganların tərkibinə daxil olurdu.

Feodal aristokratiyasını təşkil edən baronlar və prelatlar isə öz silki imtiyazlarını hakimiyyətər vəchlə saxlamağa çalışırdılar.

Daxili iqtisadi əlaqələr möhkəmləndikcə, feodal dövlətinin mərkəzləşməsi də güclənirdi. Lakin bu proses uzun sürən siyasi mübarizə ilə müşayiət olunmuşdur.

Mübarizənin birinci mərhələsi II Henrinin kiçik oğlu [[Torpaqsız İoann]]ın (1199–1216) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Özbaşına torpaq müsadirələri, bəzi maqnatların hakimiyyətəbsi və edamı ona qarşı baronların böyük müqavimətini yaradır. İoannın Fransadakı uğursuz müharibələri də onların qəzəbinə səbəb olur. Və nəhayət, kilsə seçkilərinə kralın müdaxilə etməsindən narazı olan kilsə də baronların tərəfindən çıxış edirdi.

Kralın baronlarla əvvəlki toqquşmalarından fərqli olaraq bu dəfə cəngavərlər və şəhərlilər də krala qarşı dururlar.xüsusilə şəhərlilərdən yığılan özbaşına rüsumlar da onları baronlarla yaxınlaşdırır. 1202 −1204-cü illərdə fransız kralı II Filipp Avqust İoannın Fransadakı mülklərini: Normandiyanı, Anjunu, Meni, Tureni və Puatunun bir hissəsini alır. Laroş- o – Muan və Buvindəki (1214) məğlubiyyəti İoannın mövqeyini daha da zəiflədir. Bundan xeyli əvvəl, 1207-ci ildə kralın icazəsi olmadan Kenterberili arxiyepiskopu ingilis kilsəsinin başçısı təyin etdiyi üçün papa III İnnokenti ilə münaqişə baş verir. 1212-ci ildə papa İoannın taxt – tacdan məhrim edilməsi haqqında bulla verir və ingilis tacı hüququnu fransız kralına verir. İoann 1213-cü ildə papa qarşısında təslim olur, özünü onun vassalı elan edir və ildə 1000 marka gümüş ödəməyi öz üzərinə götürür. Bu biabırçı akt müxalifəti daha da gücləndirir. 1215-ci ilin yazında baronlar cəngavərlər və şəhərlilərin dəstəyi ilə krala qarşı müharibəyə başayır. Kral qiyam qaldırmış baronların tələblərinə tabe olur və 15 iyun 1215-ci ildə Azadlıqların Böyük Xartiyasını imzalayır.

Bu xartiyanın (Magna Charta Libertatum) əksər maddələri baronların və kilsə feodallarının maraqlarını ifadə edirdi. Kral kilsə seçkilərinin sərbəstliyini qəbul etməli olur. Adəti üzrə yığılan rüsumlardan artıq yığılmayacağını vəd edirdi. Kral şurasının icazəsi olmadan &quot; qalxan pulu &quot; yığmaq da qadağan olunurdu. Şuranın tərkibinə isə əsasən baronlar daxil olmalı idi. Digər zümrələrdən fərqli olaraq baronları yalnız onlara bərarər şəxslər – perlər mühakimə edə bilərdi. Perlərin qərarı olmadan krala baronları həbs etmək, mülkünü müsadirə etmək qadağan olunurdu. Və nahayət, xartiyanın yerinə yetirilməsinə nəzarət etmək üçün 25 baronlan ibarət komitə seçilirdi.

Cəngavərlərə azad kəndlilərə münasibətdə xartiya daha az bənd nəzərdə tutmuşdu: baronlara və krala nəzərdə tutulduğundan artıq xidmət etmək qadağan olunurdu. Bütün azad adamlara kral məmurlarının özbaşınalığından müdafiə vəd olunurdu. Onlar üçün II Henri tərəfindən tətbiq olunmuş məhkəmə qaydaları saxlanılırdı. Şəhərlərə gəlincə, xartiya onların artıq mövcud olan imtiyazlarını təsdiqləməklə kifayətlənirdi. Vahid ölçü və çəki tətbiq olundu. İngiltərəyə xarici tacirlərin sərbəst gəlişi asanlaşdırıldı. Bu tədbir xarici ticarətin inkişafına imkan yaratsa da, şəhərlilər üçün sərfəli deyildi, çünki onların inhisarını pozurdu. Və nəhayət, villanlara gəlincə, xartiya onlara heç nə vermədi, əksinə onların hüquqsuzluğunu bir daha təsdiqlədi.

Eyni zamanda Xartiya öz dövrü üçün mütərəqqi səciyyə də daşıyırdı: o, təkcə baronlara deyil, cəngavərlərə və şəhərlilərə münasibətdə kral özbaşınalılığının qarşısını alırdı. Bu sonuncular isə həmin dövrdə ölkənin iqtisadi inkişafında mütərəqqi meyllərin daşıyıcıları idi.

Böyük Xartiya praktikada həyata keçirilmədi. Papanın dəstəyinə arxalanan İoann baronları qiyamçı adlandıraraq onların tələblərini yerinə yetriməkdən imtina etdi. Müharibə başladı və onun qızıcı vaxtında İoann öldü. Baronlar onun azyaşlı oğlu [[III Henri]]ni kral elan etdilər.

Bu kralın hakimiyyəti dövründə (1216 – 1272) daha kəskin siyasi münaqişə baş verdi. Sonsuz vergilər, qohumlarına – fransızlara və provansallara verilən torpaq payları, papa ilə dostluq III Henriyə qarşı böyük narazılıq doğurdu.

1258-ci ilin yazında III Henri papa IV İnnokentinin təkidilə İtaliyada başladığı hərbi avantüra üçün baronlardan ölkə gəlirinin 1/3 – ni tələb edəndə, bu böyük bir partlayışa səbəb oldu. Silahlanmış baronlar kralın yanına gələrək ondan siyasi islahat keçirilməsini tələb etdilər. Kral güzəştə getməli oldu. 1258-ci ilin iyununda Oksfordda maqnatların şurası yığıldı və sonralar &quot; azğın &quot; şura adlandırılacaq bu yığıncaqda ölkədə baron oliqarxiyasını bərqərar edən &quot; Oksford proviziyası &quot; təsdiqləndi. Hakimiyyət 15 barondan ibarət Şuraya verilir və onların icazəsi olmadan kral heç bir qərar verə bilməzdi. Bundan əlavə, baronlar cəngavərlərdən və şəhərlilərdən 12 nəfər seçərək ildə 3 dəfə yığılır və Onbeşlər Şurası ilə birgə dövlət işlərini müzakirə edirdilər.

Lakin baronların bu ağalığı cəngavərlər və şəhərliləri təmin etmirdi və onların arasında parçalanma baş verir. 1259-cu ildə cəngavərlər müstəqil siyasi tələblər irəli sürülər. Başda Simon de Monfor olmaqla uzaqgörən bəzi baronların dəstəyilə &quot; Vestminster proviziyası &quot; qəbul olunur və o, cəngavərləri və azad kəndliləri iri feodalların özbaşınalığından qorumağı nəzərdə tuturdu.

Ona əks olan partiya daxilində ziddiyyətlərdən istifadə edən III Henri &quot; Oksford proviziyası &quot;- nı yrinə yetirməkdən imtina etdi. 1263-cü ildə vətəndaş müharibəsi başlandı. Müxalif qüvvələrin başında Simon de Monfor dururdu. O, təkcə baronlara deyil, cəngavərlərə, şəhərlilərə və azad kəndlilərə arxalanırdı. Bir çox şəhərlərdə mübarizə nəticəsində tacir oliqarxiyası devrilir. Londonlular Monforun köməyinə 15 minlik dəstə göndərirlər. 1264-cü il Lüse döyüşündə kral ordusu məğlub olur, III Henri və böyük oğlu Eduard əsir düşür. Monfor İngiltərənin faktiki hakimi olur.

1265-ci ilin yanvarında Monfor yığıncaq çağırır. Bura o, iri baronlarla yanaşı, hər qraflıqdan iki cəngavər və hər şəhərdən iki şəhərli dəvət edir. Bu ingilis parlamentinin başlanğıcı olur.

Kral üzərində qələbə vətəndaş müharibəsini gücləndirir. Hərəkata geniş kütlələr, bəzi yerlərdə villanlar da qoşulur. Xalq hərəkatından ehtiyat edən baronlar kralla sazişə meyil edirlər. Şahzadə Eduard əsirlikdən qaçanda baronlar onunla birləşdilər. 1265-ci il İvşem döyüşündə Monforun qoşunları darmadağın edildi, özü isə həlak olur.

III Henri Simon de Monforun tərəfdaşlarının torpaqlarını kütləvi sürətdə müsadirə etməyə başladı, bu isə silahlı müqavimətə gətirib çıxardı. 1267-ci ildə kral feodalların köməyilə müqaviməti qıra bildi. III Henrinin hakimiyyəti qəti bərpa oldu. Lakin həm kral, həm baronlar cəngavərlərin və varlı şəhərlilərin köməyi olmadan kütlələri tabelikdə saxlamağın qeyri – mümkünlüyünü başa düşürdülər. Ona görə də 1263–1267-ci il vətəndaş müharibəsinin yekunu silki nümayəndəliyin – parlamentin yaranması oldu.

Parlament qəti şəkildə [[I Eduard]]ın (1272 – 1307) dövründə təşəkkül etdi. Həmin zamandan etibarən ingilis feodal dövləti silki monarxiya forması alır. Parlamentə arxalanan kral iri feodalların məhkəmə imtiyazlarını ləğv etdi, kilsə idarələrinə kralın icazəsi olmadan torpaq almaq qadağan edildi. I Eduard və onun varislərinin parlamentə ehtiyacı var idi, çünki o, iri feodallara müqavimət göstərmək üçün lazım idi. Silki yığıncaq krala imkan verirdi ki, o, cəngavərlərə və şəhər alilərinə birbaşa arxalansın.

Öz strukturuna görə ingilis parlamenti fransız Baş ştatlarından fərqlənirdi. Bura arxiyepiskoplar, yepiskoplar, iri monastrların abbatları və baronlar dəvət olunurdu. Bundan əlavə bura hər qraflıqdan 2 cəngavər və hər iri şəhərdən 2 şəhərli çağrılırdı. Cəngavərlər və şəhər nümayəndələri qraflıqlarda və şəhərlərdə ən zəngin adamlar tərəfindən seçilirdi. Azad kəndlilər və şəhər yoxsulları parlamentdə təmsil olunmamışdılar.

XIV əsrin I yarısında parlament iki palataya bölünürdü: yuxarı palata – lordlar palatasında prelatlar və baronlar iclas edirdi. Aşağı palata – icma palatasında cəngavərlər və şəhər nümayəndələri otururdu. Cəngavərlər və şəhərlilər bir yerdə sayca baronlardan çox olurdu. Onların möhkəm ittifaqı parlamentdə onların siyasi gücünü artırırdı. XIV əsrdə parlament vergiləri müəyyən etməklə yanaşı, statutların (qanunların) verilməsində iştirak etmək hüququ da qazanır. Icma palatasının petisiyası ilə statutlar kral və lordlar palatası tərəfindən qəbul olunurdu.

Parlamentin yaranması və silki monarxiyanın təşəkkülü İngiltərənin siyasi mərkəzləşməsinin mühüm nailiyyəti idi. Öz növbəsində parlament feodal dövlətinin sonrakı möhkəmlənməsində mühüm amil oldu. XIII – XIV əsrlərdə parlament İngiltərədə mütərəqqi rol oynayırdı, çünki mürtəce feodalların – baronların siyasi iddialarını məhdudlaşdırıdı. Və nəhayət, parlament bir çox sosial – siyasi münaqişələrin sülh yolu ilə dinc yolla yoluna qoyulmasına imkan verirdi.

I Eduard feodalların maraqlarını ifadə edərək fəal işğalçı müharibələr də aparırdı. 1282 – 1283-cü illərdə o, Uelsi İngiltərəyə birləşdirməyə müvəffəq oldu. Uels feodallarının torpaqlarını öz baronlarına payladı. Şotland kralı III Aleksandr 1286-cı ildə vəfat edəndən sonra I Eduardın Şotlandiyanı tutmaq cəhdi isə baş tutmadı. 1295-ci ildə o, burada birbaşa ingilis idarəçiliyini bərqərar etdi, lakin 1297-ci ildə burada Vilyam Uolmsin rəhbərliyi altında üsyan baş verdi. 1306-cı ildə müstəqillik uğrunda müharibə başladı. 1328-ci ildə İngiltərə rəsmi olaraq Şotlandiyanın müstəqilliyini tanımalı oldu.

İrlandiyada isə ingilislər işğalçılıq cəhdlərini davam etdirdiklərindən, vahid irland dövlətinin təşəkkülünə mane olurdular.

=== XIV–XV əsrlərdə sülalənin hakimiyyəti və sülalənin sonu ===
XIV əsrin ikinci rübündə ingilis kəndində rentanın kommutasiyası genişlənir və kəndlilərin şəxsi azadlıq qazanması halları artır. Kəndli təsərrüfatı iri feodalların domen təsərrüfatı ilə rəqabət aparmağa başlayır. Villanların əməyinə əsaslanan feodal təsərrüfatı az məhsuldar idi. XIV əsrin ortalarına doğru hətta iri feodallar da biyardan imtina edir. Bununla əlaqədar muzdlu əməyə tələbat artır.

Kənddə baş verən ziddiyyətli proseslər, taun epidemiyası ilə əlaqədar (1348) daha da kəskinləşir. Əhalinin 1/3 ölümünə səbəb olan bu xəstəlik nəticəsində işçi əməyinə böyük ehtiyac yaranır, əmək haqqı kəskin surətdə artır. Feodalların köməyinə isə kral hökuməti gəlir – XIV əsrin ikinci yarısında hökumət bir çox qanunlar verir və bu qanunlar məcmusu &quot; içşi qanunvericiliyi &quot; adını alır.

I belə qanun 1349-cu ildə [[III Eduard]] (1327 – 1377) tərəfindən verilir. 1349-cu il ordonansına görə 12 yaşından 60 yaşınadək hər bir kəs, əgər torpağı və yaşayış vəsaiti yox idisə, tuandan əvvəlki maaşa uyğun işə düzəlməli idi. Muzdlu işdən imtina etmək həmin işçinin türməyə düşməsilə nəticələnirdi.daha sonra (1351, 1361, 1388) qadağalarla əlaqədar statutlar verilir.

Senyor irticası, &quot; işçi qanunvericiliyi &quot;, dövlət vergilərinin artırılması sosial mübarizəni kəskinləşdirir. Nəinki villanlar, həmçinin azad kəndlilər də &quot;işçi qanunvericiliyindən &quot; əziyyət çəkirdi. Statutların bütün qadağalarına baxmayaraq, muzdlu işçilər əmək haqqlarının artırılması uğrunda mübarizə aparırdılar.

XIV əsrin ikinci yarısında lokal dağınıq hərəkatlar artıq kütləvi və yaxşı təşkil olunmuş hərəkatlara çevrilir. Məhz bu dövrdə nəcib quldur Robin Qud haqqında balladalar yaranır. Şəhərlərdə də sexlər və oliqarxiya arasında mübarizə kəskin şəkil alır.

XIV əsrin ikinci yarısında İngiltərədə katolik kilsəsində islahat uğrunda geniş hərəkat baş verir. Müxtəlif ictimai qruplar müxtəlif səbəblərdən bu hərəkatda maraqlı idilər.

Hələ XIII əsrin sonlarından İngiltərədə kral hakimiyyəti Torpaqsız İoann tərəfindən tanınmış papalılığın asıllılığından əziyyət çəkirdi. 1309-cu ildə Avinyonda iqamətgah tapmış papalar Yüzillik müharibədə Fransanın tərəfində idi və İngiltərə bu asılılıqdan çıxmağa çalışırdı. Saray əyanları və iri feodallar kilsə torpaqlarının müsadirə edilməsinin və öz mülklərinin genişləndiriliməsini istəyirdilər. Cəngavərlər və şəhərlilər kilsənin zəhmətsiz yolla qazandığı sərvətə düşmənçiliklə baxırdı. Onlar kilsə mərasimlərinin sadələşdirilməsini, kilsənin torpaq mülklərinin müsadirə olunmasını tələb edirdilər. Və nəhayət, kilsə vergilərindən əziyyət çəkən yoxsul təbəqələr də kilsə islahatının tərəfdarı idilər.

Bu cür ümumi antikilsə mühitində Oksford universitetinin professoru [[Con Uiklif]] (1320 – 1384) çıxış etdi. Uiklif göstərirdi ki, papa İngiltərədən vergi yığa bilməz və dünyəvi hakimiyyətin işinə qarışa bilməz. Əksinə, kilsə bütün mülki məsələlərdə dünyəvi hakimə tabe olmalıdır. İngilis hökuməti tamamilə Uiklifə dəstək dururdu. London şəhərliləri də onun tərəfində idilər.

Bu dəstəyi hiss edən Uiklif daha qətiyyətli çıxış edərək kilsədə islahat keçirilməsini tələb edir. O, katolikliyin əsas ehkamları – ruhanilərin fövqəltəbii qüvvələrə malik olması, günahları yumaq qabiliyyəti kimi ehkamlara qarşı çıxırdı. O, papanın və yepiskopların indulgensiya hüququnu və hətta papalıq təsisatlarının zəruri olub – olmamasını da şübhə altına alırdı. Uiklif Bibliyanın latından ingiliscəyə tərcümə olunmasına imkan yaratdı.

Uiklifin görüşləri ilk növbədə cəngavərlərin və şəhərlilərin maraqlarını müdafiə edirdi. Əvvəlcə, Uiklifə dəstək olan əyanlar onun sonrakı çıxışlarından ehtiyat edərək, ondan üz döndərdilər. 1381-ci ildə Viklifin təlimi bidətçi təlim elan olundu.

XIV əsrin sonuna doğru ingilis kəndlilərinin vəziyyəti xeyli ağırlaşdı. Xüsusilə kral [[II Riçard]]ın (1377–1399) tətbiq etdiyi yeni vergilər və Yüzillik müharibənin bərpa olunması böyük narazılığa səbəb olur. 1377-ci ildə parlament can vergisi müəyyən edir, 1380-ci ildə isə onu üçqat artır. Bu üsyanın başlaması üçün təkan olur.

Üsyan 1381-ci ilin yazında İngiltərənin cənub – şərqində, Esseks qraflığında başladı. Kəndlilər vergi toplayanları qovdu, bəzilərini isə öldürdülər. Üsyan tezliklə İngiltərənin 40 qraflığından 25 – ni bürüdü.

Üsyan ən mütəşəkkil şəkildə Londonla qonşu qraflıqlarda – Esseksdə və Kentdə baş verirdi. Kent kəndliləri kilsə islahatı uğrunda mübarizə apardıqlarına görə həbs edilmiş Con Bollu azad etdilər və onu öz sərkərdələri təyin etdilər. Üsyanın başçısı isə kənd sənətkarı [[Uot Tayler]] oldu. O, hərbi işlə yaxşı tanış idi və kəndlilər arasında nüfuzu var idi.

Iki dəstəyə ayrılan kəndlilər Londona yaxınlaşdılar. Şəhər yoxsulları darvazaları açıb üsyançıları şəhərə buraxdılar. Kral faktiki onların əsirinə çevrildi. Bəzi əyanlar, o cümlədən ölkənin kansleri Kenterberili arxiyepiskop Sedberi üsyançılar tərəfindən edam olundu.

Mayl – End yaxınlığında kəndlilərin kralla ilk görüşü oldu. Onlar krala öz tələblərini irəli sürdülər. &quot; Mayl – End proqramı&quot; nda villan statusunun və biyarın ləğvi, vahid pul rentasının (hər akrdan 4 pens) tətbiq edilməsi, İngiltərənin hər bir şəhərində azad ticarətin bərqərar olması və üsyançıların əfv edilməsi tələb olunurdu. Karl bu tələblərə razı oldu. Uot Tayler və Con Boll başda olmaqla kəndlilərin bir hissəsi Londondan qaçaraq, kralla yeni görüş tələb edirdilər.

II görüş Smitfilddə oldu. &quot;Smitfild proqramı&quot;nda kəndlilər &quot;işçi qanunvericiliyi&quot; nin ləğvini, kilsə torpaqlarının müsadirəsini və kəndlilərə verilməsini, senyorların ələ keçirdiyi icma təsərrüfatının qaytarılmasını tələb edirdilər. Proqramda həmçinin senyorların imtiyazlarının ləğvi və bütün zümrələrin bərabərliyi də tələb olunurdu.

Danışıqlar zamanı Londonun meri Uot Tayleri qətlə yetirir. Silahlanmış cəngavərlər və zəngin şəhərlilər kralın köməyinə gəldilər. Üsyan etmiş bütün bölgələrdə kral hakimləri üsyançıları qəddarcasına cəzalandırmağa başladı. Con Boll özü də işgəncəli ölümə məruz qaldı. Öz əvvəlki vədlərindən imtina edən kral üsyandan əvvəl kəndlilərin yerinə yetirdikləri bütün mükəlləfiyyətlərin bərpa edilməsi əmrini verdi.

Lakin 1381-ci il üsyanı biyar sisteminə böyük zərbə vurdu. XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəlllərində villanların böyük bir hissəsi şəxsi azadlıq qazandı. Xırda kəndli təsərrüfatı möhkəmləndi, manor isə dağılmağa başladı.

Kənddə baş verən bu proseslərin təsiri altında feodal aristokratiyası müflisləşməyə və yeni zadəganlar – centrilər meydana gəlməyə başladı. Bunlar əsasən yun, kənd təsərrüfatı məhsulları ilə ticarət edən feodallar idi. Eyni zamanda sənaye də inkişaf edirdi. İngilislər ölkədən təkcə yun deyil, mahud da ixrac etməyə başladılar.

1399-cu ilsə sonuncu Plantagenet II Ricard şimal baronlarının təşəbüssü ilə devrilir və hakimiyyətə [[IV Henrix|IV Henri Lankaster]] (1399 – 1413) gəlir. Müflisləşmiş feodalların vəziyyətini normallaşdırmaq üçün yeni sülalə Fransa ilə müharibəni bərpa etmək qərarına gəlir. 1415-ci ildə Azenkur döyüşündə V Henri (1413 – 1422) Yüzillik müharibənin sonuncu mərhələsini başlatdı. Bütün Şimali Fransa ingilislərin əlinə keçəndən sonra baronlar işğal olunmuş ölkəni talan etdilər. Xüsusilə Parisi ələ keçirib fransız kralı VI Karlın V Henrini öz varisi kimi tanıyandan sonra, 1420 – 1422-ci illər ərzində ingilis feodalları xeyli sərvət toplaya bildilər. 1422-ci ildə V Henrinin qəflətən ölümü ilə hakimiyyətə gələn azyaşlı VI Henrinin (1422 – 1461) dövründə İngiltərədə baronların siyasi fəallığı artdı. Xüsusilə parlamentdə çox gərgin vəziyyət yarandı və hətta baronların çoxu iclaslara silahlı əshabələrinin müşayiəti ilə gəlirdilər. Icma palatasında isə daha çox geniş şəhərli kütləsi və xırda centrilər təmsil olunmuşdu və onlar baronların əlində oyuncağa çevrilmək fikrində deyildilər. Seçıcılər üçün müəyyən olunmuş senz aşağı olduğu üçün indi daha çox adam parlament seçkilərində iştirak edə bilərdi. Bu cür demokratikləşmə feodal aristokratiyasını təmin etmirdi. Ona görə də 1429-cu ildə yeni statuta görə, seçkilərdə iştirak etmək üçün 40 şillinq illik gəliri olan əmlak senzi müəyyən olundu və icma palatası hakimiyyətdə olan feodalların asılılığına düşdü.

Eyni vaxtda Fransada ingilislərin vəziyyəti xeyli ağırlaşır və artıq 40-cı illərin sonuna doğru müharibənin fransızların xeryinə başa çatacağı aydın idi. Bu, feodallararası mübarizəni daha da kəskinləşdiridi. Yorklu Ricardın rəhbərlik etdiyi feodal müxalifəti vəziyyətdən öz məqsədi üçün istifadə etmək qərarına gəldi.

Üsyan 1450-ci ilin mayında başladı və iyulun ortalarınadək davam etdi. Üsyançıların sayı 50 mini ötürdü. Hakimiyyətərəkatın mərkəzi İngiltərənin cənubu, xüsusilə Kent qraflığı olur. Üsyançıların içində kəndlilər, muzdlu işçilər, kənd centriləri və şəhərlilər də var idi.üsyançıların ordusunda ciddi nizam – intizam var idi. Üsyanda yeni əyanların iştirak etməsi hərəkata siyasi xarakter verirdi. Üsyançılar hökumətin xarici siyasətinin dəyişdirilməsini və hakimiyyətin hersoq Ricarda verilməsini tələb edirdilər. Üsyanın başında duran Cek Ked varlı friqoldyer idi və özünü York hersoqunun qohumu kimi qələmə verirdi. Üsyan qısa müddətdə Kent hüdudlarından kənara da yayılır. 18 iyunda üsyançılar kral ordusu üzərində qələbə qazanandan sonra hərəkat İngiltərənin bütün cənub – şərqini bürüyür. Londonun özündə şəhər yoxsulları üsyan edir. 2 iyul 1450-ci ildə Cek Kedin ordusu Londona daxil olur, kralın bəzi müşavirləri edam olunur. Nəticədə qorxuya düşən şəhər aliləri kral ordusu tərəfinə keçdilər. Üsyançıların arasında parçalanma baş verdi, centrilər və şəhərlilər hərəkatdan çəkilməyə başladılar. Bu vəziyyətdə hökumət üsyançılara dağılışması və hamısına əfv vəd etdi. Ked kiçik bir dəstə ilə üsyanı davam etdiridi. 12 iyulda ağır yaralanmış Ked həbs olundu və yolda vəfat etdi. Ələ keçirilmiş üsyançılar isə edam olundu.

1453-cü ildə Yüzillik müharibə başa çatdı. Hərbi uğursuzluq Yorkluların hakimiyyət iddialarını artırdı. 1453-cü ildə başlayaraq veteranların böyük dəstələri İngiltərəyə qayıdaraq biri – birinə düşmən olan feodal qruplaşmaları üçün hazır ordu təşkil edirdilər.

Cek Kedin üsyanı yatırıldıqdan sonra York partiyasının rəhbəri Ricard İngiltərəyə döndü (bu zamananadək o, İrlandiyanın vitse – kralı idi). 1453-cü ildə VI Henri ağlını itirdi və kraliça Marqarita regent olmağa hazırlaşırdı. Lakin sarayda və parlamentdə Ricard qələbə çaldı və İngiltərəni protektoru elan olundu. Partiyalar arasında mübarizə yenidən kəskinləşdi və Ricard tezliklə istefa verərək şimala getməli oldu. Burada o, Nebil sülaləsinin dəstəyinə arxalanaraq ordu topladı və cənuba hərəkət etdi. 1455-ci il 22 mayda Sent – Olbansda döyüş baş verdi və yorkçular qalib gəldi. Hərbi əməliyyatlarda York tərəfdarı gənc qraf Uorvik xüsusilə fərqləndi. Sent – Olbans döyüşü Qızılgül müharibələrinin başlanğıcını qoydu (York – ağ, Lankaster – al).

Müharibə uzunsürən və gərgin xarakter aldı. Sent – Olbansdan sonra aydın oldu ki, Yorkların tərəfində cənub – şərqdə güclü olan yeni əyanlar, London tacirləri, Lankasterin tərəfində isə qərbin və şimalın mürtəce feodal qruplaşmaları durur.

1459-cu ilin yazında Qızılgül müharibələrinin II mərhələsi başalndı. 1460-cı ilin iyununda yorkçular paytaxta daxil oldular və elə həmin il qraf Uorvik və hersoqun böyük oğlu Eduard Northempton yaxınlığında Lankasterlərin əsas qüvvələrini darmadağın etdilər. VI Henri əsir alındı və bundan sonra Uorvik Londona gələrək kralın adından parlament çağırdı. Lordlar VI Henrinin ölmündən sonra hakimiyyətin Yorklu Ricarda keçməsinə razılıq verdi.

Bu vaxt kraliça Marqarita qoşun toplayaraq cənuba hərəkət etdi və Uekfild yaxınlığında Ricardın ordusunu ağır məğlubuyyətə uğratdı, Ricard özü döyüşdə həlak oldu (1460-cı il 30 dekabr). Bir çox yorklu edam edildi.

Bir müddət sonra York hersoqunun böyük oğlu Yorklu Eduard Uorviklə birgə Londona daxil olaraq, kral elan edildi. Lankasterçilər 1461-ci ilin 29 martında Touton döyüşündə ağır məğlubiyyətə uğradıldı. IV Eduard parlament tərəfindən kral kimi tanındı və Vestminsterdə başına tac qoyuldu.

Müharibənin III mərhələsi (1462 – 1464 mayı) xırda, lokal toqquşmalarla müşayiət olunmuşdir.

4 illik atəşkəsdən sonra Qızılgül müharibəsinin IV mərhələsi (1464 – 1471) başlayır. Bu zaman kral IV Eduardla qraf Uorvik arasında nifaq baş verir. Uorvikin məqsədinə əks olaraq, Eduard Fransaya yox, Burqundiyaya meyil edirdi. Uorvikdən gizli kral Yelizaveta Vudvillə nikaha girdi, Vudvil ailəsi siə cəngavərlərin içərisindən yüksəlmiş yeni əyanlara məxsus idi.

Tezliklə kralın qardaşı, hersoq Klarens də Uorviklə birləşdi. 1469-cu ilin iyununda Eckot döyüşündə onlar IV Eduardı məğlubiyyətə uğratdılar. Daha sonra Fransaya gedən Uorvik VI Henrinin arvadı Marqarita ilə görüşdü və ittifaq bağladı. Bir il sonra Uorvik İngiltərəyə qayıdaraq IV Eduardı təkrar məğlubiyyətə uğratdı və VI Henrini taxta əyləşdirdi.

Lakin artıq 1471-ci ildə IV Eduard Barnet döyüşündə Uorviki ağır məğlubiyyətə uğratdı və hersoq Klarens də qardaşının tərəfinə keçdi. Uorvik ələ keçirildi və öldürüldü. VI Henri isə kral IV Eduardın əsiri oldu. Kraliça Marqarita mübarizəni davam etdirməyə cəhd etsə də, əsir düşdü, oğlu şahzadə Eduard isə edam olundu. Tezliklə VI Henri Tauerdə öldü. Bu hadisədən sonra IV Eduard 1483-cü ildə ölmünə qədər İngiltərəni maneəsiz idarə etdi.

Eduard öz hakimiyyəti dövründə baron çarpışmalarına müvəqqəti son qoydu. Öz qardaşı hersoq Klarensi o, həbs etdirərək öldürtdü. Daha sonra Fransa ilə münasibətləri qaydaya salmaq qərarına gəldi.

1475-ci ildə o, qonşuları ilə Kaleyə çıxdı və Burqundiya hersoqu Cəsur Karlla ittifaqda XI Lüdovikə qarşı yürüşə başladı. Fransız kralı IV Eduarda Fransanı tərk etmək müqabilində müəyyən subsidiyalar təklif etdi. IV Eduard razı oldu və dərhal 15 min funt sterlinq aldı. Daha sonra ingilis kralı Lüdavikə 10 min funt sterliq müqabilində kraliça Marqaritanı təhvil verməyi təklif etdi. Marqarita azadlıq müqabilində XL Lüdovikə mirası olan Anju, Provans və Lotaringiyanı verdi.

IV Eduard ticarətə də böyük maraq göstərirdi və Londonunticarət müəsissələrində özü şəxsən iştirak edirdi.

Feodal baronlarla ömürboyu mübarizə aparan IV Eduard York partiyasının baronlarına da inanmırdı. Ona görə də kral öz tərəfinə yeni əyanları çəkirdi. Parlament aristokratiyanın güclü təsirinə məruz qaldığından, Eduard ona da etibar etmirdi və parlamenti nadir hallarda çağırırdı.

Lakin 1483-cü ildə IV Eduard öldü və feodal müxalifəti dərhal baş qaldırdı. Onun başında kralın kiçik qardaşı Qlosterli Ricard durudu.

IV Eduardın 2 oğlu var idi, lakin Ricard onların hər ikisini Taure saldırdı və öldürtdü. 1483-cü il 6 iyulda III Ricard taxta çıxdı. Lakin dərhal ona qarşı qiyam başladı və qiyamın başında Ricardın keçmiş tərəfdarı Bukinqem hersoqu durudu. Üsyan yatırıldı və onun təşkilatçısı edam olundu. Lakin əyanlar III Ricardın bu qətiyyətli hərəkətlərindən narazı idilər, çünki o da IV Eduardın siyasətini davam etdirirdi. Hədsiz maliyyə iddiaları centriləri və şəhərliləri də ona qarşı çevirdi. Bu vəziyyətdən istifadə edən Riçmond qrafı, Lankasterlərin uzaq qohumu, Henri Tüdor hakimiyyətə iddia etməyə baçladı. 1485-ci ilin avqustunda Milfordda(Uels) qoşun çıxaran Henri Tüdor ölkənin mərkəzinə irəlilədi. 1485-ci il 22 avqustda Bosvort döyüşüündə III Ricardın qoşunu məğlub edildi, özü isə hakimiyyətəlak oldu. Qızılgül müharibələrinin bu sonuncu döyüşündə çox az baron iştirak edirdi: onların çoxu bundan əvvəl həlak olmuşdu. Bu, müsbət hal idi və ölkənin mütərəqqi yolla inkişafında maneələri təmizlədi. Henri Tüdorun tərəfində centrilər və şəhərlilər durudu. O, York şahzadəsi (IV Eduarın qızı) Yelizaveta ilə evləndi və [[Tüdorlar|Tüdorlar sülaləsinin]] (1485 – 1603) özülü qoyuldu.

== Plantagenetlər sülaləsindən olan İngiltərə monarxları ==
{{Həmçinin bax|Britaniya monarxlarının siyahısı}}
{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|-
!width = &quot;40%&quot;|Adı
!width = &quot;40%&quot;|Portret
!width = &quot;40%&quot;|Orijinal adı
!width = &quot;20%&quot;|Hakimiyyət illəri
|-
|colspan = &quot;4&quot; bgcolor = &quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot;|'''Plantagenetlər'''
|-
|[[II Henri Plantagenet|II Henri]]
|[[Fayl:King Henry II England.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Henry II Curtmantle}}
|1154–1189
|-
|[[Henri Gənc Kral]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laura Ashe, Chivalry and Kingship, p26–27 |url=https://books.google.co.uk/books?id=y7iJZf99CTgC&amp;pg=PA27 |access-date=2018-12-29 |archive-date=2020-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821090214/https://books.google.co.uk/books?id=y7iJZf99CTgC&amp;pg=PA27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Strickland2016&quot;&gt;{{cite book|author=Matthew Strickland|title=Henry the Young King, 1155-1183|url=https://books.google.com/books?id=kXpJDAAAQBAJ&amp;pg=PR11|date=10 June 2016|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21551-9|page=153}}&lt;/ref&gt;
|[[Fayl:Henry the Young-Plantagenet.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Henry the Young King}}
|1170–1183
|-
|[[Şirürəkli I Riçard]]
|[[Fayl:Richard I of England in the Brief Abridgement of the Chronicles of England.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Richard the Lionheart}}
|1189–1199
|-
|[[Torpaqsız İoann]]
|[[Fayl:John of England (John Lackland).jpg|55px]]
|{{Dil-en|John Lackland}}
|1199–1216
|-
|[[VIII Lüdovik|Prins Lüdovik]] &lt;sup&gt;(**)&lt;/sup&gt;
|[[Fayl:Louis8lelion.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Prince Louis of France}}
|1216–1217
|-
|[[III Henri (İngiltərə kralı)|III Henri Vinçester]]
|[[Fayl:Henry III of England - Illustration from Cassell's History of England - Century Edition - published circa 1902.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Henry III of Winchester}}
|1216–1272
|-
|[[I Eduard|I Eduard Uzunayaq]]
|[[Fayl:Eduard2.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Edward I Longshanks}}
|1272–1307
|-
|[[II Eduard]] &lt;sup&gt;(***)&lt;/sup&gt;
|[[Fayl:EdwardII-Cassell.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Edward II of Carnarvon}}
|1307–1327
|-
|[[III Eduard|III Eduard Vindzor]] &lt;sup&gt;(****)&lt;/sup&gt;
|[[Fayl:EdwardIII-Cassell.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Edward III of Windsor}}
|1327–1377
|-
|[[II Riçard]]
|[[Fayl:Richard II of England.jpg|55px]]
|{{Dil-en|Richard II}}
|1377–1399
|-
|}

== Mənbə ==
* [https://kayzen.az/blog/orta-%C9%99srl%C9%99r-tarixi/18298/ingilt%C9%99r%C9%99-11-15-%C9%99srl%C9%99rd%C9%99.html İngiltərə XI–XV əsrlərdə — kayzen.az]
{{Vikianbar kateqoriyası|House of Plantagenet}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Plantagenetlər]]
[[Kateqoriya:İngiltərə tarixi]]
[[Kateqoriya:İngiltərə kralları]]</text>
      <sha1>ado2eqgsmy07ujk0kakg6jbl8gxijc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avallon (şəhər)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577201</id>
    <revision>
      <id>9015261</id>
      <parentid>8498295</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Burqundiya]]</comment>
      <origin>9015261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2328" sha1="72iuxpa0ehstueqpdj49q9zf0di58pr" xml:space="preserve">{{digər məna|Avallon}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Avallon''' ({{dil-fr|Avallon}}) — [[Fransa]]nın [[Yonna]] departamentində yerləşən köhnə [[Burqundiya|burqund]] [[şəhər]]i.

== Tarixi ==
[[Fayl:Avallon-Tour de l'Horloge depuis la place de la Collégiale Saint-Lazare.jpg|thumb|left|Avallonun mərkəzində]]
Antik Aballo poçt stansiyası olaraq yaranıb&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france-world.ru/Region/Bourgoundia/avallon/|title=Моя Франция / География, города и регионы Франции / Бургундия / Аваллон|publisher=www.france-world.ru|accessdate=2018-03-07|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322083509/http://www.france-world.ru/Region/Bourgoundia/avallon/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Qəbirli küçələr və daş fasadlar şəhəri olan Avallonun qədim Fransız şəhəri ətrafındakı qranit qaya üzərində yerləşir, Morvanın Burqundiya silsiləsinin şimal yamaclarında yerləşir. Avallon, Kuzen çayının sağ sahilində, Burqundiya Yonna departamentində yerləşir.

Avallon şəhərində [[Sebastyen Le Pretr de Voban|Voban]], Klod de Bovuar və [[Lui-Nikolya Davu]]  kimi şəxsiyyətlərin doğulduğunu nəzərə alaraq, şəhər  ''&quot;üç marşal şəhəri&quot;'' adlandırılır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* {{official|www.ville-avallon.fr|Avallona|lang=fr}}
* [http://www.avallonnais-tourisme.com/ Turistlər üçün məlumat] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190129001235/http://www.avallonnais-tourisme.com/ |date=2019-01-29 }}{{ref-fr}}
*[http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/France/Burgundy%20Champagne/Avallon/Avallon.htm Medieval Zodiac Signs plus Monthly Labours from l'église Saint-Lazare, Avallon] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110628003030/http://paradoxplace.com/Photo%20Pages/France/Burgundy%20Champagne/Avallon/Avallon.htm |date=2011-06-28 }}
*[http://www.islandofavallon.co.uk Island of Avallon] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170729184311/http://www.islandofavallon.co.uk/ |date=2017-07-29 }}, French Avalon website
*[http://www.bourgogneromane.com/edifices/avallon.htm Avallon page on the site Bourgogne Romane]

[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>72iuxpa0ehstueqpdj49q9zf0di58pr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015270</id>
      <parentid>9015261</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi</comment>
      <origin>9015270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="k5bn3pjpj8tpted0ywi5pwjlgg51ino" xml:space="preserve">{{digər məna|Avallon}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Avallon''' ({{dil-fr|Avallon}}) — [[Fransa]]nın [[Yonna]] departamentində yerləşən köhnə [[Burqundiya|burqund]] [[şəhər]]i.

== Tarixi ==
[[Fayl:Avallon-Tour de l'Horloge depuis la place de la Collégiale Saint-Lazare.jpg|thumb|left|Avallonun mərkəzində]]
Antik Aballo poçt stansiyası olaraq yaranıb&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france-world.ru/Region/Bourgoundia/avallon/|title=Моя Франция / География, города и регионы Франции / Бургундия / Аваллон|publisher=www.france-world.ru|accessdate=2018-03-07|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322083509/http://www.france-world.ru/Region/Bourgoundia/avallon/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Qəbirli küçələr və daş fasadlar şəhəri olan Avallonun qədim Fransız şəhəri ətrafındakı qranit qaya üzərində yerləşir, Morvanın Burqundiya silsiləsinin şimal yamaclarında yerləşir. Avallon, Kuzen çayının sağ sahilində, Burqundiya Yonna departamentində yerləşir.

Avallon şəhərində [[Sebastyen Le Pretr de Voban|Voban]], Klod de Bovuar və [[Lui-Nikolya Davu]]  kimi şəxsiyyətlərin doğulduğunu nəzərə alaraq, şəhər  ''&quot;üç marşal şəhəri&quot;'' adlandırılır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* {{official|www.ville-avallon.fr|Avallona|lang=fr}}
* [http://www.avallonnais-tourisme.com/ Turistlər üçün məlumat] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190129001235/http://www.avallonnais-tourisme.com/ |date=2019-01-29 }}{{ref-fr}}
*[http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/France/Burgundy%20Champagne/Avallon/Avallon.htm Medieval Zodiac Signs plus Monthly Labours from l'église Saint-Lazare, Avallon] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110628003030/http://paradoxplace.com/Photo%20Pages/France/Burgundy%20Champagne/Avallon/Avallon.htm |date=2011-06-28 }}
*[http://www.islandofavallon.co.uk Island of Avallon] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170729184311/http://www.islandofavallon.co.uk/ |date=2017-07-29 }}, French Avalon website
*[http://www.bourgogneromane.com/edifices/avallon.htm Avallon page on the site Bourgogne Romane]

[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>k5bn3pjpj8tpted0ywi5pwjlgg51ino</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mircəlal Qurbanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613231</id>
    <revision>
      <id>9015448</id>
      <parentid>9008108</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14493" sha1="317cq2z35rrbpbwtdm23gi5mgz2c6ef" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |anası         = Zərqələm Qurbanova
 |uşağı         =Fatimə Qurbanlı &lt;br&gt;Əli Qurbanov }}
'''Mircəlal Cavanşir oğlu Qurbanov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü, nəğməkar-şair, [[Azərbaycan Prezidenti|Prezident]] təqaüdçüsü, &quot;Fire Land Group&quot;-un rəhbəri, Milli Güləş Federasiyasının prezidenti (2021–2023)&lt;ref&gt;{{cite web |date=2021-06-21 |title=Cəlal Qurbanov: “Azərbaycanı 30 ildir həsrətində olduğu torpaqlarına qovuşduran Müzəffər Ordumuzun bayramıdır” |url=https://oxu.az/digar/celal-qurbanov-azerbaycani-30-ildir-hesretinde-oldugu-torpaqlarina-qovusduran-muzeffer-ordumuzun-bayramidir |access-date=2025-06-15 |website=[[Oxu.az]]}}&lt;/ref&gt;. &quot;Cavanşir&quot; İdman Klubunun Prezidenti&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qurbanovdan mərhum atası haqda duyğusal yazı - Video |url=https://axar.az/news/gundem/1094225.html |website=Axar.Az |language=az |date=23 may 2026 |access-date=27 May 2026 |archive-date=27 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527060459/https://axar.az/news/gundem/1094225.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2001–2023 DGK Gömrük Xidməti polkovniki.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2025-01-31 |title=Cəlal Qurbanov Gömrük xidməti polkovniki |url=https://huquqqazeti.az/?p=4180 |access-date=2025-06-22 |website=Hüquq Qəzeti}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Qurbanov Mircəlal Cavanşir oğlu 19 mart 1980-ci ildə [[Bakı şəhəri]]ndə anadan olub. 1986-cı ildə Yasamal rayonunda yerləşən 21 saylı orta məktəbin birinci sinfinə daxil olub. 1996-cı ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini bitirib, &quot;Təfəkkür&quot; Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olub. 2000-ci ildə həmin universiteti birinci kursunu müvəffəqiyyətlə bitirib Dövlət Neft Akademiyasından zəmanət götürərək, könüllü olaraq hərbi xidmətə yollanıb. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra təhsilini davam etdirib. 2003-cü ildə ADNA-nın Neftin sənayesi və Ekologiyası ixtisası üzrə magistr pilləsini bitirmişdir. 2005-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası|Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası]]na &quot;İnzibati idarəetmə&quot; fakültəsinin Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə təhsil almaq üçün qəbul olunmuş və 2008-ci ildə bitirmişdir. 2001–2023-cü illərdə DGK Bakı Baş Gömrük İdarəsidə Gömrük Xidməti Polkovniki vəzifəsində çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cəlal Qurbanov AMİNA-nın vitse-prezidenti seçilib |url=https://allsport.az/c%C9%99lal-qurbanov-amina-nin-vitse-prezidenti-secilib/ |website=İdman Son Xəbər - Allsport.az |language=az |date=15 fevral 2021 |access-date=2025-07-11 |archive-date=2023-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171503/https://allsport.az/c%C9%99lal-qurbanov-amina-nin-vitse-prezidenti-secilib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Sərbəst Güləş üzrə idman ustalığına namizəddir. 2021–2023-cü illər ərzində Milli Güləş Federasiyasının prezidenti olaraq fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-15 |title=Tanınmış şair Cəlal Qurbanov AMİNA-nın vitse-prezident seçilib |url=https://news.milli.az/sport/922702.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706030503/https://news.milli.az/sport/922702.html |archive-date=2023-07-06 |access-date=2021-02-15 |website=Milli.Az}}&lt;/ref&gt; Anası — Qurbanova Zərqələm Ağamusa qızı Masallı ray Boradigah qəsəbəsi. Qızı — Qurbanlı Fatimə Mircəlal qızı
Oğlu — Qurbanov Əli Mircəlal oğlu

== Fəaliyyəti ==

=== Əmək fəaliyyəti ===
15.01.2001–24.07.2001-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Azərterminalkomleks birliyi Bakı Şöbəsi mütəxəssisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2003– 2007-ci il tarixlərində Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi, Keşlə Gömrük postunun inspektoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin 2004– 2007-ci il tarixi ərzində Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi, Rəsmləşdirmə şöbəsi böyük inspektoru vəzifəsində çalışmışdır. 2004–2018 – çi illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi Baş inspektor kimi çalışıb. 2016–2018 – Bakı Baş Gömrük İdarəsində yaradılmış &quot;Yaşıl Dəhliz&quot; buraxılış sisteminin qrup rəhbər təyin olunmuşdur. 2018–2023-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük Komitəsi Hava Nəqliyyatı Baş Gömrük İdarəsi baş inspektor vəzifəsində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Gömrükçü olmaq böyük məsuliyyətdir” – Mircəlal Qurbanov » Strateji.az |url=https://strateji.az/20248-gomrukcu-olmaq-boyuk-mesuliyyetdir-mircelal-qurbanov.html |access-date=2026-03-19 |website=Strateji.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
2001–2023-cü illərdə Dövlət Gömrük Komitəsinin Bakı Baş Gömrük İdarəsində və Hava Nəqliyyatı Baş Gömrük İdarəsində çalışmış, gömrük xidməti Polkovniki rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Xidməti dövründə III, II və I dərəcəli &quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; döş nişanları ilə təltif olunmuş, 2018-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

2023-cü ildə isə öz seçimi və şəxsi ərizəsi ilə dövlət qulluğundan ayrılmışdır. Bundan sonra bütün fəaliyyətini şəhid ailələrinin yanında olmağa həsr etmiş, &quot;Mənim Oğlum Qəhrəmandır!&quot; və &quot;Mənim Atam Qəhrəmandır!&quot; layihələrinin rəhbəri kimi şəhid ailələrinin, şəhid analarının, şəhid övladlarının və qazilərimizin yanında olmağı özünün mənəvi borcu və həyat amalı seçmişdir.

=== Yaradıcılığı ===
2013-cü ildən [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvüdür. &quot;Fire Land&quot;Productionun rəhbəri, nəğməkar-şair, Prezident təqaüdçüsüdür. &quot;Yaşa, yaşa, Azərbaycan!&quot;, &quot;Mənim atam qəhrəmandır!&quot;, &quot;Mənim oğlum qəhrəmandır!&quot; layihələrinin rəhbəridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəlal Qurbanov şəhid övladları üçün musiqi bəstələdi - VİDEO - FOTO |url=https://news.milli.az/society/1108199.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227235320/https://news.milli.az/society/1108199.html |archive-date=2023-02-27 |access-date=2023-02-25 |website=Milli.Az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-02 |title=“Mənim atam qəhrəmandır” və &quot;Mənim oğlum qəhrəmandır&quot; layihəsi çərçivəsində növbəti tədbir keçirilib |url=https://report.az/herbi-xeberler/menim-atam-qehremandir-ve-menim-oglum-qehremandir-layihesi-cercivesinde-novbeti-tedbir-kecirilib/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230225070345/https://report.az/herbi-xeberler/menim-atam-qehremandir-ve-menim-oglum-qehremandir-layihesi-cercivesinde-novbeti-tedbir-kecirilib/ |access-date=2023-02-25 |website=[[Report İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;

=== Şeirlərinə bəstələnən mahnılar ===
{{Siyahı sütunlarla|3|
* ''Sevgi dünyamız'' – [[Gövhər Həsənzadə]]
* ''Durnalar'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Azərbaycan'' – [[Hikmət Mirməmmədli]]
* ''Əsgər marşı'' – Yaşar Baxış
* ''Öpsən'' – mus. [[Aygün Kazımova]]
* ''Sevgi yağışı'' – Sevinc Tağıyeva
* ''Səninlə'' – mus: Emil Şahin
* ''Kaş ki'' – mus:Rüstəm Zeynallı
* ''Nankorsan'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Sevən qəlbim'' – mus: Aygün Kazımova
* ''Xoşbəxt illər'' – mus: Minayə xanım
* ''Mən səninəm'' – mus: Məhəbbət xanım
* ''Dola mənə qolunu'' – [[Faiq Sücəddinov]]
* ''Sən Azərbaycanlısan'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Unut getsin'' – mus: Mikayıl Vəkilov
* ''Mənim deyilsən'' – mus: Muxtar Abseynov
* ''Etiraf'' – mus: [[Faiq Sücəddinov]]
* ''Sən bizimləsən'' – mus: Aygün Səmədzadə
* ''Apar məni'' – mus: Rüstəm Zeynallı
* ''Yoruldum'' – mus: [[Xanım İsmayılqızı]]
* ''Yad olduq'' – mus: Muxtar Abseynov
* ''Ötən günlər'' – mus: Nadir Əzimov
* ''Azərbaycan'' – mus: Vüqar Camalzadə
* ''Neyləyim'' – mus: Sevinc Tağıyeva
* ''Gizli sevgi'' – mus: Ramal İsrafilov
* ''Leyli Məcnun'' – mus: [[Abbas Bağırov]]
* ''Sənin oldum'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Göz yaşımı tökə-tökə'' – mus: [[Elza Seyidcahan]]
* ''Mənim gülüm'' – mus: [[Xumar Qədimova]]
* ''Sevgi harayı'' – mus: Xumar Qədimova
* ''Göy göl'' – mus: Aydın Abbasov
* ''Gəl görüşək'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Gəl barışaq'' – mus: Rüstəm Zeynallı
* ''Azərbaycan'' – mus: Nazim Məmmədov
* ''Darıxır ürək'' – mus: Aybəniz Güllər
* ''Əllərim darıxmasın'' – mus: Pərviz Mahmudov
}}

==== Layihələri ====
* &quot;Körpələrin səsi&quot; – mus: Hakan Erol
* &quot;İlk Avropa oyunları&quot; – mus: Muxtar Abseynov
* &quot;Sən Azərbaycanlısan&quot; — mus: Gövhər Həsənzadə, ifaçılar: [[Fidan Qasımova]], [[Xuraman Qasımova]], [[Alim Qasımov]], [[Zülfiyyə Xanbabayeva]], [[Mustafa Ceceli]], [[Fərqanə Qasımova]] (2013-cü il [[ASAN xidmət|ASAN Xidmətin]] təşəbbüsü ilə)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azvision.az/news/12963/news.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191229124445/https://azvision.az/amp/az/news/12963/news.html
 |archivedate = 29 dekabr 2019
 |title       = &quot;Sən Azərbaycanlısan&quot; rekord vurdu!
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azvision.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Zəfərə doğru&quot; — mus: [[Eldar Mansurov]], ifaçılar: [[Avroviziya]] təmsilçiləri [[Samir Cavadzadə]], [[Elnur Hüseynov]], [[Səbinə Babayeva]], [[Eldar Qasımov]], [[Nigar Camal]], [[Dilarə Kazımova]] (2018-ci il)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azvision.az/news/142124/news.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191229124221/https://azvision.az/amp/az/news/142124/news.html
 |archivedate = 29 dekabr 2019
 |title       = Məşhurlar &quot;Zəfərə doğru&quot; deyib birləşdilər
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azvision.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşa, yaşa, Azərbaycan!&quot; — mus: Rauf Məmmədov, ifaçılar: [[Rasim Balayev]], [[Alim Qasımov]], [[Natiq Şirinov]], [[Zülfiyyə Xanbabayeva]], [[Aygün Kazımova]], [[Mirələm Mirələmov]] (2019-cu il)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azertag.az/xeber/Celal_Qurbanov_Milli_birliyimiz_uchun_hami_Veten_deyecek_VIDEO-1296776?fbclid=IwAR0CN1YUYN_GIWy6GvgN4oytmVRf1D3MjAwF2KKfOdycKNjurIkZK8VfG1Q
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20190622093132/https://azertag.az/xeber/Celal_Qurbanov_Milli_birliyimiz_uchun_hami_Veten_deyecek_VIDEO-1296776
 |archivedate = 22 iyun 2019
 |title       = Cəlal Qurbanov: Milli birliyimiz üçün, hamı Vətən deyəcək! 
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azertag.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sən qalib gələcəksən&quot; — mus: Gövhər Həsənzadə, İfaçılar:İlhamə Quliyeva, İlqar Muradov, Faiq Ağayev, Röya, Samir Cavadzadə, Elnur Hüseynov (2008-ci il)
* &quot;Say Hallelujah&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, tərcümə: [[Nigar Həsənzadə (şair)|Nigar Həsənzadə]], mus: [[Elnur Hüseynov]], ifaçılar: Elnur Hüseynov, Fidan Hüseynova (2018-ci il)
* Rəhbəri olduğu &quot;Fire Land Group&quot;un təşkilatçılığı və [[Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi]]nin dəstəyi ilə &quot;Mənim atam qəhrəmandır&quot; layihəsinin silsilə tədbirlər həyata keçirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Mənim Atam Qəhrəmandır&quot; layihəsinin rəhbəri: &quot;Şəhidlər bizimdirsə, onların ailələri də bizimdir&quot; — FOTO/VİDEO |url=https://oxu.az/society/532579 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028005711/https://oxu.az/society/532579 |archive-date=2021-10-28 |access-date=2021-10-16 |website=[[Oxu.az]]}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Mənim Atam Qəhrəmandır&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: [[Xanım İsmayılqızı]], ifaçı: [[Zamiq Hüseynov]]
* &quot;Azərbaycan&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: [[Hikmət Mirməmmədli]], ifaçılar: [[Aygün Kazımova]], Zamiq Hüseynov
* &quot;O tay, bu tay Azərbaycan&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: Elçin Cəfərov, ifaçı: [[Mirələm Mirələmov]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Babam Bir Kahramandır&quot; Projesi Nasıl Doğdu?|url=https://haberiniz.com.tr/babam-bir-kahramandir-projesi-nasil-dogdu/#google_vignette|website=Haberiniz.com.tr|language=tr|date=17 sentyabr 2024}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Mənim Oğlum Qəhrəmandır&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: Camal Qurbanov, ifaçı:[[Azər Zeynalov (müğənni)|Azər Zeynalov]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cəlal Qurbanov həlak olan qəhrəmanlara mahnı həsr etdi: &quot;Oğlum qəhrəmandır!&quot; - VİDEO |url=https://lent.az/xeber/sosial/polkovnik-celal-qurbanov-helak-olan-qehremanlara-mahni-hesr-etdi-oglum-qehremandir-video-40647992 |website=Lent.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Член Союза писателей Азербайджана полковник Джалал Гурбанов опубликовал в своих аккаунтах в социальных сетях обращение в связи с пятой годовщиной начала Отечественной войны. |url=https://haqqin.az/news/361428 |website=haqqin.az |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929082053/https://haqqin.az/news/361428 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltif və mükafatları ==
* 27.01.2011 — [[Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi]]nin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 3-cü dərəcəli döş nişanı
* 01.03.2016 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 2-ci dərəcəli döş nişanı
* 28.05.2018 — [[Azərbaycan Prezidenti|Prezident]] təqaüdü
* 28.01.2022 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli döş nişanı

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:3-cü dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:2-ci dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:1-ci dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]</text>
      <sha1>317cq2z35rrbpbwtdm23gi5mgz2c6ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616114</id>
    <revision>
      <id>9014849</id>
      <parentid>9014785</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eneyin Sərgüzəştləri */</comment>
      <origin>9014849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13996" sha1="bvj5vad87j0qdm0mnccdthusphsote6" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney kultu müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “eneatlar”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan [[“Kiprilər” poeması]]na görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>bvj5vad87j0qdm0mnccdthusphsote6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014851</id>
      <parentid>9014849</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <origin>9014851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14000" sha1="jey86hvcckng5jf8o2y54r3zcplvrr2" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney [[kult]]u müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “eneatlar”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan [[“Kiprilər” poeması]]na görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>jey86hvcckng5jf8o2y54r3zcplvrr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014854</id>
      <parentid>9014851</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <origin>9014854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14013" sha1="f3mhq8q7l6do12aoju53h9ypilzfgih" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney [[kult]]u müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “[[Eneatlar|eneatlar]]”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan [[“Kiprilər” poeması]]na görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>f3mhq8q7l6do12aoju53h9ypilzfgih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014865</id>
      <parentid>9014854</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənşəyi və erkən həyatı */</comment>
      <origin>9014865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14013" sha1="kaqkeqnzaxo6x2jvy3jenn3nup8y7xz" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney [[kult]]u müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “[[Eneatlar|eneatlar]]”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan “[[Kiprilər]]” poemasına görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>kaqkeqnzaxo6x2jvy3jenn3nup8y7xz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014891</id>
      <parentid>9014865</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənşəyi və erkən həyatı */</comment>
      <origin>9014891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14031" sha1="kwe568d8nbrtgacewq0nho7bfxb5kce" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney [[kult]]u müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “[[Eneatlar|eneatlar]]”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan “[[Kiprilər (poema)|Kiprilər]]” poemasına görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>kwe568d8nbrtgacewq0nho7bfxb5kce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014892</id>
      <parentid>9014891</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sevda Əziz</username>
        <id>350947</id>
      </contributor>
      <origin>9014892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14777" sha1="af245u0ixkyeom34jh1xctsdzrss27q" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj
| adı                           = Eney
| orijinal adı                  = {{Dil-grc|Αἰνείας}}&lt;br&gt;{{Dil-la|Aenēās}}
| şəkil                         = Aeneas Latium BM GR1927.12-12.1.jpg
| şəklin ölçüsü                 = 
| şəklin izahı                  = Eneyin Latsiyaya enməsi
| təsvir                        = 
| mifologiya                    = 
| hissə                         = 
| tipi                          = 
| yer                           = 
| təsir sahəsi                  = 
| adının izahı                  = 
| digər dillərdə adı            = 
| yunanca adı                   = Αἰνείας
| latınca adı                   = Aenēās
| cinsi                         = kişi
| funksiyaları                  = 
| fəaliyyəti                    = 
| astral mövqeyi                = 
| sülalə                        = 
| atası                         = [[Anxis]]
| anası                         = [[Afrodita]]
| qardaşı və bacısı             = 
| qardaşı                       = 
| bacısı                        = 
| əri                           = 
| arvadı                        = Kreus, Laviniya
| uşaqları                      = Askani
| əlaqəli personajlar           = 
| həyat dövrü                   = 
| dəfn yeri                     = 
| dini mərkəz                   = 
| əsas məbəd                    = 
| xarakterik cəhətləri          = 
| əlaqəli anlayışlar            = 
| əlaqəli hadisələr             = 
| atributlar                    = 
| simvol                        = 
| astroloji simvol              = 
| silahları                     = 
| heyvan                        = 
| həftənin günü                 = 
| vaxana                        = 
| mantra                        = 
| mənşəyi                       = 
| xatırlanması                  = 
| ilk xatırlanması              = 
| bayramı                       = 
| ellinizmdə                    = 
| digər mədəniyyətlərdə         = 
| vikianbar                     = 
}}
'''Eney''' ({{Dil-grc|Αἰνείας}}, {{Dil-la|Aenēās}}) — qədim [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyası]]&lt;nowiki&gt;nda&lt;/nowiki&gt; [[Troya müharibəsi]]&lt;nowiki&gt;nin&lt;/nowiki&gt; [[qəhrəman]]larından biri, Dardanlar kral nəslindən olan bir şəxsdir. [[Qədim Roma mifologiyası]]nda isə o, [[Roma]]nın qurucuları sayılan Romul və Remin əfsanəvi əcdadı kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Eney dağıdılmış [[Troya]] şəhərindən xilas olan troya sakinlərini [[İtaliya]]ya gətirmişdir.

[[Əfsanə]]lərə əsasən, o, sevgi ilahəsi [[Venera (mifologiya)|Venera]]nın oğludur. Eneyin sərgüzəştləri [[Vergili]]nin məşhur epik əsəri olan “[[Eneida]]” [[poema]]sının əsasını təşkil edir. Bu əsərdə Romanın ilahi iradə ilə yaranması göstərilir və eyni zamanda [[Oktavian Avqust]] onun “ilahi” övladlığa götürən atası [[Yuli Sezar|Qay Yuli Sezar]] vasitəsilə təriflənir. Poemada həmçinin Roma ilə [[Karfagen]] arasındakı əbədi düşmənçiliyin səbəbləri və latin xalqının yaranması haqqında rəvayətlər də yer alır.

Eney [[kult]]u müasir İtaliya ərazisində ən qədim inanclardan biri hesab olunur. Qədim Romada o, xüsusilə patrisilər arasında məşhur idi; onlar özlərini Troya şəhərindən Eney ilə birlikdə gəlmiş tərəfdarların – “[[Eneatlar|eneatlar]]”ın nəslindən hesab edirdilər.

== Mənşəyi və erkən həyatı ==
Eney [[Kiçik Asiya]]nın şimal-qərbində yaşamış dardan xalqının banisi sayılan [[Dardanlar|Dardan]]ın nəslindən idi. Dardanın nəvəsi [[Tros (Erixtoninin oğlu)|Tros]]un üç oğlu olmuşdu: İl, [[Assarak]] və [[Qanimed]]. Assarakın nəvəsi [[Anxis]]i sevgi ilahəsi Venera görüb ona aşiq olur. Özünü [[Frigiya]] kralı [[Otrey]]in qızı kimi təqdim edərək, [[İda (dağ)|İda]]&lt;ref&gt;Гесиод. Теогония. 1009—1010&lt;/ref&gt; dağının zirvəsində (Anxisin kifara çaldığı yerdə) onu yoldan çıxarır və daha sonra ilahi mənşəyini ona açıqlayır{{sfn|Циркин|2000|p=184}}.
[[Homer]]in [[Afrodita]]ya həsr olunmuş IV himnində deyilir ki, ilahə uşağa “Eney” adını verir ([[qədim yunan dili]]ndə bu söz “dəhşətli” mənasını verir), çünki o, ölümlü bir insandan hamilə qalmasının doğurduğu qorxunu dərk edirdi&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 192—255&lt;/ref&gt;. Bu izah Eney adının ən geniş yayılmış mənası hesab olunur&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Faulkner Andrew 
 | часть         = 
 | ссылка часть  = 
 | заглавие      = The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary
 | оригинал      = 
 | ссылка        = https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = Оксфорд
 | издательство  = Издательство Оксфордского университета
 | год           = 2008
 | volume        = 
 | pages         = [https://archive.org/details/homerichymntoaph00faul/page/n274 257]
 | columns       = 
 | allpages      = 342
 | серия         = Oxford Classical Monographs
 | isbn          = 0199238049
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;. Həmin himnə görə, Eney doğulduqdan sonra dağ [[nimfa]]ları tərəfindən böyüdülmüş, beş yaşında isə atasına verilmiş və o da onu Troya şəhərinə apararaq orada yaşamışdır&lt;ref&gt;Гомеровы гимны. IV. 256—280&lt;/ref&gt;.
Qədim yunan “[[Kiprilər (poema)|Kiprilər]]” poemasına görə, Eney troya ordusunun [[Sparta]]ya yürüşündə iştirak etmiş, bu yürüş zamanı Paris Yelenanı qaçırmışdır&lt;ref&gt;Киприи. [http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html Синопсис. Фрагмент] {{Wayback|url=http://www.theoi.com/Text/EpicCycle.html |date=20200829160150 }} 1&lt;/ref&gt;.

== Troya müharibəsi ==
[[Fayl:Giovanni Domenico Tiepolo - The Procession of the Trojan Horse in Troy - WGA22382.jpg|250px|thumb|right|[[Troya atı]]]]
Eney, Troya kralı [[Priam]]ın və onun oğlu [[Hektor]]un qohumu olduğu üçün, Troya müharibəsi zamanı Aqamemnon rəhbərliyindəki yunan birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşmüşdür. [[Psevdo-Apollodor]]un yazdığına görə, Eney troyalılara köməyə yalnız müharibənin onuncu ilində gəlmişdir&lt;ref&gt;Псевдо-Аполлодор. Эпитома III. 34&lt;/ref&gt;.Döyüşlər zamanı tanrılar Eneyi iki dəfə qaçılmaz ölümdən xilas etmişdilər. Birinci dəfə sevgi ilahəsi Afrodita və tanrı Apollon onu yunan qəhrəmanı Diomedin&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь пятая. 311—442&lt;/ref&gt; əlindən qorudular.İkinci dəfə [[Poseydon]] Eneyi döyüş meydanından çıxararaq [[Axill]]esin qəzəbindən xilas etdi&lt;ref&gt;Гомер. Илиада. Песнь двадцатая. 260—324&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья
 |автор         = Louden Bruce
 |заглавие      = Aeneas in the Iliad: The One Just Man
 |оригинал      = 
 |ссылка        = https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |язык          = en
 |ответственный = 
 |автор издания = 
 |издание       = 102nd Annual Meeting of the Classical Association of the Middle West and South
 |тип           = 
 |место         = Gainesville, Florida
 |издательство  = 
 |год           = 2006
 |месяц         = April
 |число         = 6—8
 |том           = 
 |выпуск        = 
 |номер         = 
 |страницы      = 
 |isbn          = 
 |issn          = 
 |doi           = 
 |bibcode       = 
 |arxiv         = 
 |pmid          = 
 |ref           = 
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20210224144546/https://camws.org/meeting/2006/abstracts/louden.html
 |archivedate   = 2021-02-24
}}&lt;/ref&gt;.
Yunanlar [[Hərbi hiylə|hərbi hiylə]] işlədərək Troyanı ələ keçirdikdən sonra Eney şəhəri tərk etməyə müvəffəq oldu. O, sağ qalan troyalıların başçısı oldu və onlara yeni yurd axtarışında rəhbərlik etdi. Antik mənbələr Eneyin Troyadan necə xilas olması barədə müxtəlif rəvayətlər təqdim edir. [[Vergili]]nin yazdığına görə, şəhərdə hökm sürən qarışıqlıqdan istifadə edən Eney qoca atası Anxisi çiyinlərində, oğlu [[Yul]]u (Askani) isə yanında apararaq şəhərdən çıxdı. Lakin həyat yoldaşı [[Kreusa]] onlardan geri qaldı və alovlar içində qalan Troyada həlak oldu&lt;ref&gt;Вергилий. Энеида. Книга вторая&lt;/ref&gt;.[[Diodor Siciliyalı]] və [[Klavdi Elian]] isə hadisəni başqa cür nəql edirlər. Onların rəvayətinə görə, Eney bir qrup troyalı ilə birlikdə şəhərin bir hissəsini ələ keçirərək yunanlara qarşı uğurla müdafiə olunurdu.Sonradan yunanlar mühasirədə qalanlara daşıya bildikləri qədər əşyanı götürüb şəhəri tərk etməyə icazə verdilər. Digər döyüşçülər qiymətli əşyalarını götürdükləri halda, Eney çiyinlərində yalnız qoca atasını apardı. Onun bu nəcib davranışından təsirlənən yunanlar Eneyə şəhərə bir daha qayıdaraq istədiyi şeyi götürməsinə icazə verdilər. Eney geri dönüb ata-baba müqəddəs əşyalarını da çıxardı və bu hərəkəti yunanların ona olan hörmətini daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000 |access-date=2026-07-27 |website= |language=ru |archive-date=17 Sep 2016 - 14 Mar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729114451/http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1454007000#4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПЕСТРЫЕ РАССКАЗЫ |url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1482000300|access-date=2026-07-27 |website=|language=ru |archive-date=11 Feb 2017 - 18 Jul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816163325/http://ancientrome.ru/ant|url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{sfn|Циркин|2000|p=189}}{{sfn|Нейхардт|1990|p=518—519}}
== Eneyin Sərgüzəştləri ==
Eneyin sərgüzəştlərinin təsviri bir çox antik müəllifin əsərlərində göstərilmişdir.Onların arasında ən məşhuru Vergilinin &quot;[[Eneida]]&quot; poemasıdır.Bu əsər [[Oktavian Avqust]]un&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М]].
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=DfZmDwAAQBAJ&amp;pg=PA376&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi91PC92PXeAhUEhywKHUh6DBIQ6AEIMTAC#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = История античной литературы: учебник для вузов
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = {{М.}}
 | издательство  = Юрайт
 | год           = 2017
 | том           = 
 | страницы      = 376
 | столбцы       = 
 | страниц       = 489
 | серия         = Авторский учебник
 | isbn          = 978-5-534-04848-3
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = 
 | часть         = Вергилий
 | ссылка часть  = https://books.google.com.ua/books?id=FPKWBgAAQBAJ&amp;pg=PT87&amp;dq=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiegNXn2PXeAhVFiywKHd2aAeYQ6AEIUTAI#v=onepage&amp;q=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%B8%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0&amp;f=false
 | заглавие      = [[Литературная энциклопедия]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | викитека      = 
 | ответственный = 
 | издание       = 
 | место         = 
 | издательство  = Издательство коммунистической академии
 | год           = 1929
 | том           = 2
 | страницы      = 
 | столбцы       = 162—166
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 
 | doi           = 
 | тираж         = 
 | ref           = 
}}&lt;/ref&gt; hakimiyyəti dövründə yazılmış və erkən Roma imperiyasının rəsmi ideologiyasını əks etdirmişdir.Poemada Romanın yaranması tanrıların iradəsi ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisə kimi göstərilir.Eyni zamanda, əsər Oktavian Avqustu tərənnüm edir, onun ilahiləşdirilmiş Yuli Sezarın övladlığa götürülmüş oğlu və siyasi varisi olduğunu vurğulayaraq, ilk Roma imperatorunun hakimiyyətinin ilahi mənşəyə malik olması ideyasını gücləndirir&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Эней, в мифологии|[[Обнорский, Николай Петрович|Николай Петрович Обнорский]]|том=XLa|страницы=822—823}}&lt;/ref&gt;.
Troyadan xilas olduqdan sonra Eney sağ qalmış digər şəhər sakinlərini ətrafına toplayaraq iyirmi gəmi tikdirdi.Əvvəlcə o, [[Frakiya]] sahillərinə yan aldı və yerli hökmdar [[Polimnestor]]dan sığınacaq tapacağına ümid etdi.Polimnestor sonuncu Troya hökmdarı Priamın kürəkəni idi.Troyalılar əvvəllər şahzadə [[Polidor (Priamın oğlu)|Polidor]]u qızıl xəzinə ilə birlikdə onun yanına göndərmişdilər.Lakin Polimnestor Troya şəhərinin süqutu xəbərini aldıqdan sonra Polidorun öldürülməsi əmrini verdi və qızılı öz xəzinəsinə götürdü.Polimnestorun bu xəyanətindən xəbər tutan Eney Frakiya torpaqlarını tərk edərək yoluna davam etdi{{sfn|Циркин|2000|p=189—190}}.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

&lt;br&gt;
{{Qədim yunan mifologiyası}}{{Troya müharibəsi}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan mifologiyası personajları]]
[[Kateqoriya:Troya müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Klassik mifologiyada yarımtanrılar]]
[[Kateqoriya:Qədim Roma]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiya qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza personajları]]</text>
      <sha1>af245u0ixkyeom34jh1xctsdzrss27q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minacat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625868</id>
    <revision>
      <id>9015246</id>
      <parentid>9006179</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="63leul3cl1bnh3rqlq3glxnfiy9ptcl" xml:space="preserve">'''Minacat''' — [[Şərq ədəbiyyatı]]nda işlək şeir çeşidlərindən biri olub [[məsnəvi]] və [[qəsidə]]yə yaxınlığı ilə səciyyələnir. Lüğəvi olaraq fısıldamaq mənasındakı nəcv kökündən törədən minacat fısıldaşmaq və bir sirri bölüşmək, yalvarmaq və ya dua etmək kimi mənalarda işlənir.&lt;ref&gt;[https://islamansiklopedisi.org.tr/munacat MÜNÂCÂT.] {{Wayback|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/munacat |date=20251209200652 }} İstifadə tarixi: 21 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

Münacatda ulu yaradanın qüdrəti, böyüklüyü və onun ilahi keyfiyyətləri, insan təsəvvüründəki ucalığı tərənnüm olunur. Kainatın yaradıcısı kimi həm də qeyri-adi nizamlayıcı funksiyası, hər şeyi yerinə qoya bilməsi, tənzimləməsi vurğulanır. Klassik ədəbiyyatda şeir divanlarının başlanğıcında bir forma olaraq minacatlar ənənəvi xarakter almışdır.

[[Aşıq yaradıcılığı]]nda da ustad sənətkarlar bu şeir çeşidindən yararlanmışlar. [[Şair Məmmədhüseyn]]in, [[Molla Cuma]]nın, [[Növrəs İman]]ın, [[Aşıq Nəcəf]]in və başqa sənətkarların yaradıcılığında minacatlar özünə geniş yer almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://achiqkitab.aztc.gov.az/Books/Read/2369/Ashiq-sheirinin-poetik-bichimleri-ve-cheshidleri-Meherrem-Qasimli-Mahmud-Allahmanli |title=Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri |author=Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı |date=2018 |publisher=Elm və təhsil |accessdate=2020-04-13 |language=az |archive-date=2021-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016091446/https://achiqkitab.aztc.gov.az/Books/Read/2369/Ashiq-sheirinin-poetik-bichimleri-ve-cheshidleri-Meherrem-Qasimli-Mahmud-Allahmanli |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şeir formaları]]
[[Kateqoriya:Zərdüştçülük]]</text>
      <sha1>63leul3cl1bnh3rqlq3glxnfiy9ptcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ağdam rayonunun bələdiyyələri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629094</id>
    <revision>
      <id>9015259</id>
      <parentid>8976449</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lawyer.F</username>
        <id>268268</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nizamnamələr barədə məlumatılar */</comment>
      <origin>9015259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47121" sha1="qxsbktc8h5kud9w29z5icmispoafmn4" xml:space="preserve">== Mövcud bələdiyyələr barədə məlumatlar ==
[[Ağdam rayonu|Ağdam rayonunun]] İSO standartı ([[ISO 3166-2:AZ]]) üzrə ixtisar adı belədir - beynəlxalq istiufad üçün: '''AZ-AGM''', daxili sitifadə üçün: '''AGM'''.

Ağdam rayonunun statistik kodu: 60900001&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

Qarabağ iqtisadi rayonu üzrə Ağdamın kodu: 609&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dövlət Statistika Komitəsi |title=İqtisadi rayonların bölgüsü üzrə statistika kodları |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/igtzona.jsp?parm=igtzona |access-date=2025-07-23 |website=www.azstat.gov.az |archive-date=2024-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511204344/https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/igtzona.jsp?parm=igtzona |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

=== Ərazi göstəriciləri ===
18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQD və 51-VIIQD nömrəli qanunlara&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə - &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58307 |access-date=2024-11-28 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050138/https://e-qanun.az/framework/58307 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-28 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; əsasən Ağdam rayonu ərzisində '''56''' inzibati ərazi vahidini (yaşayış məntəqəsini) əhatə edən '''8''' bələdiyyənin ərazi məlumatları aşağıdakı kimidir:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Bələdiyyənin tam adı&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!VÖEN&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=VÖEN üzrə Axtarış |first=Dövlət Vergi Xidməti |title=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |access-date=2025-05-30 |website=new.e-taxes.gov.az |language=az |archive-date=2025-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603141632/https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyə ödəyiciləri üçün vergi kodu&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=TAXES.GOV.AZ |title=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı |url=https://www.taxes.gov.az/az/post/374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628193843/https://taxes.gov.az/az/post/374 |archive-date=2022-06-28 |access-date=2024-11-04 |website=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı - Taxes.Gov.Az |language=az}}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyənin statistik kodu&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |first=Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 27 oktyabr 2015-ci il tarixli 150111500009 nömrəli Qərarı və Azərbaycan Respublikası Dövlət  Statistika Komitəsinin 29 iyul 2015-ci il  tarixli 16/1 nömrəli kollegiya qərarı  ilə təsdiq edilmişdir |date=27.10.2025 |title=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI, 2015 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2024-11-04 |archive-date=2022-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304050556/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Ərazisi (km²) &lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytı |title=Ağdam bələdiyyələri haqqında statistik məlumatlar |url=http://agdam-ih.gov.az/az/belediyyeler-haqqinda-statistik-melumatlar.html |website=agdam-ih.gov.az}}&lt;/ref&gt;
!İnzibati ərazi dairəsinin adı
!İƏD statistik kodu &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidinin adı
!İƏV statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''1'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Çəmənli  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |3200044891
| rowspan=&quot;3&quot; |3202
| rowspan=&quot;3&quot; |60922007
| rowspan=&quot;3&quot; |34,73
| rowspan=&quot;3&quot; |Çəmənli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60922005
|[[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]] kəndi
|60922018
|'''1'''
|-
|[[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60922038
|'''2'''
|-
|[[Şükürağalı]] kəndi
|60922028
|'''3'''
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;8&quot; |Ağdam rayonunun [[Əfətli  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |3200033191
| rowspan=&quot;8&quot; |3203
| rowspan=&quot;8&quot; |60903007
| rowspan=&quot;8&quot; |28,2
| rowspan=&quot;8&quot; |Əfətli kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60903005
|[[Əfətli]] kəndi
|60903018
|'''4'''
|-
|[[Hacıməmmədli (Ağdam)|Hacıməmmədli]] kəndi
|60903068
|'''5'''
|-
|[[İsalar]] kəndi
|60903038
|'''6'''
|-
|[[Küdürlü (Ağdam)|Küdürlü]] kəndi
|60903048
|'''7'''
|-
|[[Hacıturalı|Hacıturallı]] kəndi
|60903028
|'''8'''
|-
|[[Həsənxanlı]] kəndi
|60903058
|'''9'''
|-
|[[Qəhrəmanbəyli]] kəndi
|60903078
|'''10'''
|-
|[[Məmmədbağırlı]] kəndi
|60903088
|'''11'''
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;11&quot; |Ağdam rayonunun [[Əhmədağalı  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;11&quot; |3200042491
| rowspan=&quot;11&quot; |3204
| rowspan=&quot;11&quot; |60927007
| rowspan=&quot;11&quot; |31,7
| rowspan=&quot;4&quot; |Əhmədağalı kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60927005
|[[Əhmədağalı]] kəndi
|60927018
|'''12'''
|-
|[[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]] kəndi
|60927028
|'''13'''
|-
|[[Kolqışlaq]] kəndi
|60927038
|'''14'''
|-
|[[Mirəşelli]] kəndi
|60927048
|'''15'''
|-
|Bənövşələr qəsəbə iəd
|60939005
|[[Bənövşələr]] qəsəbəsi
|60939016
|'''16'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Ayaq Qərvənd]] kəndi
|60910038
|'''17'''
|-
|[[Orta Qərvənd]] kəndi
|60910028
|'''18'''
|-
|Nəmirli kənd iəd
|60915005
|[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi
|60915058
|'''19'''
|-
|Təzəkənd qəsəbə iəd
|60950005
|[[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbəsi
|60950016
|'''20'''
|-
|Birinci Dördyol iəd
|60942005
|[[Birinci Dördyol]]  qəsəbəsi
|60942016
|'''21'''
|-
|İkinci Dördyol iəd
|60946005
|[[İkinci Dördyol]]  qəsəbəsi
|60946016
|'''22'''
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;10&quot; |Ağdam rayonunun [[Xındırıstan  bələdiyyəsi]][[Fayl:Xındırıstan bələdiyyəsi gerbi.jpeg|thumb]]
| rowspan=&quot;10&quot; |3200011451
| rowspan=&quot;10&quot; |3206
| rowspan=&quot;10&quot; |60921007
| rowspan=&quot;10&quot; |33,34
| rowspan=&quot;9&quot; |Xındırıstan kənd iəd
| rowspan=&quot;9&quot; |60921005
|[[Xındırıstan]] kəndi
|60921018
|'''23'''
|-
|[[Bəybabalar]] kəndi
|60921098
|'''24'''
|-
|[[Birinci Yüzbaşılı]]  kəndi
|60921068
|'''25'''
|-
|[[İkinci Yüzbaşılı]]  kəndi
|60921078
|'''26'''
|-
|[[Baharlı (Ağdam)|Baharlı]] kəndi
|60921088
|'''27'''
|-
|[[Dadaşlı]] kəndi
|60921048
|'''28'''
|-
|[[Kəlbəhüseynli (Ağdam)|Kəlbəhüseynli]] kəndi
|60921038
|'''29'''
|-
|[[Paşabəyli]] kəndi
|60921058
|'''30'''
|-
|[[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban]] kəndi
|60921028
|'''31'''
|-
|Qasımbəyli qəsəbə iəd
|60948005
|[[Qasımbəyli (Ağdam)|Qasımbəyli]] qəsəbəsi
|60948016
|'''32'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |3200031351
| rowspan=&quot;3&quot; |3207
| rowspan=&quot;3&quot; |60909007
| rowspan=&quot;3&quot; |16,1
| rowspan=&quot;3&quot; |Qaradağlı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60909005
|[[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı]] kəndi
|60909018
|'''33'''
|-
|[[Evoğlu (Ağdam)|Evoğlu]] kəndi
|60909048
|'''34'''
|-
|[[Rzalar]] kəndi
|60909028
|'''35'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;6&quot; |Ağdam rayonunun [[Quzanlı  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |3200013311
| rowspan=&quot;6&quot; |3209
| rowspan=&quot;6&quot; |60913007
| rowspan=&quot;6&quot; |37,7
| rowspan=&quot;2&quot; |Quzanlı qəsəbə iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60913005
|[[Quzanlı]] qəsəbəsi
|60913016
|'''36'''
|-
|[[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]] kəndi
|60913028
|'''37'''
|-
|Birinci Quzanlı iəd
|60943005
|[[Birinci Quzanlı]]  qəsəbəsi
|60943016
|'''38'''
|-
|İmamqulubəyli qəsəbə  iəd
|60947005
|[[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli]]  qəsəbəsi
|60947016
|'''39'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |İmamqulubəyli kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60931005
|[[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] kəndi
|60931018
|'''40'''
|-
|[[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]] kəndi
|60931028
|'''41'''
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |'''7'''
| rowspan=&quot;13&quot; |Ağdam rayonunun [[Üçoğlan-Alıbəyli  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;13&quot; |3200011321
| rowspan=&quot;13&quot; |3213
| rowspan=&quot;13&quot; |60919007
| rowspan=&quot;13&quot; |42,66
| rowspan=&quot;8&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60919005
|[[Üçoğlan]] kəndi
|60919018
|'''42'''
|-
|[[Gül Baharlı]] kəndi
|60919058
|'''43'''
|-
|[[Ballar]] kəndi
|60919088
|'''44'''
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|'''45'''
|-
|[[Orta Qışlaq]] kəndi
|60919038
|'''46'''
|-
|[[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndi
|60919068
|'''47'''
|-
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|'''48'''
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|'''49'''
|-
|Səfərli qəsəbə iəd
|60949005
|[[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbəsi
|60949016
|'''50'''
|-
|Birinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60940005
|[[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60940016
|'''51'''
|-
|İkinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60944005
|[[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60944016
|'''52'''
|-
|Birinci Baharlı  qəsəbə iəd
|60941005
|[[Birinci Baharlı]]  qəsəbəsi
|60941016
|'''53'''
|-
|İkinci Baharlı qəsəbə  iəd
|60945005
|[[İkinci Baharlı]]  qəsəbəsi
|60945016
|'''54'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''8'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Ağdam rayonunun [[Zəngişalı bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |3200052321
| rowspan=&quot;2&quot; |3214
| rowspan=&quot;2&quot; |60938007
| rowspan=&quot;2&quot; |26,3
| rowspan=&quot;2&quot; |Zəngişalı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60938005
|[[Zəngişalı]] kəndi
|60938018
|'''55'''
|-
|[[Mahrızlı (Ağdam)|Mahrızlı]] kəndi
|60938028
|'''56'''
|}
Bələdiyyə sədrləri barədə məlumat &quot;[https://belediyye.gov.az/70 Bələdiyyələrlə iş]&quot; elektron informasiya sisteminə&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi |title=&quot;Bələdiyyələrlə iş&quot; elektron informasiya sistemi |url=https://belediyye.gov.az/ |access-date=2024-11-27 |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129024705/https://belediyye.gov.az/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; mütəmadi yerləşdirilir.

=== Nizamnamələr barədə məlumatılar ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!№-si
!Bələdiyyənin adı
!Nizamnamənin tarixi
!Protokolun nömrəsi
!Nizamnaməyə keçid (Hüquqi Aktları Dövlət Reyestri)
|-
|1
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |url=https://e-qanun.az/framework/61759 |title=Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyənin Nizamnaməsi (2026) |publisher=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2026.03.31
|02
|https://e-qanun.az/framework/61759
|-
|2
|[[Əfətli bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59508 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.22
|04
|https://e-qanun.az/framework/59508
|-
|3
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59556 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.21
|05
|https://e-qanun.az/framework/59556
|-
|4
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi|Üçoğlan-Alıbəyli bələdyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59510 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.14
|04
|https://e-qanun.az/framework/59510
|-
|5
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59489 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.10
|04
|https://e-qanun.az/framework/59489
|-
|6
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Xındırıstan bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57898 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125133601/https://e-qanun.az/framework/57898 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|2024.08.22
|09
|https://e-qanun.az/framework/57898
|-
|7
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Qaradağlı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57901 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202151009/https://e-qanun.az/framework/57901 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|2024.08.22
|10
|https://e-qanun.az/framework/57901
|-
|8
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Zəngişalı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57899 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2024.08.20
|10
|https://e-qanun.az/framework/57899
|}

=== Əhali və ev təsərrüfatı göstəriciləri ===
Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinin məlumatına&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; görə [[2025]]-ci ilin yanvar ayı üçün Ağdamda fəaliyyət göstərən bələdiyyələrin əhali və ev təsərrüfatı göstəriciləri aşağıdakı kimidir&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azad ərazilərdə quruculuq işləri sürətlə gedir - STATİSTİKA |url=https://cebheinfo.az/iqtisadiyyat/azad-erazilerde-quruculuq-isleri-suretle-gedir_844 |access-date=2025-12-23 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
!Bələdiyyə
!Əhalisinin sayı
!Ev təsərrüfatlarının sayı
|-
|'''1'''
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |16086
| align=&quot;right&quot; |3923
|-
|'''2'''
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |7018
| align=&quot;right&quot; |1706
|-
|'''3'''
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |6200
| align=&quot;right&quot; |1440
|-
|'''4'''
|[[Əfətli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |4658
| align=&quot;right&quot; |1061
|-
|'''5'''
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |4800
| align=&quot;right&quot; |1005
|-
|'''6'''
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |6058
| align=&quot;right&quot; |1533
|-
|'''7'''
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |9461
| align=&quot;right&quot; |2279
|-
|'''8'''
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |5349
| align=&quot;right&quot; |1281
|}

== Korporativ idarəetmə sənədləri ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!S/S
!Bələdiyyənin adı
!Sənədin adı
!Protokol tarix
!Protokol №-si/Qərar №-si
|-
|1
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azərbaycanda bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni... |url=https://cebheinfo.az/cemiyyet/azerbaycanda-bir-ilk-bu-belediyyeler-terefinden-yeni_649 |access-date=2026-05-07 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last= |title=Azərbaycan tarixində bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni… |url=https://meyar.net/az%c9%99rbaycan-tarixind%c9%99-bir-ilk-bu-b%c9%99l%c9%99diyy%c9%99l%c9%99r-t%c9%99r%c9%99find%c9%99n-yeni/ |website=Meyar Net}}&lt;/ref&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|02.04.2026
|№09/2
|-
|2
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|03.04.2026
|№10/2
|-
|3
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|06.04.2026
|№13/2
|-
|4
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|07.04.2026
|№10/2
|-
|5
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|17.04.2026 
|№9/2
|-
|6
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]
|Bələdiyyənin Reqlamenti 
|28.04.2026 
|№13/2
|-
|7
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]]
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|28.04.2026 
|№9/2
|}

== İşğaldan azad olunmuş və bələdiyyəsi olmayan inzibati ərazi vahidləri ==
Ağdam rayonunun aşağıdakı '''72''' inzibati ərazi vahidi (yaşayış məntəqələri) 2020-ci ildə işğaldan yeni azad olunduğu və məskunlaşma kifayət qədər olmadığına görə, [[2024]]-cü il islahatları zamanı həmin ərazilərdə bələdiyyələr yaradılmayıb:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!İnzibati ərazi dairəsi
!İƏD 
statistik kod&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidi
!İƏV
statistik kod 
!'''Birləşdirilməsi ehtimal olunan bələdiyyə'''
!
|-
|'''1'''
|Ağdam şəhər iəd
|60901005
|[[Ağdam şəhəri]]
|60901014
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''1'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Baş Qərvənd]] kəndi
|60910018
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''2'''
|-
|[[Şıxlar (Ağdam)|Şıxlar]] kəndi
|60910048
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''3'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Bağbanlar kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60904005
|[[Bağbanlar (Ağdam)|Bağbanlar]] kəndi
|60904018
|
|'''4'''
|-
|[[İsmayılbəyli (Ağdam)|İsmayılbəyli]] kəndi
|60904048
|
|'''5'''
|-
|[[Muğanlı (Şıxbabalı, Ağdam)|Muğanlı]] kəndi
|60904038
|
|'''6'''
|-
|[[Pirzadlı]] kəndi
|60904058
|
|'''7'''
|-
|[[Saybalı (Ağdam)|Saybalı]] kəndi
|60904028
|
|'''8'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Boyəhmədli kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60905005
|[[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndi
|60905018
|
|'''9'''
|-
|[[Qızıl Kəngərli]] kəndi
|60905058
|
|'''10'''
|-
|[[Mollalar (Boyəhmədli, Ağdam)|Mollalar]] kəndi
|60905028
|
|'''11'''
|-
|[[Salahlı Kəngərli]] kəndi
|60905048
|
|'''12'''
|-
|[[Sofulu (Ağdam)|Sofulu]] kəndi
|60905038
|
|'''13'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;7&quot; |Əlimədədli kənd iəd
| rowspan=&quot;7&quot; |60902005
|[[Əlimədətli (Ağdam)|Əlimədətli]] kəndi
|60902018
|
|'''14'''
|-
|[[Cinli (Ağdam)|Cinli]]  kəndi
|60902078
|
|'''15'''
|-
|[[Əliağalı]] kəndi
|60902028
|
|'''16'''
|-
|[[Xaçındərbətli]] kəndi
|60902038
|
|'''17'''
|-
|[[Kürdlər (Ağdam)|Kürdlər]] kəndi
|60902058
|
|'''18'''
|-
|[[Qalayçılar]] kəndi
|60902068
|
|'''19'''
|-
|[[Mollalar (Əlimədətli, Ağdam)|Mollalar]] kəndi
|60902048
|
|'''20'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Göytəpə iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60906005
|[[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə]] kəndi
|60906018
|
|'''21'''
|-
|[[Abdınlı]]  kəndi
|60906028
|
|'''22'''
|-
|[[Cavahirli]]  kəndi
|60906048
|
|'''23'''
|-
|[[Kosalar (Ağdam)|Kosalar]] kəndi
|60906038
|
|'''24'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''7'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Gülablı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60907005
|[[Gülablı]] kəndi
|60907018
|
|'''25'''
|-
|[[Abdal]] kəndi
|60907028
|
|'''26'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''8'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Güllücə kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60908005
|[[Güllücə (Ağdam)|Güllücə]] kəndi
|60908018
|
|'''27'''
|-
|[[İlxıçılar (Ağdam)|İlxıçılar]] kəndi
|60908028
|
|'''28'''
|-
|[[Suma]] kəndi
|60908048
|
|'''29'''
|-
|[[Tağıbəyli]]  kəndi
|60908038
|
|'''30'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''9'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Xıdırlı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60920005
|[[Xıdırlı (Ağdam)|Xıdırlı]] kəndi
|60920018
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''31'''
|-
|[[Çuxurməhlə]]  kəndi
|60920038
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''32'''
|-
|[[Əhmədavar]]  kəndi
|60920028
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''33'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''10'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Kəngərli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60928005
|[[Kəngərli (Ağdam)|Kəngərli]] kəndi
|60928018
|
|'''34'''
|-
|[[Qaraqaşlı (Ağdam)|Qaraqaşlı]] kəndi
|60928028
|
|'''35'''
|-
|[[Şirvanlı (Ağdam)|Şirvanlı]] kəndi         
|60928038
|
|'''36'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''11'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Qasımlı kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60911005
|[[Qasımlı (Ağdam)|Qasımlı]] kəndi
|60911018
|
|'''37'''
|-
|[[Qaradağlı (Qasımlı, Ağdam)|Qaradağlı]] kəndi
|60911028
|
|'''38'''
|-
|[[Qurdlar (Ağdam)|Qurdlar]] kəndi
|60911048
|
|'''39'''
|-
|[[Poladlı (Ağdam)|Poladlı]] kəndi
|60911058
|
|'''40'''
|-
|[[Şelli]] kəndi
|60911038
|
|'''41'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Qiyaslı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60912005
|[[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı]] kəndi
|60912018
|
|'''42'''
|-
|[[Ətyeməzli]] kəndi
|60912028
|
|'''43'''
|-
|[[Keştazlı]] kəndi
|60912038
|
|'''44'''
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |'''13'''
| rowspan=&quot;10&quot; |Maqsudlu kənd iəd
| rowspan=&quot;10&quot; |60914005
|[[Maqsudlu (Ağdam)|Maqsudlu]] kəndi
|60914018
|
|'''45'''
|-
|[[Çullu (Maqsudlu, Ağdam)|Çullu]] kəndi
|60914068
|
|'''46'''
|-
|[[Eyvazxanbəyli]] kəndi
|60914028
|
|'''47'''
|-
|[[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
|60914058
|
|'''48'''
|-
|[[Salahsəmədlər]] kəndi
|60914128
|
|'''49'''
|-
|[[Şişpapaqlar]] kəndi
|60914038
|
|'''50'''
|-
|[[Talışlar (Ağdam)|Talışlar]] kəndi
|60914108
|
|'''51'''
|-
|[[Təpəməhlə]] kəndi
|60914078
|
|'''52'''
|-
|[[Tərnöyüt]] kəndi
|60914048
|
|'''53'''
|-
|[[Tükəzbanlı]] kəndi
|60914088
|
|'''54'''
|-
|'''14'''
|Mərzili kənd iəd
|60930005
|[[Mərzili]] kəndi
|60930018
|[[Mərzili bələdiyyəsi]]
|'''55'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''15'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Nəmirli kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60915005
|[[Nəmirli (Ağdam)|Nəmirli]] kəndi
|60915018
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''56'''
|-
|[[Şotlanlı (Ağdam)|Şotlanlı]] kəndi
|60915028
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''57'''
|-
|[[Şuraabad (Ağdam)|Şuraabad]] kəndi
|60915048
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''58'''
|-
|[[Umudlu (Ağdam)|Umudlu]] kəndi
|60915038
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''59'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''16'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Novruzlu kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60916005
|[[Novruzlu (Ağdam)|Novruzlu]] kəndi
|60916018
|
|'''60'''
|-
|[[Acarlı]] qəsəbəsi
|60916026
|
|'''61'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''17'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Papravənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60917005
|[[Papravənd]] kəndi
|60917018
|
|'''62'''
|-
|[[Qarapirimli (Ağdam)|Qarapiriml]]&lt;nowiki/&gt;i kəndi
|60917028
|
|'''63'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''18'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Sarıcalı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60918005
|[[Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60918018
|
|'''64'''
|-
|[[Qarazeynallı]] kəndi
|60918038
|
|'''65'''
|-
|[[Qullar (Ağdam)|Qullar]] kəndi
|60918048
|
|'''66'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''19'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Seyidli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60935005
|[[Seyidli (Ağdam)|Seyidli]] kəndi
|60935018
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''67'''
|-
|[[Bozpapaqlar]] kəndi
|60935028
|
|'''68'''
|-
|[[Sarıhacılı]] kəndi
|60935038
|
|'''69'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''20'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Şıxbabalı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60923005
|[[Şıxbabalı]] kəndi
|60923018
|
|'''70'''
|-
|[[Muğanlı (Şıxbabalı, Ağdam)|Muğanlı]] kəndi
|60923028
|
|'''71'''
|-
|'''21'''
|Yusifcanlı kənd iəd
|60937005
|[[Yusifcanlı]] kəndi
|60937018
|
|'''72'''
|}

== Ağdam bələdiyyələrin inkişaf tarixi ==

=== Qanunvericlikdəki dəyişikliklərin xronologiyası ===
Ağdam rayonunda sistemi [[1999]]-cu ildə təsis edilmişdir.

07.12.[[1999]]-cu il tarxili 771-IQ nömrəli &quot;Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında&quot; Qanunun&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |access-date=2025-07-07 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/https://e-qanun.az/framework/5230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/5230#_edn16:~:text=v%C9%99%20Qobustan%20k%C9%99ndl%C9%99ri-,A%C4%9Fdam%20rayonu,-1 ilkin redaksiyasının] &quot;Ağdam rayonu&quot; bölməsində cəmi 8 bələdiyyə nəzərdə tutulub:

# [[Quzanlı bələdiyyəsi]], 
# [[Xındırıstan bələdiyyəsi|Xındırıstan bələdiyyəs]]&lt;nowiki/&gt;i, 
# [[Üçoğlan bələdiyyəsi]], 
# [[Qərvənd bələdiyyəsi]], 
# [[Çəmənli bələdiyyəsi]], 
# [[Zəngişalı bələdiyyəsi]], 
# [[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]], 
# [[Əfətli bələdiyyəsi]].

18.04.[[2000]]-ci il tarixli 864-IQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/508 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202230534/https://e-qanun.az/framework/508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnaməyə uyğun olaraq [[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsində]] &quot;Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası |title=Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası |url=https://www.facebook.com/agdam.b.l.diyy.l.rinin.laq.l.ndi |website=facebook.com}}&lt;/ref&gt; yaradılıb, Ağdam bələdiyyələri həmin şuranın üzvülüyünə qəbul edilib və [https://belediyye.gov.az/70#:~:text=A%C4%9Fdam%20rayonu%2C%20Quzanl%C4%B1%20b%C9%99l%C9%99diyy%C9%99si Quzanlı bələdiyyəsinin sədri] eyni zamanda həmin Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.

29.06.[[2004]]-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının ərazisində bələdiyyələrin təşkil edilməsi haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/6235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718084553/https://e-qanun.az/framework/6235 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-11-04 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Ağdam bələdiyyələrində ağağıdakı dəyişikliklər edilib:
* [[Qərvənd bələdiyyəsi|Qərvənd bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Əhmədağalı]], [[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]], [[Kolqışlaq]] və [[Mirəşelli]] kəndlərində [[Əhmədağalı bələdiyyəsi]];
* [[Mərzili|Mərzili kəndinin]] ərazisini əhatə edən [[Mərzili bələdiyyəsi|Mərzili bələdiyyəs]]&lt;nowiki/&gt;i;
* [[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin əhatə etdiyi [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]], [[Böyükbəyli]] və [[Kiçikli]] kəndlərində [[Alıbəyli bələdiyyəsi]];
* [[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd kəndinin]] ərazisini əhatə edən [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]];
* [[Əfətli bələdiyyəsi|Əfətli bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Hacıturalı]], [[Həsənxanlı]] və [[Qəhrəmanbəyli]] kəndlərində [[Hacıturalı bələdiyyəsi]];
* [[Çəmənli bələdiyyəsi|Çəmənli bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] və [[Şükürağalı]] kəndlərində [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı bələdiyyəsi]] təşkil edilib.
Göründüyü kimi, həmin Qanunla vətəndaşların müraciəti nəzərə alınaraq, Mərzili kəndində [[Mərzili bələdiyyəsi]] yaradılıb, baxmayaraq ki, rəsmən kən ərazisi kimi tanınan və faktiki olaraq tarixi kənd işğal altında olub, kənd əhalisi isə ərzidə rəsmiləşdirilməmiş evlər tikərək, yaşayıblar.

03.05.[[2005]]-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsinin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/10403 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521134602/https://e-qanun.az/framework/10403 |archive-date=2024-05-21 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; təsdiq edilmiş &quot;Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi&quot;nə uyğun olaraq, Ağdam bələdiyyələri [https://abma.gov.az/az/abma/nizamname#:~:text=Az%C9%99rbaycan%20Q%C9%99s%C9%99b%C9%99%20B%C9%99l%C9%99diyy%C9%99l%C9%99rinin,%C6%8F%20S%20%C4%B0 Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının] və Azərnaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvlüyünə qəbul ediliblər.

09.10.[[2007]]-ci il tarixli 426-IIIQD nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14119 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202112856/https://e-qanun.az/framework/14119 |archive-date=2024-12-02 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; “[https://e-qanun.az/framework/5230 Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahıs]ı”nda &quot;''Ağdam rayonu” bölməsinin 9-cu sırasında “[[Quzanlı]], [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]], [[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]]” sözləri “Quzanlı qəsəbəsi, Eyvazlı, Çullu” sözləri ilə əvəz''&quot; edilib. 

01.04.2008-ci il tarixli 587-IIIQD nömrəli Qanunun&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=&quot;Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718084558/https://e-qanun.az/framework/14501 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/14501#:~:text=2.%20A%C4%9Fdam%20rayonu%20b%C3%B6lm%C9%99sind%C9%99%3A,S%C9%99f%C9%99rli%20q%C9%99s%C9%99b%C9%99l%C9%99ri%22%20s%C3%B6zl%C9%99ri%20il%C9%99%20%C9%99v%C9%99z%20edilsin. 2-ci hissəsində] &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahısı&quot;nin &quot;''2. Ağdam rayonu bölməsində:''

''1) 1-ci sırada &quot;[[Alıbəyli bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və [[Kiçikli]] kəndləri&quot; sözləri &quot;, Kiçikli kəndləri və [[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]], [[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə;''  

''2) 4-cü sırada &quot;[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Mirəşelli kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Mirəşelli]] kəndləri və [[Bənövşələr]] qəsəbəsi&quot; sözləri ilə;''  

''3) 6-cı sırada &quot;[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Sarıçoban kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban]] kəndləri və [[Qasımbəyli (Ağdam)|Qasımbəyli]] qəsəbəsi&quot; sözləri ilə;''  

''4) 9-cu sırada &quot;[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;[[Quzanlı]] qəsəbəsi, [[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]], [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]] və [[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] kəndləri&quot; sözləri &quot;[[Quzanlı]], [[Birinci Quzanlı]], [[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli]] qəsəbələri və Çullu, Eyvazlı, İmamqulubəyli kəndləri&quot; sözləri ilə;''  

''5) 12-ci sırada &quot;[[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;Təzəkənd kəndi&quot; sözləri &quot;[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi və [[Birinci Dördyol]], [[İkinci Dördyol]], [[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə;''  

''6) 13-cü sırada &quot;[[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Yusifli kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndləri və [[Birinci Baharlı]], [[İkinci Baharlı]], [[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə əvəz''&quot; edilib.  

13.05.[[2015]]-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin 1517040100655900 Əmri&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ilə təsdiq edilmiş &quot;Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların Siyahısı&quot;nın [https://www.taxes.gov.az/az/post/374#:~:text=3441-,9,-A%C4%9Fdam%20rayonu 9-cü bəndində] Ağdam bələdiyyələri ödəyiciləri üçün vergi kodları müəyyən edilib (18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə – “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://president.az/az/articles/view/67392 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az}}&lt;/ref&gt; edilmiş dəyişiklikdən sonra, vergi kodlarının dəqiqləşdiriləcəyi gözlənilir).

20.10.[[2015]]-ci il tarixli 1408-IVQD nömrəli Qanunun&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/31677 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803080307/https://e-qanun.az/framework/31677 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2024-12-02 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/31677#:~:text=2.%20%E2%80%9CA%C4%9Fdam%20rayonu,il%C9%99%20%C9%99v%C9%99z%20edilsin. 2-ci bəndinə] ilə Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda Ağdam rayonu” bölməsi üzrə: &quot;''9.13-cü sətrin “Əhatə etdiyi ərazi vahidləri” sütununda “Baharlı” sözü “[[Gül Baharlı]]” sözləri ilə əvəz''&quot; edilib.

27.10.[[2015]]-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 150111500009 nömrəli Qərarı ilə &quot;BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI, 2024 |first=Dövlət Statistika Komitəsi |date=2015 |title=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK
ƏRAZİ TƏSNİFATI |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304050556/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |archive-date=2022-03-04 |access-date=2024-11-04}}&lt;/ref&gt; təsdiq edilərək, Ağdam bələdiyyələrinin statistik kodları müəyyən edilmişdir. (18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; edilmiş dəyişiklikdən sonra, statistika kodlarının dəqiqləşdiriləcəyi gözlənilir).

16.02.[[2024]]-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi kollegiyasının 2/2 nömrəli Qərarı&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi, |first=Kollegiyasının 16.02.2024-cü il tarixli 2/2 nömrəli Qərarı |date=16.02.2024 |title=Azərbaycan Respublikasının İnzibati Ərazi Bölgüsü Təsnifatı, 2024 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2025-05-30 |archive-date=2024-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623071519/https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ilə Azərbaycan Respublikasının &quot;İnzibati Ərazi Bölgüsü Təsnifatı, 2024&quot; təsdiq edilərək, bələdiyyələrə daxil olan şəhər, kənd və qəsəbələrin statistik kodları dəqiqləşdirilmişdir.

18.11.[[2024]]-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Qanun |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə - &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58307 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050138/https://e-qanun.az/framework/58307 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58305 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; aşağıdakı dəyişikliklər edilib:

&quot;''7. Ağdam rayonu üzrə:''

''7.1. [[Alıbəyli bələdiyyəsi|Alıbəyli]] və [[Üçoğlan bələdiyyəsi|Üçoğlan]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]], [[Birinci Baharlı]], [[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]], [[İkinci Baharlı]], [[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbələrində və [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]], [[Ballar]], [[Böyükbəyli]], [[Gül Baharlı]], [[Kiçikli]], [[Orta Qışlaq]], [[Üçoğlan]], [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndlərində [[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]];''

''7.2. [[Çəmənli bələdiyyəsi|Çəmənli]] və [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]], [[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] və [[Şükürağalı]] kəndlərində [[Çəmənli bələdiyyəsi]];''

''7.3. [[Əfətli bələdiyyəsi|Əfətli]] və [[Hacıturalı bələdiyyəsi|Hacıturalı]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Əfətli]], [[Hacıməmmədli (Ağdam)|Hacıməmmədli]], [[Hacıturalı]], [[Həsənxanlı]], [[İsalar]], [[Küdürlü (Ağdam)|Küdürlü]], [[Qəhrəmanbəyli]] və [[Məmmədbağırlı]] kəndlərində [[Əfətli bələdiyyəsi]];''

''7.4. [[Əhmədağalı bələdiyyəsi|Əhmədağalı]], [[Qərvənd bələdiyyəsi|Qərvənd]] və [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Bənövşələr]], [[Birinci Dördyol]], [[İkinci Dördyol]], [[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbələrində və [[Ayaq Qərvənd]], [[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]], [[Əhmədağalı]], [[Kolqışlaq]], [[Mirəşelli]], [[Orta Qərvənd]], [[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndlərində [[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]''&quot; yaradılıb.

18.11.[[2024]]-cü il tarixli 51-VIIQD nömrəli Qanunla&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; (Qanun 25.11.2024-cü il tarixlindən qüvvədədir) təsdiq edilmiş Siyahının [https://e-qanun.az/framework/58307#:~:text=Yuxar%C4%B1%20Qiyam%C9%99ddinli%20k%C9%99ndl%C9%99ri-,A%C4%9Fdam%20rayonu,-1. &quot;Ağdam rayonu&quot; bölməsində] [[Mərzili bələdiyyəsi|Mərzili bələdiyyəsinin]] adı qeyd olunmayıb.

07.04.[[2025]]-ci il tarixındə Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurasının 1 nömrəli iclas Protokolunda təsbit edilmiş Qərara əsasən Ağdam rayonunun [[Xındırıstan bələdiyyəsi|Xındırıstan bələdiyyəsinin]] sədri Şuranın sədri seçilib, Şura öz fəaliyyətini Xındırıstan kəndində davam edir.

=== Ağdam üzrə ləğv olunmuş (tarixi) bələdiyyələr ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Bələdiyyənin tam adı&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!VÖEN&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
!Bələdiyyə ödəyiciləri üçün vergi kodu&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
!Bələdiyyənin statistik kodu&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi dairəsinin adı
!İƏD statistik kodu &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidinin adı
!İƏV statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1'''
| rowspan=&quot;8&quot; |Ağdam rayonunun [[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Üçoğlan bələdiyyəsinin Nizamnaməsi, 2016 |url=https://e-qanun.az/framework/33964 |access-date=2025-07-09 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050119/https://e-qanun.az/framework/33964 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; |3200011321
| rowspan=&quot;8&quot; |3213
| rowspan=&quot;8&quot; |60919007
| rowspan=&quot;8&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60919005
|[[Üçoğlan]] kəndi
|60919018
|-
|[[Gül Baharlı]] kəndi
|60919058
|-
|[[Ballar]] kəndi
|60919088
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|-
|[[Orta Qışlaq]] kəndi
|60919038
|-
|[[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndi
|60919068
|-
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Ağdam rayonunun [[Alıbəyli bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;5&quot; |3200032681
| rowspan=&quot;5&quot; |3201
| rowspan=&quot;5&quot; |60940007
| rowspan=&quot;3&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60919005
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|-
|Birinci Alıbəyli qəsəbə iəd
|60940005
|[[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60940016
|-
|İkinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60944005
|[[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60944016
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Ağdam rayonunun [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59556 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3200055101
| rowspan=&quot;2&quot; |3432
| rowspan=&quot;2&quot; |60839007
| rowspan=&quot;2&quot; |Çəmənli kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60922005
|[[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60922038
|-
|[[Şükürağalı]] kəndi
|60922028
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Hacıturalı bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;3&quot; |3200034671
| rowspan=&quot;3&quot; |3205
| rowspan=&quot;3&quot; |60903027
| rowspan=&quot;3&quot; |Əfətli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60903005
|[[Hacıturalı|Hacıturallı]] kəndi
|60903028
|-
|[[Həsənxanlı]] kəndi
|60903058
|-
|[[Qəhrəmanbəyli]] kəndi
|60903078
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;6&quot; |Ağdam rayonunun [[Qərvənd bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;6&quot; |3200032271
| rowspan=&quot;6&quot; |3208
| rowspan=&quot;6&quot; |60910007
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Ayaq Qərvənd]] kəndi
|60910038
|-
|[[Orta Qərvənd]] kəndi
|60910028
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Əhmədağalı kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60927005
|[[Əhmədağalı]] kəndi
|60927018
|-
|[[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]] kəndi
|60927028
|-
|[[Kolqışlaq]] kəndi
|60927038
|-
|[[Mirəşelli]] kəndi
|60927048
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Ağdam rayonunun [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;4&quot; |3200032011
| rowspan=&quot;4&quot; |3212
| rowspan=&quot;4&quot; |60950007
|Nəmirli kənd iəd
|60915005
|[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi
|60915058
|-
|Təzəkənd qəsəbə iəd
|60950005
|[[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbəsi
|60950016
|-
|Birinci Dördyol iəd
|60942005
|[[Birinci Dördyol]] qəsəbəsi
|60942016
|-
|İkinci Dördyol iəd
|60946005
|[[İkinci Dördyol]] qəsəbəsi
|60946016
|-
|'''7'''
|Ağdam rayonunun [[Mərzili bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Mərzili bələdiyyəsinin Nizamnaməsi, 2017 |url=https://e-qanun.az/framework/36404 |access-date=2025-07-01 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125103559/https://e-qanun.az/framework/36404 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|3200054851
|3210
|60930007
|Mərzili kənd iəd
|60930005
|[[Mərzili]] kəndi
|60930018
|}
== Ağdam bələdiyyələrinin üzv olduqları əlaqələndirmə şurası və ittifaqlar ==
Ağdam rayonunda fəaliyyət göstərən bələdiyyələr aşağıdakı bələdiyyə ittifaqlarında və birliklərində təmsil olunurlar:

# Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;;
# Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Milli Assosiasiyaları |title=Azərbaycan Milli Assosiasiyalarının strukturu |url=https://abma.gov.az/az/abma/struktur |access-date=2025-05-30 |website=https://abma.gov.az/az/abma/struktur |language=az |archive-date=2025-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518044947/https://abma.gov.az/az/abma/struktur |url-status= }}&lt;/ref&gt;;
# Azərbaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyas.
Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası [[2000]]-[[2025]]-ci illərdə öz fəaliyyətini [[Quzanlı qəsəbəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə həyata keçirib.

Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurasının 07.04.[[2025]]-ci il tarixli 1 nömrəli Protokoluna əsaəsn Şura öz fəaliyyətini [[Xındırıstan|Xındırıstan kəndi]]&lt;nowiki/&gt;ndə həyata keçirir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Ağdam rayonunun bələdiyyələri}}
{{Azərbaycan bələdiyyələri}}
[[Kateqoriya:Ağdam rayonunun bələdiyyələri| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan bələdiyyələri]]</text>
      <sha1>qxsbktc8h5kud9w29z5icmispoafmn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:GerardM/Beylerbey of Damascus</title>
    <ns>2</ns>
    <id>638789</id>
    <revision>
      <id>9015123</id>
      <parentid>9013082</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>202917</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>9015123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5863" sha1="o6lic5190ht3r1j7v2hx6rd07xxa6xu" xml:space="preserve">This list is not ready for use on Wikipedia because a Beylerbey of Damascus who was Beylerbey of Damascus twice does not show twice. 

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q50841598 }
|section=
|sort=P39/Q50841598/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q50841598/P580:Start date,P39/50841598/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| [[Camal Paşa|Camal paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Ahmed Djemal portrait Project Gutenberg eText 10338.png|center|128px]]
|-
| [[Hafiz Əhməd Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Midhat Paşa|Əhməd Şəfiq Mithat Paşa]]
| Osmanlı dövlət xadimi
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Midhat pasha.jpg|center|128px]]
|-
| [[Körpülü Fazil Əhməd Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Köprülü Ahmed kőrajz.jpg|center|128px]]
|-
| [[Mehmed Fuad Paşa|Fuad Paşa]]
| Osmanlı sədrəzəmi
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Mehmet fuat pasa potre.jpg|center|128px]]
|-
| [[Qoca Sənan Paşa]]
| hərbi lider, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Arolsen Klebeband 02 327.jpg|center|128px]]
|-
| [[Mehmed Səlim Sırrı Paşa]]
| siyasətçi, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1830
| 
| 
|-
| [[Mahmud Nədim Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Mahmud Nedim Pasha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1583345|Köprülü Abdullah Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Ayaz Mehmed Paşa|Ayas Məhməd Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Aiax Aga, Pasha of Greece, a cavalry commander of Suleyman I. Portrait. 1540-1552.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2453214|Jezzar Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Jezzar Pasha, cropped.jpg|center|128px]]
|-
| [[Bosniyalı Osman Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3624717|As'ad Pasha al-Azm]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Canbərdi Qəzai]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1518-02
| 
| [[Fayl:Janbirdi Ghazali.jpg|center|128px]]
|-
| [[Yunis Paşa|Yunus Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Yunus Pasha (16024682).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4117873|Mehmed Namık Paşa]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Mehmed Namık Paşa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4695529|Ahmad ibn Ridwan]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Yozğadlı Mustafa Paşa|Yozqatlı Mustafa Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Sofu Mehmed Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Qara Div Murad Paşa]]
| siyasətçi, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Mehmed Əmin Rauf Paşa]]
| yazıçı, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Mehmet eminrauf.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7636048|Sulayman Pasha al-Azm]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Həsən Təhsin Uzər]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]&lt;br/&gt;[[Türkiyə]]
| 1916-09-12
| 
| [[Fayl:Hasan Tahsin Bey (Uzer).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15127046|Moralı Ibrahim Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16063946|Izzet Ahmed Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1856
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16155015|Abdullah Pasha al-Azm]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1805
| 
| 
|-
| [[Herseqli Hüseyn Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Çələbi İsmayıl Paşa]]
| Osmanlı sultanı IV Mehmed, II Süleyman, II Əhməd və II Mustafa nın dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Şərif Mehmed Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Rəcəb Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16202643|Muhassıl Osman Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Hasəki Mehmed Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20716765|Muhammad Pasha al-Azm]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20716857|Husayn Pasha ibn Makki]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1757-02-01
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20716965|Sokulluzade Hasan Paşa]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| [[Fayl:Sokulluzade Hasan Pasha entering Istanbul with the hostage Safavid Prince Haydar Mirza in 1590.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20747570|Çeteci Abdullah Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1758-01-01
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20988520|Sulayman Pasha al-Adil]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20988551|Uthman Pasha al-Kurji]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1760
| 
| 
|-
| [[Kiçik Osman Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22020461|Silahdar Süleyman Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1783-06-01
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22038962|Ismail Pasha al-Azm]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22935781|Ibrahim Pasha Qataraghasi]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22948520|Mehmed Pasha Kurd Bayram]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1702&lt;br/&gt;1705
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22948775|Darwish Pasha al-Kurji]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1783-06
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22948853|Kunj Yusuf Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22948884|Muhammad Pasha al-Shalik]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22948914|Arslan Mehmed Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| [[Cələb Əhməd Paşa]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27468338|Agah Pasha]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>o6lic5190ht3r1j7v2hx6rd07xxa6xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quzanlı stadionu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673258</id>
    <revision>
      <id>9015256</id>
      <parentid>8915505</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Quzanlı]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15024" sha1="6kw2ghtxlmhhku0v37e0jr8thhxev1v" xml:space="preserve">{{Stadion
 |şəkil                = Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksi.png
 |tam adı              = Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksi
 |orijinalda adı       = Ağdam Olimpiya İdman Kompleksi
 |qeyri-rəsmi adı      = Quzanlı stadionu
}}

'''Ağdam Olimpiya İdman Kompleksi''', '''Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksi''' və ya sadəcə '''Quzanlı stadionu''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] [[Ağdam rayonu|Ağdam rayonunun]] [[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsində]] olimpiya idman qurğusu. [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin]] strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki təsərrüfathesablı qurumdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://e-qanun.az/framework/22646 |title=&quot;Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı&quot;nın təsdiq edilməsi haqqında&quot; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 6 dekabr tarixli 193 nömrəli Qərarı |publisher=[[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Qanunvericilik baş idarəsi]] |website=e-qanun.az |archiveurl=https://archive.today/20160502002924/http://e-qanun.az/framework/22646 |archivedate=2 May 2016 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Stadionun təməlqoyma mərasimi 1 mart 2006-cı il tarixində keçirilmişdir. 17 yanvar 2008-ci il tarixində istifadəyə verilən stadion 3 may 2009-cu il tarixindən [[Qarabağ FK|&quot;Qarabağ&quot; FK]]-nun ev stadionlarından biri kimi istifadə edilir. Stadionun tutumu 2 min nəfərdir.&lt;ref name=&quot;PFL&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pfl.az/content.php?lang=en&amp;page=91&amp;n=1&amp;nid=1307 |publisher=Peşəkar Futbol Liqası |title=Agdam club's letter addressed to Professional Football League |accessdate=20 sentyabr 2020 |date=24 aprel 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706131445/http://pfl.az/content.php?lang=en&amp;page=91&amp;n=1&amp;nid=1307 |archivedate=6 iyul 2011 |language=en }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksinin təməlinin qoyulması mərasimi 1 mart 2006-cı il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev|İlham Əliyevin]] iştirakı ilə keçirilmişdir. Stadionun tikintisinin iki il ərzində başa çatdırılacağı planlaşdırıldı. Kompleksi &quot;Alıbəyli&quot; MMC şirkəti inşa etmişdir.&lt;ref name=&quot;azertag&quot;&gt;{{Cite news |url=https://azertag.az/xeber/QUZANLI_OLIMPIYA_IDMAN_KOMPLEKSININ_TAMALININ_QOYULMASI_MARASIMI-338289 |title=QUZANLI OLİMPİYA İDMAN KOMPLEKSİNİN TƏMƏLİNİN QOYULMASI MƏRASİMİ |date=1 mart 2006 |website=azertag.az |publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]] |archiveurl=https://archive.today/20200920152716/https://azertag.az/xeber/QUZANLI_OLIMPIYA_IDMAN_KOMPLEKSININ_TAMALININ_QOYULMASI_MARASIMI-338289 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Stadion 17 yanvar 2008-ci il tarixində istifadəyə verilmiş,&lt;ref name=&quot;mys&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.mys.gov.az/qurumlar/olimpiya-komplekslri/1/agdam-olimpiya-idman-kompleksi |title=Ağdam Olimpiya İdman Kompleksi |website=mys.gov.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi |archiveurl=https://archive.today/20200920152712/https://www.mys.gov.az/qurumlar/olimpiya-komplekslri/1/agdam-olimpiya-idman-kompleksi |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 3 may 2009-cu il tarixindən [[Qarabağ FK|&quot;Qarabağ&quot; FK]]-nın ev stadionlarından biri kimi istifadə edilir. Stadiondakı ilk matç [[Keşlə FK|&quot;İnter&quot; Bakı FK]]-ya qarşı keçirilmişdir. Oyundan əvvəl konsertin keçirilməsi planlaşdırılsa da, bu baş tutmamış, əvəzinə rəsmi mərasim keçirilmişdir. Bu mərasimdə [[Ağdam rayonu|Ağdam rayonunun]] icra başçısı [[Həsən Sarıyev]], Ağdamda [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi|Milli Məclisə]] deputat seçilmiş [[Aqil Abbas]], [[Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqası|Peşəkar Futbol Liqasının]] Prezidenti [[Ramin Musayev]], [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]]-nın birinci vitse-prezidenti, deputat [[Rauf Əliyev (siyasətçi)|Rauf Əliyev]], AFFA-nın baş katibi [[Elxan Məmmədov (AFFA)|Elxan Məmmədov]], [[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan milli futbol komandasının]] baş məşqçisi [[Berti Foqts]], &quot;Qarabağ&quot; FK-nın baş direktoru [[Əmrah Çəlikəl]] iştirak etmişdir. Matç 1:1 hesabla heç-heçə nəticələnmiş, &quot;Qarabağ&quot;ın yeganə qolunu 34-cü dəqiqədə 17 nömrəli futbolçu Sedat Saini vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/adalet_may2009/77546.htm |title=&quot;QARABAĞ&quot;&quot; QARABAĞA QAYITDI |date=5 may 2009 |first=Etibar |last=Cəbrayıloğlu |newspaper=[[Ədalət (Azərbaycan qəzeti)|Ədalət]] |publisher=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası]] |archiveurl=https://archive.today/20200920162054/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/adalet_may2009/77546.htm |archivedate=20 September 2020 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Qarabağ FK|&quot;Qarabağ&quot; FK]] 2011-12 mövsümündə Quzanlını tərk etmək istəyirdi. Lakin &quot;Azərsun&quot; Azərbaycan futbol ictimaiyyətinin, yerli KİV-in təzyiqi ilə komandanı [[Ağdam|Ağdama]] qaytarır.&lt;ref name=&quot;jafarov&quot;&gt;{{Cite news |url=https://modern.az/az/news/27916 |title=«Qarabağ»ı yenə Qarabağdan qaçaq saldılar |date=28 avqust 2012 |first=Elçin |last=Cəfərov |newspaper=[[Azərbaycan (qəzet)|Azərbaycan]] |publisher=[[Modern.az]] |archiveurl=https://archive.today/20200920164402/https://modern.az/az/news/27916 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Klub rəhbərliyi [[Azərbaycan Premyer Liqası 2012/2013|növbəti mövsüm]] [[Quzanlı|Quzanlını]] tərk edərək&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.azerisport.com/football/20180806103842309.html |title=«Карабах – приличная банда. По зубам ли она БАТЭ?» |date=6 avqust 2018 |author=Pressball |website=[[Azerisport.com]] |archiveurl=https://archive.today/20200920160913/https://www.azerisport.com/football/20180806103842309.html |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=ru |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Mərdəkan|Mərdəkandakı]] [[Dalğa Arena|&quot;Dalğa&quot; Arenaya]] köçmüşdür.&lt;ref name=&quot;jafarov&quot; /&gt; Klubun baş məşqçisi [[Qurban Qurbanov]] buna səbəb olaraq, Quzanlı stadionunun vəziyyətinin pis olmasını göstərmişdir. Onun fikrinə görə, &quot;[[payız]] aylarında, ümumiyyətlə, meydança bərbad vəziyyətdə olur. Bu, o demək deyil ki, biz Quzanlıda oynamaq istəmirik, yaxud oradakı azarkeşlərə qarşı hörmətsizlik edirik. Sadəcə, dediyimiz kimi, orada oynaya bilmərik, çünki şərait yoxdur. Yol yorğunluğu da əlavə problemdi&quot;.&lt;ref name=&quot;şərait&quot;&gt;{{Cite news |url=https://qol.az/?name=xeber&amp;duzelis=0&amp;news_id=37975 |title=Qurban Qurbanov: “Quzanlıda oynaya bilmərik, orada şərait yoxdur” |date=17 avqust 2012 |first=Anar |last=Xanlarov |website=Qol.az |archiveurl=https://archive.today/20200920165647/https://qol.az/?name=xeber&amp;duzelis=0&amp;news_id=37975 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Qarabağ&quot; FK-nın azarkeş qrupu &quot;İmarət Tayfa&quot;nın təsisçilərindən olan Elnur Quliyev qeyd etmişdir ki, &quot;infrastruktur məsələsi orada çıxış edən komandanın inkişafına, formalaşmasına imkan vermirdi&quot;.&lt;ref name=&quot;elnurguliyev&quot;&gt;{{Cite news |url=https://qol.az/?name=xeber&amp;news_id=139997 |title=&quot;Onlar &quot;Qarabağ&quot; sevgisi üçün birləşir&quot; - &quot;İmarət&quot; 10 yaşında |date=18 noyabr 2019 |first=Nuriyə |last=Zeynalova |website=Qol.az |archiveurl=https://archive.today/20200920171229/https://qol.az/?name=xeber&amp;news_id=139997 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Jurnalist Elçin Cəfərova görə, &quot;Azərsun&quot; şirkəti &quot;hər dəfə müxtəlif bəhanələr gətirərək &quot;Qarabağ&quot;ı Qarabağdan qaçaq salır&quot;, komandanın &quot;Ağdam, ağdamlılar üçün nə qədər əziz olduğunu dərk etmir&quot;. O, qeyd edir ki, &quot;komandanın rəhbərliyi hələ də zənn edir ki, pulu özü verirsə, deməli, bütün qərarları da heç nəyə məhəl qoymadan yalnız özü verməlidir! Futbol ictimaiyyətinin haqlı iradlarını qulaqardına vuran klub rəhbərliyi, təəssüf ki, &quot;Qarabağ&quot;ın Ağdamdakı minlərlə azarkeşini nəzərə almır. Unutmaq olmaz ki, hər bir komandanı yaşadan, ayaqda saxlayan məhz azarkeşlərdir&quot;!&lt;ref name=&quot;jafarov&quot; /&gt;

Deputat [[Aqil Abbas]] komandanın [[Ağdam|Ağdamın]] deyil, &quot;[[Azərsun]]&quot; şirkətinin olduğunu vurğulamış, komandanın harada oynatmaq onun öz hüququ olduğunu qeyd etmişdir. Ancaq onun fikrinə görə, komandadan &quot;Ağdam sözünü çıxarmalıdırlar. Çünki bir komandanın ki, adında Ağdam sözü var, ora getməyə ərinirsə, o adı çıxarmalıdır. Guya yol uzaqdır, elə bil piyada gedirlər&quot;!&lt;ref name=&quot;agilabbas&quot;&gt;{{Cite news |url=https://qol.az/?name=xeber&amp;news_id=38142 |title=Qarabağlı deputatlardan “Qarabağ”la bağlı növbəti etiraz |date=22 avqust 2012 |website=Qol.az |archiveurl=https://archive.today/20200920170428/https://qol.az/?name=xeber&amp;news_id=38142 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O həmçinin, &quot;Azərbaycan öz futbolçusunu yetişdirməlidir və Ağdam da buyurub komandasını yetişdirsin. Onun-bunun dalınca düşmək lazım deyil&quot; demişdir.&lt;ref name=&quot;abbasazerbaijan&quot;&gt;{{Cite news |url=https://modern.az/az/news/27831 |title=Aqil Abbasdan ağdamlılara çağırış: &quot;Onun-bunun dalınca düşmək lazım deyil&quot; |date=24 avqust 2012 |first=Sevinc |last=İltifatqızı |website=[[Modern.az]] |archiveurl=https://archive.today/20200920170453/https://modern.az/az/news/27831 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Klub rəhbərliyi [[Azərbaycan Premyer Liqası 2012/2013|növbəti mövsüm]] [[Quzanlı|Quzanlını]] tərk etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.azerisport.com/football/20180806103842309.html |title=«Карабах – приличная банда. По зубам ли она БАТЭ?» |date=6 avqust 2018 |author=Pressball |website=[[Azerisport.com]] |archiveurl=https://archive.today/20200920160913/https://www.azerisport.com/football/20180806103842309.html |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=ru |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Deputat [[Bəxtiyar Sadıqov]] da bu yeniliyi &quot;çox böyük təəssüf və təəccüblə hissi&quot; ilə qarşıladığını demişdir. O düşünür ki, &quot;bu insanlar üçün dövlət başçısı [[İlham Əliyev]] [[Azərbaycan|Azərbaycanda]] ilk dəfə olaraq kənd yerində olimpiya idman kompleksi tikdirdi. Bu, dövlət başçısının [[Məcburi köçkünlər|məcburi köçkünlərə]] və işğal rayonunda idmanın inkişafına qayğısıdır. Amma çox təəssüflər ki, komandaya sponsorluq edənlər müxtəlif bəhanələrlə və oyunbazlıqla çalışırlar ki, &quot;Qarabağ&quot; məcburi köçkün rayonunda, Ağdamın bu gün paytaxtı funksiyasını yerinə yetirən Quzanlı qəsəbəsində, prezident İlham Əliyev tərəfindən tikilmiş olimpiya idman kompleksinin stadionunda oynamasın&quot;. Bu açıqlamalara bir cavab olaraq, &quot;Qarabağ&quot; FK-nın direktoru Əmrah Çəlikəl bildirmişdir ki, &quot;&quot;Qarabağ&quot; klubu məşq və oyunlarının harada keçirməyi ilə bağlı qərarı çoxdan verib və o qərar hələ də qüvvədədir&quot;.&lt;ref name=&quot;bakhtiyarsadigov&quot;&gt;{{Cite news |url=https://modern.az/az/news/27778 |title=Qarabağlı deputatlar hiddətləndilər |date=22 avqust 2012 |first=Anar |last=Kəlbiyev |website=[[Modern.az]] |archiveurl=https://archive.today/20200920170758/https://modern.az/az/news/27778 |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Qarabağ&quot; rəhbərliyi kompleksi ehtiyat meydançısı kimi istifadə etmək istəsə də, &quot;həmin arenanın rəhbərliyi Quzanlı stadionunun ehtiyat meydança olmasına razılıq vermədi&quot;. [[Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqası|Peşəkar Futbol Liqasının]] Prezidenti [[Ramin Musayev]] də &quot;Qarabağ&quot;ın bəzi oyunlarını Quzanlı stadionunda keçirmək istəyini geri çevirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://musavat.com/news/qarabag-in-stadion-qalmaqali-boyuyur_131023.html |title=“QARABAĞ”ın STADİON QALMAQALI BÖYÜYÜR |date=31 avqust 2012 |website=[[Yeni Müsavat (qəzet)|Yeni Müsavat]] |publisher=[[Müsavat Partiyası]] |archiveurl=https://archive.today/20200920161123/https://musavat.com/news/qarabag-in-stadion-qalmaqali-boyuyur_131023.html |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&quot;Azersun Holding&quot; MMC-nin İdarə Heyətinin sədri və &quot;Qarabağ&quot; FK-nın prezidenti [[Abdulbari Gözəl]] 2020-ci ilin fevral ayında demişdir ki, &quot;&quot;Qarabağ&quot;ın oyunlarından biri Quzanlı qəsəbəsində keçirilə bilər, amma bu yenə də Qurban Qurbanovun qərarıdır&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://report.az/futbol-xeberleri/abdolbari-goozal-qarabag-in-simvolik-olaraq-bir-defe-quzanlida-oynam/ |title=Abdolbari Goozal: &quot;Qarabağ&quot;ın bir dəfə Quzanlıda oynamasına qarşı deyiləm&quot; |date=10 fevral 2020 |website=Report.az |publisher=[[Report İnformasiya Agentliyi]] |archiveurl=https://archive.today/20200920171844/https://report.az/futbol-xeberleri/abdolbari-goozal-qarabag-in-simvolik-olaraq-bir-defe-quzanlida-oynam/ |archivedate=2020-09-20 |accessdate=20 sentyabr 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Kompleks ==
Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksi [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] [[Ağdam rayonu|Ağdam rayonuna]] daxil olan [[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsində]], [[Qarabağ|Qarabağdakı]] [[Dağlıq Qarabağ münaqişəsi|keçmiş cəbhə xəttinin]] 200 metr aralıda yerləşir.&lt;ref name=&quot;jafarov&quot; /&gt;

Stadionun əvvəlcə iki həktarlıq bir ərazini əhatə etməsi planlaşdırılsa da,&lt;ref name=&quot;azertag&quot; /&gt; axırda kompleksin üç hektar ərazisi olmuşdur. Kompleksin ikimərtəbəli binasında 500 yerlik tribunaları olan idman zalı (20x40 m), habelə kiçik idman salonu, trenajor zalı, məşq salonları inşa edilmişdir. Kompleksin ərazisində 2 min yerlik tribunaları olan təbii ot örtüklü [[futbol]] stadionu (75x115 m), [[voleybol]] və [[basketbol]] meydançaları mövcuddur.&lt;ref name=&quot;mys&quot; /&gt;

Quzanlı Olimpiya İdman Kompleksinin ərazisində 10 otaqlı, 30 yataq yeri olan [[mehmanxana]] da var.&lt;ref name=&quot;mys&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

{{Azərbaycan olimpiya idman kompleksləri}}
{{Qarabağ FK}}

[[Kateqoriya:Azərbaycandakı olimpiya idman kompleksləri]]
[[Kateqoriya:Ağdam rayonunda idman]]
[[Kateqoriya:17 yanvarda yarananlar]]
[[Kateqoriya:2008-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol stadionları]]
[[Kateqoriya:Quzanlı]]</text>
      <sha1>6kw2ghtxlmhhku0v37e0jr8thhxev1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura (İran)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674490</id>
    <revision>
      <id>9015210</id>
      <parentid>9006668</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6442" sha1="cchazgefvf0o2cifuyv7vqstthv4lk8" xml:space="preserve">{{Qanunverici orqan}}

''' Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura''' ({{Dil-fa|شورای عالی امنیت ملی}}; ''[[Romanizasiya|Rom]]: Showrāye Āliye Amniyate Mellī''; ''[[Abreviatura|Abr]]: AMTŞ'') — [[İran İslam Respublikası]]nın milli təhlükəsizlik şurası. Şura milli maraqların və İslam inqilabının, ərazi bütövlüyünün və ölkənin milli suverenliyinin qorunması və dəstəklənməsi məqsədilə yaradılmışdır. Bu qurum 1989-cu ildə konstitusiyanın reviziyası zamanı yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Islamic Republic of Iran, The Supreme National Security Council (SNSC)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/Supreme-National-Security-Council.html |access-date=2020-10-02 |archive-date=2006-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061029233907/http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/Supreme-National-Security-Council.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Səlahiyyətləri ==
Şuranın vəzifələri [[İran İslam Respublikası Konstitusiyası]] ilə aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

# Liderin müəyyən etdiyi ümumi siyasətlər çərçivəsində ölkənin müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətlərinin müəyyənləşdirilməsi.
# Ümumi müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətləri ilə əlaqəli siyasi fəaliyyət, kəşfiyyat, sosial, mədəni və iqtisadi sahələrin koordinasiyası.
# Daxili və xarici təhdidlərlə üzləşməmək üçün ölkənin maddi və intellektual ehtiyatlarından istifadə edilməsi.

== Tərkibi ==
Konstitusiyanın 176-cı maddəsinə əsasən Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şuraya [[İran Prezidenti|ölkə prezidenti]] sədrlik etməlidir.&lt;ref&gt;§·1 of Article 176&lt;/ref&gt; Prezident Ali Şuranın katibini seçir.&lt;ref&gt;[http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 ISNA — 08-15-2005-84/5/24 — سرويس: / سياسي / شماره خبر: 569141&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Wayback|url=http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 |date=20071024003006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024003006/http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 |date=2007-10-24 }}&lt;/ref&gt; Şuranın qərarları [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] tərəfindən təsdiqləndikdən sonra qüvvəyə minir.&lt;ref&gt;§ 5 of Article 176&lt;/ref&gt; [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] və Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura xarici siyasətlə bağlı qəbul edilmiş qərarların başında durur.

== Nüvə siyasəti ==
Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura ölkənin nüvə siyasətini hazırlayır. Şuranın formalaşdırdığı nüvə siyasətləri Ali Rəhbər tərəfindən təsdiqləndikdə qüvvəyə minir.&lt;ref&gt;Article 176&lt;/ref&gt; Ali Şuranın katibi nüvə danışıqları üçün məsuliyyətin [[Xarici İşlər Nazirliyi (İran)|Xarici İşlər Nazirliyinə]] həvalə olunduğu 5 sentyabr 2013-cü ilədək İranın nüvə danışıqları üzrə əsas nümayəndəsi idi.
&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iran's Rouhani shifts responsibility for nuclear talks|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23972772|accessdate=5 September 2013|newspaper=BBC|date=5 September 2013|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118225629/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23972772|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Katiblərin siyahısı ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; border-collapse: collapse&quot;
|-
!rowspan=2|№
!colspan=2|Katib
!colspan=2|Səlahiyyət müddəti
!rowspan=2|Siyasi mövqeyi
!rowspan=2|[[İran Prezidenti|Prezident]]
!rowspan=2|[[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]]
|-
!Katib
!Foto
!Səlahiyyətin başlanğıcı
!Səlahiyyətin sonu
|-
|rowspan=2|1
|rowspan=2|[[Həsən Ruhani]]
|rowspan=2|[[Fayl:Hassan Rouhani - September 14, 2002.png|80px]]
|rowspan=2|12 oktyabr 1989&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Chronology July 16, 1989–October 15, 1989 |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_winter-1990_44_1/page/114 |journal=Middle East Journal |date=Winter 1990 |volume=44 |issue=1 |page=114 |jstor=4328058}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|15 avqust 2005
|rowspan=2|Reformist
|[[Əkbər Haşimi Rəfsəncani]]
|rowspan=9|[[Əli Xamenei]]
|-
|[[Məhəmməd Xatəmi]]
|-
|2
|[[Əli Laricani]]
|[[Fayl:Msc 2007-Saturday, 11.00 - 13.00 Uhr-Zwez001 Impressionen-Redner Larijani.jpg|80px]]
|15 avqust 2005
|20 oktyabr 2007
|rowspan=2|Mühafizəkar
|rowspan=2|[[Mahmud Əhmədinejad]]
|-
|3
|[[Səid Cəlili]]
|[[Fayl:Saeed Jalili 2013b.jpg|80px]]
|20 oktyabr 2007
|10 sentyabr 2013
|-
|rowspan=2|4
|rowspan=2|[[Əli Şəmxani]]
|rowspan=2|[[Fayl:Ali Shamkhani by Tasnim 02.jpg|80px]]
|rowspan=2|10 sentyabr 2013
|rowspan=2|22 may 2023
|rowspan=2|Reformist
|[[Həsən Ruhani]]
|-
|[[İbrahim Rəisi]]
|-
|rowspan=2|5
|rowspan=2|[[Əli Əkbər Əhmədian]]
|rowspan=2|[[Fayl:Ali-Akbar Ahmadian (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=2|22 may 2023
|rowspan=2|5 avqust 2025
|rowspan=2|Mühafizəkar
|[[İbrahim Rəisi]]
|-
|rowspan=3|[[Məsud Pezeşkian]]
|-
|6
|[[Əli Laricani]]
|[[Fayl:Ali Larijani in 2024 interview with khamenei.ir.jpg|80px]]
|5 avqust 2025&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-08-05 |title=Ali Larijani reappointed secretary of Iran's top security body |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-reappointed-secretary-irans-top-security-body-2025-08-05/ |access-date=2025-08-05 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;
|[[Əli Laricaninin öldürülməsi|17 mart 2026]]
|Mühafizəkar
|-
|7
|[[Məhəmməd Bağır Zülqədr]]
|[[Fayl:Mohammad Bagher Zolghadr 2017.jpg|80px]]
|24 mart 2026&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran names hardline ex-Revolutionary Guards commander to replace slain security chief|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mohammad-baqer-zolqadr-appointed-secretary-irans-top-security-body-presidential-2026-03-24/|work=Reuters|date=24 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zolghadr appointed Iran's security chief|url=https://en.mehrnews.com/news/242894/Zolghadr-appointed-Iran-s-security-chief|work=Mehr News Agency|date=24 March 2026|access-date=13 July 2026|archive-date=26 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326070838/https://en.mehrnews.com/news/242894/Zolghadr-appointed-Iran-s-security-chief|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|''Vəzifədədir''
|Mühafizəkar
|[[Müctəba Xamenei]]
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Təhlükəsizlik orqanları]]
[[Kateqoriya:İranda siyasət]]</text>
      <sha1>cchazgefvf0o2cifuyv7vqstthv4lk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qacarlar sülaləsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674741</id>
    <revision>
      <id>9014884</id>
      <parentid>8922222</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9014884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19820" sha1="6moblgpjm4j1p25ir7rl1efpglp3ad4" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Mənbə azlığı}}{{Sülalə|Hazırkı rəhbər=II Həmzə Qacar}}
'''Qacarlar sülaləsi''' ({{dil-az2|قاجارلار}}, {{dil-fa|سلسله قاجاریه}}) — [[Azərbaycan]] və [[İran|indiki İran]] ərazisində XVIII əsrin sonu — XX əsrin 20-ci illərinə qədər hakimiyyətdə olmuş [[Türk xalqları|türk]] ([[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]) mənşəli sülalə.&lt;ref name=&quot;ghani12&quot;&gt;Cyrus Ghani. ''Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power'', I. B. Tauris, 2000, {{ISBN|1-86064-629-8}}, p. 1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;William Bayne Fisher 1993, p. 3442&quot;&gt;William Bayne Fisher. ''Cambridge History of Iran'', Cambridge University Press, 1993, p. 344, {{ISBN|0-521-20094-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;online edition2&quot;&gt;Dr [[Parviz Kambin]], ''A History of the Iranian Plateau: Rise and Fall of an Empire'', Universe, 2011, p.36, [https://books.google.com/books?id=tZkSLozhXxAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=en#v=onepage&amp;q online edition] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200819234348/https://books.google.com/books?id=tZkSLozhXxAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=en#v=onepage&amp;q|date=2020-08-19}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Jamie Stokes and Anthony Gorman, ''Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East'', 2010, p.707, [https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=en Online Edition] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200819221522/https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=en |date=2020-08-19 }}: &quot;The Safavid and Qajar dynasties, rulers in Iran from 1501 to 1722 and from 1795 to 1925 respectively, were Turkic in origin.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Genealogy and History of Qajar (Kadjar) Rulers and Heads of the Imperial Kadjar House |url=http://www.kadjarfamily.org/articles_11.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729171350/http://www.kadjarfamily.org/articles_11.cfm |archive-date=2018-07-29 |access-date=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ghani1&quot;&gt;Cyrus Ghani. ''Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power'', I. B. Tauris, 2000, ISBN 1-86064-629-8, p. 1&lt;/ref&gt;

== Sülalənin mənşəyi ==
[[Oğuz türkləri]]nin [[Bayat tayfası|Bayat boyuna]] mənsub oymağı (qəbiləsi)&lt;ref&gt;''Persia: Webster’s Quotations, Facts and Phrases''. Icon Group International, Inc. — ICON Group International, Inc., 2008 — ISBN 0-546-66019-3. &quot;''Agha Muhammad Khan (1742 — June 17, 1797) was the chief of a Turkic tribe, the Qajars. He became shah of Persia in 1794 and established the Qajar dynasty''&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name='iranica-qajar'&gt;[http://www.iranica.com/articles/iran-ii2-islamic-period-page-5 Encyclopædia Iranica: Iran II. Iranian History. Islamic Period (651–1979). The Qajar dynasty (1779–1924).] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120121142958/http://www.iranica.com/articles/iran-ii2-islamic-period-page-5 |date=2012-01-21 }}&lt;blockquote&gt;The Qajar were a Turkmen tribe who first settled during the Mongol period in the vicinity of Armenia and were among the seven Qezelbāš tribes that supported the Safavids.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/485405/Qajar-dynasty Britannica: Qajar-dynasty] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150501051328/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/485405/Qajar-dynasty |date=2015-05-01 }}&quot;''In 1779, following the death of Moḥammad Karīm Khān Zand, the Zand dynasty ruler of southern Iran, Āghā Moḥammad Khān (reigned 1779–97), a leader of the Turkmen Qājār tribe, set out to reunify Iran.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Enc_Andreevski'&gt;[http://www.archive.org/stream/entsiklopediches23andruoft#page/382/mode/2up Энциклопедическій словарь: подъ ред И. Е. Андреевскаго, том 23, с.383]&lt;/ref&gt; olan Qacarlar, [[Monqol istilaları|Monqol işğalı]] zamanlarında [[İrəvan]] ətrafında kök salmışlar və [[Səfəvi sülaləsi]]ni [[Azərbaycan]]da və [[İran]]da hakimiyyətə gətirən yeddi [[Qızılbaş]]-[[Türk xalqları|Türk]] tayfalarından biri olmuşlar&lt;ref name=&quot;iranicaqajar&quot;&gt;{{Cite web |title=Encyclopedia Iranica. The Qajar Dynasty. Online Edition |url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v13f3/v13f3001e.html |access-date=2020-10-05 |archive-date=2008-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005035130/http://www.iranica.com/newsite/articles/v13f3/v13f3001e.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[XVI əsr]]in əvvəllərində [[Azərbaycan]]da və [[İran]]da hakimiyyəti ələ keçirən [[Səfəvilər]] indiki [[Azərbaycan Respublikası]]nın ərazisini yerli türk xanlarına buraxmışlardır&lt;ref name=&quot;rohborn&quot;&gt;K. M. Röhrborn, [https://www.avetruthbooks.com/2023/06/klaus-michael-rohrborn-provinzen-und-zentralgewalt-persiens-im-16-und-17-jahrhundert-1966.html Provinzen und Zentralgewalt Persiens im 16. und 17. Jahrhundert], Berlin, 1966, p. 4&lt;/ref&gt; və 1554-cü ildə Gəncə şəhərinin Şahverdi Soltan Ziyadoğlu Qacar tərəfindən idarə edildiyi haqda tarixi məlumatlar mövcuddur&lt;ref name=&quot;iranicaganja&quot;&gt;{{Cite web |title=Encyclopedia Iranica. Ganja. Online Edition |url=http://www.iranica.com/articles/v10f3/v10f372.html |access-date=2020-10-05 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311021034/http://www.iranica.com/articles/v10f3/v10f372.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[Ziyadoğlular sülaləsi]] sonralar [[Qarabağ]]a da hökmdarlıq etmişdir. 16–17-ci əsrlərdə Qacarlar [[Səfəvi dövləti]]ndə bir sıra rəsmi vəzifələr tutmuşlar. [[I Şah Abbas]] Səfəvi dövründə Şahsevən türk tayfaları kimi tanınan Qacarları [[İran]]ın müxtəlif bölgələrinə yerləşdirmişdir və bunların bir çoxu Astarabad (hal-hazırda [[Qorqan (İran)|Qorqan]]) ərazisində qoyulmuşdur.

Tarixçi Ələskər Şəmim yazır: &quot;Səfəviyyə dövründə yazılan tarixdən belə görünür ki, Səfəviyyə şahlarının anaları Qacar elindən olublar. Bu el [[Araz]] çayının sahillərində yaşayıb. [[Səfəvilər]] İran sərhədlərini özbəklərdən qorumaq üçün bunları Astrabada köçürüblər. Bu köçürülmə və seçim onu göstərir ki, el döyüşkən olub. Qacar eli Səfəviyyə şahlarına həmişə vəfalı qalıb. Qacar eli tərəfindən heç vaxt Səfəvi şahlarına qarşı etiraz, üsyan, yağılıq olmayıb. Səfəvi dövrünün bütün əhmiyyətli savaşlarında, qərbdə, şərqdə baş verən osmanlı və özbəklərə qarşı müharibələrdə Qacar elinin başçıları və döyüşçüləri iştirak ediblər. O elin səfəvilərə bağlılığının iki səbəbi vardı. Birincisi yazdığımız kimi qohumluq əlaqələri, ikincisi elin arasında olan ikitirəlik idi. Hər tirə özünü dövlətə yaxın göstərmək istədiyindən savaşlarda can-başla iştirak edirdi. Qacar eli İranın şərq hissəsində yerləşəndən sonra, heyvandarlıqla məşğul olduğundan Gürgan və Ətrək çaylarının sahillərini seçdi. Bu yer onların sabiq yurdlarına çox bənzəyirdi. Orda otlaqlar bol idi. Bu çayların kənarında hansı tarixdən yaşadıqları dəqiq deyil, amma belə məlum olur ki, Qacar elinin qrupları arasında ixtilaflar baş verib. Bu ixtilafların ilkin səbəbi yerləşmə üstündə əmələ gəlmişdi. Onlar Gürgan çayının aşağı və yuxarı başına əyləşmişdilər. Yuxarı başda əyləşənlərə yuxarıbaşlılar, aşağı başda əyləşənlərə aşağıbaşlılar deyiblər. Türklər arasında yuxarıbaşlılar dəvəli, aşağıbaşlılar qoyunlu adlanıblar&quot;.&lt;ref&gt;Ə. Şəmim, Iran dər dövreyi-səltənəti-Qacar, &quot;Elm&quot; nəşriyyatı, II çapı, 1370 hicri, səh.20–21.(farsca)&lt;/ref&gt;.

Tarixçi Nasir Nəcmi kitabında qacarların Qarabağ bölgəsindən, Araz kənarından köçürülməsi haqqında yazır: &quot;Türk irqinin bir qolu kimi sayılan Qacar tayfası tarixi hadisələrin və şahların siyasəti nəticəsində bir yerdən başqa yerə köçürülmüşdür. Səfəviyyə şahları zamanında Qacar tayfası birdəfəlik [[Araz]] çayının ətrafından Gürgan çayı dərəsinə köçürülmüş orada Iran hüdudlarını, sərhəd şəhərlərini qorumaq işilə məşğul olmuşdu. Get-gedə tayfa içərisində ixtilaf törənmiş, bu isə tayfanın iki hissəyə parçalanmasına səbəb olmuşdur. Beləliklə, tayfanın bir hissəsi Qoyunlu, yaxud &quot;Aşağıbaş&quot; qacarları, ikinci hissəsi isə &quot;Yuxarıbaş&quot; qacarları adını almışdır&quot;.&lt;ref&gt;N. Nəcmi, Abbas mirzə, Bakı, &quot;Yazıçı&quot;, 1993, səh.5–6&lt;/ref&gt;.

[[I Şah Abbas]] [[Qarabağ]] qacarlarının bir hissəsini, əsasən Qovanlı, [[Dəvəli]], [[Şambayatı]], [[Ziyadlı]] oymaqlarını Astrabada köçürmüşdü. Onlar Gürgançay boyunca məskunlaşmışdılar. Bu oymaqlar yerləşdikləri əraziyə görə, iki qola ayrılırdı. Yuxarıbaşlı və Aşağıbaşlı qruplarına. Ayrıldılar:

Yuxarıbaşlı qolu: dəvəli, köhnəli, xəzinədarlı, qıyaxlı, kürlü, sepanlı.

Aşağıbaşlı qolu: qovanlı, izzətdinli, şambayatı, ziyadlı, qaradonlu, qaramusanlı, daşlı.

Petruşevski qeyd edir ki, Qacar elinin soy-kökündə dayanan tayfalardan biri də Cəlairdir. Biz bilirik ki, Cəlair ulusu Azərbaycana monqol-tatarların fütuhatı dönəmində gəlmişdir. Cəlair ulusunun cadaran, cat, orlat, tukaraun, karavun və başqa oymaqları vardı. Cadaran oymağının Kumun kovan, Mukali kovan, Buğa kovan, Boqol kovan adlı noyonları Çingiz xanın silahdaşları, özləri isə ata-bala, qohum əqraba idilər. Monqol qurumunda kovan ünvan, rütbə sayılırdı. Ola bilsin ki, Qovanlı oymağı öz adını bu ünvandan alıb.

Qaçar ağa Sərtaq ağanın oğlu, Sapa ağanın nəvəsi idi. Onun noyon ünvanı, rütbəsi yoxudu. Cəlair ulusunun Karavun oymağından idi. Qacarların Yuxarıbaşlı qrupunda Sapanlı adlı oymağı ola bilsin ki, öz adını Sapa ağadan alıb. Tarixçi Ələskər Şəmim yazır: &quot;Tarixdə qoyunlu adı ilə tanınan aşağıbaşlılar Səfəvi şahlarına xidmət etdikləri üçün çox gücləniblər və nüfuz sahibi olublar. [[Səfəvi]] şahları Qacar elinin arasında olan ixtilaflardan istifadə edirdilər. Onların birləşməyinə mane olurdular. Bilirdilər ki, birləşib güclənən el mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaqdan boyun qaçıracaq. Beləliklə, hər qrup öz arasında canfəşanlıqla, şahlara vəfadarlıqla çalışdığından onların xətrini əziz tuturdular.

Aşağıbaşlılar Şah Süleyman Səfəvi zamanında İranın şimal hissəsindəki ellərin içində çox nüfuz qazandıqlarından hakimiyyətin hörmətinə səbəb olmuşdular. Elin bəzi başçıları həm məqam-mənsəb sahibi, həm də Gürgan və Dəşt ətrafında tiyul-soyurqal yiyəsi oldular. Bu şan-şöhrət yuxarıbaşlıların kin-küdurətinə səbəb oldu. Sonralar nifaın qızışmasına görə, tayfa-tirələrin arasında qanlı döyüşlər baş verdi&quot;.&lt;ref&gt;Ə. Şəmim, Iran dər dövreyi-səltənəti-Qacar, &quot;Elm&quot; nəşriyyatı, II çapı, 1370 hicri, səh.21.(farsca)&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;5&quot; |[[Oğuz türkləri|Oğuz türklərinin boyu]]&lt;ref name=&quot;ghani12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;William Bayne Fisher 1993, p. 3442&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;online edition2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Bayat tayfası|Bayat boyu]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Qacarlar (xalq)|Qacarlar]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Qovanlı oymağı]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Qacarlar sülaləsinin şəcərəsi]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Qacarlar sülaləsi]]
|
|}

== Qacarlar sülaləsindən olan hökmdarlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Şəkli
!Adı
!Atası
!Hökmranlığı
!Qeydlər
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Astrabad]] və ətraf ərazilərdə yerli əmirlik dövrü (XVIII əsrin əvvəlləri-1747)
|-
|
|[[Fətəli xan Qovanlı-Qacar]]
|Şahqulu xan
|XVIII əsrin əvvəlləri-1726
|Astrabaddakı Mübarəkabad qalasının hakimi (XVIII əsrin əvvəlləri-1722)&lt;ref&gt;Mehman Süleymanov, Gülüstan müqaviləsi. I hissə. Bakı-2014. II–V fəsillər, səh.73–367.&lt;/ref&gt;, Astrabad və ətraf ərazilərin bəylərbəyi (1722–1726)&lt;ref&gt;T. Nəcəfli, G. Nəcəfli, XVI-XVIII-ci yüzilliklərdə Qacarların Azərbaycanın siyasi həyatında rolu (məqalə). 2013.&lt;/ref&gt;, [[Səfəvilərin vəzirləri|Səfəvi İmperiyasının baş vəziri]] (1722–1726) olmuşdur.
|-
|[[Fayl:Maomé Haçane Cã Cajar.jpg|109x109px]]
|[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar]]
|[[Fətəli xan Qacar]]
|1726–1747
|[[Astrabad]] və ətraf ərazilərdə yaşayan Aşağıbaş (Qovanlı) qacarlarının başçısı&lt;ref&gt;Tahirə Həsənzadə, XVIII–XIX əsr Əfşarlar və Qacarlar dövrünün görkəmli Azərbaycan türkləri. Bakı-2013. Səh. 71–116.&lt;/ref&gt; olmuşdur
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Müstəqil xanlıq dövrü dövrü (1747–1759; 1770–1777; 1779–1789)
|-
|[[Fayl:Maomé Haçane Cã Cajar.jpg|109x109px]]
|[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar]]
|[[Fətəli xan Qacar]]
|1747–1759
|1747-ci ildıə mərkəzi Astrabad olan ilk müstəqil Qacar dövlətini qurmuşdur.
|-
|
|[[Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar|Hüseynqulu xan Qacar (Cahansuz şah)]]
|[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar]]
|1770–1777
|1770-ci ildə Zəndlərdən ayrılaraq Astrabadda Qacarların müstəqilliyini bərpa etmiş, &quot;Cahansuz şah&quot;adı ilə tanınmışdır&lt;ref name=&quot;Ə.Tahirzadə&quot;&gt;Ədalət Tahirzadə, Ağa Məhəmməd şah Qacar (Tərcümeyi-hal oçerki). Bakı-2005.&lt;/ref&gt;
|-

|[[Fayl:Mohammad Khan Qajar.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mohammad_Khan_Qajar.jpg|105x105px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|105x105px]]
|[[Ağa Məhəmməd şah Qacar|Ağa Məhəmməd xan]]
|[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar]]
|1779–1789
|1779-cu ildə Astrabadda yenidən Qacarların müstəqilliyini bərpa etmiş, 1785-ci ildə Tehran və Qumu, 1786-cı ildə İsfahanı ələ keçirmiş, 1786-cı ildə paytaxtı Tehrana köçürmüşdür&lt;ref name=&quot;Ə.Tahirzadə&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |[[Qacarlar dövləti]] (şahlıq dövrü) (1789–1925)
|-
|[[Fayl:Mohammad Khan Qajar.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mohammad_Khan_Qajar.jpg|105x105px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|105x105px]]
|[[Ağa Məhəmməd şah Qacar|Ağa Məhəmməd şah]]
|[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar]]
|1789–1797
|Tacqoyması mart 1796
|-
|[[Fayl:Fath Ali Shah(hermitage2).jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Fath_Ali_Shah(hermitage2).jpg|170x170px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|170x170px]]
|[[Fətəli şah]]
|[[Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar]]
|1797–1834
|
|-
|[[Fayl:Mohammadshah.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mohammadshah.jpg|113x113px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|113x113px]]
|[[Məhəmməd şah Qacar|Məhəmməd şah]]
|[[Abbas mirzə Qovanlı-Qacar]]
|1834–1848
|
|-
|[[Fayl:Nāser al-Dīn Schah.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:N%C4%81ser_al-D%C4%ABn_Schah.jpg|129x129px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|129x129px]]
|[[Nasirəddin şah]]
|[[Məhəmməd şah]]
|1848–1896
|
|-
|[[Fayl:Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mozaffar-ed-Din{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }} Shah Qajar — 1.jpg|103x103px]]
|[[Müzəffərəddin şah]]
|[[Nasirəddin şah]]
|1896–1907
|
|-
|[[Fayl:Mohammad Ali Shah.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mohammad_Ali_Shah.jpg|101x101px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|101x101px]]
|[[Məhəmmədəli şah]]
|[[Müzəffərəddin şah]]
|1907–1909
|
|-
|[[Fayl:AhmadShahQajar2.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:AhmadShahQajar2.jpg|114x114px{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}|114x114px]]
|[[Sultan Əhməd şah Qacar]]
|[[Məhəmmədəli şah]]
|1909–1925
|
|}

== Qacar imperator ailəsi ==
Qacar İmperator Ailəsinə hal-hazırda Məhəmməd Əli şah Qacarın ən böyük nəsli Məhəmməd Həmzə Qacarın oğul nəticəsi rəhbərlik edir. [[Qacar dövləti|Qacar]] taxt-tacının vəliəhd-şahzadəsi Hüseyn Mirzə Qacarın nəticəsi, Məmməd Qacarın sonuncu nəvəsi II Həmzə Qacardır.

[[II Məhəmməd Həsən Mirzə|Məhəmməd Həsən Mirzə]] 1943-cü ildə [[İngiltərə]]də vəfat etdi, [[Fransa]]da qardaşının ölümündən sonra 1930-cu ildə sürgündə özünü şah elan etdi.

=== Başlıqlar və üslublar ===
Şah və onun həyat yoldaşı, İmperator Əlahəzrət adlanırdılar. Ən böyük oğlan şaqları Əlahəzrət adlanırdı. Uşaqların hamısı Şahzadə və ya Şahzadə Xanum titulu daşıyırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.qajarpages.org/qajtitles.html|title=Qajar (Kadjar) Titles and Appellations|website=www.qajarpages.org|accessdate=31 May 2020|archive-date=25 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525144112/http://www.qajarpages.org/qajtitles.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 1925-ci ildən bəri Qacar sülaləsi ===

==== Qacar İmperator Ailəsinin başçıları ====
İmperator Ailəsinin rəhbərliyi [[Məhəmmədəli şah Qacar|Məhəmməd Əli Şah]]ın oğul nəslindən miras qalmışdır.

*
*
*
*
*
*
*

==== Qacar xanədanının varisləri ====
* Hüseyn Qacar (1887—1933)
* Məmməd Qacar (1935–2003)
* II Həmzə Qacar (2003–)

== Şəcərəsi ==
{{nəsil ağacı/baş}}
{{nəsil ağacı| FXQ |~|y|~| ƏMB |FXQ=[[Fətəli xan Qacar]]|ƏMB=[[Əminə bəyim]]}}
{{nəsil ağacı| | | | |!| | | | | | | | | |}}
{{nəsil ağacı| | | | MHQ |~|y|~| CYX |MHQ=[[Məhəmmədhəsən xan Qacar]]&lt;br&gt;(1747-59)|CYX=[[Ceyran xanım]] }}
{{nəsil ağacı| | | | | | | |!| | | | | | |}}
{{nəsil ağacı| | | | | |,|-|^|-|.| | | | |}}
{{nəsil ağacı| | | | | AMS | | HQQ |~|y|~| AGB |AMS=[[Ağa Məhəmməd şah Qacar]]&lt;br&gt;(1779-97)|HQQ=[[Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar | Hüseynqulu xan Qacar]] -&lt;br&gt;[[Cahansuz şah]] (1771-77)|AGB=[[Ağabacı xanım]]}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | FTS |FTS=[[Fətəli şah]]&lt;br&gt;(1797-1834)}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | AMQ |AMQ=[[Abbas Mirzə Qacar]]}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | MHS |MHS=[[Məhəmməd şah Qacar | Məhəmməd şah]]&lt;br&gt;(1834-48)}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | NSR |NSR=[[Nasirəddin şah Qacar | Nəsirəddin şah]]&lt;br&gt;(1848-96)}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | MZF |MZF=[[Müzəffərəddin şah Qacar | Müzəffərəddin şah]]&lt;br&gt;(1896-1907)}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | MƏQ |MƏQ=[[Məhəmmədəli şah Qacar | Məhəmmədəli şah ]]&lt;br&gt;(1907-09)}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{nəsil ağacı| | | | | | | | | | | | ƏHM |ƏHM=[[Sultan Əhməd şah Qacar | Sultan Əhməd şah]]&lt;br&gt;(1909-25)}}
{{nəsil ağacı/son}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Türk dövlətləri}}
[[Kateqoriya:Sülalələr]]
[[Kateqoriya:Türk sülalələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı sülalələr]]
[[Kateqoriya:İran sülalələri]]
[[Kateqoriya:Qacar şah ailəsi]]
[[Kateqoriya:Müsəlman sülalələr]]
[[Kateqoriya:Asiyanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:İranın dövlət başçıları]]
[[Kateqoriya:1925-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Şiə sülalələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın erkən modern dövr tarixi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın modern tarixi]]
[[Kateqoriya:XIX əsrdə İran]]
[[Kateqoriya:XVIII əsrdə İran]]
[[Kateqoriya:XX əsrdə İran]]</text>
      <sha1>6moblgpjm4j1p25ir7rl1efpglp3ad4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metyu Perri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675754</id>
    <revision>
      <id>9014874</id>
      <parentid>8897203</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9014874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8597" sha1="blt6lnseiea2i8nlpcbuf29s6fpysnx" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi}}
'''Metyu Lenqford Perri''' ({{dil-en|Matthew Langford Perry}}; {{DVTY}}) — amerikalı-kanadalı aktyor, [[komik]], icraçı [[prodüser]], [[ssenarist]] və [[dramaturq]]. 1994–2004-cü illlərdə yayımlanan [[NBC]] televiziya [[sitkom]]u ''[[Dostlar (teleserial, 1994)|Dostlar]]'' serialında canlandırdığı Çendler Binq roluna görə bütün dünyada şöhrət qazanmışdır.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20091108123636/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/matthew-perry.1/ ''Movies.msn.com.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120803153218/http://www.hollywood.com/celebrity/191213/Matthew_Perry_Credits ''Hollywood.com.''&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Perri 19 avqust 1969-cu ildə [[Massaçusets]] ştatının Uilyamstoun şəhərində anadan olub.&lt;ref&gt;https://www.tvguide.com/celebrities/matthew-perry/bio/165367 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127093547/https://www.tvguide.com/celebrities/matthew-perry/bio/165367/ |date=2020-11-27 }} ''TV Guide''&lt;/ref&gt; Anası Suzen Morrison kanadalı [[jurnalist]]dir. Atası [[Con Bennet Perri]] amerikalı aktyor və keçmiş modeldir.&lt;ref&gt;http://www.filmreference.com/film/19/Matthew-Perry.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190301103942/http://www.filmreference.com/film/19/Matthew-Perry.html |date=2019-03-01 }} ''Filmreference.com.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=2194&amp;dat=19680923&amp;id=lboyAAAAIBAJ&amp;sjid=5ewFAAAAIBAJ&amp;pg=4626,2377310 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200124063723/https://news.google.com/newspapers?nid=2194&amp;dat=19680923&amp;id=lboyAAAAIBAJ&amp;sjid=5ewFAAAAIBAJ&amp;pg=4626,2377310 |date=2020-01-24 }} ''Ottawa Citizen.''&lt;/ref&gt; Valideynləri onun bir yaşında ayrılıblar və anası onu [[Ottava]] şəhərində böyüdüb. Məktəb illərində [[tennis]]ə maraq göstərdi və üst səviyyəli oyunçu oldu.&lt;ref&gt;http://articles.orlandosentinel.com/1995-10-15/entertainment/9510090598_1_matthew-perry-noah-wyle-sliders {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181205003855/http://articles.orlandosentinel.com/1995-10-15/entertainment/9510090598_1_matthew-perry-noah-wyle-sliders |date=2018-12-05 }} ''Orlando Sentinel.'' 15 oktyabr, 1995&lt;/ref&gt;

Perrinin həm [[Kanada]], həm də [[Amerika]] vətəndaşlığı var.

Ulduz olmasına baxmayaraq, Metyu çoxlarının həsəd aparmayacağı bir həyat yaşayıb. Reaktiv xizək sürərkən keçirdiyi qəzadan sonra Perri həblərə aludə oldu.&lt;ref&gt;https://www.biography.com/news/matthew-perry-addiction-friends#:~:text=In%20May%202000%2C%20he%20was,as%20a%20wake%2Dup%20call {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220716115658/https://www.biography.com/news/matthew-perry-addiction-friends#:~:text=In%20May%202000%2C%20he%20was,as%20a%20wake%2Dup%20call |date=2022-07-16 }}.&lt;/ref&gt; Çəkisi qarşıdan gələn bir neçə il ərzində şiddətli dərəcədə artıb-azaldı. 2000-ci ildə serialın 7-ci mövsümünün ilk bölümündə, 20 kilo çəki itirdiyinə görə xarici görkəminin dəyişməsi tamaşaçılarda xeyli təəccüb yaratdı. İzləyicilər üçün bu qədər gülüş mənbəyi olmasına baxmayaraq, Perrinin şəxsi həyatı heç də gülüş doğurmurdu. &quot;Qıraqdan baxıldığında hər şeyə sahib olduğumu düşünürlər, amma [[alkoqolizm]]dən əziyyət çəkdiyim üçün, çox tənha zamanlar keçirdim&quot; – deyə qeyd etmişdi.&lt;ref&gt;https://www.biography.com/news/matthew-perry-addiction-friends#:~:text=In%20May%202000%2C%20he%20was,as%20a%20wake%2Dup%20call {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220716115658/https://www.biography.com/news/matthew-perry-addiction-friends#:~:text=In%20May%202000%2C%20he%20was,as%20a%20wake%2Dup%20call |date=2022-07-16 }}.&lt;/ref&gt; Perri daha sonralar [[BBC]] kanalına müsahibəsi zamanı, ''Dostlar'' serialında oynadığı üç ilini (üçüncü və altıncı sezonlar arasını) həmin vaxtlarda aludəçilik problemləri olması səbəbiylə xatırlamadığı dedi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45111752 |access-date=2020-10-29 |archive-date=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322110039/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45111752 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

28 oktyabr 2023-cü il tarixində [[Los-Anceles]]də evinin hamam otağında meyidi tapılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-29 |title='Friends' star Matthew Perry dead at 54, found in hot tub at L.A. home |url=https://www.latimes.com/california/story/2023-10-28/freinds-star-matthew-perry-dead-at-56 |access-date=2023-10-29 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029004752/https://www.latimes.com/california/story/2023-10-28/freinds-star-matthew-perry-dead-at-56 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Karyerası ==
15 yaşında olarkən Perri aktyorluq etmək üçün Ottavadan [[Los-Anceles]]ə köçür.&lt;ref&gt;http://www.eonline.com/news/58519/my-reunion-with-matthew-perry {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190327233651/https://www.eonline.com/news/58519/my-reunion-with-matthew-perry |date=2019-03-27 }} ''E! Online''. 21 may, 2007&lt;/ref&gt;
Bir neçə seriallarda kiçik rollarda və qonaq aktyor kimi oynayır. Daha sonra, 1994-cü ildə ABŞ sitkomu Dostlar serialında oynamağa başladı. Serial olduqca uğurlu alındı və aktyorların hər birinin şöhrətini artırdı. Metyu aktyor [[Mett LeBlenk]] ilə birlikdə ''&quot;Komediya serialında ən yaxşı baş rol&quot;'' nominasiyası üçün [[Emmi mükafatı|Emmi]] namizədliyi qazandı.&lt;ref&gt;http://www.emmys.com/celebrities/matthew-perry {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130605024203/http://www.emmys.com/celebrities/matthew-perry |date=2013-06-05 }} ''Television Academy''.&lt;/ref&gt; İlk mövsümdə, baş rol ifaçıları bir seriya üçün 22.5 min dollar, üçüncü mövsümdə 75 min dollar qazandılar, 9 və 10-cu mövsümlərdə hər bölüm üçün gəlirləri 1 milyon dollara qədər yüksəldi.&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/cast-of-friends-ranked-by-net-worth-2018-9 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190414213318/https://www.businessinsider.com/cast-of-friends-ranked-by-net-worth-2018-9 |date=2019-04-14 }} ''Business Insider.''&lt;/ref&gt;

Perri 2011-ci il fevral ayından aprel ayına qədən yayımlanan [[ABC]] sitkomu ''&quot;Cənab Sanşayn&quot;'' serialının həmmüəllifi, icraçı produseri və aktyoru idi.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101208220459/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/12/06/abcs-mr-sunshine-will-bump-cougar-town-temporarily-plus-premiere-dates-for-happy-endings-off-the-map/74516 ''TV by the Numbers.'' 6 dekabr, 2010&lt;/ref&gt;

Aktyor bir neçə ekran işində atası ilə birlikdə işləmişdir. Atası Con Perri ''Axmaqlar tələsir'' (1997) filmində&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120118125023/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018621/bio ''Yahoo! Movies.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120118125023/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018621/bio&lt;/ref&gt; və ''Ağ xalatlılar'' serialının 4-cü mövsümünün &quot;Mənim təkbuynuzum&quot; adlı 11-ci bölümündə (2004) onun atası xarakterini canlandırmışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://screenrant.com/great-matthew-perry-roles-besides-friends/ |access-date=2020-10-29 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329234600/https://screenrant.com/great-matthew-perry-roles-besides-friends/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Dostlar serialında 4-cü mövsümün &quot;Reyçelin yeni geyimi&quot; adlı 18-ci bölümündə qonaq aktyor rolu ifa etmişdir.&lt;ref&gt;https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a28196577/friends-matthew-perry-real-life-dad-starred-show/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200903163352/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a28196577/friends-matthew-perry-real-life-dad-starred-show/ |date=2020-09-03 }} 26 iyun, 2019&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə ''Business Insider'' Perrinin sərvətinin təxminən 80 milyon olduğunu bildirdi.&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/cast-of-friends-ranked-by-net-worth-2018-9 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190414213318/https://www.businessinsider.com/cast-of-friends-ranked-by-net-worth-2018-9 |date=2019-04-14 }} ''Business Insider.''&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Cennifer Eniston]]

[[Kateqoriya:ABŞ aktyorları]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ televiziya aktyorları]]
[[Kateqoriya:Avtobioqrafiyalar]]
[[Kateqoriya:Uşaq aktyorlar]]</text>
      <sha1>blt6lnseiea2i8nlpcbuf29s6fpysnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torloniya villası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678107</id>
    <revision>
      <id>9015219</id>
      <parentid>5782210</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="8k52lv6bkqhun5bq5va4kb1xq8g7gle" xml:space="preserve">{{Görməli yer
|ölkə=İtaliya
|adı=Torloniya villası
|orijinal adı=Villa Torlonia
|şəkil=Villa Torlonia 01304.JPG 
|sayt=http://www.museivillatorlonia.it
}}
'''Torloniya villası''' ([[İtalyan dili|it.]] ''Villa Torlonia'') - [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da Torloniya ailəsinə məxsus villadır. Villanın girişi [[Nomentan yolu]]&lt;nowiki/&gt;ndandır.

Villa, [[Neoklassisizm|neoklasik]] üslubda memar Cüzeppe Valadye tərəfindən layihələndirilmişdir. Tikinti 1806-cı ildə bankir Covanni Torloniya tərəfindən sifariş edilərək başlamış və oğlu Alessandronun nəzarəti altında tamamlanmışdır.

[[Vladimir Nabokov|Vladimir Nabokovun]] bioqrafı Endryu Fildin sözlərinə görə, 1910-cu illərdə bu villanı gələcək yazıçı [[Rukavişnikov, Vasily İvanoviç|Vasili İvanoviç Rukavişnikov]]&lt;nowiki/&gt;un əmisi icarəyə götürmüşdü. O, Rusiyanın Romadakı səfirliyinin katibi və Rusiyada ən varlı Ural qızıl mədənçi ailəsinin varisi idi&lt;ref&gt;''Field Andrew.'' VN. The Life and Art of Vladimir Nabokov. NY: Crown Publ. Inc. P. 37.&lt;/ref&gt; .

Villa bir müddət istifadə edilmirdi, lakin 1920-ci illərdə Torloniya knyazı, onu [[Benito Mussolini]]&lt;nowiki/&gt;yə ildə 1 lirəlik simvolik icarə haqqı ilə iqamətgah kimi hədiyyə etmişdi. Villa, 1945-ci ildən tərk edilsə də, sonralar restavrasiya edilərək turistlərin ziyarəti üçün açılmışdı. Burada həmçiniTorloniya ailəsinə aid antik heykəllər də nümayiş olunur.

Arxeoloqlar Villa Torloniyanın altında dövrümüzün başlanğıcındakı Yəhudi katakombalarını kəşf etdilər.

XV əsrin sonlarında Romada mövcud olmuş [[Palazzo Torlonia|Palazzo Torloniya]] sarayı ilə səhv salmaq lazım deyil.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* ''Чиано Галеаццо''. Дневник фашиста. 1939—1943. (Москва: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 стр.) &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-903514-02-1&lt;/nowiki&gt;

== Xarici keçidlər ==
* http://www.museivillatorlonia.it/
 
[[Kateqoriya:Roma muzeyləri]]
[[Kateqoriya:Roma villaları]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>8k52lv6bkqhun5bq5va4kb1xq8g7gle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Əkrəm</title>
    <ns>3</ns>
    <id>679117</id>
    <revision>
      <id>9015240</id>
      <parentid>9013238</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mvual</username>
        <id>351506</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mvual istifadəçisinin sualı (02:47, 30 iyul 2026) */ yeni bölmə</comment>
      <origin>9015240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30164" sha1="sz021bxzl3rljgmhfgwaaxraljfzpwo" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>9015250</id>
      <parentid>9015240</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mvual istifadəçisinin sualı (02:47, 30 iyul 2026) */ Cavab</comment>
      <origin>9015250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30561" sha1="kyuau3ykj72uwzufveolkgao6ixj57p" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>9015435</id>
      <parentid>9015250</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valhalla Scribe</username>
        <id>350323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valhalla Scribe istifadəçisinin sualı (08:55, 30 iyul 2026) */ yeni bölmə</comment>
      <origin>9015435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30978" sha1="pc6q3sno878tgm2mdz2frj62j0jpjgh" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>9015439</id>
      <parentid>9015435</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valhalla Scribe istifadəçisinin sualı (08:55, 30 iyul 2026) */ Cavab</comment>
      <origin>9015439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31531" sha1="odr86dlh4hv3jmv989fuslm9ydyqwm1" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>9015442</id>
      <parentid>9015439</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valhalla Scribe</username>
        <id>350323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valhalla Scribe istifadəçisinin sualı (08:55, 30 iyul 2026) */ Cavab</comment>
      <origin>9015442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31724" sha1="sv8ycdo0k1to92ftwdiy9l2ug7p7dka" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>9015531</id>
      <parentid>9015442</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mvual istifadəçisinin sualı (02:47, 30 iyul 2026) */</comment>
      <origin>9015531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31701" sha1="cvmk0wf2b7a4as19t15jqszqc830o6f" xml:space="preserve">{{/Arxiv|{{CURRENTYEAR}}|{{#expr:{{CURRENTYEAR}} - 1}}|-}}

== ADM arxivləşdirmə ==

Arxivləşdirəndə şərh yoxdursa &quot;Şərhlər&quot; bölməsini silmək lazımdır, zəhmət olmasa düzəlişləri edərsiniz və nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:35, 23 iyun 2026 (UTC)
: [[c:User:JWBTH/CD]] ilə yarı-avtomatik arxivləşdirirəm, ona görə əllə redaktə etmək olmur. ehtiyac var ki buna, qalanda nə kimi problem olur? [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:37, 23 iyun 2026 (UTC)
::Heç bir şərh bildirilməyibsə qalmamaldır, mənasızdır. Elementlə gizlətmək də olar, əsas oxuculara görünməsin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:44, 23 iyun 2026 (UTC)
::: arxivdə, məncə, orijinal müzakirə necədirsə, olduğu kimi qalmağı məsləhətdir. şərh bildirilməyibsə də, qalsın ki, görmək olsun ki, şərh bildirmək üçün imkan olub, istifadə eləməyiblər də, nolar ki [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:45, 23 iyun 2026 (UTC)
::::Əvvəlkiləri də həmişə əllə edəndə etmişik, bir nizamda olsa yaxşıdı.. :/ Aşağıdakı şərhdəkilərlə razıyam, amma hamısının öz yeri var. SA üçün patrul bölməsində müraciət etməyə oxşayır, bir qədər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:50, 23 iyun 2026 (UTC)
:::::Həm də istifadəçi cavab yazmağa vaxt sərf etmək əvəzinə bunu edə bilər. Belə şeyləri digər layihələrdə də çox görmüşəm, vikiyə görə normaldır. Hələlik buna əməl etməliyik. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:53, 23 iyun 2026 (UTC)
:::::: &gt; ''Həm də istifadəçi cavab yazmağa vaxt sərf etmək əvəzinə bunu edə bilər.''&lt;br&gt; [[Xüsusi:GoToComment/c-Yousiphh-20260603101300-Qədir-20260603100400]]&lt;br&gt; &gt; ''Belə şeyləri digər layihələrdə də çox görmüşəm''&lt;br&gt; o biri vikilərdən fərqli olaraq redaktorlarımızın rahatlığın fikirləşək də, olmaz ki? mütləq popuqay &lt;small&gt;(«meymun» deməyə duxum çatmadı)&lt;/small&gt; kimi onları yamsılamalıyıq?)) [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:58, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::: hə, bir də:&lt;br&gt; &gt; ''Hələlik buna əməl etməliyik.''&lt;br&gt; [[:en:appeal to tradition]] [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:59, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::::*Mən müzakirəyə baxmıram, səhv yerə yazıldığını görəndə onu düzəltdiklərim olub.
::::::::*Digər layihələri ona görə deyirəm ki, vikidə sistemi gərəyi belə şeylər normaldır. Digər növ müraciət funksiyaları da təzə-təzə inkişaf edir.
::::::::*O son cümlənin altında bu fikir var idi:
::::::::&quot;'''''Sistem təkmilləşənədək.'''''&quot;
::::::::Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:10, 23 iyun 2026 (UTC)
::::: &gt; ''Əvvəlkiləri də həmişə əllə edəndə etmişik, bir nizamda olsa yaxşıdı..''&lt;br&gt; eybi yox, o biriləri də qaytararıq, olar bir nizamda, dw /srs&lt;br&gt; &gt; ''Aşağıdakı şərhdəkilərlə razıyam, amma hamısının öz yeri var.''&lt;br&gt; axırda dediyim ''«semantika xatirinə» camaatın işini çətinləşdirmək kimin nəyinə lazımdır, nə kimi müsbət tərəfi var?'' bunun haqqında idi elə. hamısının öz yeri var, olmağına, düzdür, amma bu səliqə-sahmanı qorumağın nə kimi xeyri var, hansı ki, bu zəhmətə dəyir? əgər nəsə bir xeyri varsa, eləyək, nə deyirəm, amma yoxdursa, dəymir və binaən-ileyh mənasızdır axı.&lt;br&gt; &gt; ''SA üçün patrul bölməsində müraciət etməyə oxşayır, bir qədər.''&lt;br&gt; qətiyyən oxşamır btw [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:56, 23 iyun 2026 (UTC)
::::::Səsvermədə dəstək/qarşı kimi bölmələrə necə gəldi yazaq onda :D Yəni təcrübəli istifadəçilər üçün heç çətin deyil bu məsələlər, sadəcə digər lazımi bir çox şey kimi buna da ərinirlər və nizamsızlıq baş verir. Onda o bölmələr niyə var? Nizam yaxşı şeydi, fayda gətirir, nizamsızlıq pisdi. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:13, 23 iyun 2026 (UTC)
:: yeri gəlmişkən, [[Xüsusi:GoToComment/c-Qədir-20260603100400-19-01-2026 – Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə → Əsakiri-mənsureyi-Məh|bunları]] da çox şey eləməyin, xahiş edirəm. allahvurmuş &lt;code&gt;şərhlər&lt;/code&gt; bölməsi alt başlıq deyil deyə heç convenient discussions oranı zad eləyə bilmir, o ki qaldı camaatın işlətdiyi defolt discussiontools. insanların da bir kliklə cavab verə biləcəkləri yerdə iki saat vikimətn redaktorunu açıb uyğun yeri tapıb ora yazmaqla əlləşməyə oxotu yoxdur və olmağını da gözləməməliyik, imho. «semantika xatirinə» camaatın işini çətinləşdirmək kimin nəyinə lazımdır, nə kimi müsbət tərəfi var? /genq [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 22:44, 23 iyun 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11:48, 29 iyun 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:57, 6 iyul 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:12, 13 iyul 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:47, 21 iyul 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:50, 27 iyul 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== [[User:Mvual|Mvual]] istifadəçisinin sualı (02:47, 30 iyul 2026) ==

Salam mən Malik aydınov Rahul ahmadov pinup pinko girdiyim nömrələr [silindi] bu nömrələrdən başqa giriş qadağası qoyulsun mənim bütün səyfə gmail və.s görmədikləri yer qalmayıb oğurluq edib hələ dilləri də var danışmağa rədd eləyin  mənim dostum yoxdur nədə uşaq belə hallarda bilinki  pula görə etmədikləri qalmayıb sizdən xahişim sonra tələbimdir Əsas nömrələr yazdım mənə məxsusdur --[[İstifadəçi:Mvual|Mvual]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Mvual|müzakirə]]) 02:47, 30 iyul 2026 (UTC)

:salam. vikipediyanın hər hansı onlayn qumar saytı ilə əlaqəsi yoxdur, ona görə də oralarda baş verən problemlərlə bağlı sizə kömək edə bilmərik. əlavə sualınız olarsa, buyurun. [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 04:26, 30 iyul 2026 (UTC)

== [[User:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]] istifadəçisinin sualı (08:55, 30 iyul 2026) ==

Salam. https://az.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCzakir%C9%99:Vari_Ma%C4%9Faras%C4%B1 məqaləsində mağara sözünü səhvən böyük həhflə yazdım, bunu necə redakte edə bilərəm? --[[İstifadəçi:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Valhalla Scribe|müzakirə]]) 08:55, 30 iyul 2026 (UTC)

:salam, @[[İstifadəçi:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]], vikipediyaya xoş gəlmisiniz! səhifələrin adını dəyişdirmək hüququ bütün istifadəçilərə verilmir; bu məqalədə indi mən düzəliş edərəm, gələn dəfələr üçünsə [[VP:ADM]] səhifəsində müraciət edə bilərsiniz. əlavə nəsə sualınız olarsa, buyurun {{-:|3=tw}} [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 09:02, 30 iyul 2026 (UTC)
::Aydındır. Dəstəyiniz üçün təşəkkür edirəm. [[İstifadəçi:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Valhalla Scribe|müzakirə]]) 09:04, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cvmk0wf2b7a4as19t15jqszqc830o6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əfqan Nağıyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685285</id>
    <revision>
      <id>9015362</id>
      <parentid>8586476</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Turan Etibaroğlu</username>
        <id>97281</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təltifləri */</comment>
      <origin>9015362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9555" sha1="5vlmcwysu1sdedn4j7a3ry3pcwvz6r1" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
|adı                      = Əfqan Nağıyev
|şəkil                    =
|şəklin ölçüsü            =
|doğum tarixi             = 1.10.1966
|doğum yeri               = [[Cəlilabad rayonu]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
|vətəndaşlığı             = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|mənsubiyyəti             = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|qoşun növü               =
|xidmət illəri            =
|rütbə                    = {{General-leytenant/Azərbaycan|DSX}}
|döyüşlər                 =
{{Tree list}}{{*}} [[İkinci Qarabağ müharibəsi|Qarabağ müharibəsi (2020)]]
** [[Cəbrayılın azad edilməsi]]
** [[Füzulinin azad edilməsi]]
** [[Zəngilanın azad edilməsi]]
|təltifləri               = {{&quot;Qarabağ&quot; ordeni}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni|2004}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni}} {{3-cü dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni}} {{&quot;Vətən uğrunda&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı|2008}} {{&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 2-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı}} {{&quot;Şücaətə görə&quot; medalı}} {{&quot;Sərhəddə fərqlənməyə görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı&quot; medalı}} {{&quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95 illiyi (1919–2014)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)&quot; yubiley medalı}}
}}

'''Əfqan Vəli oğlu Nağıyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nin [[general-leytenant (Azərbaycan)|general-leytenantı]] (2018), [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]] rəisinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini.

== Həyatı ==
Əfqan Nağıyev 1966-cı il oktyabrın 1-i [[Cəlilabad rayonu]]nda anadan olmuşdur.

== Hərbi xidməti ==
[[Azərbaycan]]ın [[Cəbrayıl rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:CM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49462|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210119094156/https://president.az/articles/49462|archive-date=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Zəngilan rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:ZM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=25 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49512|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210117145325/https://president.az/articles/49512|archive-date=2021-01-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Füzuli rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:LM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 iyun 2021|url=https://president.az/articles/52264|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358|archive-date=2020-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* [[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]]“Аzərbaycan Bayrağı” ordeni - 30.07.2004
*[[Fayl:AZ For the Military Services Medal ribbon (1st version).svg|50px]] “Hərbi xidmətlərə görə” medalı - 18.08.2008ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/15298 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201061326/http://e-qanun.az/framework/15298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZ For the Fatherland Medal ribbon (2nd version).svg|50px]]“Vətən uğrunda” medalı - 14.08.2009&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/18252 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035110/http://www.e-qanun.az/framework/18252 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For service to the Fatherland order ribbon.png|50px]] 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenİ - 15.08.2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/12639/print |title= Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2022-03-13 |archive-date= 2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113201558/https://president.az/az/articles/view/12639/print |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ Karabakh order ribbon.png|50px]] “Qarabağ” ordeni - 09.12.2020&lt;ref name=&quot;:QO&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Qarabağ&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentini Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=9 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46425|access-date=9 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083921/http://e-qanun.az/framework/46425|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı - 24.12.2020&lt;ref name=&quot;:CMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46533|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116084039/http://e-qanun.az/framework/46533|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı - 25.12.2020&lt;ref name=&quot;:ZMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=25 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46530|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083959/http://e-qanun.az/framework/46530|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı - 24.06.2021&lt;ref name=&quot;:FM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 iyun 2021|url=http://e-qanun.az/framework/47710|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://archive.today/20210626101849/http://e-qanun.az/framework/47710|archive-date=2021-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]] “Azərbaycan Bayrağı” ordeni - 17.08.2023
*{{bayraq|Azərbaycan}}“Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923-2023)” yubiley medalı 	02.02.2024

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərəfindən İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>5vlmcwysu1sdedn4j7a3ry3pcwvz6r1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015368</id>
      <parentid>9015362</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Turan Etibaroğlu</username>
        <id>97281</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təltifləri */</comment>
      <origin>9015368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9566" sha1="9a89xsbgs02l78jzi0d8aj7882xduii" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
|adı                      = Əfqan Nağıyev
|şəkil                    =
|şəklin ölçüsü            =
|doğum tarixi             = 1.10.1966
|doğum yeri               = [[Cəlilabad rayonu]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
|vətəndaşlığı             = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|mənsubiyyəti             = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|qoşun növü               =
|xidmət illəri            =
|rütbə                    = {{General-leytenant/Azərbaycan|DSX}}
|döyüşlər                 =
{{Tree list}}{{*}} [[İkinci Qarabağ müharibəsi|Qarabağ müharibəsi (2020)]]
** [[Cəbrayılın azad edilməsi]]
** [[Füzulinin azad edilməsi]]
** [[Zəngilanın azad edilməsi]]
|təltifləri               = {{&quot;Qarabağ&quot; ordeni}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni|2004}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni}} {{3-cü dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni}} {{&quot;Vətən uğrunda&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı|2008}} {{&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 2-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı}} {{&quot;Şücaətə görə&quot; medalı}} {{&quot;Sərhəddə fərqlənməyə görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı&quot; medalı}} {{&quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95 illiyi (1919–2014)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)&quot; yubiley medalı}}
}}

'''Əfqan Vəli oğlu Nağıyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nin [[general-leytenant (Azərbaycan)|general-leytenantı]] (2018), [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]] rəisinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini.

== Həyatı ==
Əfqan Nağıyev 1966-cı il oktyabrın 1-i [[Cəlilabad rayonu]]nda anadan olmuşdur.

== Hərbi xidməti ==
[[Azərbaycan]]ın [[Cəbrayıl rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:CM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49462|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210119094156/https://president.az/articles/49462|archive-date=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Zəngilan rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:ZM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=25 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49512|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210117145325/https://president.az/articles/49512|archive-date=2021-01-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Füzuli rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:LM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 iyun 2021|url=https://president.az/articles/52264|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358|archive-date=2020-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* [[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]]“Аzərbaycan Bayrağı” ordeni - 30.07.2004
*[[Fayl:AZ For the Military Services Medal ribbon (1st version).svg|50px]] “Hərbi xidmətlərə görə” medalı - 18.08.2008ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/15298 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201061326/http://e-qanun.az/framework/15298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZ For the Fatherland Medal ribbon (2nd version).svg|50px]]“Vətən uğrunda” medalı - 14.08.2009&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/18252 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035110/http://www.e-qanun.az/framework/18252 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For service to the Fatherland order ribbon.png|50px]] 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenİ - 15.08.2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/12639/print |title= Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2022-03-13 |archive-date= 2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113201558/https://president.az/az/articles/view/12639/print |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ Karabakh order ribbon.png|50px]] “Qarabağ” ordeni - 09.12.2020&lt;ref name=&quot;:QO&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Qarabağ&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentini Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=9 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46425|access-date=9 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083921/http://e-qanun.az/framework/46425|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı - 24.12.2020&lt;ref name=&quot;:CMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46533|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116084039/http://e-qanun.az/framework/46533|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı - 25.12.2020&lt;ref name=&quot;:ZMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=25 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46530|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083959/http://e-qanun.az/framework/46530|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı - 24.06.2021&lt;ref name=&quot;:FM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 iyun 2021|url=http://e-qanun.az/framework/47710|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://archive.today/20210626101849/http://e-qanun.az/framework/47710|archive-date=2021-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]] “Azərbaycan Bayrağı” ordeni - 17.08.2023
*[[File:AZ Flag ribbon.svg|50px]]“Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923-2023)” yubiley medalı - 02.02.2024

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərəfindən İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>9a89xsbgs02l78jzi0d8aj7882xduii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015371</id>
      <parentid>9015368</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Turan Etibaroğlu</username>
        <id>97281</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təltifləri */</comment>
      <origin>9015371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9568" sha1="6n9yi3kx2j0odzmiysjtr54y7uvcr64" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
|adı                      = Əfqan Nağıyev
|şəkil                    =
|şəklin ölçüsü            =
|doğum tarixi             = 1.10.1966
|doğum yeri               = [[Cəlilabad rayonu]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
|vətəndaşlığı             = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|mənsubiyyəti             = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|qoşun növü               =
|xidmət illəri            =
|rütbə                    = {{General-leytenant/Azərbaycan|DSX}}
|döyüşlər                 =
{{Tree list}}{{*}} [[İkinci Qarabağ müharibəsi|Qarabağ müharibəsi (2020)]]
** [[Cəbrayılın azad edilməsi]]
** [[Füzulinin azad edilməsi]]
** [[Zəngilanın azad edilməsi]]
|təltifləri               = {{&quot;Qarabağ&quot; ordeni}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni|2004}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni}} {{3-cü dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni}} {{&quot;Vətən uğrunda&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı|2008}} {{&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 2-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı}} {{&quot;Şücaətə görə&quot; medalı}} {{&quot;Sərhəddə fərqlənməyə görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı&quot; medalı}} {{&quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95 illiyi (1919–2014)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)&quot; yubiley medalı}}
}}

'''Əfqan Vəli oğlu Nağıyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nin [[general-leytenant (Azərbaycan)|general-leytenantı]] (2018), [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]] rəisinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini.

== Həyatı ==
Əfqan Nağıyev 1966-cı il oktyabrın 1-i [[Cəlilabad rayonu]]nda anadan olmuşdur.

== Hərbi xidməti ==
[[Azərbaycan]]ın [[Cəbrayıl rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:CM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49462|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210119094156/https://president.az/articles/49462|archive-date=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Zəngilan rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:ZM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=25 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49512|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210117145325/https://president.az/articles/49512|archive-date=2021-01-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Füzuli rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:LM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 iyun 2021|url=https://president.az/articles/52264|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358|archive-date=2020-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* [[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]]“Аzərbaycan Bayrağı” ordeni - 30.07.2004
*[[Fayl:AZ For the Military Services Medal ribbon (1st version).svg|50px]] “Hərbi xidmətlərə görə” medalı - 18.08.2008 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/15298 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201061326/http://e-qanun.az/framework/15298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZ For the Fatherland Medal ribbon (2nd version).svg|50px]]“Vətən uğrunda” medalı - 14.08.2009&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/18252 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035110/http://www.e-qanun.az/framework/18252 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For service to the Fatherland order ribbon.png|50px]] 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenİ - 15.08.2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/12639/print |title= Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2022-03-13 |archive-date= 2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113201558/https://president.az/az/articles/view/12639/print |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ Karabakh order ribbon.png|50px]] “Qarabağ” ordeni - 09.12.2020&lt;ref name=&quot;:QO&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Qarabağ&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentini Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=9 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46425|access-date=9 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083921/http://e-qanun.az/framework/46425|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı - 24.12.2020&lt;ref name=&quot;:CMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46533|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116084039/http://e-qanun.az/framework/46533|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı - 25.12.2020&lt;ref name=&quot;:ZMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=25 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46530|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083959/http://e-qanun.az/framework/46530|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı - 24.06.2021&lt;ref name=&quot;:FM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 iyun 2021|url=http://e-qanun.az/framework/47710|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://archive.today/20210626101849/http://e-qanun.az/framework/47710|archive-date=2021-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]] “Azərbaycan Bayrağı” ordeni - 17.08.2023
*[[File:AZ Flag ribbon.svg|50px]]“Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923-2023)” yubiley medalı - 02.02.2024

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərəfindən İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>6n9yi3kx2j0odzmiysjtr54y7uvcr64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015376</id>
      <parentid>9015371</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Turan Etibaroğlu</username>
        <id>97281</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təltifləri */</comment>
      <origin>9015376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9626" sha1="5o9s0opkhpl67wqzvqmtv3xnrkuofzn" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
|adı                      = Əfqan Nağıyev
|şəkil                    =
|şəklin ölçüsü            =
|doğum tarixi             = 1.10.1966
|doğum yeri               = [[Cəlilabad rayonu]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
|vətəndaşlığı             = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|mənsubiyyəti             = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|qoşun növü               =
|xidmət illəri            =
|rütbə                    = {{General-leytenant/Azərbaycan|DSX}}
|döyüşlər                 =
{{Tree list}}{{*}} [[İkinci Qarabağ müharibəsi|Qarabağ müharibəsi (2020)]]
** [[Cəbrayılın azad edilməsi]]
** [[Füzulinin azad edilməsi]]
** [[Zəngilanın azad edilməsi]]
|təltifləri               = {{&quot;Qarabağ&quot; ordeni}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni|2004}} {{&quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeni}} {{3-cü dərəcəli &quot;Vətənə xidmətə görə&quot; ordeni}} {{&quot;Vətən uğrunda&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı|2008}} {{&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 2-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə&quot; 3-cü dərəcəli medalı}} {{&quot;Şücaətə görə&quot; medalı}} {{&quot;Sərhəddə fərqlənməyə görə&quot; medalı}} {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı}} {{&quot;Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı&quot; medalı}} {{&quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95 illiyi (1919–2014)&quot; yubiley medalı}} {{&quot;Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)&quot; yubiley medalı}}
}}

'''Əfqan Vəli oğlu Nağıyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nin [[general-leytenant (Azərbaycan)|general-leytenantı]] (2018), [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]] rəisinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini.

== Həyatı ==
Əfqan Nağıyev 1966-cı il oktyabrın 1-i [[Cəlilabad rayonu]]nda anadan olmuşdur.

== Hərbi xidməti ==
[[Azərbaycan]]ın [[Cəbrayıl rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:CM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49462|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210119094156/https://president.az/articles/49462|archive-date=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Zəngilan rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:ZM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=25 dekabr 2020|url=https://president.az/articles/49512|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210117145325/https://president.az/articles/49512|archive-date=2021-01-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ın [[Füzuli rayonu]]nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Vəli oğlu Nağıyev [[&quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:LM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2021-ci il tarixli Sərəncamı|website= [[president.az]]|date=24 iyun 2021|url=https://president.az/articles/52264|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358|archive-date=2020-06-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* [[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]]“Аzərbaycan Bayrağı” ordeni - 30.07.2004
*[[Fayl:AZ For the Military Services Medal ribbon (1st version).svg|50px]] “Hərbi xidmətlərə görə” medalı - 18.08.2008 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/15298 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201061326/http://e-qanun.az/framework/15298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:AZ For the Fatherland Medal ribbon (2nd version).svg|50px]]“Vətən uğrunda” medalı - 14.08.2009&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.e-qanun.az/framework/18252 |access-date=2022-08-01 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035110/http://www.e-qanun.az/framework/18252 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For service to the Fatherland order ribbon.png|50px]] 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenİ - 15.08.2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/12639/print |title= Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2022-03-13 |archive-date= 2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113201558/https://president.az/az/articles/view/12639/print |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ Karabakh order ribbon.png|50px]] “Qarabağ” ordeni - 09.12.2020&lt;ref name=&quot;:QO&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Qarabağ&quot; ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentini Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=9 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46425|access-date=9 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083921/http://e-qanun.az/framework/46425|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı - 24.12.2020&lt;ref name=&quot;:CMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Cəbrayılın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46533|access-date=24 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116084039/http://e-qanun.az/framework/46533|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı - 25.12.2020&lt;ref name=&quot;:ZMEQ&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Zəngilanın azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=25 dekabr 2020|url=http://e-qanun.az/framework/46530|access-date=25 dekabr 2020|archive-url=https://archive.today/20210116083959/http://e-qanun.az/framework/46530|archive-date=2021-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:AZ For the Liberation Medal ribbon.svg|50px]] “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı - 24.06.2021&lt;ref name=&quot;:FM&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının &quot;Füzulinin azad olunmasına görə&quot; medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website= [[e-qanun.az]]|date=24 iyun 2021|url=http://e-qanun.az/framework/47710|access-date=24 iyun 2021|archive-url=https://archive.today/20210626101849/http://e-qanun.az/framework/47710|archive-date=2021-06-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Fayl:Azerbaijani Flag Order ribbon (1st version).svg|50px]] “Azərbaycan Bayrağı” ordeni - 17.08.2023&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/55494 e-qanun.az]&lt;/ref&gt;
*[[File:AZ Flag ribbon.svg|50px]]“Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923-2023)” yubiley medalı - 02.02.2024

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərəfindən İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>5o9s0opkhpl67wqzvqmtv3xnrkuofzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prezident (ağac)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685479</id>
    <revision>
      <id>9015130</id>
      <parentid>7026955</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</comment>
      <origin>9015130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5797" sha1="ds9cxavzimbgveatg7trzruty7hhxpa" xml:space="preserve">{{Görməli yer
|adı                   =Prezident
|tip                   = 
|orijinal adı          = {{Dil-en|President}}
|şəkil                 = The President Tree.jpg
|şəklin eni            = 250px
|şəkilaltı yazı        = 
|ölkə                  = ABŞ
|ölkə2                 =
|şəhər                 = 
|yerləşir              =
|koordinatlar          =
|arxitektura stili     =
|layihə müəllifi       =
|inşaatçı              =
|heykəltaraş           =
|memar                 =
|memarlıq quruluşu     =
|banisi                =
|ilk dəfə adı çəkilib  =
|əsası                 = 
|tikintinin başlanması =
|tikintinin qurtarması =
|əsas tarixlər         =
|mərtəbə               =
|mərtəbə sahəsi        =
|ümumi sahəsi          =
|smetası               =
|ləğv olunub           =
|bina                  =
|əlavə tikili          =
|aidiyyatı             =
|tanınmış sakinləri    =
|tanınmış ziyarətçilər2=
|əziz xatirələr        =
|status                =
|vəziyyəti             =
|sayt                  =
|qeydlər               =
|Commons               = 
|Plan                  =
|Planın eni            =
|İzah                  =
|Yer xəritəsi          = 
|lat_deg = 36|lat_min =33  |lat_sec =45  |lat_dir =N
|lon_deg = 118|lon_min =45   |lon_sec =5  |lon_dir =W
|Marker                =
|Markerin ölçüsü       =
|Xəritənin ölçüsü      =
|Xəritənin ölçüsü 2    =
|Yer xəritəsi 2        = 
|Yer xəritəsi 3        =
|Xəritənin ölçüsü 3    =
|System_category       =
|region                =  
|CoordScale            =
}}
'''Prezident''' — [[ABŞ]]-nin Kaliforniya ştatı, Nəhəng Sekvoya Milli Parkı, Nəhəng Meşədə mövcud olan [[Nəhəng sekvoyadendron]] (Sequoiadendron giganteum) növünə aid böyük ağac.

“Prezident” dünyanın üçüncü ən böyük sekvoyasıdır (2012-ci ildə [[National Geographic]] jurnalında yayımlanan bir hesabata görə, “Prezident”-in həcmi “General Qrant”-ın həcmini 15% üstələyərək dünyanın ikinci ən böyük ağacına çevrilir&lt;ref name=&quot;huf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/12/01/the-president-giant-sequoia_n_2224855.html |title=Giant Sequoia Tree ''The President'' Tops ''General Grant'', National Geographic Photographs The Forest |author=Трейси Коун. |work=National Geographic |date=1 декабря 2012 |accessdate=2014-11-10 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308215243/http://www.huffingtonpost.com/2012/12/01/the-president-giant-sequoia_n_2224855.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;). Bununla belə, canlı bir ağacın həcminin dəqiq ölçülməsi çox çətin bir iş olduğundan, həcm müxtəlif yollarla ölçülə bilər (bütün budaqları və ya yalnız böyük budaqların nəzərə alınması, yeraltı kök hissəsini nəzərə alınması və ya almaması və s.). Milli parkın rəsmi veb səhifəsində hələ də &quot;Prezident&quot;-in dünyada üçüncü böyük sekvoya olduğu göstərilmişdir&lt;ref&gt;[http://www.nps.gov/seki/parknews/upload/FINAL-NR-World-s-Second-Largest-Tree.pdf Which Giant Sequoia is the World’s Second-Largest Tree?]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Ağacın 3240 yaşında olduğu təxmin edilir ki, bu da onun planetdəki ən qədim yaşıyan ağac olması deməkdir&lt;ref name=&quot;huf&quot;/&gt;.

Ağac adını 1923-cü ildə ölümüş ABŞ-nin 29-cu Prezidenti [[Uorren Hardinq]]in şərəfinə adlandırılmışdır&lt;ref&gt;[http://www.monumentaltrees.com/en/usa/california/tularecounty/2367_giantforest/4846/ Giant sequoia ''President'' in the Giant Forest] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141111174854/http://www.monumentaltrees.com/en/usa/california/tularecounty/2367_giantforest/4846/ |date=2014-11-11 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Prezidentin yanında Konqres Qrupu adlanan iki orta ölçülü sekvoya böyüyür: Palata və Senatı təmsil edirlər.
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;big&gt;Ağacın ölçüləri&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;Flint&quot;&gt;{{cite book |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1987 |title=o Find the Biggest Tree |volume= |chapter=Sequoia National Forest Association |page=94  |quote= |url= |language=und |location= |publisher=Flint, Wendell D. |isbn= |archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |Hündürlüyü
| {{num|73,4|m}}&lt;ref name=&quot;nps&quot;&gt;[http://www.nps.gov/seki/naturescience/upload/FINAL-30-Largest-Sequoias.pdf The Largest Giant Sequoias by Trunk Volume] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140513143242/http://www.nps.gov/seki/naturescience/upload/FINAL-30-Largest-Sequoias.pdf |date=2014-05-13 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |{{num|1.5|m}} hündürlükdə gövdəsinin diametri
| {{num|7,1|m}}
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; | {{num|18|m}} dündürlükdə gövdəsinin diametri
| {{num|5,2|m}}
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |{{num|55|m}} hündürlükdə gövdəsinin diametri
| {{num|3,55|m}}
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |Gövdəsinin həcmi
| {{num|1278,4|m³}}
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |Ən iri budağının diametri
| {{num|2,43|m}}
|-
!style=&quot;text-align:left&quot; |Yarpaqlarının sayı
| 2 milyona yaxın
|}
&lt;/center&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Mənbə ==
* [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2568138/Extraordinary-length-shot-President-one-largest-trees-Earth.html Extraordinary full-length shot of the ''President'': this 3200-year-old tree is so huge it took 126 photos to show it all] {{ref-en}} 
* [http://voobsheogon.ru/zasnyat-eto-derevo-tselikom-za-32-dnya/ Чтобы заснять это дерево целиком, фотографам понадобилось 32 дня] {{ref-ru}}

[[Kateqoriya:Məşhur ağaclar]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>ds9cxavzimbgveatg7trzruty7hhxpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qiperion (ağac)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685482</id>
    <revision>
      <id>9015131</id>
      <parentid>8387435</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</comment>
      <origin>9015131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="nkxm3bhqtnu2yo1arlatt5mjchu4ruo" xml:space="preserve">{{Görməli yer
|adı                   =Qiperion
|tip                   = 
|orijinal adı          = {{Dil-en|Hyperion}}
|şəkil                 = US 199 Redwood Highway.jpg
|şəklin eni            = 250px
|şəkilaltı yazı        = 
|ölkə                  = ABŞ
|ölkə2                 =
|şəhər                 = 
|yerləşir              =
|koordinatlar          =
|arxitektura stili     =
|layihə müəllifi       =
|inşaatçı              =
|heykəltaraş           =
|memar                 =
|memarlıq quruluşu     =
|banisi                =
|ilk dəfə adı çəkilib  =
|əsası                 = 
|tikintinin başlanması =
|tikintinin qurtarması =
|əsas tarixlər         =
|mərtəbə               =
|mərtəbə sahəsi        =
|ümumi sahəsi          =
|smetası               =
|ləğv olunub           =
|bina                  =
|əlavə tikili          =
|aidiyyatı             =
|tanınmış sakinləri    =
|tanınmış ziyarətçilər2=
|əziz xatirələr        =
|status                =Yer üzünün ən uzun ağacı
|vəziyyəti             =
|sayt                  =
|qeydlər               =
|Commons               = 
|Plan                  =
|Planın eni            =
|İzah                  =
|Yer xəritəsi          = 
|lat_deg = 41|lat_min =12 |lat_sec =40  |lat_dir =N
|lon_deg = 124|lon_min =00   |lon_sec =10  |lon_dir =W
|Marker                =
|Markerin ölçüsü       =
|Xəritənin ölçüsü      =
|Xəritənin ölçüsü 2    =
|Yer xəritəsi 2        = 
|Yer xəritəsi 3        =
|Xəritənin ölçüsü 3    =
|System_category       =
|region                =  
|CoordScale            =
}}
'''Qiperion''' — [[ABŞ]]-nin Kaliforniya ştatı, Redvud Milli Parkı ərazisində mövcud olan [[Sekvoya]] (Sequoiadendron giganteum) növünə aid böyük ağac. 2015-ci il tarixinə görə [[Yer]] üzündə yaşayan ən uzun ağacdır (hündürlüyü - 116,07 m)&lt;ref name=Earle2011&gt;{{cite web|last=Earle|first=CJ|title=Sequoia sempervirens|work=The Gymnosperm Database|date=2011|url=http://www.conifers.org/cu/se/index.htm|accessdate=2015-07-17|archive-date=2011-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906072159/http://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{Cite web |title=Sekvoya www.abc.net.au saytında |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200609/s1752557.htm |access-date=2021-01-15 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311194932/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200609/s1752557.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Təsvir ==
Nəhəng ağac 2006-cı ilin yayında Redvud Milli Parkında təbiətşünaslar Kris Atkins və Mişel Taylor tərəfindən aşkar edilmişdir. Qiperionun hündürlüyü (ağacın adı belədir) (2015-ci ildə) 115,61 m, sinə səviyyəsindəki diametri (1,4 m) 4,84 metrdən çoxdur. Ağac 1978-ci ildə [[Cimmi Karter]]in  rəhbərliyində olan federal hökumət tərəfindən satın alınan milli parkın ucqar bir hissəsində tapılmışdır.

Potensial turist axınının bu nəhəng ağacın əsrlər boyu yaşadığı ekosistemi məhv etməməsi üçün Qiperionun dəqiq yerini açıqlamamağa qərar verilmişdir. Qiperion ağacının ümumi həcmi 502 m³, təxmin edilən yaşı isə 700-800 ildir.

Tədqiqatçılara görə, ağacdələnlər Qiperionun gövdəsinin ən üst hissəsini zədələmişlər. Bununlada onun böyüməsinin qarşısını alınmışdır. Gələcəkdə daha sürətli böyüyən Helios (2015-ci ildə 114.58 metr) Qiperionu keçə bilər. 2009-cu ildə aralarındakı fərq 1,2 metr olmuşdur&lt;ref name=Martin2006&gt;{{cite news|last=Martin|first=G|title=World's tallest tree, a redwood, confirmed|work=SFGate|date=2006-09-29|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F09%2F29%2FBAGBULF6NG1.DTL&amp;hw=hyperion&amp;sn=004&amp;sc=799|accessdate=2011-10-17|archive-date=2011-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126204514/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F09%2F29%2FBAGBULF6NG1.DTL&amp;hw=hyperion&amp;sn=004&amp;sc=799|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Mənbə ==
* [http://www.mdvaden.com/grove_of_titans.shtml Hyperion Redwood: More Information] {{ref-en}}{{v|15|10|2011}}
* [http://maps.google.ch/maps?q=41.211113,-124.002783&amp;num=1&amp;t=h&amp;sll=47.447389,-122.248525&amp;sspn=0.006295,0.006295&amp;gl=ch&amp;ie=UTF8&amp;ll=41.211108,-124.002777&amp;spn=0.003592,0.006539&amp;z=18 maps.google.ch əsasən ağacın yeri]{{ref-en}}{{v|15|10|2011}}
* [http://landmarktrees.net Complete Tallest Redwoods List:] Qiperion və dünyanın ən hündür ağacları {{ref-en}}
* [http://news.nationalgeographic.com/news/2007/01/070123-redwoods-video.html Video: World’s Tallest Tree Towers Over California] — National Geographic jurnalı {{ref-en}}

[[Kateqoriya:Məşhur ağaclar]]
[[Kateqoriya:Rekordlar]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyanın görməli yerləri]]</text>
      <sha1>nkxm3bhqtnu2yo1arlatt5mjchu4ruo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Ceyms</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701290</id>
    <revision>
      <id>9015293</id>
      <parentid>8883787</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="15u3r8v32vwy6zj8ndfnww6kkplwlhl" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}

'''II Ceyms''' və ya '''VII Ceyms''' ({{dil-en|James II of England and Ireland}} {{dil-en|James VII of Scotland}}) ({{DVTY}}) — [[İngiltərə]], [[Şotlandiya]] və [[İrlandiya]]nın sonuncu [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] [[kral]]ı. İngiltərə tarixində adının ikincisi, Şotlandiya tarixində isə yeddincisi olduğu üçün bəzi mənbələrə '''II Ceyms''', bəzilərində isə '''VII Ceyms''' olaraq anılır. Cəmi 3 il davam edən və [[1688]]-ci ildə baş tutan [[Şanlı inqilab]]la başa çatan səltənəti İngiltərə tarixində dini tolerantlıqla fərqləndi. [[Monarxiya]]-[[Parlament]] arasındakı mübarizəni bitirərək illərdir davam edən sivil və siyasi gərginliyə son qoydu.

II Ceymsin doğuşdan qazandığı taxt hüququ var idi və böyük qardaşı [[II Karl (İngiltərə kralı)|II Karl]]dan təslim aldığı bu səltənəti [[İngiltərə]], [[İrlandiya]] və [[Şotlandiya]] torpaqları üzərində davam edirdi. Ancaq onun [[İngiltərə]]də tətbiq etdiyi dini tolerantlıq ona qarşı bir silaha çevrildi. [[İngiltərə]] və [[Şotlandiya]] parlamentləri onun bu sahədə qəbul etdiyi qərarları qəbul etməsə də, II Ceyms bunları icra etməyə davam etdi. Məhz bu səbəblə, onun taxtdan devrilməsinə səbəb yürütdüyü dini siyasət deyil, siyasi iqtidarsızlığı oldu.

[[1688]]-ci ilin iyununda baş verən 2 skandal müxalif qüvvələri daha da alovlandırdı. Bunlardan ilki kralın [[10 iyun]]&lt;nowiki/&gt;da bir oğlan övladının dünyaya gəlməsi oldu. Belə ki, kral həyatda qalan 2 qız övladını (hər ikisi [[Protestantlıq|protestant]] şəxslərlə evli idi) vəliəhdlikdən çıxararaq, [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart|Ceyms Eduard]] adını verdiyi bu oğlunu [[vəliəhd]] elan etdi. Üstəlik vəliəhdin [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] inancına sadiq qalaraq böyüdüləcəyi və beləliklə, İngiltərə monarx ailəsinin artıq katolik şəcərə ilə davam edəcəyi bildirildi. İkinci skandal hadisə isə [[Anqlikan kilsəsi|İngiltərə Anqlikan kilsəsi]]nə mənsub 7 yepiskopun təhqiramiz şəkildə həbs edilərək mühakimə edilmələri oldu. Bu hadisə İngiltərə kilsəsinə qarşı qurulmuş bir qurma olaraq görüldü və [[30 iyun]]&lt;nowiki/&gt;da baş tutan məhkəmənin qərarı ilə məhkumlar azad edildilər. Bu isə kralın İngiltərədəki nüfuzunu tamamilə yox etdi. [[İngiltərə]] və [[Şotlandiya]]da baş verən anti-katolik üsyanlar artıq kralın taxtdan endirilməsi tələbiylə daha da böyüməyə başladı.

İngiltərənin öndə gələn siyasi xadimlərinin kralın həm kürəkəni, həm də bacısı oğlu olan [[III Vilhelm|Oranjlı Vilhelmi]] İngiltərə taxtına dəvət etmələri və onun [[5 noyabr]] [[1688]]-ci ildə Briksama gəlməsinin ardından II Ceymsin ordusu geriləməyə başladı. Ordudan qaçan əsgərləin rəqib cəbhədə yer aldığını görən kral isə [[23 dekabr]]&lt;nowiki/&gt;da [[Fransa]]ya qaçdı. [[1689]]-cu ilin fervalında toplanan xüsusi Parlament komitəsi kralın İngiltərə taxtını qoyub qaçdığını və kralın böyük qızı [[II Mariya|Mariya]] ilə əri [[III Vilhelm|Oranjlı Vilhelmin]] ortaq monarx olaraq İngiltərə səltənətinə sahib çıxdığını elan etdi. Bundan başqa İngiltərədəki hakimiyyətin artıq doğuşdan olaraq deyil, parlamentin təsdiqiylə baş tutacağı bildirildi. II Ceyms səltənətini bərpa etmək məqsədilə [[14 mart]] [[1689]]-cu ildə [[İrlandiya]]ya gəldi ancaq aprel ayında [[Şotlandiya]] parlamenti də İngiltərəni izlədi və onun səltənətini itirdiyini, eləcə də İngiltərənin yeni monarxlarına sadiq olduqlarını bildirdi. [[1690]]-cı ilin iyulunda baş tutan Boyn döyüşündəki məğlubiyyətin ardından Ceyms [[Fransa]]ya döndü və qalan həyatını [[Fransa krallığı|Fransa kralı]] [[XIV Lüdovik|XIV Lüdoviqin]] himayəsində sürgündə keçirdi. Çox zaman müxalifləri tərəfindən mütləqiyyətçi bir tiran olaraq təsvir edilsə də, [[XX əsr]]dən etibarən bir çox tarixçi onun dini tolerantlığını nümunə göstərərək əslində yaxşı tərəflərini üzə çıxarmağa çalışdılar.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===
* Ashley, Maurice (1996). ''The Glorious Revolution of 1688''. New York: Charles Scribner's Sons. ISBN 0-340-00896-2
* Belloc, Hilaire (1928). ''James the Second''. Philadelphia: J. B. Lippincott
* Callow, John (2000). ''The Making of King James II: The Formative Years of a King''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-2398-9
* Claydon, Tony (2008). &quot;William III and II&quot; ''Oxford Dictionary of National Biography'', online ed. Oxford University Press
* Devine, T. M. (2006). ''The Scottish Nation 1700–2007''. London: Penguin Books. ISBN 0–14–102769-X
* Harris, Tim (2006). ''Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720''. Penguin Books. ISBN 0-7139-9759-1
* Hilliam, David (1998). ''Kings, Queens, Bones &amp; Bastards''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3553-7
* Jones, J. R. (1988). ''The Revolution of 1688 in England''. Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-99467-0
* Kenyon, J. P. (1986). ''The Stuart Constitution 1603–1688, Documents and Commentary'', 2nd ed. Cambridge University Press. ISBN 0-521-31327-9

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Devrilmiş monarxlar]]
[[Kateqoriya:İngiltərə kralları]]
[[Kateqoriya:Roma-Katolik monarxları]]</text>
      <sha1>15u3r8v32vwy6zj8ndfnww6kkplwlhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Mariya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701342</id>
    <revision>
      <id>9015298</id>
      <parentid>7620151</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="kyupxofz26aeg56oww9by6udfxapoat" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[İngiltərə krallığı|İngiltərə]], [[Şotlandiya]] və [[İrlandiya]]nın [[kraliça]]sı|əvvəlki=[[II Ceyms]]|sonrakı=[[Anna Stüart]]|başlanğıc=11 aprel 1689|son=28 dekabr 1694}}'''II Mariya''' ({{Lang-en|Mary II of England}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə krallığı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya]]&lt;nowiki/&gt;nın kraliçası, [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in qızı.

== Mənbə ==

* Baxter, Stephen B., ''William III and the Defense of European Liberty, 1650–1702'' (1966) OCLC 473975225
* Chapman, Hester W., ''Mary II: Queen of England'' (1953) OCLC 753145632
* Churchill, Winston. ''A History of the English-Speaking Peoples: Age of Revolution''. Weidenfeld &amp; Nicolson, (2002). &lt;nowiki&gt;ISBN 0-304-36393-6&lt;/nowiki&gt;
* Claydon, Tony, ''William III: Profiles in Power'' (2002) &lt;nowiki&gt;ISBN 0-582-40523-8&lt;/nowiki&gt;
* Van der Kiste, John (2003) ''William and Mary''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-7509-3048-9&lt;/nowiki&gt;.
* Waller, Maureen (2006). ''Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England''. London: John Murray. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-7195-6628-8&lt;/nowiki&gt;.
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İngiltərə kralları]]</text>
      <sha1>kyupxofz26aeg56oww9by6udfxapoat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015299</id>
      <parentid>9015298</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1275" sha1="dwwxue5r34oeqw7wxh4nilj0gz9cbx0" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[İngiltərə krallığı|İngiltərə]], [[Şotlandiya]] və [[İrlandiya]]nın [[kraliça]]sı|əvvəlki=[[II Ceyms]]|sonrakı=[[Anna Stüart]]|başlanğıc=11 aprel 1689|son=28 dekabr 1694}}'''II Mariya''' ({{Lang-en|Mary II of England}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə krallığı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya]]&lt;nowiki/&gt;nın kraliçası, [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in qızı.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===
* Baxter, Stephen B., ''William III and the Defense of European Liberty, 1650–1702'' (1966) OCLC 473975225
* Chapman, Hester W., ''Mary II: Queen of England'' (1953) OCLC 753145632
* Churchill, Winston. ''A History of the English-Speaking Peoples: Age of Revolution''. Weidenfeld &amp; Nicolson, (2002). &lt;nowiki&gt;ISBN 0-304-36393-6&lt;/nowiki&gt;
* Claydon, Tony, ''William III: Profiles in Power'' (2002) &lt;nowiki&gt;ISBN 0-582-40523-8&lt;/nowiki&gt;
* Van der Kiste, John (2003) ''William and Mary''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-7509-3048-9&lt;/nowiki&gt;.
* Waller, Maureen (2006). ''Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England''. London: John Murray. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-7195-6628-8&lt;/nowiki&gt;.

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İngiltərə kralları]]</text>
      <sha1>dwwxue5r34oeqw7wxh4nilj0gz9cbx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rasim Cabbarov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705679</id>
    <revision>
      <id>9015397</id>
      <parentid>8811734</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi-təşkilati fəaliyyəti */</comment>
      <origin>9015397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11465" sha1="qqdj9ydmb1qce1m0i4eye7tq7q5lnmz" xml:space="preserve">{{əhəmiyyət}}
{{Alim
 |piktoqram            = &lt;!--yalnız riyaziyyat, fizika, kimya, biologiya, tibb, tarix, arxeologiya və musiqi variantlarından birini seçin--&gt;
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = Rasim Baba oğlu Cabbarov
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 06.10.1969
 |doğum yeri           = [[Masallı]] r. [[Ərkivan]] kəndi
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = Azərbaycan
 |milliyyəti           = Azərbaycanlı
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = Baba Cabbarov
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = Yarımkeçiricilər və dielektrikler fizikası
 |elmi dərəcəsi        = [[Dosent]]
 |elmi adı             = fizika elmləri doktoru
 |iş yeri              = [[AMEA]], Fizika İnstitutu
 |alma-mater           = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = Gulnaz Qəhəmanova, Teymur Orucov, Samirə Məmmədova, Çıngiz Sultanov, Rövşən Həsənov
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Rasim Baba oğlu Cabbarov''' (06 oktyabr, 1969) — fizika elmləri doktoru, dosent, AMEA-nın fizika İnstitutunun əməkdaşı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fizika İnstitutunun elmlər doktorları: Rasim Cabbarov |url=http://science.gov.az/az/forms/doktora-nauk-instituta-fiziki/826 |access-date=2021-05-31 |archive-date=2022-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702220435/https://science.gov.az/az/forms/doktora-nauk-instituta-fiziki/826 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Həyatı ==
1969-cu il, oktyabrın 6-da [[Masallı]] rayon [[Ərkivan]] kəndində anadan olmuş, 1987-ci ildə kənd orta məktəbi bitirdikdən sonra elə həmin il, M. Ə. Rəsulzadə adına [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1993-cü ildə oranı &quot;fizik və fizikşünas&quot; ixtisası üzrə bitirmişdir. 1988–1989 il ərzində Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur.

== Təhsili ==
İnstitutu bitirdikdən sonra, 1993-cü ildə AMEA Fizika İnstitunda &quot;Yarımkeçiricilər fizikası&quot; ixtisası üzrə əyani aspiranturaya daxil olmuş və 1996-cı ildə aspiranturanı bitirərək, institutun &quot;yarımkeçiricilərdə tarazlıqda olmayan elektron prosesləri&quot; laboratoriyasında kiçik elmi işçi vəzifəsində əmək fəaliyyətimə başlamışdır. 1996-cı ildə böyük elmi işçi, 2003-cü ildə isə aparıcı elmi işçi vəzifəsinə seçilmişdir. Hal-hazırda AMEA Fizika institinun bionanostrukturlar fizikası laboratoriyasında aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır.

1996-cı ildə, Fizika İnstitunun ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və 1996-cı ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi adına layiq görülmüşdür. 2006-cı il Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən Dosent elmi adına layıq görülmüşdür. 2007-ci il Fizika İnstitunun ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında doktorluq dissertasiya müdafiə etmiş və 2008-ci il Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən fizika-riyaziyyat elmlər doktoru elmi adına layiq görülmüşdür.

R. Cabbarov yarımkeçiriciler fizikası və bərk cisim elektronikası sahəsinin inkişafında xidmətləri olan və bu elmi istiqaməti tədqiqatları ilə
zənginləşdirən tanınmış fizik alim və mütəxəssisdir. Innovativ GaN tipli çoxqat kvant çuxurlarının alınma texnologiyası və onlar əsasında fosfor çevirici ağ LED işıqlarının yaradılması və inkişaf etdirilməsi, onların işıq parametirlərin artırılması istiqamətində apardığı elmi araşdırmaların nəticələri nüfuzlu xarici elmi jurnallarda dərc olunmuşdur. Vizualizasiya və işıqlanmada istifadə üçün lüminofor materialların alınması, optik xassələrinin tədqiqi və lüminofor materialların telekommunikasiyada və ümumi işıqlanmada tətbiqləri istiqamətində ixtisaslaşmış mütəxəsisdir. Nadir-torpaq ionlarının şüalanma keçidlərinin spektroskopiyasının tədqiqi, şüalanma keçidlərinin müxtəlifliyi hesabına lüminofor materiallarda şüalanmanın rəngini və enerjinin çevrilmə effektivliyinin dəyişməsi mümkünlüyü onun tədqiqatlarında layiqincə öyrənilmişdir. Karbon nanoborularının (bir və çoxdivarlı) Neft məhsullarından alınması, xassələrinin tədqiqi və onların Polimer nanokompozit texnologiyasında tətbiqi sahəsində cox böyük uğurlar əldə etmişdir. R. B. Cabbarovun əsərlərinə xarici və ölkə alimlərinin monoqrafiya və elmi məqalələrində çox sayda istinadlar vardır. R. B. Cabbarovun rəhbərliyi altında 3 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilib müvəffəqiyyətlə müdafiə olunmuşdur. Müntəzəm olaraq Beynəlxalq və Respublika elmi konfranslarda məruzə ilə iştirak edir.

== Beynəlxalq əməkdaşlıq ==
Rasim Cabbarov Fransanin P.və M. Küri Universitetində bir neçə il çalışmış və bu günə qədər də elmi əməkdaşlığı davam etdirir. Almaniyanın Ulm Universitetinin Optoelektronika İnstitutunda çalışmış, Türkiyənin qazi Universiteti Fotonik Araşdırma mərkəzi ilə birgə elmi layihələr yerinə yetirmişdir. 2002-ci ildən bir cox beynəlxalq fərdi və kollektiv qrant layihələrin qalibi olmuş və uğurla tamamlamışdır.
* Fellowships NATO Science programme (Laboratoire D’Optique des solides, CNRS Universite P. et M. Curie, Paris, France) 2002–2003
* NATO Science Programme &quot;Cooperative Science and Technology Sub-Programme, COLLABORATIVE LINKAGE GRANT Nr.979350, 2003–2004
* INTAS Fellowship Grant for Young Scientist INTAS Ref. Nr.03-55-1051 2003–2005
* INTAS Collaborative Call 2006, INTAS Ref. Nr. 06-1000017-8536, 2006–2008
* NATO Collaborative Linkage Grant CLG 982989, 2007–2009
* CNRS/ANAS (France-Azerbaijan) project &quot;Solid-state lighting for general illumination&quot; 2010–2011
* Azərbaycan respublikası dövlət neft şirkətinin elm fondu layihə müsabiqəsi. &quot;Karbon nanoborularının Neft məhsullarından alınması və onların Polimer nanokompozit texnologiyasında tətbiqi&quot; 2014–2016
* &quot;Germanium based sensors and infrared light emitting diodes for the integration with silicon platform&quot; (Italy-Azerbaijan)- bilateral project.

== Elmi yaradıcılığı ==
* Müyyən edilmişdir ki, II-III-VI:Eu2+ (II-Ca, Sr, Ba; III-Ga, Al; VI-S, O) tipli fosfor birləşmələr mavi işıqla effektiv olaraq həyəcanlanırıar ki, bunlarda ağ rəngli fosfor çevirici LED- işıqlarının alınmasında geniş istifadə olunurlar.
* Nadir-torpaq ionlarının şüalanma keçidlərinin müxtəlifliyi hesabına lüminofor materiallarda şüalanmanın rəngini və enerjinin çevrilmə effektivliyinin dəyişməsi və bunlar əsasında qeyri üzvü elektrolüminessensiya displeylərinin yaradılması mümkünlüyü göstərilmişdir.
* GaN-əsaslı LED kvant strukturlarında möcud olan yaşıl oblast (green gap) probleminin həlli istiqamətində çoxqat kvant çuxurlarının yetişdirilməsində semipolar istiqamətinin secilməsi ilə şüalanma intensivliyinin dəfələrlə artmasına nail olunmuşdur.
* İnnovativ həllər hesabına yaradılmış LED fosfor çevirici ağ işıq və İmpuls çeviricisi (Driver-Intellegent and Isolated Power Supply) ən son Chip on Board (lövhə üzərində çip) texnologiyası əsasında yaradılmış, elektro optik parametrləri (Lumen effektivliyi: 120 Lm/Vt, rəng koordinatları: x=0.3580, y=0.400, korrelyasiya rəng temperaturu CCT=4755 K) təyin edilmiş, küçə və prospektlərdə həmçinin Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gəmi və katerləri, sahil postlarında işıqla siqnal mübadiləsinin aparılması üçün istifadəyə tam yararlı olduğu təsdiqlənmişdir. Yaradılan prototiplərin (100Vt-lıq) Bakı şəhərində küçə və prospektlərdə işıqlanma sistemlərində hazirda istifadə olunan (250–400Vt-lıq) ənənəvi lampaların işıq korpuslarını dəyişdirmədən əvəzlənməsi pilot layihələrlə təsdiqini tapmışdır.
* Neft tullantılarında Bir və coxdivarlı Karbon nanoboruları A- CVD texnologiyası əsasında alınmış, polimer/nanokompozitlər innovativ materiallar alınmışdır.
* Su hövzələrinin səthindən neft təbəqələrinin təmizlənməsi üçün Yeni Adsorbent material- KNB- əsaslı qranulşəkilli və süngər tipli hidrofob absorbentlər alınmışdır.
* Karbon nanoboru əsasında Radio-uducu (antiradar) örtük materialı alınmışdır ki, bunlarda hərbi sənayedə istifadə üçün çox boyük prespektivlər kəsb edir.

== Elmi əsərləri ==
* R. Jabbarov et.al. J. Phys.: Condens. Matter 2002, 14, pp.13693–13703.
* R. Jabbarov et.al. Journal of the Electrochem. Society. 2003, 150 (1), p. G62-G-65.
* R. Jabbarov et.al. J. of Physics and Chemistry of Solids. 2005, v. 66, Issue 6, p.1049–1056.
* R. Jabbarov et.al. J. of the Electrochem. Society, 2006, 153(3), G253-G258.
* R. Jabbarov et.al. Phys. Stat. Sol.(a), 2009, N.2, 287–292.
* R. Jabbarov et.al. J. of Advances in Physics, 2015, Vol. 11, No. 4, pp.3229–3240
* R. Jabbarov et.al. Advances in Materials Physics and Chemistry, 2016, 6, 105–112
* R. Jabbarov et.al. Journal of Spectroscopy, Volume 2015, Article ID 541958, 12 pages
* R. Jabbarov et.al. Applied Surface Science 360, 2016, 157–163

== Elmi-təşkilati fəaliyyəti ==
* [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası|Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK]]-ın fizika və astronomiya elmləri üzrə ekspert şurasının sədridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AAK EKSPERT ŞURALARI |url=http://www.aak.gov.az/single/473 |access-date=2021-05-31 |archive-date=2022-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619000554/http://www.aak.gov.az/single/473 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan Respublikasındakı Nanotexnologiyalar üzrə elmi şuranın elmi katibidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Respublika Nanotexnologiyalar üzrə elmi şurası |url=http://shura.ict.az/az/content/27 |access-date=2021-05-31 |archive-date=2021-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519013347/https://shura.ict.az/az/content/27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Elm Tarixi (jurnal)|History of Science]]&quot; beynəlxalq elmi-nəzəri araşdırmalar jurnalının 3-cü sayından jurnalın &quot;Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri&quot; üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“History of Science” jurnalının redaksiya heyətinin üzvləri |url=https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |access-date=2026-07-30 |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312061536/https://academygate.org/journal/detail/2#tab2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA]]
* [[Fizika İnstitutu]]
* [[Elm Tarixi (jurnal)|&quot;History of Science&quot; jurnalı]]
* [[Ələddin Məlikov]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://scholar.google.com/citations?hl=en&amp;user=sCyF74wAAAAJ Google Scholar səhifəsi]</text>
      <sha1>qqdj9ydmb1qce1m0i4eye7tq7q5lnmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amar (film, 2017)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709676</id>
    <revision>
      <id>9015182</id>
      <parentid>9013292</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstehsal */</comment>
      <origin>9015182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6039" sha1="taz3wyivxy9gwx9vlskwx1ispelmeg2" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Amar
 |orijinal adı       = [[İspan dili|isp]]. Amar: Con tu amor hasta el fin del mundo
 |digər adı          = Loving
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Estepan Krespo
 |ssenarist          = 
* Estepan Krespo
* Mario Fernandez Alonso
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
* Stefan Şmits
* Maria Zamora
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Adolfo Nunez
 |rollarda           = 
* Maria Pedraza
* Pol Monen
* Natalia Tena
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = İspaniya
 |şüar               = 
 |janr               = Romantik
 |ilk baxış          = 21 aprel, 2017
 |dil                = İspan dili
 |ölkə               = İspaniya
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = Avalon
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = Rəngli
 |vaxt               = 1 saat 45 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2017
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Amar: Səninlə dünyanın sonuna qədər''' ([[İngilis dili|ing]]. Amar: With You Until the End of the World) — Estepan Kresponun rejissorluğunda 2017-ci il ispan romantik-dram filmi.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt5479616/ Amar.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.filmaffinity.com/us/film147555.html  Amar (2017).] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ineditofilms.com/amar-2017-de-esteban-crespo/ AMAR (2017) de Esteban Crespo.]  Ineditofilms - Cine inédito e independiente. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Baş rollarda Mariya Pedraza və Pol Monen Nataliya Tena çıxış edir.

== Məzmun ==
Laura və Karlos bir-birlərini hər gün son günləriymiş kimi sevən iki sevgilidir. Öz həyatını müstəqil şəkildə idarə etmək və anasının nəzarətindən çıxma arzusuyla hərəkət edən Laura [[Hamiləlik|hamilə]] qalmağın xəyalını qurur. Laura da, Karlos da dünyada öz yerlərini tapmaq arzusundadırlar. Bir ildən sonra daha da yetkinləşəndə bir-birlərinə qarşı duyduqları dərin hislər sadəcə xatirədir.

== Rollarda ==
* Maria Pedraza — Laura
* Pol Monen — Karlos
* Qreta Fernandez — Lola
* Natalia Tena — Merçi (Lauranın anası)
* Narko Fresneda — Lauranın atası
* Maria Saballaero — Marta
* Jorqe Silvestr — El-Moro
* Paz Munoz — Sunanna
* Qustavo Salmeron — Pablo
* Corc Motos — Karlosun qardaşı
* Antonio Valero — Karlosun atası
* Sonia Almarça — Karmen
* Marta Belenquer&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/espana/comunidad-valenciana/abci-cine-amar-historia-desamor-adolescente-valencia-muda-y-abstracta-como-telon-fondo-201704211350_noticia.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.abc.es%2Fespana%2Fcomunidad-valenciana%2Fabci-cine-amar-historia-desamor-  Moreira, Marta (21 April 2017). &quot;«Amar», una historia de desamor adolescente con una Valencia muda y abstracta como telón de fondo&quot;.]İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== İstehsal ==
Amar:Səninlə dünyanın sonuna qədər (isp. Amar: Con tu amor hasta el fin del mundo)  rejissor Esteban Kresponun ilk tammetrajlı bədii filmidir.&lt;ref&gt;[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-amar-esteban-crespo-38895/ 'Amar': La inverosimilitud y la poca química del primer amor de Esteban Crespo.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Film Kresponun özünün rejissoru olduğu və Aida Folç ilə Alberto Ferreyronun rol aldığı &quot;Amar&quot; qısametrajlı filmi əsasında çəkilmişdir.&lt;ref&gt;[https://cineuropa.org/en/newsdetail/326784/ Amar: With you until the end of the world.] Cineuropa. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Ssenari Esteban Krespo və Mario Fernandes Alonso tərəfində birgə yazılmışdır. Filmin prodüserləri Ştefan Şmits və Mariya Samora olmuşdur. Film Avalon PC, Filmeu və Amar la Pelicula AİE şirkətlərinin birgə istehsalıdır. Eyni zamanda layihə TVE, İCAA, İCO, Filmin və Valensiya Muxtar Hökumətinin dəstəyi və iştirakı ilə ərsəyə gəlmişdir.

== Buraxılış ==
Film 19 mart 2017-ci ildə 20-ci Malaqa İspan Film Festivalında təqdim olunub. Avalon tərəfindən yayımlanan film 21 aprel 2017-ci ildə İspaniyada kinoteatrlarda nümayiş olunub.

== Mükafatlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İl
!Mükafat
!Kateqoriya
!Namizəd
!Nəticə
!İstinad
|-
|2018
|Kino Yazıçıları Dərnəyinin (CEC) 73-cü Medalları 
|Ən yaxşı yeni aktyor
|Pol Monen
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;[https://www.audiovisual451.com/la-libreria-y-el-autor-con-ocho-las-candidaturas-favoritas-en-las-medallas-cec-2018/ ‘La librería’ y ‘El autor’, con ocho candidaturas, favoritas en las Medallas CEC 2018.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cineytele.com/2018/01/30/la-libreria-de-isabel-coixet-fue-la-gran-vencedora-de-las-medallas-cec-2018/ ‘La librería’ de Isabel Coixet fue la gran vencedora de las Medallas CEC 2018.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|32-ci QOYA Mükafatları
|Ən yaxşı yeni aktyor
|Pol Monen
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;[https://www.premiosgoya.com/pelicula/amar/ Amar.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2028.&lt;/ref&gt;
|}

== Həmçinin bax ==

* [[9 mahnı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın melodram filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə filmlər]]</text>
      <sha1>taz3wyivxy9gwx9vlskwx1ispelmeg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015196</id>
      <parentid>9015182</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <origin>9015196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6789" sha1="ib33ks9erc8k4roeef6picmm5wfa4l5" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Amar
 |orijinal adı       = [[İspan dili|isp]]. Amar: Con tu amor hasta el fin del mundo
 |digər adı          = Loving
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Estepan Krespo
 |ssenarist          = 
* Estepan Krespo
* Mario Fernandez Alonso
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
* Stefan Şmits
* Maria Zamora
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Adolfo Nunez
 |rollarda           = 
* Maria Pedraza
* Pol Monen
* Natalia Tena
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = İspaniya
 |şüar               = 
 |janr               = Romantik
 |ilk baxış          = 21 aprel, 2017
 |dil                = İspan dili
 |ölkə               = İspaniya
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = Avalon
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = Rəngli
 |vaxt               = 1 saat 45 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2017
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Amar: Səninlə dünyanın sonuna qədər''' ([[İngilis dili|ing]]. Amar: With You Until the End of the World) — Estepan Kresponun rejissorluğunda 2017-ci il ispan romantik-dram filmi.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt5479616/ Amar.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.filmaffinity.com/us/film147555.html  Amar (2017).] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ineditofilms.com/amar-2017-de-esteban-crespo/ AMAR (2017) de Esteban Crespo.]  Ineditofilms - Cine inédito e independiente. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Baş rollarda Mariya Pedraza və Pol Monen Nataliya Tena çıxış edir.

== Məzmun ==
Laura və Karlos bir-birlərini hər gün son günləriymiş kimi sevən iki sevgilidir. Öz həyatını müstəqil şəkildə idarə etmək və anasının nəzarətindən çıxma arzusuyla hərəkət edən Laura [[Hamiləlik|hamilə]] qalmağın xəyalını qurur. Laura da, Karlos da dünyada öz yerlərini tapmaq arzusundadırlar. Bir ildən sonra daha da yetkinləşəndə bir-birlərinə qarşı duyduqları dərin hislər sadəcə xatirədir.

== Rollarda ==
* Maria Pedraza — Laura
* Pol Monen — Karlos
* Qreta Fernandez — Lola
* Natalia Tena — Merçi (Lauranın anası)
* Narko Fresneda — Lauranın atası
* Maria Saballaero — Marta
* Jorqe Silvestr — El-Moro
* Paz Munoz — Sunanna
* Qustavo Salmeron — Pablo
* Corc Motos — Karlosun qardaşı
* Antonio Valero — Karlosun atası
* Sonia Almarça — Karmen
* Marta Belenquer&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/espana/comunidad-valenciana/abci-cine-amar-historia-desamor-adolescente-valencia-muda-y-abstracta-como-telon-fondo-201704211350_noticia.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.abc.es%2Fespana%2Fcomunidad-valenciana%2Fabci-cine-amar-historia-desamor-  Moreira, Marta (21 April 2017). &quot;«Amar», una historia de desamor adolescente con una Valencia muda y abstracta como telón de fondo&quot;.]İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== İstehsal ==
Amar:Səninlə dünyanın sonuna qədər (isp. Amar: Con tu amor hasta el fin del mundo)  rejissor Esteban Kresponun ilk tammetrajlı bədii filmidir.&lt;ref&gt;[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-amar-esteban-crespo-38895/ 'Amar': La inverosimilitud y la poca química del primer amor de Esteban Crespo.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Film Kresponun özünün rejissoru olduğu və Aida Folç ilə Alberto Ferreyronun rol aldığı &quot;Amar&quot; qısametrajlı filmi əsasında çəkilmişdir.&lt;ref&gt;[https://cineuropa.org/en/newsdetail/326784/ Amar: With you until the end of the world.] Cineuropa. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Ssenari Esteban Krespo və Mario Fernandes Alonso tərəfində birgə yazılmışdır. Filmin prodüserləri Ştefan Şmits və Mariya Samora olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://www.20minutos.es/cinemania/criticas/amar-79290/ Pinilla, Sergio F. (18 April 2017). &quot;Amar&quot;.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Film Avalon PC, Filmeu və Amar la Pelicula AİE şirkətlərinin birgə istehsalıdır. Eyni zamanda layihə TVE, İCAA, İCO, Filmin və Valensiya Muxtar Hökumətinin dəstəyi və iştirakı ilə ərsəyə gəlmişdir.

== Buraxılış ==
Film 19 mart 2017-ci ildə 20-ci Malaqa İspan Film Festivalında təqdim olunub.&lt;ref&gt;[https://www.lavanguardia.com/vida/20170319/421013096632/esteban-crespo-trae-al-festival-de-malaga-amar-una-pelicula-sobre-el-amor-adolescente.html  &quot;Esteban Crespo trae al Festival de Málaga 'Amar', una película sobre el amor adolescente&quot;.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Avalon tərəfindən yayımlanan film 21 aprel 2017-ci ildə İspaniyada kinoteatrlarda nümayiş olunub.{{cite web |url= https://www.espinof.com/estrenos/estrenos-de-cine-21-de-abril-amar-a-john-wick-y-la-alta-sociedad|title= Estrenos de cine | 21 de abril | Amar a John Wick y la Alta Sociedad
|author= |date= 21 Abril 2017
|website= |publisher= LuciaRos|language= |access-date= 29 iyl 2026|archive-url= |archive-date= }}

== Mükafatlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İl
!Mükafat
!Kateqoriya
!Namizəd
!Nəticə
!İstinad
|-
|2018
|Kino Yazıçıları Dərnəyinin (CEC) 73-cü Medalları 
|Ən yaxşı yeni aktyor
|Pol Monen
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;[https://www.audiovisual451.com/la-libreria-y-el-autor-con-ocho-las-candidaturas-favoritas-en-las-medallas-cec-2018/ ‘La librería’ y ‘El autor’, con ocho candidaturas, favoritas en las Medallas CEC 2018.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cineytele.com/2018/01/30/la-libreria-de-isabel-coixet-fue-la-gran-vencedora-de-las-medallas-cec-2018/ ‘La librería’ de Isabel Coixet fue la gran vencedora de las Medallas CEC 2018.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2026.&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|32-ci QOYA Mükafatları
|Ən yaxşı yeni aktyor
|Pol Monen
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;[https://www.premiosgoya.com/pelicula/amar/ Amar.] İstifadə tarixi: 28 iyul 2028.&lt;/ref&gt;
|}

== Həmçinin bax ==

* [[9 mahnı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın melodram filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə filmlər]]</text>
      <sha1>ib33ks9erc8k4roeef6picmm5wfa4l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fayl:Sara xanım Topçubaşova.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>716420</id>
    <revision>
      <id>9015469</id>
      <parentid>6104624</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="g3bgdcoxh9ureq8xnn56uep3w8d5d7c" xml:space="preserve">== Xülasə ==
{{Şəkil məlumatı 
| izah           = Sara xanım Topçubaşova (1899–1982)
| mənbə          = Ceyhun Nəbi. Sovetlərlə üz-üzə. Bakı: Alatoran nəşriyyatı. 2018. səh. 186. ISBN 978-9953-8068-4-5.
| tarix          = naməlum
| müəllif        = naməlum
}}

{{Azad olmayan fayl
| izahı          = Sara xanım Topçubaşova (1899–1982)
| mənbə          = Ceyhun Nəbi. Sovetlərlə üz-üzə. Bakı: Alatoran nəşriyyatı. 2018. səh. 186. ISBN 978-9953-8068-4-5.
| yaranma tarixi = naməlum
| müəllif        = naməlum
}}

[[Kateqoriya:Vikipediyadakı şəxslərin şəkilləri]]</text>
      <sha1>g3bgdcoxh9ureq8xnn56uep3w8d5d7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fayl:Əşrəf bəy Sultanov.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>716421</id>
    <revision>
      <id>9015470</id>
      <parentid>6104625</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="3ur6fxwbyf8i9x7717l97gbq0pjjovj" xml:space="preserve">== Xülasə ==
{{Şəkil məlumatı 
| izah           = Əşrəf bəy Sultanov (1891–1969)
| mənbə          = Ceyhun Nəbi. Sovetlərlə üz-üzə. Bakı: Alatoran nəşriyyatı. 2018. səh. 186. ISBN 978-9953-8068-4-5.
| tarix          = naməlum
| müəllif        = naməlum
}}

{{Azad olmayan fayl
| izahı          = Əşrəf bəy Sultanov (1891–1969)
| mənbə          = Ceyhun Nəbi. Sovetlərlə üz-üzə. Bakı: Alatoran nəşriyyatı. 2018. səh. 186. ISBN 978-9953-8068-4-5.
| yaranma tarixi = naməlum
| müəllif        = naməlum
}}

[[Kateqoriya:Vikipediyadakı şəxslərin şəkilləri]]</text>
      <sha1>3ur6fxwbyf8i9x7717l97gbq0pjjovj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Burqon şəhərləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>724443</id>
    <revision>
      <id>9015260</id>
      <parentid>6176708</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi; [[Kateqoriya:Burqundiya]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="kfkzk1i5inrskkjtq674mzr4416x9eq" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Burqundiya|şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]</text>
      <sha1>kfkzk1i5inrskkjtq674mzr4416x9eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Köhnə ingilis dili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730923</id>
    <revision>
      <id>9015110</id>
      <parentid>7446106</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6400" sha1="j8u1pjp4s35t6c8zd9z6wu0driw8n0d" xml:space="preserve">{{Dil məlumat qutusu
 |rəng                     = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir!--&gt;
 |adı                      = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir!--&gt;
 |orijinal adı             = 
 |ölkələr                  = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir!--&gt;
 |regionlar                = 
 |rəsmi dil                = 
 |tənzimləyən təşkilat     = 
 |danışanların sayı        = nəfər.
 |reytinq                  = 
 |status                   = 
 |ölü dil                  = 
 |kateqoriya               = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir!--&gt;
 |təsnifatı                = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir! Hər bir takson yeni sətirdən yazılmalı və ondan əvvəl  :, ::, ::: və s. işarələr qoyulmalıdır--&gt;
&lt;!-- [[??? dilləri|??? ailə]]--&gt;
&lt;!-- :[[??? dilləri|??? qol]]--&gt;
&lt;!-- ::[[??? dilləri|??? qrup]]--&gt;
&lt;!-- :::[[??? dilləri|??? yarımqrup]] və s.--&gt;
 |yazı                     = 
 |QOST 7.75–97             = 
 |ISO1                     = 
 |ISO2                     = 
 |ISO3                     = &lt;!-- Qeyd etmək vacibdir!--&gt;
}}

'''Köhnə İngilis dili''' — (Köhnə İngiliscə Anglo-Saxon və ya Anglo-Saksonların özlərinin adlandırdığı kimi Englisc) indiki [[İngiltərə]] və [[Cənub]]i [[Şotlandiya]]nın bəzi hissələrində V əsrin ortalarından XII əsrin ortalarına qədər danışılmış [[ingilis dili]]nin qədim forması. Bu dil Qərbi German dillərindən biri idi və buna görə də Köhnə Friz və Köhnə Sakson dilləri ilə yaxından əlaqəli idi. Bundan əlavə, dil Şimali German dil qrupu olan qədim norveç dilinin də böyük təsiri altında olmuşdur.

== İnkişafı ==

Köhnə ingilis dili statik bir dil deyildi və V əsrdə İngiltərəni meydana gətirən Anglo-Sakson miqrasiyalarından 1066-cı ildə dili böyük ölçüdə dəyişdirən Norman istilasına qədər 700 il ərzində istifadə edilmişdir. Bu ilk dövrlərdə dil, Kelt dilini və Danelav kimi tanınan İngiltərənin şərqində və şimalında geniş ərazilərdə hökmranlıq edən vikinqlərə hücum edərək Qədim Norveç dilini mənimsəmişdir.

=== German mənşəyi ===

Köhnə İngilis dilini formalaşdıran ən mühüm qüvvələrdən biri onun german lüğəti, cümlə quruluşu və [[Avropa]] qitəsindəki qardaş dilləri ilə paylaşdığı qrammatik strukturudur. Bu xüsusiyyətlərin bəziləri Qərbi German dil ailəsinə aid olsa da, bəziləri bütün german dillərinin kökü sayılan proto-german dil ailəsindən miras qalmışdır. Həmçinin, bütün obyektlərə, o cümlədən hərəkətsiz obyektlərə də cins verilmişdir: məsələn, sēo sunne (Müasir ingilis dilində: Sun &quot;[[günəş]]&quot;) dişi olarkən, se mōna (Müasir ingilis dili: Moon &quot;[[ay]]&quot;) isə erkək sayılır. (Müasir Alman dilində də belədir. Məsələn die Sonne, der Mond...)

=== Latın dillərinin təsiri ===

Savadlı və oxuma-yazma bacaran əhalinin əksəriyyəti (kahinlər və s.) Avropada dövrün lingua francası sayılan Latın dilində yüksək bacarıq sahibi idilər. Bəzən latın sözünün köhnə ingilis dilinə daxil olduğu təxmini vaxtı linqvistik variasiyadan təxmin etmək olar. Latın dillərinin köhnə ingilis dilinə təsiri 3 zaman dilimində öyrənilir. Birincisi, sakslar Avropanı tərk edərək İngiltərəyə gedəndə baş verir. İkincisi, anqlo-saksların [[xristianlıq|xristianlığı]] qəbul etmələri və latındilli kahinlərin geniş yayılması ilə başlayır. Son və ən mühüm Latın mənşəli sözlərə keçid 1066-cı ildə Norman işğalı dövründə baş verir. Hər nə qədər Norse dilinin sözlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi köhnə ingilis dilinin leksikonuna daxil olmuşdusa da, bu Oïl dilinin sözlərinin əksəriyyəti klassik Latın dilindən götürülmüşdür. Dildə böyük dəyişikliklərə səbəb olan bu Norman işğalı həm də Köhnə İngilis dilinin sonu və Orta İngilis dilinin başlanğıcı hesab olunur.

[[Run əlifbası|Runik]] (futork və ya fuþork) əlifbasından [[latın əlifbası]]na keçidlə dil daha çox dəyişikliyə məruz qalır. Bu da dil üzərində inkişaf üçün təzyiqi artırdı. Qədim ingilis dilində sözlər oxunduğu kimi yazılırdı; Müasir ingilis dilində tələffüz edilməyən &quot;knight&quot;dakı &quot;k&quot; səsi kimi tələffüz olunmayan səslər əslində köhnə ingilis dilində tələffüz olunurdu. Bu dəyişikliyin əks təsirlərindən biri sözlərin fonetik tələffüzünün dəyişməsi idi. Bir söz müəllifin ləhcəsini əks etdirirdi. Söz bir müəllifdən digərinə, hətta eyni müəllifin bir əsərindən digərinə dəyişə bilər. Məsələn, “and” bağlayıcısı &quot;and&quot; və ya &quot;ond&quot; kimi tələffüz edilə bilərdi.

Buna görə də Köhnə İngilis dilinin orfoqrafiyası Müasir İngilis dilindən daha mürəkkəb görünə bilər, baxmayaraq ki, bunun ən azı bəzi mövcud tələffüzləri əks etdirdiyi iddia edilir, lakin bir çox hallarda Müasir İngilis dilində bu hal müşahidə edilmir. Bu gün Köhnə İngilis dilini öyrənənlərin əksəriyyəti əvvəlcə dili sadələşdirilmiş formada görüb dilin əsas xüsusiyyətlərini öyrəndikdən sonra müxtəlif orfoqrafiyaları öyrənə bilirlər.

=== Vikinqlərin təsiri ===

Köhnə ingilis dilindəki əcnəbi sözlərin ikinci mənbəyi IX-X əsrlərdə vikinqlərin istilaları zamanı dilə daxil olan Skandinaviya mənşəli sözlərdir. Bir çox yaşayış məntəqələrinin adlarından başqa, bunlara çox vaxt əsas sözlər və Danelaw hakimiyyəti ilə bağlı olanlar da daxil idi. Vikinqlər qədim ingilis dili ilə ümumi kökü proto-german dillərindən gələn qədim norveç dilində danışırdılar.

== Söz nümunələri ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Qədim ingilis dili
! Müasir ingilis dili
! Müasir alman dili
! Azərbaycan dili
|-
| hwætnj

| what
| was
| nə
|-
| fæder
| father
| Vater
| ata
|-
| modor
| mother
| Mutter
| ana
|-
| todæg
| today
| heute
| bu gün
|-
| nama
| name
| Name
|  ad
|}

=== Şəxs əvəzlikləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Qədim ingilis dili
! Müasir ingilis dili
! Müasir alman dili
! Azərbaycan dili
|-
| ic
| I
| ich
| mən
|-
| þu
| you
| du
| sən
|-
| he (E), heo (D), hit (N)
| he, she, it
| er,sie,es
| O
|-
| wi
| we
| wir
| biz
|-
| ge
| you (plural)
| ihr
| siz
|-
| hie
| they
| sie
| onlar
|-
|}

[[Kateqoriya:İngilis dili]]</text>
      <sha1>j8u1pjp4s35t6c8zd9z6wu0driw8n0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Redaktə sayına görə vikipediyaçıların siyahısı/daxili</title>
    <ns>4</ns>
    <id>751938</id>
    <revision>
      <id>9015132</id>
      <parentid>9014513</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YBot</username>
        <id>144716</id>
      </contributor>
      <comment>Yeniləmə</comment>
      <origin>9015132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8981" sha1="q9k4xcese7u5dg41sye46uk3bbksd1a" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! İstifadəçi
! Redaktə sayı
! İstifadəçi qrupları
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''200.000+'''&lt;/center&gt;
|-
| 1
| [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]
| align=&quot;center&quot; | 461.374
| İN
|-
| 2
| [[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]]
| align=&quot;center&quot; | 363.675
| BR, İN
|-
| 3
| [[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]
| align=&quot;center&quot; | 255.325
| İN
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''100.000 - 200.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 4
| [[İstifadəçi:Vago|Vago]]
| align=&quot;center&quot; | 192.865
| AP
|-
| 5
| [[İstifadəçi:Cekli829|Cekli829]]
| align=&quot;center&quot; | 175.988
| 
|-
| 6
| [[İstifadəçi:Vusal1981|Vusal1981]]
| align=&quot;center&quot; | 161.588
| 
|-
| 7
| [[İstifadəçi:Freiheiten|Freiheiten]]
| align=&quot;center&quot; | 127.857
| 
|-
| 8
| [[İstifadəçi:White Demon|White Demon]]
| align=&quot;center&quot; | 124.603
| İN
|-
| 9
| [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]
| align=&quot;center&quot; | 120.774
| İN
|-
| 10
| [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 104.453
| SA, PA, RO
|-
| 11
| [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]]
| align=&quot;center&quot; | 102.472
| İİ, İN
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''50.000 - 100.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 12
| [[İstifadəçi:Nicat49|Nicat49]]
| align=&quot;center&quot; | 92.268
| İN
|-
| 13
| [[İstifadəçi:Crepusculum|Crepusculum]]
| align=&quot;center&quot; | 89.332
| 
|-
| 14
| [[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]]
| align=&quot;center&quot; | 85.527
| AP, SA
|-
| 15
| [[İstifadəçi:En Merker|En Merker]]
| align=&quot;center&quot; | 78.068
| AP, SA
|-
| 16
| [[İstifadəçi:Qolcomaq|Qolcomaq]]
| align=&quot;center&quot; | 76.764
| 
|-
| 17
| [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]]
| align=&quot;center&quot; | 73.133
| AP, SA, YY
|-
| 18
| [[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]]
| align=&quot;center&quot; | 71.561
| BR, İN
|-
| 19
| [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]]
| align=&quot;center&quot; | 71.446
| AP, FA, SA
|-
| 20
| [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]]
| align=&quot;center&quot; | 70.784
| BR, İİ, İN
|-
| 21
| [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]]
| align=&quot;center&quot; | 69.728
| İN
|-
| 22
| [[İstifadəçi:Sefer azeri|Sefer azeri]]
| align=&quot;center&quot; | 64.221
| AP, SA, YY
|-
| 23
| [[İstifadəçi:Samral|Samral]]
| align=&quot;center&quot; | 63.983
| AP, FA, SA, YY
|-
| 24
| [[İstifadəçi:Sword313|Sword313]]
| align=&quot;center&quot; | 63.580
| AP, SA
|-
| 25
| [[İstifadəçi:NurAy|NurAy]]
| align=&quot;center&quot; | 62.961
| AP, TT, FA, SA, YY
|-
| 26
| [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]]
| align=&quot;center&quot; | 61.732
| AP, SA
|-
| 27
| [[İstifadəçi:Sabuhi from Baku|Sabuhi from Baku]]
| align=&quot;center&quot; | 59.521
| AP
|-
| 28
| [[İstifadəçi:Barselona99|Barselona99]]
| align=&quot;center&quot; | 50.125
| 
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''25.000 - 50.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 29
| [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]]
| align=&quot;center&quot; | 48.539
| AP, FA, SA, YY
|-
| 30
| [[İstifadəçi:Enver62|Enver62]]
| align=&quot;center&quot; | 44.494
| 
|-
| 31
| [[İstifadəçi:Nigar1972|Nigar1972]]
| align=&quot;center&quot; | 44.347
| AP
|-
| 32
| [[İstifadəçi:Rəşid Nurməmmədov|Rəşid Nurməmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 43.990
| AP
|-
| 33
| [[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]]
| align=&quot;center&quot; | 41.215
| AP, SA
|-
| 34
| [[İstifadəçi:By erdo can|By erdo can]]
| align=&quot;center&quot; | 37.546
| 
|-
| 35
| [[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]]
| align=&quot;center&quot; | 36.645
| 
|-
| 36
| [[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]]
| align=&quot;center&quot; | 35.769
| AP, SA, SMY
|-
| 37
| [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]]
| align=&quot;center&quot; | 35.305
| AP, SA
|-
| 38
| [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]]
| align=&quot;center&quot; | 34.991
| AP, FA, SA, YY
|-
| 39
| [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]]
| align=&quot;center&quot; | 34.347
| AP
|-
| 40
| [[İstifadəçi:Verman1|Verman1]]
| align=&quot;center&quot; | 33.191
| AP, SA, RO
|-
| 41
| [[İstifadəçi:Eagle94|Eagle94]]
| align=&quot;center&quot; | 32.930
| 
|-
| 42
| [[İstifadəçi:Xeyal|Xeyal]]
| align=&quot;center&quot; | 31.575
| FA, SA, PA, RO
|-
| 43
| [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]]
| align=&quot;center&quot; | 31.356
| İN
|-
| 44
| [[İstifadəçi:II. Niveles|II. Niveles]]
| align=&quot;center&quot; | 31.058
| 
|-
| 45
| [[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]]
| align=&quot;center&quot; | 30.840
| AP, SA
|-
| 46
| [[İstifadəçi:Bikar|Bikar]]
| align=&quot;center&quot; | 29.806
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 47
| [[İstifadəçi:Wikipediya M|Wikipediya M]]
| align=&quot;center&quot; | 27.843
| AP, SA, RO
|-
| 48
| [[İstifadəçi:MrArifnajafov|MrArifnajafov]]
| align=&quot;center&quot; | 27.671
| 
|-
| 49
| [[İstifadəçi:Tubus|Tubus]]
| align=&quot;center&quot; | 27.312
| 
|-
| 50
| [[İstifadəçi:Moses|Moses]]
| align=&quot;center&quot; | 26.697
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 51
| [[İstifadəçi:Keete 37|Keete 37]]
| align=&quot;center&quot; | 26.518
| AP
|-
| 52
| [[İstifadəçi:C Mirəli2001|C Mirəli2001]]
| align=&quot;center&quot; | 26.401
| AP
|-
| 53
| [[İstifadəçi:TexnoBot|TexnoBot]]
| align=&quot;center&quot; | 25.654
| 
|-
| 54
| [[İstifadəçi:Acategory|Acategory]]
| align=&quot;center&quot; | 25.507
| AP
|-
| 55
| [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]]
| align=&quot;center&quot; | 25.377
| AP, SA
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000 - 25.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 56
| [[İstifadəçi:Orartu|Orartu]]
| align=&quot;center&quot; | 23.595
| 
|-
| 57
| [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]]
| align=&quot;center&quot; | 23.002
| İN
|-
| 58
| [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]]
| align=&quot;center&quot; | 22.491
| SA, PA, RO
|-
| 59
| [[İstifadəçi:CalalC99|CalalC99]]
| align=&quot;center&quot; | 21.280
| 
|-
| 60
| [[İstifadəçi:İrada|İrada]]
| align=&quot;center&quot; | 20.876
| 
|-
| 61
| [[İstifadəçi:Anar kerimxanov|Anar kerimxanov]]
| align=&quot;center&quot; | 20.857
| AP, RO
|-
| 62
| [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]]
| align=&quot;center&quot; | 20.493
| AP, FA, SA
|-
| 63
| [[İstifadəçi:Drabdullayev17|Drabdullayev17]]
| align=&quot;center&quot; | 19.443
| AP
|-
| 64
| [[İstifadəçi:Uannis|Uannis]]
| align=&quot;center&quot; | 18.059
| 
|-
| 65
| [[İstifadəçi:Aydinsalis|Aydinsalis]]
| align=&quot;center&quot; | 17.689
| 
|-
| 66
| [[İstifadəçi:Capay|Capay]]
| align=&quot;center&quot; | 17.263
| 
|-
| 67
| [[İstifadəçi:Ebrahimi-amir|Ebrahimi-amir]]
| align=&quot;center&quot; | 16.995
| 
|-
| 68
| [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]]
| align=&quot;center&quot; | 16.743
| AP
|-
| 69
| [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]]
| align=&quot;center&quot; | 16.568
| FA, SA, PA, RO
|-
| 70
| [[İstifadəçi:Elshad Iman (Elşad İman)|Elshad Iman (Elşad İman)]]
| align=&quot;center&quot; | 16.305
| 
|-
| 71
| [[İstifadəçi:Qraf|Qraf]]
| align=&quot;center&quot; | 16.043
| FA, SA, PA, RO
|-
| 72
| [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]]
| align=&quot;center&quot; | 16.032
| AP
|-
| 73
| [[İstifadəçi:NKOzi|NKOzi]]
| align=&quot;center&quot; | 16.019
| AP
|-
| 74
| [[İstifadəçi:Firuza|Firuza]]
| align=&quot;center&quot; | 16.000
| AP, SA
|-
| 75
| [[İstifadəçi:Lucivarius|Lucivarius]]
| align=&quot;center&quot; | 15.201
| AP, YY
|-
| 76
| [[İstifadəçi:Daydreamer2011|Daydreamer2011]]
| align=&quot;center&quot; | 14.768
| 
|-
| 77
| [[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]]
| align=&quot;center&quot; | 14.294
| AP
|-
| 78
| [[İstifadəçi:Gulya S-va|Gulya S-va]]
| align=&quot;center&quot; | 13.944
| 
|-
| 79
| [[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]]
| align=&quot;center&quot; | 12.603
| AP
|-
| 80
| [[İstifadəçi:Wealszy|Wealszy]]
| align=&quot;center&quot; | 12.174
| 
|-
| 81
| [[İstifadəçi:Əvəz Orucov|Əvəz Orucov]]
| align=&quot;center&quot; | 12.153
| AP, SA, YY
|-
| 82
| [[İstifadəçi:Namikilisu|Namikilisu]]
| align=&quot;center&quot; | 12.144
| AP
|-
| 83
| [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]]
| align=&quot;center&quot; | 11.604
| 
|-
| 84
| [[İstifadəçi:Fortius-94|Fortius-94]]
| align=&quot;center&quot; | 11.005
| AP, SA
|-
| 85
| [[İstifadəçi:Melikov Memmed|Melikov Memmed]]
| align=&quot;center&quot; | 10.910
| 
|-
| 86
| [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]]
| align=&quot;center&quot; | 10.563
| TT, SA, PA, RO
|-
| 87
| [[İstifadəçi:Scherbatsky12|Scherbatsky12]]
| align=&quot;center&quot; | 10.076
| AP
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000-'''&lt;/center&gt;
|-
| 88
| [[İstifadəçi:Anar Məmmədov|Anar Məmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 9.633
| 
|-
| 89
| [[İstifadəçi:E THP|E THP]]
| align=&quot;center&quot; | 9.519
| 
|-
| 90
| [[İstifadəçi:Turk oğlan|Turk oğlan]]
| align=&quot;center&quot; | 9.185
| 
|-
| 91
| [[İstifadəçi:Turan Etibaroğlu|Turan Etibaroğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 9.101
| AP
|-
| 92
| [[İstifadəçi:Qwfjgp|Qwfjgp]]
| align=&quot;center&quot; | 8.995
| AP, SA
|-
| 93
| [[İstifadəçi:Aabdullayev851|Aabdullayev851]]
| align=&quot;center&quot; | 8.736
| 
|-
| 94
| [[İstifadəçi:Şöhrət|Şöhrət]]
| align=&quot;center&quot; | 8.596
| AP, RO
|-
| 95
| [[İstifadəçi:Amd628|Amd628]]
| align=&quot;center&quot; | 8.488
| 
|-
| 96
| [[İstifadəçi:Etrüsk~azwiki|Etrüsk~azwiki]]
| align=&quot;center&quot; | 8.033
| 
|-
| 97
| [[İstifadəçi:Advellerd|Advellerd]]
| align=&quot;center&quot; | 7.913
| AP
|-
| 98
| [[İstifadəçi:Masalli qasimli|Masalli qasimli]]
| align=&quot;center&quot; | 7.717
| 
|-
| 99
| [[İstifadəçi:Kərimova Xəyalə|Kərimova Xəyalə]]
| align=&quot;center&quot; | 7.664
| AP
|-
| 100
| [[İstifadəçi:Sabin.K.M|Sabin.K.M]]
| align=&quot;center&quot; | 7.508
| 
|}
&lt;/center&gt;

&lt;includeonly&gt;[[Kateqoriya:Vikipediyaçılar]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>q9k4xcese7u5dg41sye46uk3bbksd1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arxiv (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757054</id>
    <revision>
      <id>9015095</id>
      <parentid>8953447</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>326680</id>
      </contributor>
      <comment>Kateqoriya:Yaponiya haqqında filmlər</comment>
      <origin>9015095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7157" sha1="svmrv2nk6womwxzutkmkxc9m1lrkpw8" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = Qevin Roteri
 |ssenarist          = Qevin Roteri
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Stiven Prays
 |rollarda           = 
 |operator           = Lori Rouz 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Arxiv''' ({{dil-en|Archive}}) — rejissor Qevin Roteri tərəfindən çəkilmiş elmi fantastika filmidir. Baş rollarda [[Teo Ceyms]] və [[Steysi Martin]] oynamışdırlar.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Stewart Clarke |url=https://variety.com/2018/film/news/stacy-martin-joins-gavin-rotherys-sci-fi-movie-archive-exclusive-1203016112/ |title=Stacy Martin Joins Gavin Rothery’s Sci-Fi Movie ‘Archive’ |lang=en |publisher=[[Variety]] |date=2018-10-31 |accessdate=2020-08-24 |archive-date=2020-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710011240/https://variety.com/2018/film/news/stacy-martin-joins-gavin-rotherys-sci-fi-movie-archive-exclusive-1203016112/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Premyerası 10 iyul 2020-ci ildə baş tutmuşdur.

== Süjet xətti ==
2038-ci ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Archive’: Film Review |url=https://variety.com/2020/film/reviews/archive-film-review-1234702150/ |access-date=2022-07-10 |archive-date=2020-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821062648/https://variety.com/2020/film/reviews/archive-film-review-1234702150/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gənc [[alim]] Corc Elmor [[süni intellekt]]ə malik insan ağlına bərabər olan [[robot]] üzərində işləyir. O, [[Yaponiya]]nın dərin [[meşə]]lərindən birində yerləşən [[laboratoriya]]da tək yaşayır. Onu işə götürən şirkətlə 3 illik bağlanmış müqaviləsi altı aydan sonra başa çatacaq, lakin indiyə qədər o, J1 adlandırdığı gələcəyin robotunun yalnız bir prototipini göstərə bilmişdir. Eyni zamanda, Corc ikinci nəsil olan qabaqcıl J2 prototipinə malikdir və üçüncü nəsil olan və tam antropomorfik J3 üzərində işlərini bitirir. Geri dönüşlərdən aydın olur ki, müqavilə bağlanan ərəfədə Corc və həyat yoldaşı Jüli avtomobil qəzasına düşmüş və Jüli ölmüşdür. Bununla belə, Arxiv şirkətinin texnologiyalar üzrə mütəxəssisləri mərhumun qalıqlarını xüsusi anbara yerləşdirmiş və ümumilikdə 200 saata qədər onun şüuruna daxil olmağın mümkün olduğunu, bundan sonra isə tamamilə şüurun ölümü hadisəsinin baş verəcəyini bildirirlər. Corc vaxtaşırı Jüli ilə telefona bənzər bir cihazla danışır. Bundan əlavə, o, həyat yoldaşının şüur ​​siqnalını rəqəmsallaşdıra bilmiş və onun bütün robotları (robotlar onun həyat yoldaşının adının ilk hərfi olan J hərfi ilə adlandırılmışdırlar) həyat yoldaşının zəkasına əsaslanır: J1 5–6 yaşlı uşaq səviyyəsindədir, J2 15–16 yaşlı yeniyetmə səviyyəsindədir, J3 isə yetkin qadın şüuruna malikdir.

J3-ün nə qədər mükəmməl olduğunu görən J2 Corcu qısqanır və onun işinə mane olmağa çalışır və sonda [[göl]]ə girərək intihar edir. Bu arada Corcun vaxtaşırı onunla videozənglər edən müdiri Simona (Simone) Corcun ona göstərmədiyi yeni robot prototipləri hazırladığını öyrənir. Bundan əlavə, Corcun bazasını ziyarət edən komissiyanın üzvləri Culianın anbarının açıldığını aşkar etməsi ilə əlaqədar olaraq açılması qəti olaraq qadağan edilmiş &quot;Arxiv&quot;in açılmasına görə şirkəti məhkəməyə verirlər. Bazaya hücum təhlükəsi ilə üz-üzə qalan Corc planının son mərhələsinə başlayır. O, son dəfə Jüli ilə danışır və onun şüurunu sərt diskə &quot;yükləyir&quot;. J3 Corcun keçmiş həyat yoldaşının zəkasını onun beyninə yazmaq üzrə olduğunu anlayır və mövcud şəxsiyyətini itirmək istəmədiyi üçün Corca müəyyən qədər müqavimət göstərir. Lakin, o, sonda Corca məğlub olur və Jülinin zəkası onun beyninə yazılır. Corc məqsədinə çatır: o, robot qiyafəsində də olsa, iki il yarım əvvəl itirdiyi həyat yoldaşına yenidən qovuşur.

Birdən Jüli arxiv anbarından yenidən əlaqə saxlayır. O, Corcla vidalaşır və deyir ki, bu son onların sonuncu seansıdır, bundan sonra onun şüuru həmişəlik yox olacaqdır. Corc körpəsinin səsini də eşidir (Juli qəza zamanı hamilə idi). Juli və körpəsi telefonu söndürərək koridorda gəzməyə başlayırlar. Buradan da belə nəticə çıxır ki, avtomobil qəzasında ölən Jüli deyil, Corcun özü olmuşdur və baş verən bütün bu hadisələr onun hələ bir müddət Arxivdə yaşayan beynində cərəyan etmişdir.

== Rollarda ==
{{Rollarda yuxarı}}
{{Rollarda|[[Teo Ceyms]]||Corc Elmor |alim}}
{{Rollarda|[[Steysi Martin]]||Culs Elmor / J3 / J2|(səsləndirmə)}}
{{Rollarda|Rona Mitra||Simona}}
{{Rollarda|Piter Ferdinando||Teqq|}}
{{Rollarda|Liya Uilyams||Ev|(səsləndirmə)}}
{{Rollarda|Tobi Cons||Vinsent Sentkler|}}
{{Rollarda aşağı}}

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{IMDb title|6882604}}
* {{Rotten Tomatoes|archive|Archive}}


[[Kateqoriya:Robot filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Macarıstan filmləri]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Kiberpank filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixoloji dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Süni intellekt haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransızca filmlər]]
[[Kateqoriya:Vertical Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Yaponiya haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>svmrv2nk6womwxzutkmkxc9m1lrkpw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015139</id>
      <parentid>9015095</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>326680</id>
      </contributor>
      <origin>9015139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7253" sha1="34vel8kyjpjnbzo8k9ryrkk6q7lw21v" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = Qevin Roteri
 |ssenarist          = Qevin Roteri
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Stiven Prays
 |rollarda           = 
 |operator           = Lori Rouz 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Arxiv''' ({{dil-en|Archive}}) — rejissor Qevin Roteri tərəfindən çəkilmiş elmi fantastika filmidir. Baş rollarda [[Teo Ceyms]] və [[Steysi Martin]] oynamışdırlar.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Stewart Clarke |url=https://variety.com/2018/film/news/stacy-martin-joins-gavin-rotherys-sci-fi-movie-archive-exclusive-1203016112/ |title=Stacy Martin Joins Gavin Rothery’s Sci-Fi Movie ‘Archive’ |lang=en |publisher=[[Variety]] |date=2018-10-31 |accessdate=2020-08-24 |archive-date=2020-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710011240/https://variety.com/2018/film/news/stacy-martin-joins-gavin-rotherys-sci-fi-movie-archive-exclusive-1203016112/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Premyerası 10 iyul 2020-ci ildə baş tutmuşdur.

== Süjet xətti ==
2038-ci ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Archive’: Film Review |url=https://variety.com/2020/film/reviews/archive-film-review-1234702150/ |access-date=2022-07-10 |archive-date=2020-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821062648/https://variety.com/2020/film/reviews/archive-film-review-1234702150/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gənc [[alim]] Corc Elmor [[süni intellekt]]ə malik insan ağlına bərabər olan [[robot]] üzərində işləyir. O, [[Yaponiya]]nın dərin [[meşə]]lərindən birində yerləşən [[laboratoriya]]da tək yaşayır. Onu işə götürən şirkətlə 3 illik bağlanmış müqaviləsi altı aydan sonra başa çatacaq, lakin indiyə qədər o, J1 adlandırdığı gələcəyin robotunun yalnız bir prototipini göstərə bilmişdir. Eyni zamanda, Corc ikinci nəsil olan qabaqcıl J2 prototipinə malikdir və üçüncü nəsil olan və tam antropomorfik J3 üzərində işlərini bitirir. Geri dönüşlərdən aydın olur ki, müqavilə bağlanan ərəfədə Corc və həyat yoldaşı Jüli avtomobil qəzasına düşmüş və Jüli ölmüşdür. Bununla belə, Arxiv şirkətinin texnologiyalar üzrə mütəxəssisləri mərhumun qalıqlarını xüsusi anbara yerləşdirmiş və ümumilikdə 200 saata qədər onun şüuruna daxil olmağın mümkün olduğunu, bundan sonra isə tamamilə şüurun ölümü hadisəsinin baş verəcəyini bildirirlər. Corc vaxtaşırı Jüli ilə telefona bənzər bir cihazla danışır. Bundan əlavə, o, həyat yoldaşının şüur ​​siqnalını rəqəmsallaşdıra bilmiş və onun bütün robotları (robotlar onun həyat yoldaşının adının ilk hərfi olan J hərfi ilə adlandırılmışdırlar) həyat yoldaşının zəkasına əsaslanır: J1 5–6 yaşlı uşaq səviyyəsindədir, J2 15–16 yaşlı yeniyetmə səviyyəsindədir, J3 isə yetkin qadın şüuruna malikdir.

J3-ün nə qədər mükəmməl olduğunu görən J2 Corcu qısqanır və onun işinə mane olmağa çalışır və sonda [[göl]]ə girərək intihar edir. Bu arada Corcun vaxtaşırı onunla videozənglər edən müdiri Simona (Simone) Corcun ona göstərmədiyi yeni robot prototipləri hazırladığını öyrənir. Bundan əlavə, Corcun bazasını ziyarət edən komissiyanın üzvləri Culianın anbarının açıldığını aşkar etməsi ilə əlaqədar olaraq açılması qəti olaraq qadağan edilmiş &quot;Arxiv&quot;in açılmasına görə şirkəti məhkəməyə verirlər. Bazaya hücum təhlükəsi ilə üz-üzə qalan Corc planının son mərhələsinə başlayır. O, son dəfə Jüli ilə danışır və onun şüurunu sərt diskə &quot;yükləyir&quot;. J3 Corcun keçmiş həyat yoldaşının zəkasını onun beyninə yazmaq üzrə olduğunu anlayır və mövcud şəxsiyyətini itirmək istəmədiyi üçün Corca müəyyən qədər müqavimət göstərir. Lakin, o, sonda Corca məğlub olur və Jülinin zəkası onun beyninə yazılır. Corc məqsədinə çatır: o, robot qiyafəsində də olsa, iki il yarım əvvəl itirdiyi həyat yoldaşına yenidən qovuşur.

Birdən Jüli arxiv anbarından yenidən əlaqə saxlayır. O, Corcla vidalaşır və deyir ki, bu son onların sonuncu seansıdır, bundan sonra onun şüuru həmişəlik yox olacaqdır. Corc körpəsinin səsini də eşidir (Juli qəza zamanı hamilə idi). Juli və körpəsi telefonu söndürərək koridorda gəzməyə başlayırlar. Buradan da belə nəticə çıxır ki, avtomobil qəzasında ölən Jüli deyil, Corcun özü olmuşdur və baş verən bütün bu hadisələr onun hələ bir müddət Arxivdə yaşayan beynində cərəyan etmişdir.

== Rollarda ==
{{Rollarda yuxarı}}
{{Rollarda|[[Teo Ceyms]]||Corc Elmor |alim}}
{{Rollarda|[[Steysi Martin]]||Culs Elmor / J3 / J2|(səsləndirmə)}}
{{Rollarda|Rona Mitra||Simona}}
{{Rollarda|Piter Ferdinando||Teqq|}}
{{Rollarda|Liya Uilyams||Ev|(səsləndirmə)}}
{{Rollarda|Tobi Cons||Vinsent Sentkler|}}
{{Rollarda aşağı}}

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{IMDb title|6882604}}
* {{Rotten Tomatoes|archive|Archive}}


[[Kateqoriya:Robot filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Macarıstan filmləri]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Kiberpank filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixoloji dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Süni intellekt haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransızca filmlər]]
[[Kateqoriya:Vertical Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Macarıstanda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Norveçdə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Yaponiya haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>34vel8kyjpjnbzo8k9ryrkk6q7lw21v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şalon-sür-Son</title>
    <ns>0</ns>
    <id>770832</id>
    <revision>
      <id>9015265</id>
      <parentid>8498298</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Burqundiya]]</comment>
      <origin>9015265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="7wz9ri5cxrdxphy728h7d5w24ppqbci" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Şalon-sür-Son''' ({{dil-fr|Chalon-sur-Saône}} {{IPA|[ʃa.lɔ̃.syʁ.soːn]}}) — [[Fransa|Fransanın]] şimalında, [[Sona və Luara|Sona və Luara departamentimda]] şəhər. [[Sona çayı (Fransa)|Sona çayı]] va [[Mərkəzi Kanal (Fransa)|Mərkəzi kanal]] sahilindədir. Metallurgiya və maşınqayırma sənayesi, metal konstruksiyalar, fotoplyonka müassisəlari, şəkər zavodu var.&lt;ref&gt;{{ASE|10|457|Şalon-sür-Son}}&lt;/ref&gt; 2007-ci ildə əhalisi 52,260 nəfər idi.

== Əhalisi ==
{{Wikidata/Population}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{BEEL|Шалон на Соне}}

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Burqon]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>7wz9ri5cxrdxphy728h7d5w24ppqbci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015267</id>
      <parentid>9015265</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Burqon]] silindi</comment>
      <origin>9015267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="h66d4bxd4q4t28m111jjn5aade95wsx" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Şalon-sür-Son''' ({{dil-fr|Chalon-sur-Saône}} {{IPA|[ʃa.lɔ̃.syʁ.soːn]}}) — [[Fransa|Fransanın]] şimalında, [[Sona və Luara|Sona və Luara departamentimda]] şəhər. [[Sona çayı (Fransa)|Sona çayı]] va [[Mərkəzi Kanal (Fransa)|Mərkəzi kanal]] sahilindədir. Metallurgiya və maşınqayırma sənayesi, metal konstruksiyalar, fotoplyonka müassisəlari, şəkər zavodu var.&lt;ref&gt;{{ASE|10|457|Şalon-sür-Son}}&lt;/ref&gt; 2007-ci ildə əhalisi 52,260 nəfər idi.

== Əhalisi ==
{{Wikidata/Population}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{BEEL|Шалон на Соне}}

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Burqundiya]]</text>
      <sha1>h66d4bxd4q4t28m111jjn5aade95wsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benin İmperiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778380</id>
    <revision>
      <id>9015354</id>
      <parentid>8941504</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1180-ci illərdə yarananlar]]</comment>
      <origin>9015354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="e185a0dp6d95autf8wx6gsu30ehwcnn" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət}}
'''Benin Krallığı''' indiki [[Nigeriya]] ərazisində qurulmuş bir krallıqdır.

[[Fayl:EdoScale.jpeg|right|thumb|200x200px|Benin Krallığının yeri]]
Eramızın 600-cü ildə Ogiso sülaləsi tərəfindən qurulan krallıq, 1897-ci ilə qədər hökmranlığını və müstəqilliyini davam etdirdi.

Benin Krallığı tarixən müstəmləkəçilikdən əvvəlki Qərbi [[Afrika]] regionunda bu gün ən çox sənədləşdirilmiş ölkələrdən biridir.Bugünkü [[Benin|Benin Respublikasının]] krallıqla heç bir tarixi əlaqəsi olmasa da, Benin adından istifadə edir.

[[Kateqoriya:Nigeriya]]
[[Kateqoriya:Nigeriyadakı ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Afrikanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:İmperiyalar]]
[[Kateqoriya:Krallıqlar]]
[[Kateqoriya:1180-ci illərdə yarananlar]]</text>
      <sha1>e185a0dp6d95autf8wx6gsu30ehwcnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rudolfo Qraziani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780412</id>
    <revision>
      <id>9015217</id>
      <parentid>8938519</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="go6tv0nlofd6p0ji28je0jxu2mc6sxz" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}
'''Rudolfo Qraziani''' ({{dil-it|Rodolfo Graziani}}; {{DVTY}}) — [[Benito Mussolini]]yə sədaqəti ilə tanınan [[İtalyanlar|italyan]] [[feldmarşal]] və [[siyasətçi]].

O, hərbi karyerasına 1903-cü ildə başlamışdır. 1906-cı ildə ikinci leytenant rütbəsinə layiq görülmüşdür. [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya müharibəsindən]] əvvəl [[Eritreya]] və [[Liviya]]da, sonra [[Şimali Makedoniya|Makedoniya]] və [[Tripoli]]də xidmət etmişdir . 1920-ci illərdə o, Liviyada olan italyan hərbi qüvvələrinə komandanlıq etmişdir. 1926–1930-cu illər arasında o, Liviyada İtalyan Kirenaikasının qubernatorunun köməkçisi vəzifəsini icra etmişdir. 1930-cu ildə Kirenaikanın [[qubernator]]u olmuşdur. O, 1930–1934-cü illərdə İtaliyanın Liviya qüvvələrinin baş komandanı, 1936–1937-ci illərdə İtaliyanın Somali qubernatoru, 1938-ci ildən isə İtalyan Şərqi Afrikasının fəxri qubernatoru vəzifələrində işləmişdir. 1935–1936-cı illərdə İkinci İtaliya-Həbəş müharibəsi zamanı cənub cəbhəsinin komandiri olmuşdur.

[[Bədəvilər]]ə qarşı hücumlar təşkil etmişdir. 1936-cı ildə [[Efiopiya]]nın regenti (kral köməkçisi) olmuşdur. O, Liviya İtaliya Qüvvələrinin baş komandanı olarkən Liviyadakı 20 ildir davam edən müqaviməti yox etdiyinə görə marşal rütbəsinə layiq görülmüşdür. Məhz o, Liviya müqavimətinin lideri [[Ömər Muxtar]]ın asılmasını əmr etmişdir.

1939–1941-ci illərdə İtaliyanın Baş Qərargah rəisi vəzifəsində işləmişdir.

28 iyun 1940-cı ildə [[feldmarşal]] [[İtalo Balbo]] dost atəşi ilə həlak olduqdan sonra onu İtalyan Şimali Afrikasının baş komandanı və Liviya general-qubernatoru kimi əvəz etdi. Avqustun 8-də İtaliya diktatoru Benito Mussolini tərəfindən İtaliyanın 10-cu Ordusuna Misiri işğal etmək əmri verildi. 1940-cı ildə Misirə qarşı hücumda Ser Archibald Wavell tərəfindən qəti şəkildə məğlub edildi və vəzifəsindən istefa verdi. 1943-cü ildə İtaliyada atəşkəs əldə edildikdən sonra Benito Mussolininin alman dəstəyi ilə qurduğu [[İtaliya Sosial Respublikası]]nda hərbi nazir vəzifəsinə gətirilmiş və partizanlara qarşı mübarizədə aktiv formada iştirak etmişdir. General Alfredo Quzzoninin rəhbərliyi altında olan qarışıq italyan-alman Liquriya Ordu Qrupuna (''Armee Ligurien'') rəhbərlik edənlərdən biri olmuşdur. 1944-cü ilin dekabrında Qarfaqnana döyüşündə müttəfiqlər tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmışdır.

1945-ci ildə [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsinin]] sonunda Amerika hərbçiləri tərəfindən əsir götürülmüş və müxtəlif məhkəmələrdə mühakimə olunmuşdur. [[Antihitler koalisiyası|Müttəfiqlərin]] nəzarətini altına verilməzdən əvvəl [[Milan]]da San Vittore Həbsxanasında bir neçə gün keçirmişdir. O, 1946-cı ilin fevralına qədər orada qalmış və sonradan Amerikanın nəzarətində yenidən [[Afrika]]ya gətirilmişdir. Daha sonra [[Siyasi sui-qəsd|sui-qəsd]] və ya edam edilmə təhlükəsi ilə əlaqədar olaraq Müttəfiq qüvvələr tərəfindən İtaliyanın [[Proçida (ada)|Procida]] həbsxanasına qaytarılmışdır.

[[Nasional sosializm|Nasistlərlə]] [[Kollaborasionizm|əməkdaşlıq etdiyinə]] görə 1948-ci ildə İtaliya Hərbi Məhkəməsi tərəfindən 19 il həbs cəzasına məhkum edilsə də, bir neçə ay cəza çəkdikdən sonra azadlığa çıxmağı bacarmışdır. 1950-ci illərin əvvəllərində o, [[Neofaşizm|neofaşist]] &quot;Movimento Sociale Italiano&quot; ilə birləşərək bəzi siyasi fəaliyyətlərlə məşğul olmuş və 1953-cü ildə bu İtaliya partiyasının &quot;Fəxri prezidenti&quot; elan edilmişdir.

O, 11 yanvar 1955-ci ildə Romada təbii səbəblərə görə həyatını itirmişdir.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:İtaliya şəxsləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>go6tv0nlofd6p0ji28je0jxu2mc6sxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qara köynəklilər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780516</id>
    <revision>
      <id>9015215</id>
      <parentid>8839791</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="dbc5oapzbdopxz3z9x9dg20se6on3g6" xml:space="preserve">{{Faşizm}}'''Qara köynəklilər''' ([[İtalyan dili|italyanca]]: '''Camicie nere''' və ya '''Squadristi''') [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra yaranmış olan və ondan sonrakı [[İkinci Dünya müharibəsi]]nin sonuna qədər [[İtaliya]]da mövcud olmuş [[Paramilitar|hərbiləşdirilmiş]] [[Faşizm|faşist]] təşkilatıdır.

[[Fayl:Gandhi_Rome.jpg|left|thumb|150x150px|[[Mahatma Qandi]]ni qarşılayan qara köynəklilər (1931-ci il, [[Roma]] [[şəhər]]i)]]

Onlar 1919–1923-cü illər arasında Squadre D'azione ''(Hərəkət Qrupları)'', 1923–1943-cü illər arasında isə Milizia Volontaria Fascista Per La Sicurezza Nazionale (''Milli Təhlükəsizlik üçün Könüllü Faşist Milisi'') adlandırılmış və [[Benito Mussolini]] rəhbərliyi altında olan, [[Milli Faşist Partiyası]]nın üzvlərindən ibarət olan kvazi-hərbi silahlı birləşmələr idilər. Bu yarımhərbi [[təşkilat]]a [[Milliyətçilik|Milliyətçi]] baxışları ilə tanınan ziyalılar, keçmiş ordu zabitləri və bəzi torpaq sahibləri də dəstək verirdilər&lt;ref&gt;Bosworth, R. J. B, ''Mussolini's Italy: Life Under the Fascist Dictatorship, 1915–1945''(Penguin Books, 2005), p. 117&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:Faşizm| ]]
[[Kateqoriya:Antikommunizm]]
[[Kateqoriya:Paramilitar təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>dbc5oapzbdopxz3z9x9dg20se6on3g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Yırtıcı kisəlilər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>791818</id>
    <revision>
      <id>9015289</id>
      <parentid>6960272</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="gyz9zs64c2cktpk9nqefp2mxsw8n18v" xml:space="preserve">{{catmore}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Dasyuromorphia}}

[[Kateqoriya:Kisəlilər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>gyz9zs64c2cktpk9nqefp2mxsw8n18v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosovo Respublikası Məclisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792140</id>
    <revision>
      <id>9014982</id>
      <parentid>8901504</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41939-58</username>
        <id>351471</id>
      </contributor>
      <origin>9014982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10094" sha1="oii355pg4mjdew1qapc58pp3e2kwlyb" xml:space="preserve">{{Qanunverici orqan
 |adı                           = 
 |orijinal adı                  = 
 |qısaltma adı                  = 
 |ölkə                          = 
 |hazırkı çağırış               = 
 |emblem                        = Logo of the Assembly of the Republic of Kosovo.png
  |emblemin ölçüsü              = 250px
  |emblemin izahı               = 
 |növü                          =
  |qanunvericilik məclisi       =
 |təsis tarixi                  =
 |ləğv olunma tarixi            =
 |əvvəlki orqan                 =
 |sonrakı orqan                 =
 |birləşənlər                   =
 |ayrılanlar                    =
 |palatalar                     =
 |rəhbərin vəzifəsi 1           =
  |rəhbər 1                     = 
  |rəhbərin partiyası 1         = 
  |seçildiyi tarix 1            = 
 |rəhbərin vəzifəsi 2           = 
  |rəhbər 2                     = 
  |rəhbərin partiyası 2         = 
  |seçildiyi tarix 2            = 
 |rəhbərin vəzifəsi 3           = 
  |rəhbər 3                     = 
  |rəhbərin partiyası 3         = 
  |seçildiyi tarix 3            = 
 |rəhbərin vəzifəsi 4           = 
  |rəhbər 4                     = 
  |rəhbərin partiyası 4         = 
  |seçildiyi tarix 4            = 
 |rəhbərin vəzifəsi 5           = 
  |rəhbər 5                     = 
  |rəhbərin partiyası 5         = 
  |seçildiyi tarix 5            = 
 |rəhbərin vəzifəsi 6           = 
  |rəhbər 6                     = 
  |rəhbərin partiyası 6         = 
  |seçildiyi tarix 6            = 
 |üzvlərin sayı                 = 
 |palata 1                      = 
  |quruluşun şəkli 1            = 
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 
    |quruluşun şəklinin izahı 1 = 
  |fraksiyalar 1                = 
  |komitələr 1                  = 
  |seçkilər 1                   = 
  |səsvermə sistemi 1           = 
 |palata 2                      = 
  |quruluşun şəkli 2            = 
    |quruluşun şəklinin ölçüsü 2 = 
    |quruluşun şəklinin izahı 2 = 
  |fraksiyalar 2                = 
  |komitələr 2                  = 
  |seçkilər 2                   = 
  |səsvermə sistemi 2           = 
 |birləşmiş komitələr           = 
 |binanın şəkli                 = 
  |binanın şəklinin ölçüsü      = 
  |binanın şəklinin izahı       = 
 |zalın şəkli                   = 
  |zalın şəklinin ölçüsü        = 
  |zalın şəklinin izahı         = 
 |ünvan                         = 
 |sayt                          = 
 |qeyd                          = 
 |vikianbar                     = 
}}

'''Kosovo Respublikası Məclisi''' ({{Dil-sq|Kuvendi i Kosovës}}, {{Dil-sr|Скупштина Косова}}, ''Skupština Kosova'') — [[Kosovo|Kosovo Respublikasının]] hər dörd ildən bir xalq tərəfindən birbaşa seçilən [[Bir palatalı parlament|birpalatalı]] [[Qanunverici hakimiyyət|qanunverici orqanı]]. Bu, ilk olaraq 2001-ci ildə [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın Kosovoda Müvəqqəti İdarəetmə Missiyası tərəfindən &quot;müvəqqəti, demokratik özünüidarə&quot;ni təmin etmək üçün yaradılmışdır.&lt;ref name=&quot;framework&quot;&gt;{{cite web|date=2001-05-15|title=Constitutional Framework for Provisional Self-Government|url=http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/02english/E2001regs/RE2001_09.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510084609/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/02english/E2001regs/RE2001_09.pdf|archive-date=2019-05-10|access-date=2021-03-23|website=United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|format=PDF}}&lt;/ref&gt; 17 fevral 2008-ci ildə Kosovo xalqının nümayəndələri birtərəfli qaydada Kosovonun müstəqilliyini elan etmişdilər.&lt;ref&gt;''[https://www.icj-cij.org/en/case/141 Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180329153614/http://www.icj-cij.org/en/case/141 |date=2018-03-29 }}'', ''[https://www.icj-cij.org/en/case/141/advisory-opinions Advisory Opinion] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221111072022/https://www.icj-cij.org/en/case/141/advisory-opinions |date=2022-11-11 }}'', ''I.C.J. Reports 2010'', p. 403. {{ISBN|978-92-1-071107-4}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra 15 iyun 2008-ci ildə qüvvəyə minən [[Kosovo Konstitusiyası]] qəbul edilmişdir.

== Tərkibi ==
Kosovo Respublikası Məclisi Kosovo Konstitusiyası ilə tənzimlənir və birbaşa seçilən 120 üzvdən ibarətdir. Onlardan 20-si milli azlıqları təmsil edir və aşağıdakı kimi təmsil edilir:

* [[Serblər]]in nümayəndələri üçün 10 yer.
* [[Qaraçılar|Romanilər]], [[aşkalilər]] və misirlilərin nümayəndələri üçün 4 yer.
* [[Boşnaklar]]ın nümayəndələri üçün 3 yer.
* [[Anadolu türkləri|Türklərin]] nümayəndələri üçün 2 yer.
* [[Qoranlıların]] nümayəndələri üçün 1 yer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Roli dhe kompetencat e Kuvendit|url=https://www.kuvendikosoves.org/shq/ta-njohim-kuvendin/roli-dhe-kompetencat-e-kuvendit/|url-status=live|access-date=2021-03-23|website=Kuvendi i Kosovës|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017182419/http://www.kuvendikosoves.org/shq/ta-njohim-kuvendin/roli-dhe-kompetencat-e-kuvendit/|archive-date=2019-10-17}}&lt;/ref&gt;

[[Alban dili]] çoxluğun rəsmi dilidir, lakin [[Serb dili|serbcə]], [[Türk dili|türkcə]] və [[Bosniya dili|boşnakca]] kimi bütün azlıqların dilləri sinxron tərcümə ilə istifadə olunur.

== Komitələr ==
Bu qanunverici orqanda Kosovo Respublikası Məclisinin cəmi on dörd komitəsi var, komitələrin sayı qanunverici orqana görə dəyişir.

* Kənd Təsərrüfatı, Meşə Təsərrüfatı, Kənd İnkişaf, İnfrastruktur, Ətraf Mühit, Məkan Planlaması və İnfrastruktur Komitəsi
* Büdcə, Əmək və Transferlər Komitəsi
* İqtisadiyyat, Sənaye, Sahibkarlıq və Ticarət Komitəsi
* Təhsil, Elm, Texnologiya, İnnovasiya, Mədəniyyət, Gənclər və İdman Komitəsi
* Avropaya inteqrasiya komitəsi
* Xarici Əlaqələr və Diaspora Komitəsi
* Səhiyyə və Sosial Rifah Komitəsi
* İnsan Hüquqları, Gender Bərabərliyi, İtkin Şəxslər, Müharibə Cinsi Zorakılıq Qurbanları və Müraciətlər Komitəsi
* Qanunvericilik, Mandat, Toxunulmazlıq, Toplantının Reqlamenti və Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Agentliyinin Nəzarət Komitəsi
* Dövlət İdarəçilik, Yerli İdarəetmə, Media və Regional İnkişaf Komitəsi
* Təhlükəsizlik və Müdafiə Komitəsi
* İcmaların və Qayıdışların Hüquqları və Maraqları Komitəsi
* Kosovo Kəşfiyyat İdarəsinin Nəzarət Komitəsi
* Dövlət Maliyyəsinə Nəzarət Komitəsi

== Son seçkilər ==
{| class=wikitable style=text-align:right
|-
| colspan=&quot;5&quot; | [[Fayl:2021 Kosovo elections.svg|center|350px]]
|-
!Partiya
!Səs sayı
!%
!Yer sayı
!+/-
|-
|align=left|[[Öz Müqəddəratını Təyinetmə (partiya)|Öz Müqəddəratını Təyinetmə]]||438 334||49,95||58||+29
|-
|align=left|[[Kosovo Demokratik Partiyası]]||148 296||16,90||19||-5
|-
|align=left|[[Kosovo Demokratik Liqası]]||110 978||12,65||15||-15
|-
|align=left|[[Kosovonun Gələcəyi üçün Alyans]]||62 111||7,08||8||-5
|-
|align=left|[[Serb Siyahısı (Kosovo)|Serb Siyahısı]]||44 404||5,06||10||0
|-
|align=left|[[Sosial-Demokratik Təşəbbüs (Kosovo)|Sosial-Demokratik Təşəbbüs]]||21 998||2,51||0||-4
|-
|align=left|[[Kosovo Türk Demokratik Partiyası]]||6 496||0,74||2||0
|-
|align=left|Birləşmiş İcma||6 422||0,73||1||yeni
|-
|align=left|Vakat Koalisiyası||5 949||0,68||1||-1
|-
|align=left|Qaraçı Təşəbbüsü||4 049||0,46||2||yeni
|-
|align=left|Kosovo Yeni Demokratik Təşəbbüsü||3 305||0,38||1||0
|-
|align=left|Yeni Demokratik Partiya||2 898||0,33||1||0
|-
|align=left|Sosial-Demokrat İttifaqı||2 569||0,29||0||yeni
|-
|align=left|Misirli Liberal Partiyası||2 430||0,28||0||-1
|-
|align=left|Vahid Qoranlı Partiyası||2 162||0,25||1||0
|-
|align=left|İnteqrasiya üçün Aşkali Partiyası||2 138||0,24||1||0
|-
|align=left|Kosovo Aşkali Demokratik Partiyası||1 960||0,22||0||0
|-
|align=left|Azadlıq, Ədalət və Sağ Qalmaq üçün Vətəndaş Təşəbbüsləri||1 508||0,17||0||yeni
|-
|align=left|Bizim Təşəbbüsümüz||1 383||0,16||0 ||yeni
|-
|align=left|İnteqrasiya Hərəkatı||1 261||0,14||0 ||yeni
|-
|align=left|Türk İnnovasiya Hərəkatı Partiyası||1 243||0,14||0 ||yeni
|-
|align=left|Kosovo Qaraçılarının Mütərəqqi Hərəkatı||1 208||0,14||0 ||yeni
|-
|align=left|Fyala||1 086||0,12||0||0
|-
|align=left|Kosovo Birləşmiş Qaraçı Partiyası||1 074||0,12||0||-1
|-
|align=left|Vneste Koalisiyası||1 010||0,12||0||0
|-
|align=left|Kosovo Yeni Qaraçı Partiyası||600||0,07||0||0
|-
|align=left|Serb Demokratik Alyansı||476||0,05||0||yeni
|-
|align=left|Albaniya Milli Cəbhəsi Partiyası||155||0,02||0||yeni
|-
|align=left|'''Ümumi'''||'''877 503'''||'''100,00'''||'''120'''||'''0'''
|-
|colspan=5|
|-
|align=left|Etibarlı səslər||877 503||97,01 ||colspan=2 rowspan=4|
|-
|align=left|Etibarsız səslər||27 043||2,99
|-
|align=left|'''Ümumi'''||'''904 546'''||'''100'''
|-
|align=left|Seçici fəallığı və qeydə alınmış seçicilər||1 851 927||48,84
|-
|align=left colspan=5|Mənbələr: [https://www.kqz-ks.org/wp-content/uploads/2021/03/2.Rezultatet-sipas-subjekteve-politike.pdf CEC], [https://www.kqz-ks.org/wp-content/uploads/2021/03/3.Ndarja-e-uleseve-ne-Kuvend-Subjektet-dhe-kandidatet-e-zgjedhur.pdf CEC], [https://www.kqz-ks.org/wp-content/uploads/2021/03/1.Statistikat-e-pergjithshme.pdf CEC]
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Official website|url=http://www.kuvendikosoves.org/?cid=2,1}}
* [https://web.archive.org/web/20061230123314/http://www.unmikonline.org/constframework.htm Constitutional Framework]

{{Kosovo mövzularda}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Kosovonun dövlət quruluşu]]
[[Kateqoriya:2001-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Serbiyada siyasət]]</text>
      <sha1>oii355pg4mjdew1qapc58pp3e2kwlyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah qardaşları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792978</id>
    <revision>
      <id>9015223</id>
      <parentid>8753400</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5763" sha1="dsz4i8vgyemane4i3wyfsweccfsub7h" xml:space="preserve">[[Şəkil:Abdullah brothers - Marchio.jpg|right|thumb|Abdullah qardaşlarına aid [[əmtəə nişanı]]]]
'''Abdullah qardaşları''' ({{lang-tr|Abdullah Biraderler}}, {{Dil-fr|Abdullah Frères}}) — [[Osmanlı imperiyası]]nda fotoqraf sənətinin qurucuları kimi tanınan və hər üçü də erməni əsilli olan Viçen (1820-1902), Hovsep Abdullahyan (1830-1908) və Kevork (1839-1918) qardaşlarının adıdır.

İstanbulda Tünel səmti yaxınlarında 1858-ci ildə fotoqraf mağazası açırlar. [[Əbdüləziz]] və [[II Əbdülhəmid]] tərəfindən ''rəssam-i həzrəti şəhriyari'' (sultanın rəssamı) ünvanı ilə mükafatlandırılıblar. 1880-ci ildən əvvəl müsəlman olan Viçen,&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://oggito.com/icerikler/abdullah-biraderlerin-hikayesi-unutulmamali/11068 | başlık = Abdullah Biraderler'in Hikâyesi Unutulmamalı | yayıncı = Oggito | ad = Derya | soyadı = Önel | tarih = 18 Ocak 2016 | erişimtarihi = 24 Nisan 2022 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210427203808/https://oggito.com/icerikler/abdullah-biraderlerin-hikayesi-unutulmamali/11068 | arşivtarihi = 27 Nisan 2021 | title = Arxivlənmiş surət | access-date = 2023-04-10 | archive-date = 2021-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210427203808/https://oggito.com/icerikler/abdullah-biraderlerin-hikayesi-unutulmamali/11068 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; 1899-cu ildə Abdullah Şükrü adını alıb. O, Qüds valisi Rəşad Paşanın qızı Həvva Nəmizə ilə evlənib və 3 övladı olub. Məzarı Maçka Şeyxlər qəbiristanlığındadır.
== Tarixi ==
Bir kimyacının İstanbulda Tünel səmtində açdığı fotoqraf studiyasında assistent işləyərək fotoqrafiya sənətinin incəliklərini öyrənən Kevork Abdullah 1858-ci ildə studiyanı alaraq qardaşı Viçen ilə burada işləməyə başlayır. Qardaşlar bu sahə ilə bağlı biliklərini artırmaq üçün iki dəfə Parisə gedirlər. Onlar əvvəlcə [[Əbdüləziz]]in, sonra isə [[II Əbdülhəmid]]in sarayının fotoqrafçıları kimi təyin edildilər. 1877-1878-ci il [[Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877–1878)|Rusiya-Osmanlı müharibəsi]]ndə ruslarla əlaqə saxladıqlarını iddia edən jurnalın məlumatından sonra tutduqları bu vəzifələrindən uzaqlaşdırıldılar, lakin tezliklə ittihamlar geri götürüldü və öz foto studiyalarında sultanın imzasını asmaq icazəsi onlara verildi. Misir Xedivinin çağırışı əsasında onlar doqquz il [[Qahirə]]də yaşayırlar. İstanbula qayıtdıqdan sonra işləri pozulan qardaşlar saray fotoqraflığını itirdikdən sonra studiyalarını satırlar. Viçen Abdullah 1902-ci ildə, Kevork Abdullah 1918-ci ildə vəfat edir.

Abdullah qardaşları 40 il ərzində İstanbulun müxtəlif insanlarını, mənzərələrini əks etdirən fotoşəkillər çəkmiş, müxtəlif siyasi və ictimai hadisələri, tarixi və mədəni dəyərləri və quruluşları əks etdirən albomlar hazırlamışlar. Onlar dövlət xadimlərinin və dövrün Britaniya kralı, Almaniya və Avstriya-Macarıstan imperatorları kimi bir çox tanınmış şəxslərin fotoşəkillərini çəkiblər.&lt;ref&gt;[http://www.obarsiv.com/dokumantasyon/fotvekart/osmanli_fotsanati.html Osmanlı Bankası Arşiv Araştırma Merkezi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304031443/http://www.obarsiv.com/dokumantasyon/fotvekart/osmanli_fotsanati.html |tarih=4 Mart 2016 }} Oryantalizmden Osmanlı Fotoğraf Sanatına… (25 Haziran 2012'de erişildi)&lt;/ref&gt; 

Türkiyənin ilk fotoqrafiya müəssisələrindən olan Abdullah qardaşları tərəfindən çəkilmiş Yaxın Şərq mənzərələri 1999-cu ildə İstanbul Türk və İslam Sənətləri Muzeyində sərgilənib.&lt;ref&gt;[http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=-89378 Hürriyet Gazetesi]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot }} Murat Bardakçı: Abdullah Biraderler 700. yıl için dönüyor, (25 Haziran 2012'de erişildi)&lt;/ref&gt;

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Şəkil:Sultan Abdülmecit.jpg|[[I Əbdülməcid]] (1858-1861)
Şəkil:Sultan Abdülaziz.JPG|[[Əbdüləziz]] (1863)
Şəkil:Cuma selamlığı Abdül Hamid II Hamidiye Mosque 1.jpg|[[II Əbdülhəmid]] [[Ulduz Həmidiyyə məscidi]]ndə Cümə salamında
Şəkil:Cuma selamlığı Abdül Hamid II Hamidiye Mosque 2.jpg|[[II Əbdülhəmid]] [[Ulduz Həmidiyyə məscidi]]ndə Cümə salamında
Şəkil:Cuma selamlığı Abdül Hamid II Hamidiye Mosque 5..jpg|[[II Əbdülhəmid]] [[Ulduz Həmidiyyə məscidi]]ndə Cümə salamında
Şəkil:Cuma selamlığı Abdül Hamid II.jpg|[[II Əbdülhəmid]] cümə salamında
Şəkil:Cuma selamlığı Abdül Hamid II 2..jpg|[[II Əbdülhəmid]] cümə salamında
Şəkil:Hagia Sophia Bell.jpg|[[Ayasofiya|Ayasofya]] zəngi (1890-cı iı)
Şəkil:The Library of Congress - Mosque of St. Sophia, Constantinople (LOC) (pd).jpg|[[Ayasofya]] (1910-1915)
Şəkil:Galata_Bridge,_Istanbul_(Constantinople).jpg|[[Qalata körpüsü]]
Şəkil:Group portrait of eight Circassian men in uniform, with another man, possibly an Ottoman official.jpg|[[Çərkəzlər]]
Şəkil:Stammesschule-JD.jpg|Məktəb-i Aşirət-i Humayun
Şəkil:Abdullah frères. Constantinople. Georgian. 1870.jpg| [[Gürcülər|Gürcü]] kişi fotosu (1870)
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Abdullah Qardaşları}}
* [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?mark-twain-signed-photo-from-constantinople Mark Twain (Samuel Clemens) Signed Photo by Abdullah Frères, Constantinople 1867] Şapel Əlyazması Fondu
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fotoqrafiya tarixi]]
[[Kateqoriya:XIX əsr fotoqrafları]]
[[Kateqoriya:XX əsr fotoqrafları]]
[[Kateqoriya:Osmanlı ailələri]]</text>
      <sha1>dsz4i8vgyemane4i3wyfsweccfsub7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dağ əmələgəlməsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>796157</id>
    <revision>
      <id>9015514</id>
      <parentid>8914800</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7230" sha1="7y96gv50ghb30b3u1ihwv2aluetoym8" xml:space="preserve">[[Fayl:Mountain by reverse fault.gif|150px|thumb|right|Dağ əmələgəlmə]]
'''Dağ əmələgəlməsi''' — dağların əmələ gəlməsinin əsasını təşkil edən geoloji proseslər başa düşülür. Bu proseslər Yer qabığının (tektonik plitələrin) irimiqyaslı hərəkətləri ilə bağlıdır.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Earth system history |author=Steven M. Stanley |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jd01mugCR7EC&amp;pg=PA207 |page=207 |chapter=Mountain building |isbn=978-0-7167-3907-4 |date=2004 |edition=2nd |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt; Dağ əmələ gəlmə prosesinə '''[[orogenez]]''' də deyilir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev Naxçıvanda “Qərbi Azərbaycana qayıdış” festival-konqresində iştirak edib |url=https://tai.az/az/news/253 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi]] [[Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)|Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Статьи на букву &quot;Г&quot; (часть 4, &quot;ГОР&quot;-&quot;ГЫД&quot;) |url=https://otpusk-info.ru/journey/encyclopedia/geography/fc/slovar-195-4.htm#zag-592 |access-date=2025-11-10 |website=otpusk-info.ru}}&lt;/ref&gt;. Qatlanma, qırılma, vulkanik fəaliyyət, maqmatik müdaxilə və metamorfizm dağların qurulmasının orojenik prosesinin hissələri ola bilər.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Structural Geology |author=Robert J. Twiss |author2=Eldridge M. Moores |chapter=Plate tectonic models of orogenic core zones |page=[https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 493] |isbn=978-0-7167-2252-6 |date=1992 |edition=2nd |publisher=Macmillan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=14fn03iJ2r8C&amp;pg=PA493 |url=https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 }}&lt;/ref&gt; Dağların əmələ gəlməsi mütləq onun üzərində olan geoloji strukturlarla əlaqəli deyil.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ollier |first1=Cliff|last2=Pain |first2=Colin |date=2000|author-link1=Cliff Ollier |title=The Origin of Mountains |url=https://archive.org/details/originofmountain0000olli |url-access=limited |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/originofmountain0000olli/page/n22 1] |isbn=978-0-415-19890-5}}&lt;/ref&gt;

== Dağların növləri ==
Dağların beş əsas növü var: vulkanik, qırışıq, yayla, fay-blok və günbəz. 
[[Fayl:ISS-38 Kliuchevskoi Volcano on Kamchatka.jpg|150px|thumb|right|Vulkanik dağ]]
=== Vulkanik dağlar ===
Tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində plitənin hüdudları boyunca püskürən və dağları əmələ gətirən vulkanlar yaranır.
    
Əksər vulkanlar Sakit Okeanı əhatə edən zolaqda (Sakit Okean Atəş Halqası) və İndoneziya Arxipelaqında Sakit okean zolağına uzanan Asiya boyunca Aralıq dənizində meydana gəlir. Vulkanik dağın ən mühüm növləri kompozit konuslar və ya stratovulkanlar (nümunə olaraq Vezuvi, Kilimancaro və Fuji dağı) və qalxan vulkanlarıdır (məsələn, Havaydakı Mauna Loa).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Mountain environments: an examination of the physical geography of mountains |chapter=Types of volcano |page=[https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 194] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA194 |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990 |publisher=MIT Press |author=John Gerrard |url=https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Volcanoes |author= Robert Wayne Decker |author2=Barbara Decker |chapter-url=https://books.google.com/books?id=BilBFXIW5c4C&amp;pg=PA113 |chapter=Chapter 8: Hot spots |isbn=978-0-7167-8929-1 |edition=4th |date=2005 |publisher=Macmillan |page=113 ''ff''}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Sofia-vitosha-kempinski.jpg|150px|thumb|right|Sofia dağı]]
=== Qırışıq dağlar === 
Zərd-Kuh İranın mərkəzi Zaqros silsiləsində yerləşən qırışıq dağdır. Plitələr toqquşduqda və ya subduksiyaya məruz qaldıqda plitələr bükülməyə və bükülməyə meyllidir və dağlar əmələ gətirir. Əsas kontinental dağ silsilələrinin əksəriyyəti sürüşmə və bükülmə və ya orogenez ilə əlaqələndirilir. Buna misal olaraq Balkan dağları, Jura və Zaqros dağlarını göstərmək olar.&lt;ref&gt;{{cite book |title=4-D framework of continental crust |editor=Robert D Hatcher Jr. |editor2=MP Carlson | editor3=JH McBride &amp; JR Martinez Catalán |author=Michael P Searle |page=41 ''ff'' |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jD-zXhTfJuMC&amp;pg=PA41 |chapter=Diagnostic features and processes in the construction and evolution of Oman-, Zagros-, Himalayan-, Karakoram-, and Tibetan type orogenic belts |isbn=978-0-8137-1200-0 |publisher=Geological Society of America |date=2007}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Kolunchin Zardkuh.JPG|150px|thumb|right|Zard-Kuh dağı]]
=== Blok dağlar ===
Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan göründüyü kimi Sierra Nevada dağları bu dağlara aiddir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The environment: principles and applications |author=Chris C. Park |chapter=Figure 6.11 |page=160 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ew3MBjbw4OAC&amp;pg=PA160 |date=2001 |edition=2nd |publisher=Routledge|isbn=9780415217705 }}&lt;/ref&gt; Qırılma bloku qaldırıldıqda və ya əyildikdə blok dağlarla nəticələnə bilər. Daha yüksək bloklara horstlar, novlara isə qrabens deyilir. Səthin bir-birindən ayrılması gərginlik qüvvələrinə səbəb olur. 

Buna misal olaraq Sierra Nevada silsiləsi göstərilə bilər, burada delaminasiya nəticəsində 650 km uzunluğunda və 80 km enində blok yaradılıb və bu blok  qərbə doğru əyilmiş, şərqə doğru uzanan sürüşmələr  yüksələrək ABŞ-da ən yüksək dağ cəbhəsini yaradıb.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Reference cited |url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA9  |page=9 |author=John Gerrard |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990-04-12 }}&lt;/ref&gt;

Digər  nümunələr isə Bolqarıstanda, Cənub-Şərqi Avropada Rila-Rodop dağ massivi, o cümlədən Belasitsa (xətti horst), Rila dağı (tağlı günbəz formalı horst) və Pirin dağı - kompleks arasında yerləşən kütləvi antiklinal təşkil edən horstdur. Struma və Mestanın qraben vadiləridir.&lt;ref&gt;{{cite book | ref={{harvid|Geographic Dictionary of Bulgaria|1980}}
 | script-title =bg: Географски речник на България
 | trans-title = Geographic Dictionary of Bulgaria
 | last1 = Мичев (Michev)
 | first1 = Николай (Nikolay)
 | last2 = Михайлов (Mihaylov)
 | first2 = Цветко (Tsvetko)
 | last3 = Вапцаров (Vaptsarov)
 | first3 = Иван (Ivan)
 | last4 = Кираджиев (Kiradzhiev)
 | first4 = Светлин (Svetlin)
 | year = 1980
 | language = bg
 | publisher = Наука и култура (Nauka i kultura)
 | location = Sofia |page=368}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Dağ]]
* [[Vulkan]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[https://www.youtube.com/watch?v=MQoUI5UuA14 Dağ əmələgəlmə]

[[Kateqoriya:Dağlar]]</text>
      <sha1>7y96gv50ghb30b3u1ihwv2aluetoym8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015521</id>
      <parentid>9015514</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7245" sha1="l0dodgaaxjhhvs0jpezgcw2cwls1irz" xml:space="preserve">[[Fayl:Mountain by reverse fault.gif|150px|thumb|right|Dağ əmələgəlmə]]
'''Dağ əmələgəlməsi''' — dağların əmələ gəlməsinin əsasını təşkil edən geoloji proseslər başa düşülür. Bu proseslər Yer qabığının (tektonik plitələrin) irimiqyaslı hərəkətləri ilə bağlıdır.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Earth system history |author=Steven M. Stanley |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jd01mugCR7EC&amp;pg=PA207 |page=207 |chapter=Mountain building |isbn=978-0-7167-3907-4 |date=2004 |edition=2nd |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt; Dağ əmələ gəlmə prosesinə '''[[orogenez]]''' də deyilir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev Naxçıvanda “Qərbi Azərbaycana qayıdış” festival-konqresində iştirak edib |url=https://tai.az/az/news/253 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi]] [[Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)|Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Статьи на букву &quot;Г&quot; (часть 4, &quot;ГОР&quot;-&quot;ГЫД&quot;) |url=https://otpusk-info.ru/journey/encyclopedia/geography/fc/slovar-195-4.htm#zag-592 |access-date=2025-11-10 |website=otpusk-info.ru}}&lt;/ref&gt;. Qatlanma, qırılma, vulkanik fəaliyyət, maqmatik müdaxilə və metamorfizm dağların qurulmasının orojenik prosesinin hissələri ola bilər.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Structural Geology |author=Robert J. Twiss |author2=Eldridge M. Moores |chapter=Plate tectonic models of orogenic core zones |page=[https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 493] |isbn=978-0-7167-2252-6 |date=1992 |edition=2nd |publisher=Macmillan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=14fn03iJ2r8C&amp;pg=PA493 |url=https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 }}&lt;/ref&gt; Dağların əmələ gəlməsi mütləq onun üzərində olan geoloji strukturlarla əlaqəli deyil.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ollier |first1=Cliff|last2=Pain |first2=Colin |date=2000|author-link1=Cliff Ollier |title=The Origin of Mountains |url=https://archive.org/details/originofmountain0000olli |url-access=limited |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/originofmountain0000olli/page/n22 1] |isbn=978-0-415-19890-5}}&lt;/ref&gt;

== Dağların növləri ==
Dağların beş əsas növü var: vulkanik, qırışıq, yayla, fay-blok və günbəz. 
[[Fayl:ISS-38 Kliuchevskoi Volcano on Kamchatka.jpg|150px|thumb|right|Vulkanik dağ]]
=== Vulkanik dağlar ===
Tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində plitənin hüdudları boyunca püskürən və dağları əmələ gətirən vulkanlar yaranır.
    
Əksər vulkanlar Sakit Okeanı əhatə edən zolaqda (Sakit Okean Atəş Halqası) və İndoneziya Arxipelaqında Sakit okean zolağına uzanan Asiya boyunca Aralıq dənizində meydana gəlir. Vulkanik dağın ən mühüm növləri kompozit konuslar və ya stratovulkanlar (nümunə olaraq Vezuvi, Kilimancaro və Fuji dağı) və qalxan vulkanlarıdır (məsələn, Havaydakı Mauna Loa).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Mountain environments: an examination of the physical geography of mountains |chapter=Types of volcano |page=[https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 194] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA194 |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990 |publisher=MIT Press |author=John Gerrard |url=https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Volcanoes |author= Robert Wayne Decker |author2=Barbara Decker |chapter-url=https://books.google.com/books?id=BilBFXIW5c4C&amp;pg=PA113 |chapter=Chapter 8: Hot spots |isbn=978-0-7167-8929-1 |edition=4th |date=2005 |publisher=Macmillan |page=113 ''ff''}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Sofia-vitosha-kempinski.jpg|150px|thumb|right|Sofia dağı]]
=== Qırışıq dağlar === 
Zərd-Kuh İranın mərkəzi Zaqros silsiləsində yerləşən qırışıq dağdır. Plitələr toqquşduqda və ya subduksiyaya məruz qaldıqda plitələr bükülməyə və bükülməyə meyllidir və dağlar əmələ gətirir. Əsas kontinental dağ silsilələrinin əksəriyyəti sürüşmə və bükülmə və ya orogenez ilə əlaqələndirilir. Buna misal olaraq Balkan dağları, Jura və Zaqros dağlarını göstərmək olar.&lt;ref&gt;{{cite book |title=4-D framework of continental crust |editor=Robert D Hatcher Jr. |editor2=MP Carlson | editor3=JH McBride &amp; JR Martinez Catalán |author=Michael P Searle |page=41 ''ff'' |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jD-zXhTfJuMC&amp;pg=PA41 |chapter=Diagnostic features and processes in the construction and evolution of Oman-, Zagros-, Himalayan-, Karakoram-, and Tibetan type orogenic belts |isbn=978-0-8137-1200-0 |publisher=Geological Society of America |date=2007}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Kolunchin Zardkuh.JPG|150px|thumb|right|Zard-Kuh dağı]]
=== Blok dağlar ===
Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan göründüyü kimi Sierra Nevada dağları bu dağlara aiddir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The environment: principles and applications |author=Chris C. Park |chapter=Figure 6.11 |page=160 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ew3MBjbw4OAC&amp;pg=PA160 |date=2001 |edition=2nd |publisher=Routledge|isbn=9780415217705 }}&lt;/ref&gt; Qırılma bloku qaldırıldıqda və ya əyildikdə blok dağlarla nəticələnə bilər. Daha yüksək bloklara horstlar, novlara isə qrabens deyilir. Səthin bir-birindən ayrılması gərginlik qüvvələrinə səbəb olur. 

Buna misal olaraq Sierra Nevada silsiləsi göstərilə bilər, burada delaminasiya nəticəsində 650 km uzunluğunda və 80 km enində blok yaradılıb və bu blok  qərbə doğru əyilmiş, şərqə doğru uzanan sürüşmələr  yüksələrək ABŞ-da ən yüksək dağ cəbhəsini yaradıb.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Reference cited |url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA9  |page=9 |author=John Gerrard |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990-04-12 }}&lt;/ref&gt;

Digər  nümunələr isə Bolqarıstanda, Cənub-Şərqi Avropada Rila-Rodop dağ massivi, o cümlədən Belasitsa (xətti horst), Rila dağı (tağlı günbəz formalı horst) və Pirin dağı - kompleks arasında yerləşən kütləvi antiklinal təşkil edən horstdur. Struma və Mestanın qraben vadiləridir.&lt;ref&gt;{{cite book | ref={{harvid|Geographic Dictionary of Bulgaria|1980}}
 | script-title =bg: Географски речник на България
 | trans-title = Geographic Dictionary of Bulgaria
 | last1 = Мичев (Michev)
 | first1 = Николай (Nikolay)
 | last2 = Михайлов (Mihaylov)
 | first2 = Цветко (Tsvetko)
 | last3 = Вапцаров (Vaptsarov)
 | first3 = Иван (Ivan)
 | last4 = Кираджиев (Kiradzhiev)
 | first4 = Светлин (Svetlin)
 | year = 1980
 | language = bg
 | publisher = Наука и култура (Nauka i kultura)
 | location = Sofia |page=368}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Dağ]]
* [[Vulkan]]
* [[Orogenez]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[https://www.youtube.com/watch?v=MQoUI5UuA14 Dağ əmələgəlmə]

[[Kateqoriya:Dağlar]]</text>
      <sha1>l0dodgaaxjhhvs0jpezgcw2cwls1irz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015522</id>
      <parentid>9015521</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>9015522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7314" sha1="2kwr6r8j011ulacll3fy6vl5v4vywgt" xml:space="preserve">[[Fayl:Mountain by reverse fault.gif|150px|thumb|right|Dağ əmələgəlmə]]
'''Dağ əmələgəlməsi''' — dağların əmələ gəlməsinin əsasını təşkil edən geoloji proseslər başa düşülür. Bu proseslər Yer qabığının (tektonik plitələrin) irimiqyaslı hərəkətləri ilə bağlıdır.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Earth system history |author=Steven M. Stanley |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jd01mugCR7EC&amp;pg=PA207 |page=207 |chapter=Mountain building |isbn=978-0-7167-3907-4 |date=2004 |edition=2nd |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt; Dağ əmələ gəlmə prosesinə '''[[orogenez]]''' də deyilir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-24 |title=AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev Naxçıvanda “Qərbi Azərbaycana qayıdış” festival-konqresində iştirak edib |url=https://tai.az/az/news/253 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi]] [[Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)|Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Статьи на букву &quot;Г&quot; (часть 4, &quot;ГОР&quot;-&quot;ГЫД&quot;) |url=https://otpusk-info.ru/journey/encyclopedia/geography/fc/slovar-195-4.htm#zag-592 |access-date=2025-11-10 |website=otpusk-info.ru}}&lt;/ref&gt;. Qatlanma, qırılma, vulkanik fəaliyyət, maqmatik müdaxilə və metamorfizm dağların qurulmasının orojenik prosesinin hissələri ola bilər.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Structural Geology |author=Robert J. Twiss |author2=Eldridge M. Moores |chapter=Plate tectonic models of orogenic core zones |page=[https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 493] |isbn=978-0-7167-2252-6 |date=1992 |edition=2nd |publisher=Macmillan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=14fn03iJ2r8C&amp;pg=PA493 |url=https://archive.org/details/structuralgeolog0000twis/page/493 }}&lt;/ref&gt; Dağların əmələ gəlməsi mütləq onun üzərində olan geoloji strukturlarla əlaqəli deyil.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ollier |first1=Cliff|last2=Pain |first2=Colin |date=2000|author-link1=Cliff Ollier |title=The Origin of Mountains |url=https://archive.org/details/originofmountain0000olli |url-access=limited |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/originofmountain0000olli/page/n22 1] |isbn=978-0-415-19890-5}}&lt;/ref&gt;

== Dağların növləri ==
Dağların beş əsas növü var: vulkanik, qırışıq, yayla, fay-blok və günbəz. 
[[Fayl:ISS-38 Kliuchevskoi Volcano on Kamchatka.jpg|150px|thumb|right|Vulkanik dağ]]
=== Vulkanik dağlar ===
Tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində plitənin hüdudları boyunca püskürən və dağları əmələ gətirən vulkanlar yaranır.
    
Əksər vulkanlar Sakit Okeanı əhatə edən zolaqda (Sakit Okean Atəş Halqası) və İndoneziya Arxipelaqında Sakit okean zolağına uzanan Asiya boyunca Aralıq dənizində meydana gəlir. Vulkanik dağın ən mühüm növləri kompozit konuslar və ya stratovulkanlar (nümunə olaraq Vezuvi, Kilimancaro və Fuji dağı) və qalxan vulkanlarıdır (məsələn, Havaydakı Mauna Loa).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Mountain environments: an examination of the physical geography of mountains |chapter=Types of volcano |page=[https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 194] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA194 |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990 |publisher=MIT Press |author=John Gerrard |url=https://archive.org/details/mountainenvironm0000gerr/page/194 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Volcanoes |author= Robert Wayne Decker |author2=Barbara Decker |chapter-url=https://books.google.com/books?id=BilBFXIW5c4C&amp;pg=PA113 |chapter=Chapter 8: Hot spots |isbn=978-0-7167-8929-1 |edition=4th |date=2005 |publisher=Macmillan |page=113 ''ff''}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Sofia-vitosha-kempinski.jpg|150px|thumb|right|Sofia dağı]]
=== Qırışıq dağlar === 
Zərd-Kuh İranın mərkəzi Zaqros silsiləsində yerləşən qırışıq dağdır. Plitələr toqquşduqda və ya subduksiyaya məruz qaldıqda plitələr bükülməyə və bükülməyə meyllidir və dağlar əmələ gətirir. Əsas kontinental dağ silsilələrinin əksəriyyəti sürüşmə və bükülmə və ya orogenez ilə əlaqələndirilir. Buna misal olaraq Balkan dağları, Jura və Zaqros dağlarını göstərmək olar.&lt;ref&gt;{{cite book |title=4-D framework of continental crust |editor=Robert D Hatcher Jr. |editor2=MP Carlson | editor3=JH McBride &amp; JR Martinez Catalán |author=Michael P Searle |page=41 ''ff'' |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jD-zXhTfJuMC&amp;pg=PA41 |chapter=Diagnostic features and processes in the construction and evolution of Oman-, Zagros-, Himalayan-, Karakoram-, and Tibetan type orogenic belts |isbn=978-0-8137-1200-0 |publisher=Geological Society of America |date=2007}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Kolunchin Zardkuh.JPG|150px|thumb|right|Zard-Kuh dağı]]
=== Blok dağlar ===
Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan göründüyü kimi Sierra Nevada dağları bu dağlara aiddir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The environment: principles and applications |author=Chris C. Park |chapter=Figure 6.11 |page=160 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ew3MBjbw4OAC&amp;pg=PA160 |date=2001 |edition=2nd |publisher=Routledge|isbn=9780415217705 }}&lt;/ref&gt; Qırılma bloku qaldırıldıqda və ya əyildikdə blok dağlarla nəticələnə bilər. Daha yüksək bloklara horstlar, novlara isə qrabens deyilir. Səthin bir-birindən ayrılması gərginlik qüvvələrinə səbəb olur. 

Buna misal olaraq Sierra Nevada silsiləsi göstərilə bilər, burada delaminasiya nəticəsində 650 km uzunluğunda və 80 km enində blok yaradılıb və bu blok  qərbə doğru əyilmiş, şərqə doğru uzanan sürüşmələr  yüksələrək ABŞ-da ən yüksək dağ cəbhəsini yaradıb.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Reference cited |url=https://books.google.com/books?id=jHnrVEyMhkQC&amp;pg=PA9  |page=9 |author=John Gerrard |isbn=978-0-262-07128-4 |date=1990-04-12 }}&lt;/ref&gt;

Digər  nümunələr isə Bolqarıstanda, Cənub-Şərqi Avropada Rila-Rodop dağ massivi, o cümlədən Belasitsa (xətti horst), Rila dağı (tağlı günbəz formalı horst) və Pirin dağı - kompleks arasında yerləşən kütləvi antiklinal təşkil edən horstdur. Struma və Mestanın qraben vadiləridir.&lt;ref&gt;{{cite book | ref={{harvid|Geographic Dictionary of Bulgaria|1980}}
 | script-title =bg: Географски речник на България
 | trans-title = Geographic Dictionary of Bulgaria
 | last1 = Мичев (Michev)
 | first1 = Николай (Nikolay)
 | last2 = Михайлов (Mihaylov)
 | first2 = Цветко (Tsvetko)
 | last3 = Вапцаров (Vaptsarov)
 | first3 = Иван (Ivan)
 | last4 = Кираджиев (Kiradzhiev)
 | first4 = Светлин (Svetlin)
 | year = 1980
 | language = bg
 | publisher = Наука и култура (Nauka i kultura)
 | location = Sofia |page=368}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Dağ]]
* [[Vulkan]]
* [[Orogenez]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[https://www.youtube.com/watch?v=MQoUI5UuA14 Dağ əmələgəlmə]

[[Kateqoriya:Dağlar]]
[[Kateqoriya:Geoloji proseslər]]
[[Kateqoriya:Tektonik plitələr]]</text>
      <sha1>2kwr6r8j011ulacll3fy6vl5v4vywgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ağlağan silsiləsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>816114</id>
    <revision>
      <id>9014877</id>
      <parentid>9013138</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9014877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="kihb1ntbk6ogo9p6oay54egh1e9bc2d" xml:space="preserve">{{Dağ sistemi}}
'''Ağlağan silsiləsi''', ermənicə '''Qoqoran'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{EAMTİL||Qoqoran}}&lt;/ref&gt; '''silsiləsi''' ({{Dil-hy|Գոգարանց լեռներ}}) — [[Ermənistan|Ermənistanın]] şimalında Şirak dağ belində, Bazum silsiləsinin şimal-şərqində dağ silsiləsi. Maksimum hündürlüyü 2.992 metrdir ([[Ağlağan]]).

== Toponimi ==
Qədim türk mənşəli Quqar (Qoqar) tayfasının adını əks etdirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Bazum silsiləsi]]
* [[Çubuxlu silsiləsi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Ermənistan sıradağları]]</text>
      <sha1>kihb1ntbk6ogo9p6oay54egh1e9bc2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hacı Məhəmməd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824346</id>
    <revision>
      <id>9015069</id>
      <parentid>8336005</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7259" sha1="af3qoetbrdejv1x0uguaw9uq2bbsusx" xml:space="preserve">{{digər məna|Qazi Məhəmməd}}
{{Məqalə problemləri|
{{Azərbaycanca deyil|tarix=yanvar 2024}}
{{Tək mənbə|tarix=yanvar 2024}}}}
{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=İmam|başlanğıc=1837|son=1838|milliyyəti=[[ləzgi]]|bayraq=Caucasian Imamate.svg|orijinal adı={{Dil-lez|Хуьлуьхъ Гъази Мухьаммад}}}}
'''Xuluxlu Hacı Məhəmməd''' və ya '''Xuluxvi Qazi Məhəmməd''' ({{dil-lez|Хуьлуьхъ Гъази Мухьаммад}}; {{DVTY}}) — [[imam]] və [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanının]] hərbi, dini və siyasi rəhbəri, [[müridizm]]in yayıcısı. Qafqazın xalq qəhrəmanı.

== Həyatı ==
Qazi Məhəmməd 1837-ci ildə [[Qusar rayonu|Qusarın]] [[Xuluq]] kəndində anadan olmuşdur. Rus imperiyasının yerli əhaliyə edilən zülümlərə cavab olaraq [[cihad]] elan etməklə və bu hərəkatın rəhbəri olmaqla tanınır.

== Rusiya imperiyası ilə müharibə ==
{{main|Quba üsyanı (1837)}}
Quba əyalətində Rus İmperyasının yerli ləzgi əhəliyə qarşı zülmünə qarşı İmam Qazi Məhəmməd Xuluqvi və dostu Abrek Əli Hilivi rəhbərliyi ilə Rus çarına qarşı üç dəfə baş vermiş güclü xalq üsyanlardı.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} 1837-ci ilin mart-aprel aylarında Qazi Məhəmməd Xuluqvi ləzgi ağsaqqallarla birlikdə [[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz canişinlikliyin]] mülki idarəsinin başçısı [[İosif Reutt|Cozef Reuttə]] müharibə başlatmadan, öz etirazlarını bildirib bir ərizəsi təqdim etdilər. İlk başlarda Reutt yerli əhalininin bu tələbləri haqlı oluğunu və onlarla razılaştığını deyir. Buda üsyana hazırlaşan yerli sakinləri müvəqqəti olaraq sakitləşdirir. Amma bu tələblərin sadəcə bir qismi yerinə yetirilir və bir aydan sonra Qazi Məhəmməd on ağsaqqalla birlikdə Reutta gedir və ərizənin qalan bəndlərinin yerinə yetirilməsini tələb edir, əsasəndə vergilərin azaldılmasını.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Bu dəfə isə Reutt qonaqlara heç bir reaksiya vermədi.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

Artıq avqust ayında Qazi Məhəmməd [[Məhəmməd Yaraqski|Şeyx Məhəmməd Kuravi]]nın [[müridizm]] tələbəsi olan Avar imam [[Şeyx Şamil|Şamilnən]] yazışır və bir məktub alır. Məktubda Şamil ruslar mədəni və nəzakətli dildən anlamayacağını, bunu onlar zəiflik kimi görəcəyini və rus hakimiyyətinin sənədlərinin dəyərsiz olduğunu deyir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Qazi Məhəmməd məktubu oxuduqdan sonra silahlı müqavimətin zəruriliyi ilə bağlı fikrinə daha əmin olur və qızının toyunu qeyd etmək bəhanəsi ilə həmfikirlərini müzakirəyə toplayır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Avqustun 20-də ətraf kəndlərdən silahlı [[Müridizm|müridlər]] toplaşıb [[Cibir]] kəndinə [[cihad]] elan etmək üçün getdilər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Burada üsyanın strategiyası və planı hazırlanıb, [[Quba]]ya getmək qərarı alınır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}.
 Bu arada Abrek Əli öz təşəbbüsü ilə [[Hil]] tarlalarında dayanan [[Kazaklar|kazak]] otçularını əsir götürür. Lakin bu addımı İmam Məhəmməd dəstəkləmir və Əliyə məhbusları azad elətdirir {{Sfn|Сумбатзаде|1961}}.

Bundan sonra Qazi Məhəmməd və Abrek Əli birlikdə [[Xudat]]daki Rus postuna hücum edib, heç qan tökmədən bütün bütün Rus qarnizonunu əsir alabilirlər {{Sfn|Сумбатзаде|1961}}. Və burda da Qazi Məhəmməd ruslara müharibə elan edir və rəsmi olaraq imam seçilir. Bu üsyan demək olar ki, bütün Quba əyalətini əhatə edir. Müridlər,yəni imamın əskərləri [[Cibir]]dəki 400 nəfərdən 12 000 nəfərə qədər artaraq [[Qudyalçay|Qudiyalçayın]] qarşı sahilində İmamın əmrini gözlüyürlər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Hətta üsyana qatılmaq üçün yerli ləzgilərlə yanaşı Dağıstanın cənubundanda ləzgilər gəlib orduya qoşulur. {{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Beləliklə İmam Qazi Məhəmməd ərazi əsasında naibləri təyin edir və Rus imperyasıyla müharibəni planlaşdırmaq üçün hərbi şura çağırır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} BU vaxt Qubanın müdafiəsinə şəhər komendantı rus mayoru İşçenko nəzarət edirdi.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Ləzgilərin Quba hücumu zamanında hətta qalanın divarları qismən dağılır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Bu zaman Quba şəhərin əhalisi də üsyana dəstək verərək Qazi Məhəmmədin qoşunları ilə əməkdaşlıq edir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

=== Qubanın mühasirəsi ===
Mühasirə 1837-ci il sentyabrın 4-də başladı, İmam Qazi Məhəmməd dağda yerləşən [[Birinci Nügədi|Nuğədi]] kəndində müşahidə üçün yerləşir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Lakin bəzi səbəblərə görə Qubanı ələ keçirmək üçün dəfələrlə edilən cəhdlər uğursuz oldu və ləzgilər xeyli itki verərək [[Qırmızı Qəsəbə|Yəhudi qəsəbəsinə]] çəkildilər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} 

Hətta fərqli inanca sahib yəhudilərin də müsəlman ləzgilərə bu dar anda köməyinə baxmayaraq, bəzi Qafqazdaki xalqlar ləzgilərə qarşı xainlik edir. Beləliklə, rus imperiyasına sadiq qüvvələrin arasında: [[Gürcülər|gürcü]] xətt [[Draqunlar|batalyonlarının]] iki dəstəsi, general L. Ya. Savarsamidze və general Fezenin komandanlığı altında olan çar ordusunun 3200 əsgəri, habelə yerli Azərbaycan və Dağıstan hökmdarlarının bəzi qüvvələri, o cümlədən xainlik edən əslən [[Laklar|lak]] olan Qaziqumuq xanın qoşunları və Şirvan milisləri ləzgi müsəlmanlara qarşı savaşdılar.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

== Həbs və ölüm ==
Uğursuz müqavimətdən sonra İmam Qazi Məhəmməd [[Kürə xanlığı|Kürə xanlığına]] köçüb öz ailəsini ruslardan xilas etməyə çalışır, lakin orda da ona xainlik edən əslən [[Laklar|lak]] olan [[Qazıqumuq xanlığı|Qazqumuq xanı]] Məmməd-Mirzə tərəfindən rusların əmri ilə özü və ailəsi həbs edilir. Eləcədə üsyanın 40-a yaxın iştirakçısı həbs edilir, amma sadəcə Abrek Yar-Əli son anda qaçaraq özünü xilas bilir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Qazi Məhəmməd [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanının]] digər 36 lideri ilə birlikdə məhkəməyə çıxarılır və ifadə verirlər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} O, ölüm hökmünə məhkum edilir və hətta üsyanda iştirak etməyən oğlu  Novruzun [[Kaluqa]]ya sürgün etməli idilər, amma bu Novruzun 1838-ci il oktyabrın 17-də müammalı şəkildə “qızdırmadan” vəfat etməsi səbəbiylə baş vermir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

== Həmçinin oxu ==
* [[Əlisöhbət Sumbatzadə]] &quot;Quba üsyanı 1837&quot;. Bakı, 1961 
* Sevinc Əliyeva &quot;Azərbaycan və Şimali Qafqaz xalqlarının münasibətləri (XIX əsr-XX əsrin əvvəlləri)&quot; Bakı, 2015

== Həmçinin bax ==
* [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanı]]
* [[Müridizm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://e-derslik.edu.az/books/156/units/unit-1/page18.xhtml]

[[Kateqoriya:Qafqaz imamları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ləzgiləri]]</text>
      <sha1>af3qoetbrdejv1x0uguaw9uq2bbsusx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015074</id>
      <parentid>9015069</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7520" sha1="5dema8yauygdthmfegjztdwzjoa6u08" xml:space="preserve">{{digər məna|Qazi Məhəmməd}}
{{Məqalə problemləri|
{{Azərbaycanca deyil|tarix=yanvar 2024}}
{{Tək mənbə|tarix=yanvar 2024}}}}
{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=İmam|başlanğıc=1837|son=1838|milliyyəti=[[ləzgi]]|bayraq=Caucasian Imamate.svg|orijinal adı={{Dil-lez|Хуьлуьхъ Гъази Мухьаммад}}}}
'''Xuluxlu Hacı Məhəmməd''' və ya '''Xuluxvi Qazi Məhəmməd''' ({{dil-lez|Хуьлуьхъ Гъази Мухьаммад}}; {{DVTY}}) — [[imam]] və [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanının]] hərbi, dini və siyasi rəhbəri, [[müridizm]]in yayıcısı. Qafqazın xalq qəhrəmanı.

== Həyatı ==
Qazi Məhəmməd 1837-ci ildə [[Qusar rayonu|Qusarın]] [[Xuluq]] kəndində anadan olmuşdur. Rus imperiyasının yerli əhaliyə edilən zülümlərə cavab olaraq [[cihad]] elan etməklə və bu hərəkatın rəhbəri olmaqla tanınır.

== Rusiya imperiyası ilə müharibə ==
{{main|Quba üsyanı (1837)}}
Quba əyalətində Rus İmperyasının yerli ləzgi əhəliyə qarşı zülmünə qarşı İmam Qazi Məhəmməd Xuluqvi və dostu Abrek Əli Hilivi rəhbərliyi ilə Rus çarına qarşı üç dəfə baş vermiş güclü xalq üsyanlardı.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} 1837-ci ilin mart-aprel aylarında Qazi Məhəmməd Xuluqvi ləzgi ağsaqqallarla birlikdə [[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz canişinlikliyin]] mülki idarəsinin başçısı [[İosif Reutt|Cozef Reuttə]] müharibə başlatmadan, öz etirazlarını bildirib bir ərizəsi təqdim etdilər. İlk başlarda Reutt yerli əhalininin bu tələbləri haqlı oluğunu və onlarla razılaştığını deyir. Buda üsyana hazırlaşan yerli sakinləri müvəqqəti olaraq sakitləşdirir. Amma bu tələblərin sadəcə bir qismi yerinə yetirilir və bir aydan sonra Qazi Məhəmməd on ağsaqqalla birlikdə Reutta gedir və ərizənin qalan bəndlərinin yerinə yetirilməsini tələb edir, əsasəndə vergilərin azaldılmasını.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Bu dəfə isə Reutt qonaqlara heç bir reaksiya vermədi.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

Artıq avqust ayında Qazi Məhəmməd [[Məhəmməd Yaraqski|Şeyx Məhəmməd Kuravi]]nın [[müridizm]] tələbəsi olan Avar imam [[Şeyx Şamil|Şamilnən]] yazışır və bir məktub alır. Məktubda Şamil ruslar mədəni və nəzakətli dildən anlamayacağını, bunu onlar zəiflik kimi görəcəyini və rus hakimiyyətinin sənədlərinin dəyərsiz olduğunu deyir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Qazi Məhəmməd məktubu oxuduqdan sonra silahlı müqavimətin zəruriliyi ilə bağlı fikrinə daha əmin olur və qızının toyunu qeyd etmək bəhanəsi ilə həmfikirlərini müzakirəyə toplayır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Avqustun 20-də ətraf kəndlərdən silahlı [[Müridizm|müridlər]] toplaşıb [[Cibir]] kəndinə [[cihad]] elan etmək üçün getdilər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Burada üsyanın strategiyası və planı hazırlanıb, [[Quba]]ya getmək qərarı alınır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}.
 Bu arada Abrek Əli öz təşəbbüsü ilə [[Hil]] tarlalarında dayanan [[Kazaklar|kazak]] otçularını əsir götürür. Lakin bu addımı İmam Məhəmməd dəstəkləmir və Əliyə məhbusları azad elətdirir {{Sfn|Сумбатзаде|1961}}.

Bundan sonra Qazi Məhəmməd və Abrek Əli birlikdə [[Xudat]]daki Rus postuna hücum edib, heç qan tökmədən bütün bütün Rus qarnizonunu əsir alabilirlər {{Sfn|Сумбатзаде|1961}}. Və burda da Qazi Məhəmməd ruslara müharibə elan edir və rəsmi olaraq imam seçilir. Bu üsyan demək olar ki, bütün Quba əyalətini əhatə edir. Müridlər,yəni imamın əskərləri [[Cibir]]dəki 400 nəfərdən 12 000 nəfərə qədər artaraq [[Qudyalçay|Qudiyalçayın]] qarşı sahilində İmamın əmrini gözlüyürlər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Hətta üsyana qatılmaq üçün yerli ləzgilərlə yanaşı Dağıstanın cənubundanda ləzgilər gəlib orduya qoşulur. {{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Beləliklə İmam Qazi Məhəmməd ərazi əsasında naibləri təyin edir və Rus imperyasıyla müharibəni planlaşdırmaq üçün hərbi şura çağırır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} BU vaxt Qubanın müdafiəsinə şəhər komendantı rus mayoru İşçenko nəzarət edirdi.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Ləzgilərin Quba hücumu zamanında hətta qalanın divarları qismən dağılır.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Bu zaman Quba şəhərin əhalisi də üsyana dəstək verərək Qazi Məhəmmədin qoşunları ilə əməkdaşlıq edir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

=== Qubanın mühasirəsi ===
Mühasirə 1837-ci il sentyabrın 4-də başladı, İmam Qazi Məhəmməd dağda yerləşən [[Birinci Nügədi|Nuğədi]] kəndində müşahidə üçün yerləşir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Lakin bəzi səbəblərə görə Qubanı ələ keçirmək üçün dəfələrlə edilən cəhdlər uğursuz oldu və ləzgilər xeyli itki verərək [[Qırmızı Qəsəbə|Yəhudi qəsəbəsinə]] çəkildilər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} 

Hətta fərqli inanca sahib yəhudilərin də müsəlman ləzgilərə bu dar anda köməyinə baxmayaraq, bəzi Qafqazdaki xalqlar ləzgilərə qarşı xainlik edir. Beləliklə, rus imperiyasına sadiq qüvvələrin arasında: [[Gürcülər|gürcü]] xətt [[Draqunlar|batalyonlarının]] iki dəstəsi, general L. Ya. Savarsamidze və general Fezenin komandanlığı altında olan çar ordusunun 3200 əsgəri, habelə yerli Azərbaycan və Dağıstan hökmdarlarının bəzi qüvvələri, o cümlədən xainlik edən əslən [[Laklar|lak]] olan Qaziqumuq xanın qoşunları və Şirvan milisləri ləzgi müsəlmanlara qarşı savaşdılar.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

== Həbs və ölüm ==
Uğursuz müqavimətdən sonra İmam Qazi Məhəmməd [[Kürə xanlığı|Kürə xanlığına]] köçüb öz ailəsini ruslardan xilas etməyə çalışır, lakin orda da ona xainlik edən əslən [[Laklar|lak]] olan [[Qazıqumuq xanlığı|Qazqumuq xanı]] Məmməd-Mirzə tərəfindən rusların əmri ilə özü və ailəsi həbs edilir. Eləcədə üsyanın 40-a yaxın iştirakçısı həbs edilir, amma sadəcə Abrek Yar-Əli son anda qaçaraq özünü xilas bilir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} Qazi Məhəmməd [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanının]] digər 36 lideri ilə birlikdə məhkəməyə çıxarılır və ifadə verirlər.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}} O, ölüm hökmünə məhkum edilir və hətta üsyanda iştirak etməyən oğlu  Novruzun [[Kaluqa]]ya sürgün etməli idilər, amma bu Novruzun 1838-ci il oktyabrın 17-də müammalı şəkildə “qızdırmadan” vəfat etməsi səbəbiylə baş vermir.{{Sfn|Сумбатзаде|1961}}

== Həmçinin oxu ==
* [[Əlisöhbət Sumbatzadə]] &quot;Quba üsyanı 1837&quot;. Bakı, 1961 
* Sevinc Əliyeva &quot;Azərbaycan və Şimali Qafqaz xalqlarının münasibətləri (XIX əsr-XX əsrin əvvəlləri)&quot; Bakı, 2015

== Həmçinin bax ==
* [[Quba üsyanı (1837)|Quba üsyanı]]
* [[Müridizm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==

* {{Kitab3|ref=Сумбатзаде|müəllif=[[Əlisöhbət Sumbatzadə|А. С. Сумбатзаде]]|adı=Кубинское восстание 1837 г.|yer=Баку|il=1961|nəşriyyat=Изд-во Акад. наук Азерб. ССР}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://e-derslik.edu.az/books/156/units/unit-1/page18.xhtml]

[[Kateqoriya:Qafqaz imamları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ləzgiləri]]</text>
      <sha1>5dema8yauygdthmfegjztdwzjoa6u08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Respublikaçı Faşist Partiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>848236</id>
    <revision>
      <id>9015216</id>
      <parentid>8924406</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="fysafx0zdpu2rz2etw6ihsk4fy1x05e" xml:space="preserve">{{faşizm}}
{{Siyasi partiya}}
'''Respublikaçı Faşist Partiyası''' ({{Dil-it|Partito Fascista Repubblicano}}) 1943-cü ildə İtaliyanın cənubunun [[Anti-Hitler koalisiyası|müttəfiqlərin]] işğalı altına düşməsi ilə ləğv edilmiş olan [[Milli Faşist Partiyası|Milli Faşist Partiyasının]] varisidir. [[Benito Mussolini]] və onun tərəfdarları tərəfindən [[İtaliya Sosial Respublikası]] ilə bərabərabər təsis edilmişdir. Almaniyanın Şimali və Mərkəzi İtaliyanı işğalı etməsi zamanı Benito Mussolininin rəhbərlik etmiş olduğu bu siyasi partiya bütün İtaliya ərazisinin müttəfiq qoşunlarının əlinə keçməsinə qədər İtaliya faşistlərinin mübarizəsini davam etdirdiyi bir təşkilat olmuşdur. Partiya siyasi baxışında isə əvvəlki kimi [[İtaliya faşizmi|italyan faşizmini]] qəbul etsə də, həm də antimonarxist xüsusiyyət daşımağa başlamışdı. Artıq respublika dəyərləri müdafiə olunmağa başlanmış və adından da göründüyü kimi, İtaliyanın şimalında yeni bir [[İtaliya Sosial Respublikası]] yaradılmışdır. Partiyanın katibi isə Alessandro Pavolini olmuşdur.

Şimali İtaliyanı öz nəzarəti altında saxlamağa çalışan Respublikaçı Faşist Partiyası 1945-ci ilə qədər bunu bacara bilmişdir. İtalyan qoşunları 1945-ci ildə bütün İtaliyanı işğal etmiş olan Müttəfiq qüvvələrinə, yəni Amerika və Britaniya qoşunlarına təslim olmuşdurlar. Respublikaçı Faşist Partiyasının dağılması və İtaliya Sosial Respublikasının süqut etməsi ilə bərabər Mussolini tərəfdarları və sevgilisi ilə birlikdə İsveçrəyə qaçmağa çalışarkən, yolda kommunist partizanların əlinə keçirlər. Onlar 1945-ci il aprel ayının 28-də güllələnərək öldürülürlər. Mussolininin son sözləri isə &quot;''Məni sinəmdən vurun!''&quot; olmuşdur.
[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_101I-316-1181-11,_Italien,_Benito_Mussolini_mit_italienischen_Soldaten.jpg|thumb| Mussolini 1944-cü ildə öz əsgərlərindən biri ilə söhbət edərkən.]]

== Milli Konqres(lər) ==

* I Milli Konqres [[Verona|-Verona]], 14-15 noyabr 1943-cü il
[[Kateqoriya:Antikommunist partiyaları]]
[[Kateqoriya:Faşist partiyaları]]
[[Kateqoriya:Milli sindikalizm]]
[[Kateqoriya:1945-ci ildə İtaliyada ləğv olunanlar]]
[[Kateqoriya:Qadağan olunmuş siyasi partiyalar]]
[[Kateqoriya:Qadağan olunmuş ifrat sağçı siyasi partiyalar]]
[[Kateqoriya:Birpartiyalı sistemdə hakimiyyətdə olmuş siyasi partiyalar]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>fysafx0zdpu2rz2etw6ihsk4fy1x05e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Medineli92</title>
    <ns>2</ns>
    <id>869105</id>
    <revision>
      <id>9014966</id>
      <parentid>9014788</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Haqqımda */</comment>
      <origin>9014966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="q75dxiyh8hr2n7oc2eaucuslod8venk" xml:space="preserve">{{İstifadəçi məlumatı|İstifadəçi adı=Medineli92|Yaşadığı ölkə=[[File:Flag of Azerbaijan.svg|25px]] [[Azərbaycan]]|Milliyyəti=𐱅𐰇𐰼𐰰|Doğum tarixi=11 sentyabr 1992|Doğum yeri=[[File:Flag of Azerbaijan.svg|25px]] [[Azərbaycan]]|Təhsili=[[Fayl:Quba Dövlət Sosial İqtisadi Kolleci.jpeg|20px]] [[Quba Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci|GSSEC]]|Vikiİmzası=[[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]]|Dini inancı=🕋 [[İslam]]}}

== Mükafatlarım ==
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Arab world Barnstar.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''Orijinal ulduz'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |İslamla bağlı yaratdığınız məqalələrə görə. [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sofia|müzakirə]]) 05:13, 25 fevral 2025 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Islam Barnstar Hires.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''İslam ulduzu'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |İslamla əlaqəli töhfələrinizə görə dərin təşəkkür hissi ilə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:34, 2 iyun 2025 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Copyeditor Barnstar Hires.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''Redaktəçi ulduzu'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |Məqalələrin məzmunun redaktə edilməsindəki fəaliyyətinizə görə təltif edilirsiniz. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 04:37, 12 iyun 2025 (UTC)
|}

== Yaratdığım məqalələr ==
# [[Şeyx İbrahim əfəndi]]
# [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)]]
# [[Qələgahlı İsmayıl əfəndi]]
# [[Hatəm ağa Cağarvi]]
# [[Səttar Əfəndiyev]]
# [[Əbdürrəhim əfəndi Çələbizadə]]
# [[Həsənqala döyüşü]]
# [[Qanlı Dərə döyüşü]]
# [[Quba döyüşü]]
# [[Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybani]]
# [[Həsən ibn Ziyad]]
# [[İlteber Almuş xan]]
# [[Onqon]]
# [[Muheyyiz ayini]]
# [[Darunnədvə|Darun-Nədvə]]
# [[Bar və Bat Mitzvah]]
# [[Mücəddid]]
# [[Fudeyl ibn İyad]]
# [[Həmmad ibn Əbu Süleyman]]
# [[Əbu Həsən əl-Kərxi]]
# [[İmam Səraxsi|Səraxsi]]
# [[Əbu Cəfər ət-Tahavi]]
# [[Sobekhotep VIII]]
# [[Ağ məscid (Quba)]]
# [[Hakimi Şəhid|Hakimi-Şəhid]]
# [[İbni Hümam|İbni-Hümam]]
# [[Camaləddin Zeylai|Zeylai]]
# [[Həmmad ibn Əbu Hənifə]]
# [[Əbu Muti əl-Bəlxi]]
# [[Əbul-Yusr Pəzdəvi|Əbül-Yusr Pəzdəvi]]
# [[Fəxrul-İslam Pəzdəvi]]
# [[Əbu Muqatil əs-Səmərqəndi]]
# [[Bürhanəddin Mərğinani]]
# [[Hurufu Muqatta|Hürufi-Müqəttə]]
# [[Əbu Leys Səmərqəndi]]
# [[Əməş]]
# [[Mövla ibn Ömər]]
# [[İmam Kəsani|Əl-Kəsani]]
# [[Pakal]]
# [[Kamasots]]
# [[Üfürmə borusu]]
# [[Şibalba]]
# [[Popol-Vux]]
# [[Əbu Süleyman əl-Cürcani]]
# [[Axav (titul)]]
# [[Quduri]]
# [[Halvani]]
# [[Hənəfilərin siyahısı]]
# [[Sünni kitablarının siyahısı]]
# [[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]]

== Töhfələrim ==
* [[Əbu Hənifə]]
* [[Əbu Yusif]]
* [[Hənəfilik]]
* [[Həmdulla əfəndi Əfəndizadə]]
* [[Əli bəy Zizikski]]
* [[Ömər ibn Xəttab]]
* [[Əbu Bəkr əl-Cəssas]]
* [[Qafqaz İttihad və Tərəqqi Firqəsi]]
* [[Təbəi-tabiin]]
* [[Azan]]
* [[Mütə]]
* [[Sarvan döyüşü]]
* [[Əbu Bəkr]]
* [[Petra]]
* [[İmam Malik ibn Ənəs|Malik ibn Ənəs]]
* [[Beyhəqi]]
* [[Sünnilik]]
* [[Əmir Əbdülqadir]]
* [[Tiger (tank)]]
* [[Məhəmməd əş-Şəvkani]]
* [[Kufə]]
* [[Əbu Süfyan]]
* [[Kitabul-İdrak li-lisanül-Ətrak]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı vikipediyaçılar]]
[[Kateqoriya:20000-dən çox töhfəsi olan vikipediyaçılar]]</text>
      <sha1>q75dxiyh8hr2n7oc2eaucuslod8venk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014967</id>
      <parentid>9014966</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Yaratdığım məqalələr */</comment>
      <origin>9014967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="has0rbvdm9bbwomt1ahdymliaq9cutr" xml:space="preserve">{{İstifadəçi məlumatı|İstifadəçi adı=Medineli92|Yaşadığı ölkə=[[File:Flag of Azerbaijan.svg|25px]] [[Azərbaycan]]|Milliyyəti=𐱅𐰇𐰼𐰰|Doğum tarixi=11 sentyabr 1992|Doğum yeri=[[File:Flag of Azerbaijan.svg|25px]] [[Azərbaycan]]|Təhsili=[[Fayl:Quba Dövlət Sosial İqtisadi Kolleci.jpeg|20px]] [[Quba Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci|GSSEC]]|Vikiİmzası=[[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]]|Dini inancı=🕋 [[İslam]]}}

== Mükafatlarım ==
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Arab world Barnstar.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''Orijinal ulduz'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |İslamla bağlı yaratdığınız məqalələrə görə. [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sofia|müzakirə]]) 05:13, 25 fevral 2025 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Islam Barnstar Hires.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''İslam ulduzu'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |İslamla əlaqəli töhfələrinizə görə dərin təşəkkür hissi ilə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:34, 2 iyun 2025 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; |[[Fayl:Copyeditor Barnstar Hires.png|100x100px]]
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''Redaktəçi ulduzu'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |Məqalələrin məzmunun redaktə edilməsindəki fəaliyyətinizə görə təltif edilirsiniz. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 04:37, 12 iyun 2025 (UTC)
|}

== Haqqımda ==
{{İstifadəçi patrul}}{{İstifadəçi səhifə addəyişdiricisi}}{{İstifadəçi rolbaker}}{{Təcrübəli istifadəçi}}

== Yaratdığım məqalələr ==
# [[Şeyx İbrahim əfəndi]]
# [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)]]
# [[Qələgahlı İsmayıl əfəndi]]
# [[Hatəm ağa Cağarvi]]
# [[Səttar Əfəndiyev]]
# [[Əbdürrəhim əfəndi Çələbizadə]]
# [[Həsənqala döyüşü]]
# [[Qanlı Dərə döyüşü]]
# [[Quba döyüşü]]
# [[Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybani]]
# [[Həsən ibn Ziyad]]
# [[İlteber Almuş xan]]
# [[Onqon]]
# [[Muheyyiz ayini]]
# [[Darunnədvə|Darun-Nədvə]]
# [[Bar və Bat Mitzvah]]
# [[Mücəddid]]
# [[Fudeyl ibn İyad]]
# [[Həmmad ibn Əbu Süleyman]]
# [[Əbu Həsən əl-Kərxi]]
# [[İmam Səraxsi|Səraxsi]]
# [[Əbu Cəfər ət-Tahavi]]
# [[Sobekhotep VIII]]
# [[Ağ məscid (Quba)]]
# [[Hakimi Şəhid|Hakimi-Şəhid]]
# [[İbni Hümam|İbni-Hümam]]
# [[Camaləddin Zeylai|Zeylai]]
# [[Həmmad ibn Əbu Hənifə]]
# [[Əbu Muti əl-Bəlxi]]
# [[Əbul-Yusr Pəzdəvi|Əbül-Yusr Pəzdəvi]]
# [[Fəxrul-İslam Pəzdəvi]]
# [[Əbu Muqatil əs-Səmərqəndi]]
# [[Bürhanəddin Mərğinani]]
# [[Hurufu Muqatta|Hürufi-Müqəttə]]
# [[Əbu Leys Səmərqəndi]]
# [[Əməş]]
# [[Mövla ibn Ömər]]
# [[İmam Kəsani|Əl-Kəsani]]
# [[Pakal]]
# [[Kamasots]]
# [[Üfürmə borusu]]
# [[Şibalba]]
# [[Popol-Vux]]
# [[Əbu Süleyman əl-Cürcani]]
# [[Axav (titul)]]
# [[Quduri]]
# [[Halvani]]
# [[Hənəfilərin siyahısı]]
# [[Sünni kitablarının siyahısı]]
# [[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]]

== Töhfələrim ==
* [[Əbu Hənifə]]
* [[Əbu Yusif]]
* [[Hənəfilik]]
* [[Həmdulla əfəndi Əfəndizadə]]
* [[Əli bəy Zizikski]]
* [[Ömər ibn Xəttab]]
* [[Əbu Bəkr əl-Cəssas]]
* [[Qafqaz İttihad və Tərəqqi Firqəsi]]
* [[Təbəi-tabiin]]
* [[Azan]]
* [[Mütə]]
* [[Sarvan döyüşü]]
* [[Əbu Bəkr]]
* [[Petra]]
* [[İmam Malik ibn Ənəs|Malik ibn Ənəs]]
* [[Beyhəqi]]
* [[Sünnilik]]
* [[Əmir Əbdülqadir]]
* [[Tiger (tank)]]
* [[Məhəmməd əş-Şəvkani]]
* [[Kufə]]
* [[Əbu Süfyan]]
* [[Kitabul-İdrak li-lisanül-Ətrak]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı vikipediyaçılar]]
[[Kateqoriya:20000-dən çox töhfəsi olan vikipediyaçılar]]</text>
      <sha1>has0rbvdm9bbwomt1ahdymliaq9cutr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Güllük kənd məscidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>871896</id>
    <revision>
      <id>9015291</id>
      <parentid>8802610</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9015291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9481" sha1="irye3z9sxm8nkll0kxxm7bylj4s2r3s" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Güllük kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = Güllük kənd məscidi 2024 (2).jpg
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = [[Güllük]], [[Qax rayonu|Qax]]
|sifarişçi                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = XVIII əsr
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = qəzalıdır
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = İNV № 4561
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = 
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|plan                     = 
|plan_izah                = 
|Xəritəsi                 = 
}}
'''Güllük kənd məscidi''' və ya '''Güllük Cümə məscidi''' — 1727-ci ilə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. [[Azərbaycan]]ın [[Qax rayonu]]nun [[Güllük|Güllük kəndind]]ə yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}}

Məscid, [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==
Güllük kənd məscidi 1727-ci ildə [[Azərbaycan]]ın [[Qax rayonu]]nun [[Güllük|Güllük kəndind]]ə yerli əhalinin dəstəyi ilə tikilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Məscidin fasadında inşa edildiyi tarixlə bağlı məlumat verən kitabə mövcuddur. Kitabədə məscidin hicri təqvimlə 1139-cu ildə&lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;q&quot;&gt;[[Hicri-qəməri təqvim|H. Q.]] 1339 = [[Miladi təqvim|M.]] 1727&lt;/ref&gt; Əl-Cınıği tərəfindən inşa edildiyi qeyd olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bir neçə dəfə dağılan məscid dəfələrlə bərpa olunub. Son dəfə XIX əsrdə ilisulu usta Məhəmməd Eldaroğlu tərəfindən bərpa edilib. Məscidin dam örtüyünün alınması üçün [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev]] maddi dəstək olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məscidin həyətyanı sahəsində bir neçə qəbir və türbə də mövcuddur. Axund baba türbəsi məscidin qiblə istiqamətində yerləşir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Nemət |first=Məşədixanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=284933&amp;pno=65 |title=Azərbaycanda pirlər |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2010 |location=[[Bakı]] |pages=126 |language=az |author-link=Məşədixanım Nemətova |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043803/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=284933&amp;pno=65 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Türbənin üstü açıqdır və dördkünc qəbirdən ibarətdir. Qəbrin baş daşı çaylaq daşından hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Burada vaxtilə bölgədə fəaliyyət göstərmiş və 1704-cü ildə dünyasını dəyişmiş Abbas Əfəndi dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |title=Qax rayonu Güllük kəndinin tarixi abidələri |last2=Sultanov |first2=Ələddin |publisher=Din Araşdırmaları jurnalı |year=2021 |location=[[Bakı]] |pages=203 |language=az |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072702/https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=140 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=141 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Güllük məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasından anbar kimi istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1992-ci ildə, məscid təkrar dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref name=&quot;:023&quot; /&gt; [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archivedate=2021-07-07 |accessdate=2022-12-14 |publisher=mct.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində baş vermiş bir neçə zəlzələdən sonra məscidin binası qəzalı vəziyyətə düşüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Şahidov |first=Əhməd |date=2020-01-25 |title=“Güllük kənd məscidinin ciddi təmirə ehtiyacı var” – Əhməd Şahidov kənd məscidini ziyarət edib |url=https://shahidov.com/tr/?p=11857 |access-date=2024-09-24 |website=Ahmet Şahidov |language=tr |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072805/https://shahidov.com/tr/?p=11857 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Memarlığı ==
Məscidin tikintisində əhəng məhlulu çay daşı və kərpicdən istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://ebooks.az/az/book/hgbpzvj |title=Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsinin tarixi abidələri |publisher=Turxan NPB |year=2013 |location=[[Bakı]] |pages=161 |language=az |access-date=2024-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918054431/https://ebooks.az/az/book/hgbpzvj |archive-date=2024-09-18 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Binasının uzunluğu 21.3, eni 18, hündürlüyü 5.4 metrdir. 12 pəncərəsi, 1 qapısı mehrabı və kərpiclə hörülmüş 8 sütunu var. Məscid minarəsizdir. Eyvanında 2 ədəd sütun və sütunların yanlarında 2 mərtəbəli 4 otaq var.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |title=Qax rayonu Güllük kəndinin tarixi abidələri |last2=Sultanov |first2=Ələddin |publisher=Din Araşdırmaları jurnalı |year=2021 |location=[[Bakı]] |pages=202 |language=az |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072702/https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Məscidin döşəməsi və tavanı taxtadandır.&lt;ref name=&quot;:023&quot; /&gt; Məscid formaca düzbucaqlıdır. Döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 5 metrdir. Mehrabı sadədir və hündürlüyü 4 metrdir. 3 pilləli taxta minbəri var.&lt;ref name=&quot;:023&quot;&gt;{{cite book |url=https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |title=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |publisher=Beynəlxalq Əlhuda |year=2001 |isbn=964-8121-59-1 |location=[[Bakı]] |page=106 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723115255/https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |archive-date=2021-07-23}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
&lt;references group=q/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Həmçinin bax ==

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=4SJo0xJFdPM Güllük kənd məscidinin ciddi təmirə ehtiyacı var / Ahmad Shahidov ]

[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]
[[Kateqoriya:Qax rayonunun abidələri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>irye3z9sxm8nkll0kxxm7bylj4s2r3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015347</id>
      <parentid>9015291</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9529" sha1="5q03iv2ormar86b00dfzwkgv72qhr61" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Güllük kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = Güllük kənd məscidi 2024 (2).jpg
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = [[Güllük]], [[Qax rayonu|Qax]]
|sifarişçi                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = XVIII əsr
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = qəzalıdır
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = İNV № 4561
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = 
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|plan                     = 
|plan_izah                = 
|Xəritəsi                 = 
}}
'''Güllük kənd məscidi''' və ya '''Güllük Cümə məscidi''' — 1727-ci ilə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. [[Azərbaycan]]ın [[Qax rayonu]]nun [[Güllük|Güllük kəndind]]ə yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}}

Məscid, [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==
Güllük kənd məscidi 1727-ci ildə [[Azərbaycan]]ın [[Qax rayonu]]nun [[Güllük|Güllük kəndind]]ə yerli əhalinin dəstəyi ilə tikilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Məscidin fasadında inşa edildiyi tarixlə bağlı məlumat verən kitabə mövcuddur. Kitabədə məscidin hicri təqvimlə 1139-cu ildə&lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;q&quot;&gt;[[Hicri-qəməri təqvim|H. Q.]] 1339 = [[Miladi təqvim|M.]] 1727&lt;/ref&gt; Əl-Cınıği tərəfindən inşa edildiyi qeyd olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bir neçə dəfə dağılan məscid dəfələrlə bərpa olunub. Son dəfə XIX əsrdə ilisulu usta Məhəmməd Eldaroğlu tərəfindən bərpa edilib. Məscidin dam örtüyünün alınması üçün [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev]] maddi dəstək olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Məscidin həyətyanı sahəsində bir neçə qəbir və türbə də mövcuddur. Axund baba türbəsi məscidin qiblə istiqamətində yerləşir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Nemət |first=Məşədixanım |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=284933&amp;pno=65 |title=Azərbaycanda pirlər |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2010 |location=[[Bakı]] |pages=126 |language=az |author-link=Məşədixanım Nemətova |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043803/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=284933&amp;pno=65 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Türbənin üstü açıqdır və dördkünc qəbirdən ibarətdir. Qəbrin baş daşı çaylaq daşından hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Burada vaxtilə bölgədə fəaliyyət göstərmiş və 1704-cü ildə dünyasını dəyişmiş Abbas Əfəndi dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |title=Qax rayonu Güllük kəndinin tarixi abidələri |last2=Sultanov |first2=Ələddin |publisher=Din Araşdırmaları jurnalı |year=2021 |location=[[Bakı]] |pages=203 |language=az |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072702/https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=140 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=141 |language=az |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Güllük məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasından anbar kimi istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1992-ci ildə, məscid təkrar dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref name=&quot;:023&quot; /&gt; [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archivedate=2021-07-07 |accessdate=2022-12-14 |publisher=mct.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində baş vermiş bir neçə zəlzələdən sonra məscidin binası qəzalı vəziyyətə düşüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Şahidov |first=Əhməd |date=2020-01-25 |title=“Güllük kənd məscidinin ciddi təmirə ehtiyacı var” – Əhməd Şahidov kənd məscidini ziyarət edib |url=https://shahidov.com/tr/?p=11857 |access-date=2024-09-24 |website=Ahmet Şahidov |language=tr |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072805/https://shahidov.com/tr/?p=11857 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Memarlığı ==
Məscidin tikintisində əhəng məhlulu çay daşı və kərpicdən istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://ebooks.az/az/book/hgbpzvj |title=Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsinin tarixi abidələri |publisher=Turxan NPB |year=2013 |location=[[Bakı]] |pages=161 |language=az |access-date=2024-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918054431/https://ebooks.az/az/book/hgbpzvj |archive-date=2024-09-18 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Binasının uzunluğu 21.3, eni 18, hündürlüyü 5.4 metrdir. 12 pəncərəsi, 1 qapısı mehrabı və kərpiclə hörülmüş 8 sütunu var. Məscid minarəsizdir. Eyvanında 2 ədəd sütun və sütunların yanlarında 2 mərtəbəli 4 otaq var.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Məmmədli |first=Akif |url=https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |title=Qax rayonu Güllük kəndinin tarixi abidələri |last2=Sultanov |first2=Ələddin |publisher=Din Araşdırmaları jurnalı |year=2021 |location=[[Bakı]] |pages=202 |language=az |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072702/https://journal.ait.edu.az/daj/article/view/117/117 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Məscidin döşəməsi və tavanı taxtadandır.&lt;ref name=&quot;:023&quot; /&gt; Məscid formaca düzbucaqlıdır. Döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 5 metrdir. Mehrabı sadədir və hündürlüyü 4 metrdir. 3 pilləli taxta minbəri var.&lt;ref name=&quot;:023&quot;&gt;{{cite book |url=https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |title=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |publisher=Beynəlxalq Əlhuda |year=2001 |isbn=964-8121-59-1 |location=[[Bakı]] |page=106 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723115255/https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |archive-date=2021-07-23}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
&lt;references group=q/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=4SJo0xJFdPM Güllük kənd məscidinin ciddi təmirə ehtiyacı var / Ahmad Shahidov ]

[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]
[[Kateqoriya:Qax rayonunun abidələri]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>5q03iv2ormar86b00dfzwkgv72qhr61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azər Allahverənov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>872109</id>
    <revision>
      <id>9014885</id>
      <parentid>8450278</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cavadxan1804</username>
        <id>147109</id>
      </contributor>
      <origin>9014885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8168" sha1="8dkul82wk9p9hrs5514mx1i5suehcsc" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə        = [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin [[Azərbaycan Milli Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış deputatı]]
 |bayraq        = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc     = 23 sentyabr 2024
 |son           = 
 |seçki dairəsi = 29 saylı Sabunçu dördüncü
 |mükafatları   = +
 | şəkil = [[File:Azər_allahverənov.jpg|300px]]
}}

'''Azər Kərim oğlu Allahverənov''' (20 fevral 1972, Bakı) — [[Azərbaycan]] ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası [[Milli Məclis (Azərbaycan)|Milli Məclis]]inin VII çağırış deputatı, [[Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi|Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarının Dövlət Dəstəyi Agentliyi]]nin Müşahidə Şurasının üzvü (2021–2025), [[Dövlət Miqrasiya Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Miqrasiya Xidməti]] yanında İctimai Şuranın sədri (2015–2023)  “Avrasiya Miqrasiya Təşəbbüsləri Platforması” İctimai Birliyinin sədri (2020-ci ildən), Azərbaycan Milli QHT Forumunun İdarə Heyətinin üzvü (2024-cü ildən), Türk Dövlətlərinə üzv ölkələrin QHT Platformasının Baş katibi (2025-ci ildən), &lt;ref&gt;[https://qafqazinfo.az/news/detail/azer-allahverenov-bu-vezifeye-secildi-490100?fbclid=IwY2xjawOaNcNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFMU05VYnRhbWJNWDA3eXNOc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlxRZb5lvOydZERfuvv_VDdYd67lbUdTu3tzC7pyIFKmdzkdVYyCHt1nhU3C_aem_z_f5Dq Azər Allahverənov bu vəzifəyə seçildi]&lt;/ref&gt; Azərbaycan - Maldiv parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri.&lt;ref&gt;[https://report.az/milli-meclis/milli-meclisin-parlamentlerarasi-elaqeler-uzre-isci-qruplarinin-rehberleri-secilecek Milli Məclisin parlamentlərarası əlaqələr üzrə yeni işçi qrupları yaradılacaq, rəhbərləri təyin ediləcək]&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Azər Allahverənov 20 fevral 1972-ci ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Nəsimi rayonu 152 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1990–1996-cı illərdə Kazan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində ali təhsil almış, tarixçi və tarix müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.  
1989–1990-cı illərdə Bakıdakı Orduya, Aviasiyaya və Donanmaya Könüllü Yardım Cəmiyyətində radio-lokasiya stansiyasının operatoru üzrə, 1991–1992-ci illərdə isə Kazan məktəbində rabitəçi-teleqrafçı üzrə təhsil almışdır.&lt;ref name=&quot;ngo&quot;&gt;{{cite web |url= https://ngoagency.gov.az/az/post/505/musahide-surasinin-uzvu?main=true|title= Azər Allahverənov {{!}} Müşahidə Şurasının üzvü|date= 2021-04-28|website= ngoagency.gov.az|access-date= 2024-09-12}}&lt;/ref&gt;

Əmək fəaliyyətinə 1989-cu ildə başlamışdır. Müxtəlif illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsi, Kazan Dövlət Universiteti, “Olimp” təmir-tikinti kooperativi, Azərbaycan Gənclər İttifaqı, Uşaq və Gənclərin Xeyriyyə Fondu, Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı və “Həyat” Beynəlxalq Humanitar Təşkilatında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2007–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin Gənclərin Problemləri üzrə Elmi-Araşdırmalar Mərkəzinin baş elmi işçisi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://president.az/az/articles/view/51322|title= Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının üzvlərinin təyin edilməsi və &quot;Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının üzvlərinin təyin edilməsi haqqında&quot; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 20 aprel tarixli 1983 nömrəli Sərəncamında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|date= 2021-04-28|website= [[president.az]]|access-date= 2024-09-12|archive-date= 2023-01-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20230124123833/https://president.az/az/articles/view/51322|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
2015–2023-cü illərdə Dövlət Miqrasiya Xidməti yanında İctimai Şuranın sədri olmuş, 2022–2024-cü illərdə Miqrasiya Siyasətinin İnkişafı üzrə Beynəlxalq Mərkəzin miqrasiya üzrə milli eksperti qismində fəaliyyət göstərmişdir.  

2021–2025-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının üzvü olmuşdur.

2024-cü ilin sentyabrında keçirilən növbədənkənar seçkilərdə 29 saylı Sabunçu dördüncü seçki dairəsindən Milli Məclisin deputatı seçilmişdir.  

Ailəlidir, iki övladı var.

== Elmi fəaliyyəti ==
1997–2002-ci illərdə Bakıdakı ali məktəblərdə müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş, 1999–2001-ci illərdə Odlar Yurdu Universitetində Sosial və ictimai fənlər kafedrasının müdir müavini və baş müəllimi olmuşdur.  

2002-ci ildə “''Vətəndaş cəmiyyətinin qərarlaşmasında ictimai sektorun inkişafı vacib amildir (sosial-fəlsəfi təhlil)''” mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş, 2004-cü ildə sosial fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Müəllifi olduğu 70-ə yaxın elmi məqalə, kitab və metodik tövsiyələr əsasən sosial-humanitar və miqrasiya mövzularını əhatə edir.

== İctimai fəaliyyəti ==
Azər Allahverənov 1988-ci ildən ictimai fəaliyyətlə məşğuldur. 1991–1993-cü illərdə Kazanda fəaliyyət göstərən “Oğuz” cəmiyyətində sədr müavini olmuşdur. 1999-cu ildə Azərbaycan Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatlarının Forumunun yaradılmasında Təşkilat Komitəsinin üzvü kimi iştirak etmişdir. 2000–2010-cu illərdə miqrasiya sahəsində fəaliyyət göstərən 40-dan çox QHT-ni birləşdirən “Miqrasiya məsələləri ilə məşğul olan Azərbaycan QHT-lərinin Forumu”nun (FANQOM) icraçı direktoru olmuşdur. 2010–2014-cü illərdə sülh quruculuğu istiqamətində fəaliyyət göstərən “Sülh və Tərəqqi naminə Dialoq” konsorsiumunun təsisçisi və icraçı direktoru qismində çalışmışdır.

2009–2024-cü illərdə ABŞ Dövlət Departamentinin insan alveri üzrə illik hesabatlarının hazırlanmasında milli məsləhətçi funksiyasını yerinə yetirmişdir. 2009–2020-ci illərdə “Avrasiya Vətəndaş Təşəbbüsləri Platforması” İctimai Birliyinin təşəbbüs qrupunun rəhbəri olmuşdur. 2021–2023-cü illərdə “Azərbaycan – 2030: Sosial və İqtisadi Tərəqqi Naminə” QHT Koalisiyasını təsis etmiş və onun Rəyasət Heyətinə rəhbərlik etmişdir. 2023–2025-ci illərdə isə Miqrasiya Əməkdaşlıq Platformasının Əlaqələndirmə Mərkəzinin rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://president.az/az/articles/view/50905|title= Azərbaycan Respublikasında miqrasiya sahəsində fərqlənən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|date= 2021-03-17|website= [[president.az]]|access-date= 2024-09-12}}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==

* “Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin 10 illiyi (2007–2017)” yubiley medalı — 24 may 2017  
* “Miqrasiya orqanları ilə səmərəli əməkdaşlığa görə” medalı — 11 mart 2019  
* “Tərəqqi” medalı — 17 mart 2021  
* COP29 konfransında fəal iştirakına görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təşəkkürnaməsi — 10 dekabr 2024  
* Türk Milli Polisinin və Türk Polis Tədqiqatları İnstitutunun Fəxri Fərmanı — 16 iyun 2007  
* Dövlət Miqrasiya Xidmətinin fəxri fərmanları — 2019, 2021, 2023
* &quot;[[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]] — 2025-ci il 30 oktyabr, Nömrə: İ-020

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Azərbaycan Milli Məclisinin VII çağırış deputatları}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>8dkul82wk9p9hrs5514mx1i5suehcsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gəncə BK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>872154</id>
    <revision>
      <id>9015537</id>
      <parentid>8998249</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İslamAIiyev97</username>
        <id>340916</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Məşqçi adının dəyişikliyi</comment>
      <origin>9015537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5153" sha1="5wxnqktic2zym2willo7f4e5y8et541" xml:space="preserve">{{Basketbol klubu
| ad                 = Gəncə BK
| color1             ={{rəng simvolu|white}} [[Ağ]] 
| color2             ={{rəng simvolu|yellow}} [[Sarı]] 
| color3             ={{rəng simvolu|blue}} [[Mavi]] 
| loqo               = Gəncə BK.jpg
| ləqəb              = 
| liqalar            = [[Azərbaycan Basketbol Liqası]]
| konfrans           =
| divizion           =
| yaranma tarixi     = 2019
| bağlanma tarixi    = 
| tarix              = 
| arena              = Gəncə OİK,Gəncə İdman Sarayı
| tutum              = 
| yer                = {{bayraq|Azərbaycan}} [[Gəncə]]
| rənglər            =​​​[[Göy rəng|Göy]], [[Sarı]] &lt;br&gt; {{color box|#0000FF}} {{color box|#FFFF00}}
| hazırda            = 
| sponsor            = 
| ceo                = 
| prezident          = 
| vitse-prezidentlər = 
| baş menecer        =
| menecer            = 
| məşqçi             = {{bayraq|ABŞ}} Martin Knezevic 
| köməkçilər         = {{bayraq|Azərbaycan}} Rİzvan Səfərov
| kapitan            =Jarvis Garrett
| sahib              = 
| üzvlük             =
| mövsüm             = 2025-2026
| sıra               =
| çempionluqlar      =Azərbaycan Kuboku 2023,2026 
| konf çempionluqları=
| div çempionluqları =
| pley-offlarda      =
| istefa nömrələri   =
| sayt               = 
| h_body             =FFFFFF 
| h_pattern_b        = 
| h_shorts           =FFFFFF 
​| h_title            =
|| h_pattern_s        = 
| a_body             =FFFF00 
| a_pattern_b        = 
| a_shorts           =FFFF00 
| a_pattern_s        = 
}}
''' Gəncə BK ''' – Azərbaycanın [[Gəncə]] şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aze.basketball/Team/abseron-bk |title=AZƏRBAYCAN BASKETBOL LİQASI |access-date=2024-11-14 |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613192349/https://aze.basketball/Team/abseron-bk |url-status= }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildə yaradılan klub hazırda [[Azərbaycan Basketbol Liqası|Azərbaycan Basketbol Liqasında]] çıxış edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eurobasket |title=Gence BK Ganja basketball, News, Roster, Rumors, Stats, Awards, Transactions, Details-eurobasket |url=https://basketball.eurobasket.com/team/Gence-BK-Ganja/56695 |access-date=2024-11-03 |website=Eurobasket LLC |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306002409/https://basketball.eurobasket.com/team/Gence-BK-Ganja/56695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;[[File:Ganja BK Team 2026.jpg|thumb|&quot;Gəncə Basketbol Klubu heyəti&quot;]]

== Tarixi ==
2026-cı ildə Gəncə BK Azərbaycan Basketbol Kubokunun finalında [[Sabah BK]] komandasını 89:82 hesabı ilə məğlub edərək kubokun qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Həsənov |first=Kənan |date=2026-02-22 |title=&quot;Gəncə&quot; Azərbaycan Kubokunun qalibi olub |url=https://report.az/komanda/gence-azerbaycan-kubokunun-qalibi-olub |access-date=2026-02-22 |website=Report.az |language=az |archive-date=2026-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303152309/https://report.az/komanda/gence-azerbaycan-kubokunun-qalibi-olub |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Final matçının ən dəyərli oyunçusu (MVP) &quot;Gəncə&quot; klubundan Jarvis Garrett seçilib.

== Heyət ==
&lt;section begin=&quot;roster&quot; /&gt;{{Basketball roster header | komanda=2025-2026 mövsümündə Gəncə | nationality=y| color1 = #FFFFFF| bg1 = #2561A8| color2 = #FFFFFF| bg2 = #2561A8}}
&lt;!-- oyunçular --&gt;
{{player3 |num =0  |nat = USA |first = Jarvis Garrett (Captain) |m = 1.82  |year = 1995 |month = 05 |date = 13}}
{{player3 |num =1  |nat = USA |first = Delano Spencer |m = 1.93 |year = 1994 |month = 09 |date = 07}}
{{player3 |num =2  |nat = USA |first = Jacob Wiley |m = 2.01 |year = 1998 |month = 09 |date = 16}}
{{player3 |num =3  |nat = USA |first = Xavier Rhodes |m = 1.88 |year = 2000 |month = 01 |date =26}}
{{player3 |num =4  |nat = USA |first = Cory Reeves |m = 1.97  |year = 1997 |month = 04 |date = 29}}
{{player3 |num =9  |nat = AZE |first = Mirməcid İsmayılov |m = 1.90 |year = 2003 |month = 12 |date = 29}}
{{player3 |num =10  |nat = TUR |first = Ulaş Turgut |m = 2.00  |year = 2003 |month = 01 |date = 31}}
{{player3 |num =11  |nat = AZE |first = Cəbrayıl Əkbərov |m = 1.93  |year = 2002 |month = 02 |date = 09}}
{{player3 |num =13  |nat = AZE |first = İslam Rzayev |m = 1.91 |year = 2002 |month = 01 |date = 18}}
{{player3 |num =21  |nat = TUR |first = Ege Derin |m = 1.97 |year = 2002 |month = 12 |date = 03}}
{{player3 |num =22  |nat = AZE |first = Nazar Quliyev |m = 2.04 |year = 2002 |month = 06 |date = 22}}
{{player3 |num = 24 |nat = USA |first = Romelo Burrel |m = 2.01 |year =1998 |month =11 |date =5 }}
{{player3 |num = 31 |nat = USA |first = Eric Copes |m = 2.03 |year =1993 |month =12 |date =29 }}
{{Basketball roster footer
| head_coach =
* {{bayraq|Türkiyə}} Halil Atlı 
| asst_coach = 
* {{bayraq|Azərbaycan}} Rİzvan Səfərov 
| roster_url = 
| accessdate = 14 noyabr 2024
}}&lt;section end=&quot;roster&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

{{Azərbaycan Basketbol Liqası}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan basketbol klubları]]</text>
      <sha1>5wxnqktic2zym2willo7f4e5y8et541</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015541</id>
      <parentid>9015537</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İslamAIiyev97</username>
        <id>340916</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heyət */</comment>
      <origin>9015541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5152" sha1="q5j7m2eyad746k81z6skdqx2gdoxv11" xml:space="preserve">{{Basketbol klubu
| ad                 = Gəncə BK
| color1             ={{rəng simvolu|white}} [[Ağ]] 
| color2             ={{rəng simvolu|yellow}} [[Sarı]] 
| color3             ={{rəng simvolu|blue}} [[Mavi]] 
| loqo               = Gəncə BK.jpg
| ləqəb              = 
| liqalar            = [[Azərbaycan Basketbol Liqası]]
| konfrans           =
| divizion           =
| yaranma tarixi     = 2019
| bağlanma tarixi    = 
| tarix              = 
| arena              = Gəncə OİK,Gəncə İdman Sarayı
| tutum              = 
| yer                = {{bayraq|Azərbaycan}} [[Gəncə]]
| rənglər            =​​​[[Göy rəng|Göy]], [[Sarı]] &lt;br&gt; {{color box|#0000FF}} {{color box|#FFFF00}}
| hazırda            = 
| sponsor            = 
| ceo                = 
| prezident          = 
| vitse-prezidentlər = 
| baş menecer        =
| menecer            = 
| məşqçi             = {{bayraq|ABŞ}} Martin Knezevic 
| köməkçilər         = {{bayraq|Azərbaycan}} Rİzvan Səfərov
| kapitan            =Jarvis Garrett
| sahib              = 
| üzvlük             =
| mövsüm             = 2025-2026
| sıra               =
| çempionluqlar      =Azərbaycan Kuboku 2023,2026 
| konf çempionluqları=
| div çempionluqları =
| pley-offlarda      =
| istefa nömrələri   =
| sayt               = 
| h_body             =FFFFFF 
| h_pattern_b        = 
| h_shorts           =FFFFFF 
​| h_title            =
|| h_pattern_s        = 
| a_body             =FFFF00 
| a_pattern_b        = 
| a_shorts           =FFFF00 
| a_pattern_s        = 
}}
''' Gəncə BK ''' – Azərbaycanın [[Gəncə]] şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aze.basketball/Team/abseron-bk |title=AZƏRBAYCAN BASKETBOL LİQASI |access-date=2024-11-14 |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613192349/https://aze.basketball/Team/abseron-bk |url-status= }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildə yaradılan klub hazırda [[Azərbaycan Basketbol Liqası|Azərbaycan Basketbol Liqasında]] çıxış edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eurobasket |title=Gence BK Ganja basketball, News, Roster, Rumors, Stats, Awards, Transactions, Details-eurobasket |url=https://basketball.eurobasket.com/team/Gence-BK-Ganja/56695 |access-date=2024-11-03 |website=Eurobasket LLC |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306002409/https://basketball.eurobasket.com/team/Gence-BK-Ganja/56695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;[[File:Ganja BK Team 2026.jpg|thumb|&quot;Gəncə Basketbol Klubu heyəti&quot;]]

== Tarixi ==
2026-cı ildə Gəncə BK Azərbaycan Basketbol Kubokunun finalında [[Sabah BK]] komandasını 89:82 hesabı ilə məğlub edərək kubokun qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Həsənov |first=Kənan |date=2026-02-22 |title=&quot;Gəncə&quot; Azərbaycan Kubokunun qalibi olub |url=https://report.az/komanda/gence-azerbaycan-kubokunun-qalibi-olub |access-date=2026-02-22 |website=Report.az |language=az |archive-date=2026-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303152309/https://report.az/komanda/gence-azerbaycan-kubokunun-qalibi-olub |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Final matçının ən dəyərli oyunçusu (MVP) &quot;Gəncə&quot; klubundan Jarvis Garrett seçilib.

== Heyət ==
&lt;section begin=&quot;roster&quot; /&gt;{{Basketball roster header | komanda=2025-2026 mövsümündə Gəncə | nationality=y| color1 = #FFFFFF| bg1 = #2561A8| color2 = #FFFFFF| bg2 = #2561A8}}
&lt;!-- oyunçular --&gt;
{{player3 |num =0  |nat = USA |first = Jarvis Garrett (Captain) |m = 1.82  |year = 1995 |month = 05 |date = 13}}
{{player3 |num =1  |nat = USA |first = Delano Spencer |m = 1.93 |year = 1994 |month = 09 |date = 07}}
{{player3 |num =2  |nat = USA |first = Jacob Wiley |m = 2.01 |year = 1998 |month = 09 |date = 16}}
{{player3 |num =3  |nat = USA |first = Xavier Rhodes |m = 1.88 |year = 2000 |month = 01 |date =26}}
{{player3 |num =4  |nat = USA |first = Cory Reeves |m = 1.97  |year = 1997 |month = 04 |date = 29}}
{{player3 |num =9  |nat = AZE |first = Mirməcid İsmayılov |m = 1.90 |year = 2003 |month = 12 |date = 29}}
{{player3 |num =10  |nat = TUR |first = Ulaş Turgut |m = 2.00  |year = 2003 |month = 01 |date = 31}}
{{player3 |num =11  |nat = AZE |first = Cəbrayıl Əkbərov |m = 1.93  |year = 2002 |month = 02 |date = 09}}
{{player3 |num =13  |nat = AZE |first = İslam Rzayev |m = 1.91 |year = 2002 |month = 01 |date = 18}}
{{player3 |num =21  |nat = TUR |first = Ege Derin |m = 1.97 |year = 2002 |month = 12 |date = 03}}
{{player3 |num =22  |nat = AZE |first = Nazar Quliyev |m = 2.04 |year = 2002 |month = 06 |date = 22}}
{{player3 |num = 24 |nat = USA |first = Romelo Burrel |m = 2.01 |year =1998 |month =11 |date =5 }}
{{player3 |num = 31 |nat = USA |first = Eric Copes |m = 2.03 |year =1993 |month =12 |date =29 }}
{{Basketball roster footer
| head_coach =
* {{bayraq|Türkiyə}} Halil Atlı 
| asst_coach = 
* {{bayraq|Azərbaycan}} Rİzvan Səfərov 
| roster_url =
| accessdate = 14 noyabr 2024
}}&lt;section end=&quot;roster&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

{{Azərbaycan Basketbol Liqası}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan basketbol klubları]]</text>
      <sha1>q5j7m2eyad746k81z6skdqx2gdoxv11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sodder uşaqlarının itkin düşməsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>884388</id>
    <revision>
      <id>9015218</id>
      <parentid>8862310</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</comment>
      <origin>9015218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4589" sha1="a6d14sf8ypexsdsx31hffyp9loz4ayl" xml:space="preserve">{{hadisə
 | şəkil           =
 | şəklin ölçüsü   = 240px
 | şübhəli         = [[Koza Nostra]]
 | itkin düşmüşlər = * Maurice Sodder (14 yaş)
* Martha Lee Sodder (12 yaş)
* Louis Sodder (10 yaş)
* Jennie Irene Sodder (8 yaş)
* Betty Dolly Sodder (5 yaş)
 | səbəbi          = Corc Sodderin [[Faşist İtaliya]]sı əleyhinə verdiyi sərt ifadələrə görə qisas ola bilər
}}
'''Sodder uşaqlarının itkin düşməsi''' — 24 dekabr 1945-ci ildə ABŞ-nin [[Qərbi Virciniya]] ştatının Feyetvill şəhərində baş vermiş müəmmalı itkin düşmə hadisəsi. [[Milad]] gecəsində baş verən yanğın nəticəsində Sodder ailəsinin evi tamamilə məhv olmuş və ailənin beş uşağı isə itkin düşmüşdür. Uşaqların nəşi heç vaxt tapılmamışdır - bu da hadisənin səbəbləri ilə bağlı müxtəlif fərziyyələrin yaranmasına yol açıb.

== Yanğın gecəsi ==
24 dekabr 1945-ci il gecəsi, Sodder ailəsi evdə idi. Ailə başçısı [[George Sodder]] və həyat yoldaşı [[Jennie Sodder]], doqquz uşaqla birlikdə yaşayırdılar. Yanğın baş verəndə, valideynlər və dörd uşaq xilas ola bildi, lakin Maurice (14 yaş), Martha (12 yaş), Louis (10 yaş), Jennie (8 yaş) və Betty (5 yaş) adlı uşaqlar itkin düşdü.&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;Horn, Stacy (23 dekabr 2005). &quot;[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5067563 Mystery of Missing Children Haunts W. Va. Town] {{Wayback|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5067563 |date=20180612142906 }}&quot;. National Public Radio. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.&lt;/ref&gt;

Evdəki elektrik naqillərinin səbəb olduğu iddia edilən yanğın, evin tamamilə məhv olmasına gətirib çıxardı. Maraqlıdır ki, ailə bu versiyanı rədd edir, çünki evin elektrik sistemi yenilənmişdi və təhlükəsiz olduğu təsdiqlənmişdi.&lt;ref name=&quot;charleston&quot;&gt;Hopkins, Autumn D. F. (23 dekabr 2013). &quot;[http://www.wvgazettemail.com/News/201312230105?page=1 Christmas Eve Tragedy] {{Wayback|url=http://www.wvgazettemail.com/News/201312230105?page=1 |date=20170522111911 }}&quot;. Charleston Gazette-Mail. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.&lt;/ref&gt;

== Şübhəli amillər ==
Yanğından əvvəl və hadisə zamanı bir sıra müəmmalı hallar qeydə alınmışdı. Yanğından bir neçə həftə əvvəl, bir sığorta agenti George Sodderə belə bir təhdid etmişdi: &quot;Eviniz yanacaq, uşaqlarınız məhv olacaq.&quot; Bunun səbəbi onun [[Benito Mussolini]] əleyhinə sərt fikirləri idi.&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;Abbott, Karen (25 dekabr 2012). &quot;[https://www.smithsonianmag.com/history/the-children-who-went-up-in-smoke-172429802/ The Children Who Went Up in Smoke] {{Wayback|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-children-who-went-up-in-smoke-172429802/ |date=20190507052659 }}&quot;. Smithsonian Magazine. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.&lt;/ref&gt; Yanğından əvvəl bir qəribə avtomobil evin yaxınlığında dayanmış və uşaqları izləyirmiş kimi görsənmişdi.&lt;ref name=&quot;npr&quot; /&gt;

== Ailənin reaksiyası və araşdırmalar ==
Yanğından sonra Sodder ailəsi uşaqlarının taleyini öyrənmək üçün müxtəlif addımlar atdı. 1950-ci illərdə ailə hadisə yerinə yaxın bir reklam lövhəsi quraşdırdı və bu lövhədə uşaqların şəkilləri və məlumatları yer alırdı.&lt;ref name=&quot;historychannel&quot;&gt;&quot;History's Greatest Mysteries&quot;. History Channel. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.&lt;/ref&gt; 1949-cu ildə aparılan qazıntılar zamanı insan sümüyü qalıqları tapıldı, lakin bunların uşaqlara aid olmadığı müəyyən edildi.&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot; /&gt;

== Nəticə və hazırkı vəziyyət ==
Hadisə hələ də həll olunmamışdır. Sodder ailəsi və onların davamçıları 21-ci əsrdə belə hadisəni araşdırmaqda davam edirlər. 2022-ci ildə &quot;History's Greatest Mysteries&quot; serialında hadisə yenidən işıqlandırıldı.&lt;ref name=&quot;historychannel&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Əlavə oxu ==
* Horn, Stacy. &quot;[https://www.echonyc.com/~horn/stacy/?p=80 Long Sodder Post]&quot;. EchoNYC. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.
* &quot;Mystery of Missing Children Haunts W. Va. Town&quot;. National Public Radio. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2024.

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.smithsonianmag.com/history/the-children-who-went-up-in-smoke-172429802/ Smithsonian Magazine: The Children Who Went Up in Smoke]
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5067563 NPR: Mystery of Missing Children Haunts W. Va. Town]
[[Kateqoriya:Açıqlanmamış qeybolmalar]]
[[Kateqoriya:İtaliya faşizmi]]</text>
      <sha1>a6d14sf8ypexsdsx31hffyp9loz4ayl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaratala kənd məscidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>896194</id>
    <revision>
      <id>9015255</id>
      <parentid>7989401</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="jcizkk1rl3wcdum3aevg3w4lsp68a6y" xml:space="preserve">{{Məscid}}
'''Qaratala kənd məscidi''' — [[Qax rayonu]]nun [[Qaratala]] kəndi ərazisində yerləşən məscid.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-12-03 |title=Qaxdakı bu məscid uçub dağılır – Əhməd Şahidov Qaratala kənd məscidi ilə bağlı həyəcan təbili çalır |url=https://interpress.az/126644-qaxdak-bu-mscid-uub-dalr-hmd-ahidov-qaratala-knd-mscidi-il-bal-hycan-tbili-alr.html |access-date=2025-01-27 |website=İnter Press |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Azərbaycanda yerləşən tarixi azad camaatlıq olan Car-Balakənin məscid üslubuna uyğun tikilmiş Qaratala kənd məscidinin faktiki tikilmə tarixi və memarı məlum olmasa da məscidin tikilmə tarixi XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvələrinə aid edilir.

== Yerləşimi və hazırkı vəziyyəti ==
Məscid Qaratala kəndinin əsas girişindən 400 metr içəridə, kənddən keçən çayın kənarında və giriş istiqaməti əsas götürüldüyündə yolun solunda yerləşir. Məscid hazırda ibadətə açıq deyil və dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Şahidov |first=Əhməd |date=2019-12-03 |title=Qaxdakı bu məscid uçub dağılır – Əhməd Şahidov Qaratala kənd məscidi ilə bağlı həyəcan təbili çalır |url=https://www.shahidov.com/?p=11642 |access-date=2025-01-27 |website=Əhməd Şahidov |language=az |archive-date=2024-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102011734/https://www.shahidov.com/?p=11642 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dəfələrlə aiddiyatı qurumlara xəbər verilsə də məscid rekonsturkasiyası yönündə heç bir fəaliyyət icra olunmayıb. Beləliklə, 100 ildən çox tarixə malik olan məscid təmir ediləcəyi və yenidən ibadətə açılacağı günü gözləyir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-12-03 |title=Qaxdakı bu məscid uçub dağılır – Əhməd Şahidov Qaratala kənd məscidi ilə bağlı həyəcan təbili çalır |url=https://interpress.az/126644-qaxdak-bu-mscid-uub-dalr-hmd-ahidov-qaratala-knd-mscidi-il-bal-hycan-tbili-alr.html |access-date=2025-01-27 |website=İnter Press |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]
* [[Qaratala]] kəndi

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>jcizkk1rl3wcdum3aevg3w4lsp68a6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli mif</title>
    <ns>0</ns>
    <id>897160</id>
    <revision>
      <id>9015229</id>
      <parentid>8877811</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27819" sha1="ge3c5xkdorim909563nbsx2ikgyo8dv" xml:space="preserve">[[File:René-Antoine Houasse - The Dispute of Minerva and Neptune, 1689.jpg|thumb|right|upright=1.3|Rene-Antuana Uassa tərəfindən Afinanın təməli haqqında mifi təsvir edən &quot;Minerva və Neptunun mübahisəsi&quot; (1689 və ya 1706)]]

'''Milli mif''' ({{dil-en|National myth}}) — millətin keçmişi haqqında ilhamverici bir narrativ və ya əhvalatdır. Belə miflər çox vaxt mühüm milli simvollar kimi çıxış edir və müəyyən milli dəyərləri təsdiqləyir. Mif reallıq və uydurmanın qarışığından ibarət olub, spesifik sosial və tarixi şəraitdə fəaliyyət göstərir. Sosial miflər milli təsəvvürləri formalaşdırır.&lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.routledge.com/National-Myths-Constructed-Pasts-Contested-Presents/Bouchard/p/book/9780415631129
|last=Bouchard |first=Gérard |title=National Myths: Constructed Pasts, Contested Presents |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780415631129 |access-date=2024-05-25}}&lt;/ref&gt; Milli mif milli epopeya formasında ola bilər və ya vətəndaş dini ilə birləşdirilə bilər. Bir millət haqqında bir-biri ilə əlaqəli miflər toplusu &quot;milli mifologiya&quot; adlanır və bu termin Yunan dilindəki &quot;μῦθος&quot; (&quot;mif&quot;) sözündən götürülmüşdür.

Milli mif millət üçün ciddi simvolik və yüksək qiymətləndirilən bir səviyyəyə qaldırılmış bir narrativdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |author-link=Ernest Renan |last=Renan |first=Ernest |year=1882 |title=Qu'est-ce qu'une nation?|title-link=:s:fr:Qu'est-ce qu'une nation ? }}&lt;/ref&gt; Bir çox millətlərin xalq folklorunda bir qurucu mif mövcuddur ki, bu da adətən müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizə, müstəqillik və ya birləşmə müharibəsini əhatə edə bilər. Bir çox hallarda milli mifin mənası əhalinin müxtəlif qrupları arasında mübahisəli olur. Bəzi yerlərdə milli mif ruhani xarakter daşıyır və millətin Tanrı, bir neçə tanrı, tanrıların dəstəklədiyi liderlər və ya digər fövqəltəbii varlıqlar tərəfindən qurulmasına dair hekayələrə istinad edə bilər.
{{Milliyyətçilik yan qutu}}
Milli miflər çox vaxt yalnız dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən təbliğat məqsədilə mövcud olur. Totalitar diktaturalarda, məsələn, liderə mifoloji, fövqəltəbii bir həyat hekayəsi verilə bilər ki, onu ilahi və fövqəlgüclü bir şəxs kimi göstərsin (bax: [[şəxsiyyətə pərəstiş]]). Liberal rejimlər isə vətəndaş fəzilətini və özünü qurban verməyi ruhlandıra, həmçinin hakim qrupların gücünü möhkəmləndirə və onların idarəçiliyini qanuniləşdirə bilər.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Miller|first=David|year=1995|title=On Nationality|url=https://archive.org/details/onnationality00mill_0|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-828047-5}}&lt;/ref&gt;

== Milli kimlik ==
Milli kimlik anlayışı qaçılmaz şəkildə miflərlə bağlıdır. Milli-etnik kimliyin əsasını bir sıra miflər təşkil edir.&lt;ref name=&quot;Østergaard 2000 448&quot;&gt;{{cite book|last=Østergaard|first=Uffe|title=Classical and modern social theory|year=2000|publisher=Blackwell|location=Malden, Mass.|isbn=978-0-631-21288-1|url=https://books.google.com/books?id=_PeGtsC2Hp4C&amp;q=nationalist+myths+first+emerged+%22national+movements%22&amp;pg=PA448|author2=Heine Andersen |author3=Lars Bo Kaspersen |access-date=8 September 2011|page=448}}&lt;/ref&gt; Bəzi alimlər hesab edirlər ki, uydurulmuş tarixlərə əsaslanan milli kimliklər yalnız milli hərəkatlar və ideologiyalar meydana çıxdıqdan sonra formalaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Cameron |first=Keith |title=National identity |url=https://books.google.com/books?id=aL2VArrJnzcC&amp;q=%22nationalistic+myths%22&amp;pg=PA106 |year=1999 |publisher= Intellect|location=Exeter, England |isbn=978-1-871516-05-0 |oclc=40798482 |page=4 |quote= Myth is inextricably linked with the concept of national identity }}&lt;/ref&gt; Bütün müasir milli kimliklərdən əvvəl millətçi hərəkatlar mövcud olub.&lt;ref&gt;{{Citation |last=J. Kaufman |first=Stuart |title=Modern hatreds: the symbolic politics of ethnic war |url=https://books.google.com/books?id=2Plw98pTk5wC&amp;q=myth+of+%22eternal+nation%22&amp;pg=PA25 |year=2001 |publisher=Cornell University Press |location= New York|isbn= 978-0-8014-8736-1|oclc= 46590030|page=25 |quote= The core of the ethnic identity is the &quot;myth-symbol complex&quot; — the combination of myths,...}}&lt;/ref&gt;&quot;Millət&quot; termini Orta Əsrlərdə istifadə edilsə də, adətən etnik mənaya malik idi və nadir hallarda dövlətə istinad edirdi.&lt;ref name=&quot;Østergaard 2000 448&quot;/&gt; Millətçilik dövründə isə bu anlayış millət-dövlətlərin yaradılmasına yönəlmiş səylərlə əlaqələndirildi.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Østergaard|first=Uffe|title=Classical and modern social theory|year=2000|publisher=Blackwell|location=Malden, Mass.|isbn=978-0-631-21288-1|url=https://books.google.com/books?id=_PeGtsC2Hp4C&amp;q=nationalist+myths+first+emerged+%22national+movements%22&amp;pg=PA448|author2=Heine Andersen |author3=Lars Bo Kaspersen |access-date=8 September 2011|quote= We can, for example, certainly encounter term &quot;nation&quot; in the Middle Ages, but the word meant something completely different than in the age of nationalism, where it is inextricably linked with the efforts to create an associated state.|page=448}}&lt;/ref&gt; Milli miflər milli kimliyi gücləndirir. Onlar millət quruculuğunun vacib alətləridir və bu, müxtəlif millətlərin insanları arasındakı fərqləri vurğulamaqla həyata keçirilə bilər.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Oleinik |first=Anton |date=2019 |title=On the Role of Historical Myths in Nation-State Building: The Case of Ukraine |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0090599218000326/type/journal_article |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=47 |issue=6 |pages=1100–1116 |doi=10.1017/nps.2018.32 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; Milli miflər münaqişələrə səbəb ola bilər, çünki onlar digər millətlərdən gələn təhlükələri şişirdir və müharibənin itkilərini kiçildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last=Schnabel |first=Albrecht |title=Conflict prevention from rhetoric to reality: Organizations and institutions |author2=David Carment |publisher=Lexington Books |year=2004 |isbn=978-0-7391-0738-6 |location=Lanham, Md |pages=45, 46 |quote=overemphasize the cultural and historical distinctiveness of the national group [and its territory], exaggerate the threat posed to the nation by other groups, ignore the degree to which the nation's own actions provoked such treats, and play down the cost of seeking national goals through militant means.}}&lt;/ref&gt; Sabit vətən icması haqqında millətçi mif psixoanalitik baxımdan izah edilir: müasir xarici dünyanın mürəkkəbliyi və insanın daxili psixoloji dünyasının ziddiyyətləri ilə bağlıdır. Milli kimlik təsəvvür edilən sabitliyi təmin edir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Edward Brown |first=Michael |title=Nationalism and ethnic conflict |publisher=MIT Press |year=1997 |isbn=978-0-585-35807-9 |location=Cambridge, Massachusetts |page=67 |quote=... we do argue that tendency to breed conflicts is inherent to typical nationalist myths}}&lt;/ref&gt;

== İntişarı ==
Milli miflər milli ziyalılar tərəfindən yaradılır və yayılır, həmçinin etnik mənsubiyyət kimi demoqrafik əsaslarda siyasi səfərbərlik aləti kimi istifadə edilə bilər. Onlar həqiqi hadisələri həddən artıq dramatikləşdirə, vacib tarixi detalların bir hissəsini çıxara və ya heç bir sübutu olmayan detallar əlavə edə bilərlər. Milli mif bəzən tamamilə uydurma bir hekayə olur və heç kim onu sözün əsl mənasında həqiqət kimi qəbul etmir.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Safty |first=Adel |title=Leadership and Conflict Resolution |page=273 |year=2002 |url=https://books.google.com/books?id=BAMntG01-lwC&amp;pg=PA273 |location=USA |publisher=Universal publishers |isbn=1-58112-617-4 |quote=Shnirelman (1995) considers nationalist myths ... created by national intellectuals and propagated by the intelligentsia with the aim of using this myths as an instrument of ethno-political mobilization under interethnic conflicts.}}&lt;/ref&gt;

=== Mifopoeziya metodları ===
Ənənəvi mif yaratma prosesi çox vaxt ədəbiyyatçılardan — xüsusilə də epik şairlərdən asılı olub. Qədim [[Ellinizm|Ellin mədəniyyəti]] [[Homer]] tərəfindən yazılmış İoniya mənşəli &quot;İliada&quot; əsərini nəzəri birliyinin əsaslandırılması üçün qəbul etmişdir. [[Vergili]] (e.ə. 70–19) uzunmüddətli vətəndaş müharibələrindən sonra Roma dünyasının siyasi yenilənməsi və birləşdirilməsi üçün &quot;Eneida&quot; poemasını yazmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Abizadeh |first=Arash |year=2004 |title=Historical Truth, National Myths, and Liberal Democracy |journal=Journal of Political Philosophy |volume=12 |issue=3 |pages=291–313 |doi=10.1111/j.1467-9760.2004.00201.x}}&lt;/ref&gt; Orta əsr yazıçıları (həm poeziyada, həm də nəsrdə) [[Kral Artur|Artur]] efsanəsi üzərində işləyərək Britaniya Kelt materialını qəbul etməklə İngilis millətçiliyinin əsas mərkəzinə çevrilən bir mif yaratmışdılar.  [[Luiş di Kamoeş]] (təqr. 1524–1580) Makao şəhərində &quot;[[Luziadalar]]&quot; poemasını Portuqaliya üçün milli epik əsər kimi qələmə almışdır. [[Volter]] isə &quot;[[Henriade]]&quot; (1723) əsəri ilə [[Fransa]]nın mifoloji tarixini yaratmağa cəhd etmişdir. [[Vaqner]] operaları Alman millətçiliyinin ruhunu gücləndirmək üçün istifadə olunmuşdur.

=== Digər metodlar ===
Müasir dövrdə milli miflərin yayıcıları insanlara daha çox kütləvi informasiya vasitələri vasitəsilə təsir etməyə çalışırlar. Fransız pamfletçiləri &quot;[[Azadlıq, bərabərlik, qardaşlıq|Azadlıq, Bərabərlik və Qardaşlıq]]&quot; ideyalarını 1790-cı illərdə yaymış, Amerika jurnalistləri, siyasətçiləri və alimləri &quot;[[Açıq tale]]&quot;, &quot;[[Vəhşi Qərb|Sərhəd]]&quot; və &quot;[[Demokratiyanın arsenalı|Demokratiyanın Arsenalı]]&quot; kimi mifoloji anlayışları populyarlaşdırmışdır. Proletariat diktaturası kimi sosialist ideyaları irəli sürənlər &quot;[[Çin xüsusiyyətlərinə malik sosializm]]&quot; və &quot;[[Kim İr Sen|Kim İr Sen ideyası]]&quot; kimi milli səciyyəli şüarlarla insanları səfərbər etməyə çalışmışlar.&lt;ref&gt;
{{cite book
 | last1 = Portal
 | first1 = Jane
 | chapter = The Kim Cult
 | title = Art Under Control in North Korea
 | url = https://books.google.com/books?id=zWH05CbG02kC
 | location = London
 | publisher = Reaktion Books
 | date = 2005
 | page = 90
 | isbn = 9781861892362
 | access-date = 6 February 2020
 | quote = [...] a North Korean's conversation is full of phrases such as 'Kim Il-sung thought', 'Kim Il-sungism', 'dedication to Kim Il-sung' and 'the Great Leader Kim Il-sung'.
}}
&lt;/ref&gt;

== Milli miflər ==
Millətçilik ideologiyası iki əsas miflə bağlıdır: əbədi millət mifi, yəni bir icmanın daimi olması fikri, və ortaq mənşə mifi. Bu miflər müxtəlif ölkələrin və qrupların spesifik milli miflərində əks olunur.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Brown |first=David |title=Contemporary nationalism: civic, ethnocultural, and multicultural politics |pages=23, 24 |year=2000 |chapter=Contemporary nationalism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uUPt5HiudwAC&amp;q=%22nationalist+myth+is%22&amp;pg=PA24 |location=London; New York |publisher=Routledge |isbn=0-203-38025-8 |oclc=43286590}}&lt;/ref&gt;

=== Braziliya ===
Braziliyanın [[İrqi demokratiya|irqçilikdən uzaq bir demokratiya]] olduğu milli mifi ilk dəfə braziliyalı sosioloq [[Jilbertu Freyre]] tərəfindən 1933-cü ildə yazılmış &quot;[[Casa-Grande &amp; Senzala]]&quot; əsərində irəli sürülmüşdür. O, braziliyalıların bir-birlərinə irq prizmasından baxmadığını və Braziliya cəmiyyətində irqçilik və [[İrqi ayrı-seçkilik|irqi ayrı-seçkiliyin]] aradan qaldırıldığını iddia edirdi. Freyrenin nəzəriyyəsi Braziliya üçün milli qürur mənbəyinə çevrildi və ölkə özünü həmin dövrdə ABŞ-dəki irqi bölünmə və zorakılıqlarla müqayisədə daha üstün bir mövqedə görürdü.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hanchard |first1=Michael George |title=Orpheus and power: the Movimento Negro of Rio de Janeiro and São Paulo, Brazil, 1945 - 1988 |date=1998 |publisher=Princeton Univ. Press |location=Princeton, NJ |isbn=9780691002705 |edition=4.printing, and 1. paperback printing |url=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691002705/orpheus-and-power |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ansell |first1=Aaron |title=Race and the Brazilian Body: Blackness, Whiteness, and Everyday Language in Rio de Janeiro , Jennifer Roth-Gordon. Berkeley: University of California Press, 2017, 248 pp. $85.00, cloth. ISBN 9780520293793. |journal=Journal of Anthropological Research |date=December 2018 |volume=74 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1086/700933 |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/700933 |language=en |issn=0091-7710}}&lt;/ref&gt;

=== Finlandiya ===
&quot;Kalevala&quot; — XIX əsrdə Elias Lönnrot tərəfindən Kareliya və [[Finlandiya xalq folkloru]] və mifologiyasından toplanmış epik poeziya əsəridir. Kalevala Kareliya və Finlandiyanın milli [[epopeya]]sı hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.finnwards.com/living-in-finland/kalevala-the-national-epic-of-finland/ |title=Kalevala, the national epic of Finland – Finnwards |access-date=2025-02-06 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228081438/https://www.finnwards.com/living-in-finland/kalevala-the-national-epic-of-finland/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əsər dünyanın yaradılışı, Kalevala ölkəsi (Väinölä) və Pohjola ölkəsi arasındakı münaqişələr və intiqam səfərləri, eləcə də əfsanəvi Sampo adlı sərvət yaradan maşının tikilməsi və oğurlanması haqqında epik bir hekayəni təsvir edir.&lt;ref name=&quot;The Role of The Kalevala&quot;&gt;{{cite web|last=Vento|first=Urpo|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num2/vento.pdf|access-date=17 August 2010|title=The Role of The Kalevala|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716165757/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num2/vento.pdf|archive-date=16 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William A. Wilson (1975) &quot;The Kalevala and Finnish Politics&quot; ''Journal of the Folklore Institute'' 12(2/3): pp. 131–55&lt;/ref&gt; Kalevala Finlandiyanın milli kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynamış və nəticədə Finlandiyanın 1917-ci ildə [[Rusiya]]dan müstəqillik qazanmasına səbəb olan dil mübarizəsini gücləndirmişdir.&lt;ref name=&quot;Overview&quot;&gt;{{cite web|last=Asplund|first=Anneli|url=http://finland.fi/public/default.aspx?contentid=160078&amp;contentlan=2&amp;culture=en-US|access-date=15 August 2010|title=Kalevala: the Finnish national epic|author2=Sirkka-Liisa Mettom|date=October 2000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123171927/http://finland.fi/public/default.aspx?contentid=160078&amp;contentlan=2&amp;culture=en-US|archive-date=23 November 2010}}&lt;/ref&gt;

=== Böyük Britaniya ===
[[Kral Artur]] əfsanəvi bir zadəgan hökmdar idi. O, Britaniyanı birləşdirmiş, Qərbi Avropada orta əsr cəngavər kodeksinin əsaslarını qoymuş və sonralar ortaq Britaniya kimliyinin qurulmasında mühüm rol oynamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barczewski |first=Stephanie L. |title=Introduction: King Arthur, Robin Hood, and British National Identity |url=https://academic.oup.com/book/27080/chapter-abstract/196417252?redirectedFrom=fulltext |access-date=2024-02-28 |website=academic.oup.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Proctor |first=Elizabeth Gaj |date=2017 |title=The Legendary King: How the Figure of King Arthur Shaped a National Identity and the Field of Archaeology in Britain |url=https://digitalcommons.library.umaine.edu/honors/268 |series=Honors College |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Yunanıstan ===
Yunan mifologiyasına görə, ellinlər Hellen nəslindəndir. [[Devkalion (Prometey oğlu)|Devkalion]] (və ya [[Zevs]]) və [[Pirra]]nın oğlu və Yunan xalqının əcdadı olduğu üç oğul: [[Dor (mifologiya)|Dor]], [[Ksuf]] və [[Eol (Ellinin oğlu)|Eolun]] atasıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Edda &amp; the Sagas of the Icelanders |url=https://www.islit.is/en/promotion-and-translations/icelandic-literature/the-edda-and-the-sagas-of-the-icelanders/ |access-date=2023-11-25 |website=Miðstöð íslenskra bókmennta |language=en |url-status= }}&lt;/ref&gt;

=== İslandiya ===
[[İslandiya]] nəsillərinin dastanları, həmçinin ailə dastanları olaraq bilinən, İslandiya dastanlarının bir alt janrı və ya mətn qrupudur. Bunlar, əsasən IX, X və XI əsrlərdə, [[Saqa dövrü]] adlanan dövrdə, əsasən İslandiyada baş vermiş tarixi hadisələrə əsaslanan nəsr şəklindəki hekayələrdir. Onlar köhnə İslandiya dilində yazılmışdır, bu dil [[Norveç dili|Köhnə Norveçin qərb dialekti]] idi. Bunlar, İslandiya ədəbiyyatının ən tanınmış nümunələridir. Ailənin və nəsilin tarixi, xüsusilə də ailə və nəsil tarixi üzərində cəmlənmişdir. Onlar, erkən dövrlərdə İslandiya köçkünlərinin cəmiyyətində yaranan mübarizə və qarşıdurmaları əks etdirir.  İslandiya dastanları, orta əsr Skandinaviya cəmiyyətləri və krallıqları haqqında, xüsusilə də xristianlıqdan əvvəlki din və mədəniyyət, həmçinin qəhrəmanlıq dövrü barədə dəyərli və unikal tarixi mənbələrdir.

=== İtaliya ===
[[Fanes Krallığı]], [[Dolomit Alpları|Dolomitdəki]] [[Ladinlər|Ladin xalqı]]nın [[milli dastan]]ıdır və [[Ladin dili|Ladin ədəbiyyatı]]nın ən vacib hissəsidir. Əvvəlcə şifahi şəkildə ötürülən bir dastan dövrüdür, bu gün isə 1932-ci ildə [[Karl Feliks Volf]] tərəfindən ''Dolomitensagen'' adlı əsərdə toplanmışdır. Bu əfsanə, Faneslərin özləri ilə əlaqəli olan Cənubi Tirol dastanlarının daha böyük bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;Palmieri&quot;&gt;{{ref-it}} Giuliano e Marco Palmieri, ''I regni perduti dei monti pallidi'', Cierre Edizioni, 1996, Verona.&lt;/ref&gt;

=== İran ===
Şahnamə, Firdovsi tərəfindən təxminən 977-1010-ci illərdə yazılmış uzun bir epik şeirdir və Böyük İranın milli dastanıdır.&lt;ref name=&quot;TIO20100513&quot;&gt;{{cite web |last=Lalani |first=Farah |title=A thousand years of Firdawsi's Shahnama is celebrated |url=http://www.theismaili.org/cms/998/A-thousand-years-of-Firdawsis-Shahnama-is-celebrated |work=The Ismaili |access-date=24 May 2010 |date=13 May 2010 |archive-date=5 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805175227/http://www.theismaili.org/cms/998/A-thousand-years-of-Firdawsis-Shahnama-is-celebrated |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Şahnamə, 50,000-dən çox distiç (iki sətirlik beyit) ilə dünyanın ən uzun epik şeirlərindən biridir və bir tək müəllif tərəfindən yaradılan ən uzun epik şeirdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Shahnameh: a Literary Masterpiece |url=https://shahnameh.fitzmuseum.cam.ac.uk/literary |access-date=2023-12-25 |website=The Shahnameh: a Persian Cultural Emblem and a Timeless Masterpiece |language=en |archive-date=2023-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225125311/https://shahnameh.fitzmuseum.cam.ac.uk/literary |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shahnameh Ferdowsi |url=http://shahnameh.eu/ferdowsi.html |access-date=2023-12-25 |website=shahnameh.eu |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207040531/http://shahnameh.eu/ferdowsi.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-15 |title=Iran marks National Day of Ferdowsi |url=https://en.mehrnews.com/news/200711/Iran-marks-National-Day-of-Ferdowsi |access-date=2023-12-25 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=2023-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225125307/https://en.mehrnews.com/news/200711/Iran-marks-National-Day-of-Ferdowsi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, əsasən dünya yaradılışından başlayaraq VII əsrdə müsəlmanların işğalına qədər olan dövrü əhatə edən İran İmperiyasının mifoloji və qismən tarixi keçmişini anlatır.

=== İsrail ===
Vəd edilmiş Torpaq, İbrahimi dinlərində (Yəhudilik, Xristianlıq, İslam və digər dinlər) Tanrının İbrahima (İbrahimi dinlərin əfsanəvi ata) və onun nəsillərinə vəd etdiyi və sonradan verdiyi Yaxın Şərq torpağıdır. Vəd edilmiş Torpaq anlayışı, Yəhudi dini mətnləri olan Torada yazılmış dini bir hekayədən yaranır.

=== Yaponiya ===
[[Yapon mifologiyası|Yaponiya mifologiyası]]nda, [[Cimmu |Cimmu İmperatoru]], Yaponiyanın əfsanəvi ilk imperatorudur. O, [[Nihon Şoki]] və [[Kociki]] əsərlərində təsvir edilir. Onun taxta çıxışı ənənəvi olaraq M.Ö. 660-cı ilə tarixlənir. O, günəş tanrıçası [[Amaterasu]]nun nəvəsi və tufan tanrısı [[Susanoo]]nun da nəslindən olduğu iddia edilir. O, [[Hyuqa]]dan [[Daxili Yapon dənizi]] yaxınlığından hərbi bir yürüşə çıxmış, [[Yamato Yamamoto|Yamato]]yu ələ keçirərək bu yeri öz hakimiyyət mərkəzi olaraq qurmuşdur. Müasir Yaponiyada, Cimmu İmperatorunun əfsanəvi taxta çıxışı 11 fevralda [[Milli Təsis Günü]] olaraq qeyd olunur. Onun mövcudluğuna dair heç bir sübut tapılmasa da, Yaponiyanın [[Miyazaki prefekturası]] ətrafında [[Kofun dövrü]]ndə güclü bir sülalənin olması ehtimalı yüksəkdir.

=== Koreya ===
İlk Koreya krallığını, e.ə. 2333-cü ildə [[Danqun Vanqqeom|Danqun]] tərəfindən qurulduğu deyilir. Danqun, [[Koçoson]]un əfsanəvi qurucusu və tanrı-krallarından biridir. O, &quot;Səmanın nəvəsi&quot; kimi tanınır. Danqun əfsanəsinin ən erkən yazılı versiyası, XVIII əsrdə yazılmış [[Samquk yusa]]da yer alır, burada Çinin [[Vey kitabı]] və Koreyanın itirilmiş tarix kitabı Qoqiyə istinad edilir; [[Çin]]in Vey Kitabında bu barədə heç bir əlaqəli qeyd yoxdur. Danqunun ibadətinə aid olan təxminən on yeddisi dini qrup mövcuddur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service (KOCIS) |first=Korean Culture and Information |title=Dangun, Father of Korea: Korea's foundation tale lends itself to many interpretations : Korea.net : The official website of the Republic of Korea |url=https://www.korea.net/NewsFocus/Culture/view?articleId=121092 |access-date=2023-11-25 |website=www.korea.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Serbiya ===
[[Kosovo mifi]], [[Kosovo döyüşü (1389)|Kosova döyüşü]] (1389) ilə əlaqəli hadisələr haqqında əfsanələrə əsaslanan bir Serbiya milli mifidir. Bu, [[Serbiya folkloru]]nda və ədəbiyyat ənənəsində mövzu olmuş və şifahi [[epik poeziya]] və quslar şeirlərində yer almışdır. Əfsanənin son forması döyüşdən dərhal sonra yaranmamış, müxtəlif mənbələrdən və müxtəlif yaradıcılar tərəfindən inkişaf etmişdir. Onun müasir forması XIX əsr Serbiyasında yaranmış və müasir Serbiyanın milli kimliyi və siyasətinin mühüm konstitutiv elementlərindən biri olmuşdur.

=== Birləşmiş Ştatlar ===
Amerika sərhədi (həmçinin Köhnə Qərb və ya Vəhşi Qərb olaraq bilinir), Amerikanın milli kimliyini təyin edən bir mövzu olub, burada qəhrəman pionerlər vətəni kəşf edir, fəth edir və geniş çölü məskunlaşdırır. Amerika dəyərlərini — fərdi cəsarət, qeyri-rəsmi olmaq və praktik düşüncəni təsdiq edir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Nationalism |date=7 December 2015 |publisher=Wiley |isbn=978-1-4051-8978-1 |edition=1 |doi=10.1002/9781118663202 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118663202 |language=en |editor-last1=Smith |editor-last2=Hou |editor-last3=Stone |editor-last4=Dennis |editor-last5=Rizova |editor-first1=Anthony D. |editor-first2=Xiaoshuo |editor-first3=John |editor-first4=Rutledge |editor-first5=Polly |access-date=6 February 2025 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227021047/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118663202 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Riçard Slotkin]] bu mifi ''&quot;Amerika, güclü, iddialı, özünə inanan fərd üçün zirvəyə doğru yola çıxacaq sonsuz imkanlarla geniş açıq bir torpaqdır&quot;'' şəklində xarakterizə etmişdir. Bu mifdə kovboylar, silahşörlər və fermerlər ən çox rast gəlinən obrazlardır. Amerika sərhədi, Vəhşi Qərb janrında bədii əsərlərlə, xüsusilə də Qərb filmləri və ədəbiyyatı ilə əbədiləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Regeneration Through Violence: The Mythology of the American Frontier, 1600-1860|url=https://archive.org/details/regenerationthro0000slot_p1h0|last=Slotkin|first=Richard|publisher=Wesleyan University Press|year=1973|location=Middleton|pages=[https://archive.org/details/regenerationthro0000slot_p1h0/page/n18 5]}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{Cite book |author-link=Ernest Renan |last=Renan |first=Ernest |year=1882 |title=Qu'est-ce qu'une nation? |title-link=:s:fr:Qu'est-ce qu'une nation ? }}
* {{Citation |last=Birch |first=Anthony |title=Nationalism and national integration |year=1989 |publisher=Unwin Hyman |location=London; Boston |isbn=978-0-04-320181-7 |oclc=18684137 }}
* {{Citation |last=J Hobsbawm |first=Eric |author-link=  |title=Nations and nationalism since 1780 : programme, myth, reality |url=https://books.google.com/books?id=KEulhck_l8kC&amp;q=Nations+and+nationalism+since+1780+:+programme,+myth,+reality |year=1990 |publisher= Cambridge University Press |location=Cambridge [England]; New York |isbn=978-0-521-33507-2 |oclc=20294449 }}
* {{Citation |author-link=Benedikt Anderson|last=R O'G Anderson |first=Benedict |title=Imagined communities : reflections on the origin and spread of nationalism |year=1991 |publisher=Verso |location=London; New York |isbn=978-0-86091-546-1 |oclc=23356022 |url=https://archive.org/details/imaginedcommunit00ande_0 }}
* {{Citation |author=Geoffrey Hosking |author2= George Schöpflin |title=Myths and nationhood |url= https://books.google.com/books?id=hhbkVsc2u_IC&amp;q=%22nationalist+myths%22+consequences&amp;pg=PA153 |year= 1997 |publisher=Routledge in association with the School of Slavonic and East European Studies, University of London |location=New York |isbn=978-0-415-91973-9 |oclc=38110006 }}
* {{Citation |last=Cameron |first=Keith  |title=National identity |url=https://books.google.com/books?id=aL2VArrJnzcC&amp;q=%22nationalistic+myths%22&amp;pg=PA106 |year=1999 |publisher= Intellect|location=Exeter, England |isbn=978-1-871516-05-0 |oclc=40798482 }}
* {{Citation |last=Gutiérrez |first=Natividad |title=Nationalist myths and ethnic identities : indigenous intellectuals and the Mexican state |year=1999 |publisher=University of Nebraska Press |location= Lincoln |isbn=978-0-585-31059-6 |oclc= 45731495}}
* {{Citation |last=J. Kaufman |first=Stuart |title=Modern hatreds : the symbolic politics of ethnic war |url=https://books.google.com/books?id=2Plw98pTk5wC&amp;q=myth+of+%22eternal+nation%22&amp;pg=PA25 |year=2001 |publisher=Cornell University Press |location= New York|isbn= 978-0-8014-8736-1|oclc= 46590030}}
* {{Citation |last=J. Geary |first=Patrick |title=The myth of nations: the medieval origins of Europe |year=2002 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, N.J. |isbn=0-691-11481-1 |oclc=47182376 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mythofnationsmed0000gear }}
* {{Cite journal |last=Abizadeh |first=Arash |year=2004 |title=Historical Truth, National Myths, and Liberal Democracy |journal=Journal of Political Philosophy |volume=12 |issue=3 |pages=291–313 |doi=10.1111/j.1467-9760.2004.00201.x }}

{{Milliyyətçilik}}

[[Kateqoriya:Mifologiya]]
[[Kateqoriya:Milliyyətçilik]]
[[Kateqoriya:Psevdotarix]]</text>
      <sha1>ge3c5xkdorim909563nbsx2ikgyo8dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonard Blumfild</title>
    <ns>0</ns>
    <id>899499</id>
    <revision>
      <id>9015249</id>
      <parentid>8969381</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krateven</username>
        <id>124204</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{Xarici keçidlər}}</comment>
      <origin>9015249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23066" sha1="4u8vnz8tzknkxfep6n5wu4i60obzr99" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Leonard Blumfild''' ({{DVTY}}) — [[Amerikalılar|amerikalı]] [[dilçi]] olub, 1930–1940-cı illərdə [[ABŞ]]-da [[Struktur dilçilik|struktur dilçiliy]]in inkişafına rəhbərlik edib. O, [[ABŞ|Amerika]] distribusionalizminin atası hesab olunur. 1933-cü ildə nəşr olunan və böyük təsirə malik olan &quot;Dil&quot; adlı dərsliyi ilə Amerika struktur dilçiliyinin hərtərəfli təsvirini təqdim etmişdir.
Alim, [[Hind-Avropa dilləri|Hind-Avropa]] tarixi dilçiliyi, [[Avstroneziya dilləri]]nin təsviri və [[Alqonkin dilləri|Alqonkin]] dil ailəsinin təsviri sahələrində əhəmiyyətli töhfələr vermişdir.
Blumfildin dilçiliyə yanaşması elmin obyektiv əsaslarına və linqvistik məlumatların təhlili üçün formal prosedurların tətbiqinə xüsusi diqqət yetirməsi ilə seçilirdi. Lakin Blumfildin struktur dilçiliyinin nüfuzu 1950-ci illərin sonları və 1960-cı illərdə zəifləməyə başladı, çünki [[Noam Çomski]]nin yaratdığı generativ qrammatika nəzəriyyəsi bu sahədə üstünlük qazandı.

==Həyatı və təhsili==
Blumfild 1 aprel 1887-ci ildə [[İllinoys]] ştatının [[Çikaqo]] şəhərində [[Yəhudilər|yəhudi]] valideynləri (Siqmund Blumfild və Karola Buber Blumfild) ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası uşaq ikən, 1868-ci ildə ABŞ-a köç etmişdi. Ailənin orijinal soyadı Blumenfeld idi, lakin [[Amerika]]ya gəldikdən sonra Blumfild olaraq dəyişdirildi.&lt;ref&gt;Depres, Leon, 1987, p. 11, Fn. 1&lt;/ref&gt; 1896-cı ildə ailəsi [[Viskonsin]] ştatının Elkhart Leyk şəhərinə köçdü və o, ibtidai məktəbə burada getdi, lakin orta məktəb təhsilini davam etdirmək üçün Çikaqoya qayıtdı.&lt;ref&gt;Hall, Robert, 1990, pp. 5–6&lt;/ref&gt; Onun əmisi Moris Blumfild [[Cons Hopkins Universiteti]]ndə tanınmış dilçi, bibisi Fanni Blumfild Zeisler isə məşhur konsert pianoçusu idi.&lt;ref name=&quot;Despres, Leon, 1987, p. 4&quot;&gt;Despres, Leon, 1987, p. 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bloch, Bernard, 1949, p. 87&quot;&gt;Bloch, Bernard, 1949, p. 87&lt;/ref&gt;

Blumfild 1903-1906-cı illərdə [[Harvard Kolleci]]ndə təhsil aldı. Daha sonra [[Viskonsin Universiteti]]ndə [[magistratura]] təhsilinə başladı və burada [[alman dili]] və german filologiyası üzrə dərslər aldı, eyni zamanda digər [[Hind-Avropa dilləri]] üzrə də təhsil aldı.&lt;ref&gt;Hall, Robert, 1990, pp. 7–8&lt;/ref&gt; Viskonsin Universitetinin müəllimi, hind-avropalılar üzrə mütəxəssis Edvard Prokoş ilə görüşü Blumfildi [[dilçilik]] sahəsində karyera qurmağa həvəsləndirdi. 1908-ci ildə Blumfild [[Çikaqo Universiteti]]nə köçdü və burada Frensiz Vud və Karl Darlinq Bak ilə alman dili və hind-avropa filologiyası üzrə dərslər keçdi. Onun alman dilinin tarixi dilçiliyinə dair doktorluq dissertasiyası Vudun rəhbərliyi altında hazırlanmış və 1909-cu ildə müdafiə olunmuşdur.

O, 1913 və 1914-cü illərdə alim [[Avropa]]da, [[Leypsiq Universiteti|Leypsiq]] və [[Göttingen Universiteti|Göttingen]] universitetlərində təhsilini davam etdirdi və burada aparıcı hind-avropaşünaslar Avqust Leskin, Karl Bruqman və vedik [[sanskrit]] üzrə mütəxəssis Herman Oldenberq ilə çalışdı. Blumfild Göttingen Universitetində [[sanskrit dili]] üzrə mütəxəssis Yaqub Vakernaqel ilə də təhsil aldı və həm Vakernaqeli, həm də Paṇini ilə əlaqəli ciddi qrammatik analiz ənənəsini tarixi və təsviri tədqiqatlarında mühüm təsir mənbəyi hesab etdi.&lt;ref&gt;Hall, Robert, 1990, p. 16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rogers, David, 1987&lt;/ref&gt; Avropada əlavə təhsil almaq, [[İllinoys Universiteti]]ndə tədris vəzifəsində instruktorluqdan [[dosent]]liyə yüksəlmək üçün tələb olunan şərtlərdən biri idi.&lt;ref&gt;Hall, Robert, 1990, pp. 13–14&lt;/ref&gt;

==Karyerası==
Blumfild 1909–1910-cu illərdə Cincinnati Universitetində [[alman dili]] üzrə [[müəllim]], 1910–1913-cü illərdə isə [[İllinoys Universiteti]]ndə alman dili üzrə müəllim vəzifəsində çalışmışdır. 1913–1921-ci illərdə İllinoys Universitetində müqayisəli filologiya və alman dili üzrə [[dosent]], 1921–1927-ci illərdə Ohayo Dövlət Universitetində alman dili və [[dilçilik]] üzrə [[professor]], 1927–1940-cı illərdə [[Çikaqo Universiteti]]ndə german filologiyası üzrə professor, 1940–1949-cu illərdə isə [[Yel Universiteti]]ndə dilçilik üzrə Sterlinq professoru olmuşdur.

1925-ci ilin yayında Blumfild [[Kanada]] Mədənlər Departamentinin Geoloji Xidmətində köməkçi etnoqraf olaraq çalışmış və Plains Kri dili üzərində sahə araşdırmaları aparmışdır. Bu vəzifə o zaman Kanada Mədənlər Departamentinin Geoloji Xidmətində Viktoriya Muzeyi [[Antropologiya]] bölməsinin rəhbəri olan [[Edvard Sapir]] tərəfindən təşkil edilmişdir.&lt;ref&gt;Bloch, Bernard, 1949, p. 88&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hockett, Charles, 1987, p. 40&lt;/ref&gt;

Blumfild Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin ({{dil-en|Linguistic Society of America}}) təsisçilərindən biri idi. 1924-cü ildə Ohayo Dövlət Universitetindən Corc Bollinq və Yel Universitetindən Edqar Sturtevant ilə birlikdə Cəmiyyətin yaradılmasını təşkil etmək üçün bir komitə qurmuş və onun yaradılması ilə bağlı çağırış layihəsi hazırlamışdır.&lt;ref&gt;Anonymous, 1925&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hall, Robert, 1990, p. 27&lt;/ref&gt;  O, Dil jurnalının ilk sayına əsas məqalə yazmış və 1935-ci ildə Cəmiyyətin prezidenti olmuşdur.&lt;ref&gt;Hockett, Charles, 1970, 323&lt;/ref&gt; 1938–1941-ci illərdə Cəmiyyətin yay Dilçilik İnstitutunda dərs demiş, bu institutun 1938–1940-cı illərdəki iclasları Ann Arbor, Miçiqan, 1941-ci ildəki iclası isə Çapel Hill, [[Şimali Karolina]] şəhərində keçirilmişdir.&lt;ref&gt;Bloch lists only 1938–40, but Hall lists 1938–1941; Bloch, Bernard, 1949, 88; Hall, Robert, 1990, p. 52&lt;/ref&gt; Blumfild həmçinin Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Leonard+Bloomfield&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |access-date=2023-04-18 |website=search.amphilsoc.org |archive-date=2023-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418162543/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Leonard+Bloomfield&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1946-cı ilin mayında ağır [[İnsult|insult]] keçirmiş və bu, onun karyerasının sonu olmuşdur.&lt;ref&gt;Born, Renate (2005), 'Bloomfield, Leonard', in Strazny, Philip (ed.), &quot;Encyclopedia of Linguistics&quot;, New York: Fitzroy Dearborn&lt;/ref&gt;

==Hind-Avropa dilçiliyi==
Blumfildin ilk işi tarixi german araşdırmaları sahəsində olmuş, [[dissertasiya]]sı ilə başlamış və [[Hind-Avropa dilləri|Hind-Avropa]] və german [[fonologiya]]sı və [[Morfologiya (dilçilik)|morfologiya]]sı haqqında bir sıra məqalələrlə davam etmişdir.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1909/1910&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloch, Bernard, 1949, 88&lt;/ref&gt; Onun [[Almaniya]]da keçirdiyi [[doktorantura]] sonrası tədqiqatlar Hind-Avropa tarixi araşdırmalarında biliklərini daha da gücləndirmişdir.&lt;ref&gt;Lehman, Winfred, 1987, pp. 163–164&lt;/ref&gt; Blumfild karyerası boyunca, xüsusilə erkən dövrlərində, tarixi dilçilikdə əsas anlayış kimi yeni [[qrammatika]] prinsipinə, müntəzəm səs dəyişikliyinə xüsusi diqqət yetirmişdir.&lt;ref name=&quot;Bloomfield, Leonard, 1928a&quot;&gt;Bloomfield, Leonard, 1928a&lt;/ref&gt;

Dissertasiyasından kənar Hind-Avropa tədqiqatları məhdud olmuş və yalnız bir məqalə [[Sanskrit dili]]ndəki palatal samitlər, digər məqalə isə Paṇini ilə əlaqəli [[Sanskrit]] qrammatik ənənəsi haqqında olmuşdur.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1911&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, bir sıra kitab icmalları yazmışdır.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1927&lt;/ref&gt; Blumfild Hind-Avropa materiallarından geniş istifadə edərək həm Dilə Giriş (1914) ({{dil-en|An Introduction to Language (1914)}}, həm də onun fundamental əsəri Dil ({{dil-en|Language (1933)}}) dərsliklərində tarixi və müqayisəli prinsipləri izah etmişdir.&lt;ref name=&quot;Lehmann, Winfred, 1987, 164-165&quot;&gt;Lehmann, Winfred, 1987, pp. 164–165&lt;/ref&gt; O, dərsliklərində səs dəyişikliyinin müntəzəmliyini vurğulayan Hind-Avropa nümunələrini seçmiş və müqayisəli işdə uğur üçün vacib olan addımları qeyd etmişdir:
* intensiv şəkildə öyrənilib təhlil edilməli olan mətnlər şəklində uyğun məlumatların toplanması;
* müqayisəli metodun tətbiqi;
* proto-formaların rekonstruksiyası.

Bundan əlavə, Blumfild dialekt araşdırmalarının vacibliyini vurğulamış, prestij kimi sosioloji amillərin və mənanın təsirini qeyd etmişdir. O, müntəzəm dil dəyişikliyindən əlavə, alınma və [[Analogiya|analoji]] dəyişikliklərin də mümkün olduğunu qəbul etmişdir.
Blumfildin Hind-Avropa üzrə araşdırmalarının iki əsas nəticəsi olduğu iddia edilir: “''O, Hind-Avropa dilçiliyinin nəzəri əsaslarını aydın şəkildə ifadə etmişdir''” və “''O, Hind-Avropa dillərinin tədqiqini ümumi dilçilik çərçivəsində möhkəmləndirmişdir.''”&lt;ref&gt;Lehmann, Winfred, 1987, pp. 167–168&lt;/ref&gt;

===Sanskrit===
1913 və 1914-cü illərdə Almaniyada Blumfild e.ə. V və ya IV əsrdə yaşamış Paṇini tərəfindən əsası qoyulmuş Sanskrit qrammatik ənənəsini öyrənmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Pāṇini: a survey of research|last=Cardona|first=George|date=1997|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=8120814940|location=Delhi|language=en|oclc = 1014545991}}&lt;/ref&gt; Paṇininin qrammatikası Sanskrit dilinin formalarını son dərəcə dəqiq və əhatəli şəkildə izah etməsi, həmçinin mürəkkəb kontekstdən asılı, qaydalara əsaslanan yaradıcı strukturu ilə seçilir. Blumfild qeyd etmişdir ki, “Paṇini hər bir mürəkkəb və ya törəmə sözün yaranmasını, səs dəyişikliyini və mənasını dəqiq şəkildə izah edir.” 

Alqonkin dilləri üzrə mütəxəssis Truman Mişelsona yazdığı bir məktubda Blumfild bildirmişdir: “Mənim modellərim Paṇini və mənim müəllimim, Bazeldən olan professor Vakernaqelin Hind-Avropa sahəsində gördüyü işlərdir.”&lt;ref&gt;Hockett, Charles, 1987, p. 41&lt;/ref&gt;

Paṇininin sistematik yanaşması aşağıdakı komponentləri əhatə edir:
* qrammatik qaydaların formalaşdırılması,
* səslərin inventarlaşdırılması,
* fel köklərinin alt siyahılar şəklində təsnif edilməsi,
* morfem siniflərinin siyahısı.

Blumfildin Dil ({{dil-en|Language}}) dərsliyində əsas dilçilik anlayışlarına yanaşması Paṇininin təsirini əks etdirir. Bu, xüsusilə dil forması, sərbəst forma və digər əsas anlayışların işlənməsi baxımından özünü göstərir. Eyni zamanda, Blumfild mürəkkəb sözləri təsvir edərkən istifadə etdiyi ekzosentrik və endosentrik terminlərini də məhz Paṇinidən götürmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wujastyk|first=Dominik|date=1982|title=Bloomfield and the Sanskrit Origin of the Terms 'Exocentric' and 'Endocentric'|url=https://archive.org/details/historiographia-linguistica_1982_9_1-2/page/179|journal= Historiographia Linguistica|language=en|volume=9|issue=1–2|pages=179–184|doi=10.1075/hl.9.1-2.19wuj|issn=0302-5160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rogers, David, 1987, pp. 103–114&lt;/ref&gt;

Paṇininin konseptləri Blumfildin ölümündən sonra, 1958-ci ildə nəşr olunan Şərqi Ojibva əsərində də müşahidə olunur.&lt;ref&gt;Rogers, David, 1987, pp. 120–122&lt;/ref&gt; Xüsusilə, morfoloji sıfır anlayışının tətbiqində bu təsir açıq görünür. Paṇininin təsiri həmçinin Blumfildin nitq hissələrinin müəyyən edilməsi metodologiyasında da müşahidə edilir. Bu yanaşma həm Şərqi Ojibvada, həm də ölümündən sonra, 1962-ci ildə çap olunan Menomini dili əsərində öz əksini tapmışdır.&lt;ref&gt;Rogers, David, 1987, pp. 126–128&lt;/ref&gt;

==Avstroneziya dilləri==
Blumfild [[İllinoys Universiteti]]ndə olarkən [[Filippin]]də danışılan [[Avstroneziya dilləri|Avstroneziya dili]] olan [[Taqal dili]] üzrə tədqiqat aparmışdır. O, 1914–1917-ci illərdə universitetdə mühəndislik ixtisası üzrə təhsil alan Alfredo Viola Santyaqo ilə birlikdə dilçilik sahəsində sahə tədqiqatları həyata keçirmişdir. Nəticələr &quot;Qrammatik təhlillə Taqal mətnləri&quot; adı altında nəşr edilmişdir.&lt;ref&gt;Hockett, Charles F., 1970, pp. 78–79&lt;/ref&gt; Bu nəşr Santyaqo tərəfindən diktə edilmiş bir sıra mətnlərdən əlavə, həmin mətnlərdəki hər bir sözün geniş qrammatik təsvirini və təhlilini ehtiva edirdi. Blumfildin Taqal dili üzərində apardığı araşdırma, sahə tədqiqatından nəşrə qədər cəmi iki il çəkmişdir. Onun Taqal dili ilə bağlı araşdırması istənilən Avstroneziya dili üçün aparılmış ən yaxşı tədqiqat hesab edilir.&lt;ref&gt;Wolff, John, 1987, p. 173&lt;/ref&gt;

Blumfildin Avstroneziya dilləri ilə bağlı digər nəşri [[Yel Universiteti]]ndə apardığı araşdırmalara əsaslanan [[İlokano dili]]nin [[sintaksis]]i haqqında bir məqalə idi.&lt;ref&gt;Wolff, John, 1987, p. 176&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1942&lt;/ref&gt;

==Alqonkin dilləri==
Blumfildin [[Alqonkin dilləri]] üzərində işi həm [[deskriptiv linqvistika]], həm də müqayisəli komponentlərə malik idi.
O, dörd Alqonkin dili olan Foks, Kri, Menomini və Ojibve dilləri haqqında geniş nəşrlər təqdim etmiş, [[qrammatika]]lar, lüğətlər və mətn toplusu çap etdirmişdir. Blumfild təsviri işləri zamanı topladığı materiallardan müqayisəli araşdırmalar aparmaq üçün istifadə etmiş, bu da Proto-Alqonkin dilinin rekonstruksiyasına gətirib çıxarmışdır.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1925a&lt;/ref&gt; Onun ilkin tədqiqatlarından biri Proto-Alqonkinin səs sisteminin rekonstruksiyasına həsr olunmuş, daha sonra isə fonoloji təhlilini daha da dəqiqləşdirən və Alqonkin qrammatikasının ümumi xüsusiyyətləri ilə bağlı geniş tarixi məlumatlar əlavə edən daha əhatəli bir məqalə nəşr etmişdir.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1946&lt;/ref&gt;

Blumfild Kri, Menomini və Ojibve dilləri üzrə sahə tədqiqatları aparmış və daha əvvəl nəşr edilmiş Foks dili mətn toplularında olan materialları təhlil etmişdir. Onun 1919-cu ildən başlayaraq apardığı ilk Alqonkin tədqiqatı, [[Vilyam Cons]] və Trumen Miçelson tərəfindən nəşr olunmuş Foks dili mətn toplularını öyrənməkdən ibarət olmuşdur.&lt;ref&gt;Jones, William, 1907&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michelson, Truman, 1921&lt;/ref&gt; Working through the texts in these collections, Bloomfield excerpted grammatical information to create a grammatical sketch of Fox.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1925–1927&lt;/ref&gt; Bu mətnlər üzərində işləyərək Blumfild qrammatik məlumatları çıxararaq Foks dilinin qısa qrammatik təsvirini hazırlamışdır. Onun bu materiallar əsasında hazırladığı Foks dili lüğəti ölümündən sonra nəşr edilmişdir.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1984b&lt;/ref&gt;

Blumfild Menomini dili üzrə 1920 və 1921-ci illərin yay aylarında sahə tədqiqatları aparmış, əlavə qısa tədqiqatı isə 1939-cu ilin sentyabrında həyata keçirmişdir. O, həmçinin 1930-cu illərin sonlarında [[Çikaqo]]da Menomini dilində danışanlarla görüşlər keçirmiş və həmin dövrdə bu danışanlarla yazışmalar aparmışdır.&lt;ref&gt;Goddard, Ives, 1987, pp. 179, 187–188&lt;/ref&gt;  Morris Svodeşin 1937 və 1938-ci illərdə topladığı materiallar, xüsusilə də Blumfildin verdiyi suallara cavab olaraq toplanmış məlumatlar, onun işinə əlavə olunmuşdur.&lt;ref&gt;Goddard, Ives, 1987, pp. 179-180&lt;/ref&gt; Əhəmiyyətli nəşrləri arasında mətn toplusu, qrammatika və lüğət, eləcə də Menomini dilində fonoloji dəyişikliklər haqqında nəzəri baxımdan əhəmiyyətli bir məqalə yer alır.

Blumfildin Ojibve dili üzrə ilkin araşdırmaları Vilyam Cons tərəfindən toplanmış mətnlərə, eləcə də XIX əsrə aid qrammatika və lüğətlərə əsaslanmışdır.&lt;ref&gt;Jones, William, 1917, 1919&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goddard, Ives, 1987&lt;/ref&gt; 1938-ci ildə [[Miçiqan Universiteti]]ndə keçirilən Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin Dilçilik İnstitutunda, o, Endryu Medler adlı [[Ottava]] dialektində danışan ilə birlikdə sahə metodları üzrə dərs tədris etmişdir.&lt;ref&gt;Bloomfield, Leonard, 1958&lt;/ref&gt; Medler Miçiqan ştatının Saqinav şəhərində anadan olmuş, lakin həyatının böyük hissəsini Ontariodakı Valpol adasında keçirmişdir. Nəticədə əldə edilən qrammatik təsvir, transkripsiya olunmuş cümlələr, mətnlər və lüğət ölümündən sonra tək bir cilddə nəşr olunmuşdur.

==Seçilmiş nəşrlər==
*Bloomfield, Leonard. 1909/1910. &quot;A semasiological differentiation in Germanic secondary ablaut&quot;. ''Modern Philology'' 7:245–288; 345–382.
*{{cite journal | doi = 10.2307/288802 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1911 | title = The Indo-European Palatals in Sanskrit | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_1911_32_1/page/n34 | jstor = 288802| journal = The American Journal of Philology | volume = 32 | issue = 1| pages = 36–57 | hdl = 2027/uiuo.ark:/13960/t0mt16d4t | hdl-access = free }}
* Bloomfield, Leonard. 1914. ''Introduction to the Study of Language''. New York: Henry Holt. Reprinted 1983, John Benjamins. Retrieved April 19, 2009. {{ISBN|90-272-1892-7}}.
* {{cite journal | doi = 10.2307/282688 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1914a | title = Sentence and Word | jstor = 282688| journal = Transactions and Proceedings of the American Philological Association | volume = 45 | pages = 65–75 }}
* {{cite journal | doi = 10.2307/282823 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1916 | title = Subject and Predicate | jstor = 282823| journal = Transactions and Proceedings of the American Philological Association | volume = 47 | pages = 13–22 }}
*Bloomfield, Leonard. 1917. ''Tagalog texts with grammatical analysis''. University of Illinois studies in language and literature, 3.2-4. Urbana, Illinois.
*{{cite journal | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1925 | title = Why a linguistic society? | url = https://archive.org/details/sim_language_1925_1/page/n2 | journal = Language | volume = 1 | issue = 1| pages = 1–5 | jstor = 409544}}
*{{cite journal | doi = 10.2307/409540 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1925a | title = On the sound-system of Central Algonquian | jstor = 409540| journal = Language | volume = 1 | issue = 4| pages = 130–156 }}
*Bloomfield, Leonard. 1925–1927. &quot;Notes on the Fox language.&quot; ''International Journal of American Linguistics'' 3:219-232; 4: 181–219
* {{cite journal | doi = 10.2307/408741 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1926 | title = A set of postulates for the science of language | jstor = 408741 | journal = Language | volume = 2 | issue = 3 | pages = 153–164 | url = http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:2282987/component/escidoc:2282986/Bloomfield_1926_Set_Postulates.pdf | hdl = 11858/00-001M-0000-002A-5F51-4 | hdl-access = free | access-date = 2018-04-20 | archive-date = 2017-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170922031854/http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:2282987/component/escidoc:2282986/Bloomfield_1926_Set_Postulates.pdf | url-status = live }} (reprinted in: Martin Joos, ed., ''Readings in Linguistics I'', Chicago and London: The University of Chicago Press 1957, 26–31).
* {{cite journal | doi = 10.2307/593241 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1927 | title = On Some Rules of Pāṇini | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1927_47/page/n71 | jstor = 593241| journal = Journal of the American Oriental Society | volume = 47 | pages = 61–70 }}
* {{cite journal | doi = 10.2307/451863 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1927a | title = Literate and illiterate speech | jstor = 451863| journal = American Speech | volume = 2 | issue = 10| pages = 432–441 | s2cid = 147012813 }}
*Bloomfield, Leonard. 1928. ''Menomini texts.'' Publications of the American Ethnological Society 12. New York: G. E. Stechert, Agents. [reprinted 1974. New York: AMS Press] {{ISBN|0-404-58162-5}}
* {{cite journal | doi = 10.2307/408791 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1928a | title = A note on sound change | jstor = 408791| journal = Language | volume = 4 | issue = 2| pages = 99–100 }}
* Bloomfield, Leondard. 1929. Review of Bruno Liebich, 1928, ''Konkordanz Pāṇini-Candra'', Breslau: M. &amp; H. Marcus. ''Language'' 5:267–276. Reprinted in Hockett, Charles. 1970, pp.&amp;nbsp;219–226.
*Bloomfield, Leonard. 1930. ''Sacred stories of the Sweet Grass Cree''. National Museum of Canada Bulletin, 60 (Anthropological Series 11). Ottawa. [reprinted 1993, Saskatoon, SK: Fifth House]. {{ISBN|1-895618-27-4}}
*Bloomfield, Leonard. 1933. ''Language''. New York: Henry Holt. {{ISBN|0-226-06067-5}}, {{ISBN|90-272-1892-7}}
*Bloomfield, Leonard. 1934. ''Plains Cree texts''. American Ethnological Society Publications 16. New York. [reprinted 1974, New York: AMS Press]
* Bloomfield, Leonard. 1935. &quot;Linguistic aspects of science&quot;. ''Philosophy of Science'' 2/4:499–517.
*Bloomfield, Leonard. 1939. &quot;Menomini morphophonemics&quot;. ''Etudes phonologiques dédiées à la mémoire de M. le prince N.S. Trubetzkoy'', 105–115. Travaux du Cercle Linguistique de Prague 8. Prague.
* Bloomfield, Leonard. 1939a. ''Linguistic aspects of science''. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-57579-9}}
*{{cite journal | doi = 10.2307/409552 | last1 = Bloomfield | first1 = Leonard | year = 1942 | title = Outline of Ilocano syntax | jstor = 409552| journal = Language | volume = 18 | issue = 3| pages = 193–200 }}
* Bloomfield, Leonard. 1942a. ''Outline guide for the practical study of foreign languages.'' Baltimore: Linguistic Society of America.
*Bloomfield, Leonard. 1946. &quot;Algonquian.&quot; Harry Hoijer et al., eds., ''Linguistic structures of native America'', pp.&amp;nbsp;85–129. Viking Fund Publications in Anthropology 6. New York: Wenner-Gren Foundation.
*Bloomfield, Leonard. 1958. ''Eastern Ojibwa.'' Ed. Charles F. Hockett. Ann Arbor: University of Michigan Press.
*Bloomfield, Leonard. 1962. ''The Menomini language.'' Ed. Charles F. Hockett. New Haven: Yale University Press.
*Bloomfield, Leonard. 1975. ''Menomini lexicon.'' Ed. Charles F. Hockett. Milwaukee Public Museum Publications in Anthropology and History. Milwaukee: Milwaukee Public Museum.
*Bloomfield, Leonard. 1984. ''Cree-English lexicon.'' Ed. Charles F. Hockett. New Haven: Human Relations Area Files. {{ISBN|99954-923-9-3}}
*Bloomfield, Leonard. 1984b. ''Fox-English lexicon.'' Ed. Charles F. Hockett. New Haven: Human Relations Area Files. {{ISBN|99954-923-7-7}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:ABŞ dilçiləri]]</text>
      <sha1>4u8vnz8tzknkxfep6n5wu4i60obzr99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oxyuranus temporalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>902595</id>
    <revision>
      <id>9015281</id>
      <parentid>8868474</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="tnmkux4zhejaprs9qwj0qlf9drswhzp" xml:space="preserve">{{takson}}
'''Oxyuranus temporalis''' və ya '''Mərkəz Silsiləsi taypanı''' — 2007-ci ildə [[Avstraliyalılar|Avstraliyalı]] tədqiqatçılar Pol Douti, Bred Maryan, Stiven Donnellan və Mark Hatçinson tərəfindən təsvir edilmiş [[taypanlar|taypan]] növü.&lt;ref name=&quot;Doughty et al. 2007&quot;&gt;{{cite journal | url=http://www.mapress.com/zootaxa/2007f/zt01422p058.pdf | title=A new species of taipan (Elapidae: ''Oxyuranus'') from central Australia | accessdate=2008-06-19 | last1=Doughty | first1=Paul | display-authors=etal | journal=Zootaxa | year=2007 | volume=1422 | pages=45–58 | archive-date=2016-03-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212329/http://www.mapress.com/zootaxa/2007f/zt01422p058.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Taypanlar böyük, sürətli, son dərəcə zəhərli Avstraliya ilanlarıdır. Mərkəz Silsiləsi taypanı [[Arizona Ştat Universiteti]]ndəki [[Beynəlxalq Növlərin Kəşfiyyat İnstitutu]] tərəfindən 2007-ci ilin ən yaxşı beş yeni növündən biri seçildi.&lt;ref name=iise&gt;[http://species.asu.edu/2008_species05 Top 10 new species of 2008: ''Oxyuranus temporalis''.] {{Wayback|url=http://species.asu.edu/2008_species05 |date=20110821193404 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430150900/http://www.species.asu.edu/2008_species05 |date=2009-04-30 }} International Institute for Species Exploration. Arizona State University.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Aspidlər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>tnmkux4zhejaprs9qwj0qlf9drswhzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>905750</id>
    <revision>
      <id>9015147</id>
      <parentid>8962119</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6364" sha1="rn8kt12fg8vz7lwoaonwps8oegofyyk" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj}}

'''Milda''' ({{dil-lt|Milda}}) — [[Litva mifologiyası]]nda sevgi ilahəsi.&lt;ref name=schroder/&gt; Lakin onun həqiqiliyi alimlər tərəfindən mübahisə edilir. Buna baxmayaraq, Milda adı Litvada məşhur qadın adlarından birinə çevrilmişdir. Neo-paqan cəmiyyətləri və icmaları, o cümlədən Romuva, may ayında Milda şərəfinə müxtəlif tədbirlər təşkil edirlər.&lt;ref name=logos2/&gt; [[Venera]]da yerləşən Milda Mons dağı da onun adını daşıyır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Milda Mons|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/3894?__fsk=1734862655|website=Gazetteer of Planetary Nomenclature|accessdate=2016-03-24|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225526/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/3894?__fsk=1734862655|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Narbutun məlumatları ==
Milda ilk dəfə 1835-ci ildə [[Teodor Narbut]]un Litva tarixi ilə bağlı əsərində qeyd edilmişdir.&lt;ref name=logos/&gt; Narbuta görə, Milda həmçinin Aleksota adı ilə tanınırdı. Onun məbədləri Aleksotas ([[Kaunas]]) və Antakalnis (Vilnüs) bölgələrində yerləşirdi – hazırda [[Vilnüs]]dəki [[Müqəddəs Pyotr]] və Pavel kilsəsinin olduğu yerdə onun məbədinin olduğu iddia edilir. Aprel ayı Milda üçün ayrılmışdır.&lt;ref name=logos/&gt;

1835-ci ilin dekabrında Kaunaslı müəllim Şimon Lavrinoviç Narbuta məktub yazaraq, XVIII əsrin sonu və ya XIX əsrin əvvəllərində [[Perkunas evi]] adlanan yerdə iki fiqurun tapıldığını bildirmişdir. Narbut bu fiqurları [[göy gurultusu]] tanrısı Perkunas və Milda kimi müəyyənləşdirmişdir.&lt;ref name=bucys/&gt; Başqa bir bürünc fiqur [[Vilnüs Qala Kompleksi]]ndə tapılmış və [[Adam Kirkor]] və [[Vladislav Sırokomlya]]la tərəfindən əldə edilmişdir. Onlar Narbutun köməyi ilə bu fiqurun Mildaya aid olduğunu iddia etmişlər. Bu fiqur daha sonra [[Vilnüsdəki Antikvar Muzeyi (Vilnüs)|Antikvar Muzeyi]]ndə saxlanılmışdır.&lt;ref name=bucys/&gt;

== Elmi analiz ==
Bununla belə, [[Aleksandr Brükner]], [[Norbertas Velus]], [[Gintaras Beresnyavisius]] kimi alimlər belə bir tanrıçanın Litva mifologiyasında mövcudluğu barədə ciddi şübhələr irəli sürmüşlər.&lt;ref name=logos/&gt;

Norbertas Velusun fikrincə, Narbut Mildanı [[Dominik Şibinski]]nin yazılarında adı çəkilən Roma nimfası [[Aleksote]] obrazından götürərək uydurmuşdur. Kaunasın bir qəsəbəsinin adı Aleksotas olduğuna görə, Milda məbədinin orada yerləşdiyi iddia olunmuşdur. Lakin nə yazılı mənbələrdə, nə arxeoloji tədqiqatlarda, nə də folklorda bu iddiaları təsdiq edəcək dəlil mövcuddur.&lt;ref name=logos/&gt;

Bənzər şəkildə, latış etnoqrafı Piter Şmidt Mildanın Narbut tərəfindən uydurulduğunu, çünki onun bir tanrıça kimi nə dillərdə, nə tarixi salnamələrdə, nə də Baltik xalq ənənəsində heç bir izinin olmadığını iddia etmişdir.&lt;ref&gt;Šmitas, Pėteris. ''Latvių mitologija''. Iš latvių kalbos vertė Dainius Razauskas. Vilnius: Aidai, 2004. pp. 117–118.&lt;/ref&gt;

== Mədəni irsi ==
Narbutun məlumatları sonradan digər yazarlar və tarixçilər, o cümlədən [[Dionizas Poşka]], Yonas Totoraytis və [[Prane Dundulene]] tərəfindən təkrarlanmış və populyarlaşdırılmışdır. Mildanın şöhrət qazanmasına ən böyük təsir isə polyak yazıçısı [[Yozef Kraşevski]]yə məxsusdur. O, 1840-cı ildə &quot;Anafielas&quot; adlı üç hissəli epik poema yazmışdır. Bu poemada Milda və onun may ayının əvvəlində keçirilən bayramı qeyd olunmuşdur.

Poema [[litva dili]]nə tərcümə edilərək bir neçə dəfə nəşr olunmuş və beləliklə, Mildanın tanrıça kimi populyarlığını artırmışdır. 1846-cı ildə polyak dilində nəşr olunan versiyada [[Vintsentı Smokovski]] tərəfindən çəkilmiş 50 taxta oyma təsvir yer almışdır.&lt;ref name=logos/&gt; Bu illüstrasiyalar hələ də Milda obrazının təsvirinə təsir edir.&lt;ref name=logos/&gt;

1918-ci ildə isə [[Pyatras Vayçyunas]] Mildaya həsr olunmuş poetik bir pyes yazmışdır.

== İstinadlar ==
{{Reflist|30em|refs=
&lt;ref name=bucys&gt;{{cite thesis |first=Žygintas |last=Būčys |url=https://epublications.vu.lt/object/elaba:2109180/2109180.pdf |title=Senienos ir visuomenė: paveldo komunikacija XIX a. Lietuvoje |type=PhD Thesis |year=2012 |publisher=Vilnius University |pages=38, 129, 140–141 |access-date=2025-03-30 |archive-date=2018-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181112101301/https://epublications.vu.lt/object/elaba:2109180/2109180.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=schroder&gt;{{cite book|last1=Schröder|first1=Ingo W.|title=Religious Diversity in Post-Soviet Society: Ethnographies of Catholic Hegemony and the New Pluralism in Lithuania|date=2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=9781409481706|page=126|url=https://books.google.com/books?id=DAOiAgAAQBAJ&amp;pg=PA126}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=logos&gt;{{cite journal |first=Rimantas |last=Balsys |url=https://www.lituanistika.lt/content/23361 |title=Meilės deivės Mildos autentiškumo klausimu |journal=Logos |date=April–June 2009 |volume=59 |pages=133–139 |language=lt |issn=0868-7692 |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330085639/https://www.lituanistika.lt/content/23361 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=logos2&gt;{{cite journal |first=Rimantas |last=Balsys |url=https://www.lituanistika.lt/content/23361 |title=Meilės deivės Mildos autentiškumo klausimu |journal=Logos |date=July–September 2009 |volume=60 |pages=151, 153–154 |language=lt |issn=0868-7692 |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330085639/https://www.lituanistika.lt/content/23361 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}

== Ədəbiyyat ==
* {{cite journal |last=Kregždys |first=Rolandas |title=On the Origin of the Pseudomythologeme Milda |journal=Baltu filoloģija |volume=30 |issue=1/2 |location=Rīga |publisher=Latvijas Universitāte |pages=26–51 |issn=1691-0036 |date=2021 |url=https://www.academia.edu/67584363/Kreg%C5%BEdys_Rolandas_On_the_Origin_of_the_Pseudomythologeme_Milda_Baltu_filolo%C4%A3ija_30_1_2_R%C4%ABga_Latvijas_Universit%C4%81te_26_51_ISSN_1691_0036_}}
[[Kateqoriya:Sevgi və ehtiras ilahələri]]
[[Kateqoriya:Litva mifologiyası]]</text>
      <sha1>rn8kt12fg8vz7lwoaonwps8oegofyyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nyctophilopython oenpelliensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>906833</id>
    <revision>
      <id>9015279</id>
      <parentid>8161951</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="nu1zsduytfb3i4d5awme2vhp1e2kay3" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Simalia oenpelliensis''' və ya '''Nyctophilopython oenpelliensis''' — [[Pitonlar|Pythonidae]] [[fəsilə|ailəsinə]] aid böyük bir [[İlan|ilan]] [[növ|növü]].

==Taksonomiya və etimologiya==
Simalia oenpelliensis 1977-ci ildə [[Qou]] tərəfindən [[Əsl pitonlar|Python]] cinsində [[taksonomiya]] təyin edilmişdir. Daha sonra [[Koqqer]] və Kameron tərəfindən [[Morelia]] növü kimi kateqoriyalaşdırılmışdır. 1984-cü ildə Uells və [[Vellinqton]] onu yeni bir [[Nyctophilopython]] cinsinə yerləşdirdi və 2014-cü ildə Reynolds, [[Niemiller]] və [[Revell]] tərəfindən edilən bir iş, onu [[Simalia]] kimi təsnif etməyi təklif etdi.
&quot;[[Oenpelliensis]]&quot; xüsusi adı, &quot;[[Avstraliya]], Şimal Ərazisi, Oenpelli'nin 6,5 km cənub-qərbində (12°21'S, 133°01'E)&quot; olaraq verilən tip lokalitetindən gəlir.&lt;ref name=&quot;Cogger&quot;&gt;{{cite book|author-link=Harold Cogger|last=Cogger|first=H.G.|year=2000|title=Reptiles and Amphibians of Australia|publisher=[[New Holland Publishers|New Holland Publishers Australia]]|isbn=9781876334338}}&lt;/ref&gt; 2020-ci ildə cins üçün Nawaran adı yaradıldı və növ üçün mövcud olan [[Nyctophilopython]] adı nəzərdən qaçırıldı və dərhal dirilmiş Nyctophilopython ilə sinonimləşdirildi.&lt;ref name=Reynolds&gt;{{cite journal|url=http://faculty.umb.edu/liam.revell/pdfs/Reynolds_etal_2014.MPE.pdf|first1=R.G.|last1=Reynolds|author1-link=species:Robert Graham Reynolds|first2=M.L.|last2=Niemiller|author2-link=species:Matthew L. Niemiller|first3=L.J.|last3=Revell|author3-link=species:Liam J. Revell|year=2014|title=Toward a Tree-of-Life for the boas and pythons: Multilocus species-level phylogeny with unprecedented taxon sampling|journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]]|volume=71|pages=201–213|doi=10.1016/j.ympev.2013.11.011|pmid=24315866|bibcode=2014MolPE..71..201G|access-date=2025-04-08|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306132908/http://faculty.umb.edu/liam.revell/pdfs/Reynolds_etal_2014.MPE.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
2024-cü ilin sentyabrına olan məlumata əsasən, [[Ümumiləşdirilmiş taksonomik məlumat sistemi|ITIS]] və [[Qırmızı kitab|IUCN Qırmızı kitabına]] Simalia təsnifatını etibarlı hesab edir, The Reptile Database isə Nyctophilopythondan istifadə edir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:1977-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>nu1zsduytfb3i4d5awme2vhp1e2kay3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antaresia childreni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>907005</id>
    <revision>
      <id>9015273</id>
      <parentid>8868397</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="001jnjc4jlq1zu61le4veywzfho4o99" xml:space="preserve">
{{Takson}}
'''Antaresia childreni''' — [[Pythonidae]] [[Fəsilə|ailəsinə]] aid zəhərsiz bir [[İlan|ilan]] [[növ|növü]]. 

==Yaşayış yeri==
''Antaresia childreni'' [[meşə]], [[savanna]], [[Kolluq|kolluq]], [[səhra]], [[otlaq]] və şirin su bataqlıqları daxil olmaqla müxtəlif təbii yaşayış yerlərində tapılır.&lt;ref&gt;[[species:Bo Beolens|Beolens, Bo]]; [[species:Michael Watkins|Watkins, Michael]]; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (''Antaresia childreni'', p. 53).&lt;/ref&gt; Alice Springs-də kosmopolit gənə Amblyomma limbatum bir Çildren pitonundan toplanmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1842-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>001jnjc4jlq1zu61le4veywzfho4o99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ülviyyə Əli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>912583</id>
    <revision>
      <id>9014946</id>
      <parentid>9014531</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raminzada</username>
        <id>336204</id>
      </contributor>
      <comment>Beynəlxalq reaksiyalar üçün istinadlar əlavə elədim.</comment>
      <origin>9014946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62411" sha1="g6b1ili1rwi4ecusrzrjo7g5pgrnaxm" xml:space="preserve">{{Şəxs
|şəkil            =
|şəklin ölçüsü    = 220px
|şəklin izahı     = &lt;small&gt;Ülviyyə Əli 2024-cü ildə&lt;/small&gt;
|vətəndaşlığı     = [[Azərbaycan]]
|tanınır          = &quot;[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]&quot;nın jurnalisti
|üzvlüyü          = [[NİDA Vətəndaş Hərəkatı]] &lt;small&gt;(2012–2016)&lt;/small&gt;
}}
'''Ülviyyə Əli''' (tam adı: '''Ülviyyə Əli qızı Quliyeva'''; {{DVTY}}) — [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] müstəqil [[jurnalist]], [[insan hüquqları]] fəalı və [[siyasi məhbus]]; 2019–2025-ci illərdə &quot;[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]&quot;nın (VoA) jurnalisti olub.&lt;ref name=&quot;:A&quot;&gt;{{cite news|title=Journalists in Azerbaijan face trials, jailings, travel bans|author=Liam Scott Aziza Goyushzade|work=[[Amerikanın Səsi|The Voice of America]] (VoA)|date=10 may 2025|url=https://www.voanews.com/a/journalists-in-azerbaijan-face-trials-jailings-travel-bans/7941072.html|accessdate=10 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250506073947/https://www.voanews.com/a/journalists-in-azerbaijan-face-trials-jailings-travel-bans/7941072.html|archivedate=6 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ülviyyə Əli 2012-ci ildən [[Azərbaycanda insan haqları|Azərbaycanda baş verən bütün insan hüquqları pozuntuları]]nı özünün rəsmi [[Twitter|X]] səhifəsində (əvvəl Twitter) işıqlandırıb və beynəlxalq medianın diqqətinə çatdırıb. Həmçinin, Azərbaycanla bağlı beynəlxalq mətbuatda işıqlandırılan xəbərlərdə də onun yaydığı məlumatlara istinad, həmçinin müəllifi olduğu video və fotolardan istifadə olunub.{{bax|#Hüquq müdafiəçisi fəaliyyəti}}

2025-ci ilin fevralında &quot;[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]&quot;nın müxbir akkreditasiyaları ləğv olunandan sonra Ülviyyə Əli yenə də öz jurnalist fəaliyyətini dayandırmayıb və bəyan edib ki, materiallarını yayımlayacaq müstəqil media resursu olmasa da, öz reportajlarını şəxsi platformasından paylaşacaq. Bundan sonra o, reportajlarını şəxsi [[Facebook]] səhifəsindən yayımlayıb və jurnalist fəaliyyətinə davam edib.{{bax|#Jurnalist fəaliyyəti}}

Bundan üç ay sonra, 2025-ci il mayın 6-dan 7-nə ötən gecə [[Meydan TV jurnalistlərinin həbsi|&quot;Meydan TV işi&quot;]] ilə bağlı saxlanılıb&lt;ref name=&quot;:C&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijani journalists arrested in deepening cracкdown on independent media|author=Cavid Ağa|work=bne IntelliNews|date=10 may 2025|url=https://www.intellinews.com/azerbaijani-journalists-arrested-in-deepening-crackdown-on-independent-media-380005/?source=azerbaijan|accessdate=10 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250512110549/https://www.intellinews.com/azerbaijani-journalists-arrested-in-deepening-crackdown-on-independent-media-380005/?source=azerbaijan|archivedate=12 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, mayın 7-də Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib.&lt;ref name=&quot;:LM&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan imprisons its last independent journalists|author=Emmanuel Grynszpan|work=[[Le Monde (qəzet)|Le Monde]]|date=10 may 2025|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/05/14/azerbaijan-has-imprisoned-its-last-independent-journalists_6741253_4.html|accessdate=10 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515004135/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/05/14/azerbaijan-has-imprisoned-its-last-independent-journalists_6741253_4.html|archivedate=15 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onun və &quot;Meydan TV işi&quot; üzrə həbs edilənlərin hər biri barəsində Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci (qaçaqmalçılıq, əvvəlcədən əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) maddəsi ilə ittiham verilib.&lt;ref name=&quot;:КУ2&quot;&gt;{{cite news|title=Журналистка Ульвия Али обвинена в контрабанде|author=|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411123|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611015046/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411123|archivedate=2025-06-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Özü ittihamları rədd edib, [[Meydan TV]]-nin jurnalisti olmadığını hələ həbsindən dörd ay əvvəl bildirib, ümumumi olaraq həbsini jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqələndirib.{{bax|#Həbs edilməsi}}

Bir sıra yerli və beynəlxalq insan haqları təsisatları Ülviyyə Əlinin həbsini siyasi adlandıraraq pisləyib, Azərbaycan iqtidarına onu dərhal azad etməyə səsləyib.{{bax|#Həbsinə reaкsiyalar}}

Hazırda [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyi]]nin [[Penitensiar Xidmət (Azərbaycan)|Penitensiar Xidməti]]nin [[Bakı İstintaq Təcridxanası]]nda saxlanılır.&lt;ref name=&quot;:BIT&quot;&gt;{{cite news|title=Состояние азербайджанской журналистки Ульвии Али ухудшилось в СИЗО|author=|work=DOXA|date=10 may 2025|url=https://doxa.team/news/2025-05-14-meydan|accessdate=10 may 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və ictimai-siyasi proseslərə gəlişi ==
Ülviyyə Əli qızı Quliyeva 1993-cü il oktyabrın 13-də [[Göyçay rayonu]]nda anadan olub. Ailəsi ilə bir neçə ay [[Bakı]]da yaşadıqdan sonra [[Rusiya]]nın [[Tambov]] şəhərinə köçüblər. 8 yaşına kimi [[Rusiya]]da böyüyüb. 2001-ci ilin iyununda [[Azərbaycan]]a qayıdıb.&lt;ref name=&quot;:B&quot;&gt;{{cite news|title=NİDA-çı gənc, hüquq müdafiəçi, müstəqil jurnalist: Ülviyyə Əli|author=[[NİDA Vətəndaş Hərəkatı|NİDA Civic Movement]]|newspaper=www.nidavh.org|date=14 мая 2025|url=https://www.nidavh.org/nida-ci-genc-huquq-mudafieci-musteqil-jurnalist-ulviyye-eli/n|accessdate=14 мая 2025|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ülviyyə Əli 17 yaşından ictimai-siyasi proseslərə qoşulub. 2012&lt;ref name=&quot;:N&quot;&gt;{{cite news|title=Meet N!DA, the exclamation marк that terrified the Azerbaijani authorities|author=[[Arzu Qeybulla]]|work=[[OpenDemocracy]]|date=14 мая 2025|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/exclamation-mark-that-terrified-azerbaijani-authorities/|accessdate=14 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604165224/https://www.opendemocracy.net/en/odr/exclamation-mark-that-terrified-azerbaijani-authorities/|archivedate=2025-06-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;–2016-cı illərdə [[NİDA Vətəndaş Hərəkatı]]nın üzvü olaraq fəaliyyət göstərib. Həmin illərdə 2 dəfə NİDA VH-nın Nəzarət Təftiş Komitəsinə üzv seçilib. Həmçinin, NİDA-nın həbs olunan üzvləri ilə bağlı ictimai kampaniyalarda fəal iştirak edib. ''&quot;Qanunsuz olaraq həbs edilmiş Nidaçılara dəstək ol!&quot;'' kampaniyasına rəhbəri olub.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

Dəfələrlə aksiyalarda iştirak edib və polis müqaviməti ilə üzləşib. 26 yanvar 2013-cü ildə ''&quot;Silahları üstümüzdən çəkin!&quot;'' aksiyası zamanı polislər tərəfindən saxlanılıb və inzibati xəbərdarlıq alaraq sərbəst buraxılıb.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

[[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2015)|2015-ci ildə parlament seçimləri]]ndə 18 saylı Nərimanov-Nizami seçki dairəsindən NİDA VH-nin namizədi olmuş Ramin Hüseynovun səlahiyyətli nümayəndəsi olub. [[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2020)|2020-ci ildə parlament seçimləri]]ndə isə 23 saylı Nəsimi-Səbail seçki dairəsindən &quot;Hərəkət&quot; seçki blokunun namizəd olmuş Toğrul Vəliyevin təbliğat kampaniyasının rəhbəri olub.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

== Hüquq müdafiəçisi fəaliyyəti ==
Ülviyyə Əli 2012-ci ildən [[Azərbaycanda insan haqları|Azərbaycanda baş verən bütün insan hüquqları pozuntuları]]nı öz [[X]] səhifəsində işıqlandırıb və beynəlxalq medianın diqqətinə çatdırıb. Həmçinin, Azərbaycanla bağlı beynəlxalq mətbuatda işıqlandırılan xəbərlərdə də onun yaydığı məlumatlara istinad, həmçinin müəllifi olduğu video və fotolardan istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:H&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaidjan își închide ultimii jurnaliști independenți; Reprimarea libertății presei continuă în Azerbaidjan|author=|work=www.pescurt.ro|date=14 мая 2025|url=https://pescurt.ro/stiri-externe/azerbaidjan-isi-inchide-ultimii-jurnalisti-independenti-reprimarea-libertatii-presei-continua-in-azerbaidjan|accessdate=14 мая 2025|language=ro|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2013-cü ildən başlayaraq bir çox siyasi məhbusların məhkəmələrinin monitorinqini aparıb, məhkəmələrdə baş verənləri işıqlandırıb.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

[[Azərbaycanda prezident seçkiləri (2013)|2013]], [[Azərbaycanda prezident seçkiləri (2018)|2018]] və [[Azərbaycanda prezident seçkiləri (2024)|2024]]-cü illərdə prezident, [[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2015)|2015]], [[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2020)|2020]] və [[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2024)|2024]]-cü illərdə parlament, 2014, [[Azərbaycanda bələdiyyə seçkiləri (2019)|2019]] və [[Azərbaycanda bələdiyyə seçkiləri (2025)|2025]]-ci illərdə bələdiyyə seçimlərində, həmçinin [[Azərbaycanda konstitusiya referendumu (2016)|2016]]-cı ildə referendumda pozuntuların monitorinqini aparıb və işıqlandırıb.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2014-cü ildə hüquqşünas Namizəd Səfərovun köməkçisi olaraq fəaliyyət göstərib.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2015-ci ildən [[&quot;Nərgiz&quot; mükafatı]]nın Münsiflər Komitəsinin üzvüdür.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2017-ci ildə [[Demokratik Təşəbbüslər İnstitutu]]nun (IDI) &quot;Gənc Hüquq Müdafiəçiləri&quot; təlim proqramından yüksək göstəricilərlə məzun olub.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

&quot;Seçkilərin Monitorinqi və Demokratiyanın Tədrisi Mərkəzi&quot; (SMDTM), &quot;Benefisiar&quot; Hüquqi Yardım Mərkəzi, &quot;Qadın Üçün&quot; təşəbbüs qrupu kimi bir sıra qeyri-hökumət təşkilatları ilə əməkdaşlıq edib.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2018-ci ildə [[Norveç]]in İnsan Hüquqları Evi Fondunun (HRHF) yayımladığı &quot;Krım: sükut divarının yarılması&quot; hesabatının həmmüəlifidir.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite news|title=CRIMEA: BREAKING THE WALL OF SILENCE|author=Human Rights House Foundation (HRHF)|newspaper=www.humanrightshouse.org|date=10 мая 2025|url=https://zmina.info/upload/CRIMEA%20BREAKING%20THE%20WALL%20OF%20SILENCE.pdf|accessdate=10 мая 2025|language=En|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250614002523/https://zmina.info/upload/CRIMEA%20BREAKING%20THE%20WALL%20OF%20SILENCE.pdf|archivedate=2025-06-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, həmin il Belarus və Ukrayna hüquq müdafiəçiləri ilə birgə [[Krım]]ı ziyarət edib və oradan hesabat hazırlayıb.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2019-cu ildə [[ABŞ|Birləşmiş Ştatlar]]da International Visitor Leadership Programında (IVLP) təcrübə keçib.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2024-cü ildə [[Norveç]]in İnsan Hüquqları Evi Fondunun (HRHF) &quot;Güc portretləri&quot; fotosərgisinin qəhrəmanlarından biri seçilən insan hüquqları üzrə ixtisaslaşmış azərbaycanlı vəkil [[Rövşanə Rəhimova]]nın fotosərgidə yayımlanan fotosunun müəllifi Ülviyyə Əli olub.&lt;ref name=&quot;:КУ3&quot;&gt;{{cite news|title=Азербайджанский адвокат стала одной из героинь международной выставки &quot;Портреты силы-2024&quot;|author=Фаик Меджид|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404513|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250516095839/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404513|archivedate=2025-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite news|title=Portraits of Strength 3rd Edition: Rovshana Rahimova, Azerbaijan|author=Human Rights House Foundation (HRHF)|newspaper=www.humanrightshouse.org|date=10 мая 2025|url=https://humanrightshouse.org/interviews/portraits-of-strength-2024-rovshana-rahimova-azerbaijan/|accessdate=10 мая 2025|language=En|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514124453/https://humanrightshouse.org/interviews/portraits-of-strength-2024-rovshana-rahimova-azerbaijan/|archivedate=2025-05-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ülviyyə Əli xüsusilə 2024-cü ilin noyabrında [[Azərbaycan]]ın ev sahibliyində baş tutan [[BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı (2024)|BMT-nin İqlim Dəyişimələri Konfransı (COP29)]] ərəfəsində [[Azərbaycanda insan haqları]] problemlərini, müstəqil medianın durumunu, jurnalistlərin həbsini beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini çatdırmaq üçün xarici mediaya müsahibələr verib.&lt;ref name=&quot;:M1&quot;&gt;{{cite news|title=«Мы движемся в сторону Северной Кореи»: в Азербайджане после COP29 начались задержания сотрудников Meydan TV|author=Виктор Волков, Сергей Рыбалкин|work=Вот Так|date=10 мая 2025|url=https://vot-tak.tv/83878121/v-azerbayjane-zaderzhivayut-zhurnalistov-meydan-tv|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250521184956/https://vot-tak.tv/83878121/v-azerbayjane-zaderzhivayut-zhurnalistov-meydan-tv|archivedate=2025-05-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:M2&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan: Repression intensifies in the run-up to COP29 in Baкu|author=Emmanuel Grynszpan|work=[[Le Monde (qəzet)|Le Monde]]|date=10 мая 2025|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/11/azerbaijan-repression-intensifies-in-the-run-up-to-cop29-in-baku_6729013_4.html|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114153013/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/11/azerbaijan-repression-intensifies-in-the-run-up-to-cop29-in-baku_6729013_4.html|archivedate=2025-01-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:M3&quot;&gt;{{cite news|title=What happens behind the wall of the COP29’s fancy event venue in Baкu?|author=Fatima Karimova, Margherita Capacci, Sofia Turati, Cecilia Fasciani|work=[[Mikroskop Media|Miкrosкop Media]]|date=10 мая 2025|url=https://mikroskopmedia.com/en/2024/11/05/what-happens-behind-the-wall-of-the-cop29s-fancy-event-venue-in-baku/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:M4&quot;&gt;{{cite news|title=«Это войдет в историю как что-то ужасное». Азербайджан проводит климатический саммит ООН, а параллельно наращивает выбросы в атмосферу и репрессирует экоактивистов|author=Сергей Рыбалкин|work=Вот Так|date=10 мая 2025|url=https://vot-tak.tv/83444574/konferencia-azerbaijan|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250516072915/https://vot-tak.tv/83444574/konferencia-azerbaijan|archivedate=2025-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:M5&quot;&gt;{{cite news|title=Weltкlimaкonferenz in Aserbaidschan: Kritiкer hinter Gittern|author=Raphael Bossniaк|work=Profil|date=10 мая 2025|url=https://www.profil.at/ausland/cop29-baku-aserbaidschan-weltklimakonferenz-repression/402977186|accessdate=10 мая 2025|language=de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250516181825/https://www.profil.at/ausland/cop29-baku-aserbaidschan-weltklimakonferenz-repression/402977186|archivedate=2025-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:M6&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan: Several Journalists Intimidated and Obstructed While Covering Elections|author=|work=Women Press Freedom|date=10 мая 2025|url=https://www.womeninjournalism.org/threats-all/azerbaijan-several-journalists-intimidated-and-obstructed-while-covering-elections|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250516173421/https://www.womeninjournalism.org/threats-all/azerbaijan-several-journalists-intimidated-and-obstructed-while-covering-elections|archivedate=2025-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Jurnalist fəaliyyəti ==
[[Fayl:Ulviyya Gulieva in 2021.jpg|thumb|285x285px|2021-ci ilin dekabrında Ülviyyə Əli «I'm not your puppet» (“Mən sənin kuklan deyiləm”) yazılmış köynək geyinərək Azərbaycan dövlətinin “Media haqqında” yeni qanun layihəsinə etiraz edib.]]
Ülviyyə Əli 2016-cı ildən [[Jurnalist|jurnalist]] olaraq fəaliyyətinə davam edib. Müxtəlif illərdə [[Azadlıq Radiosu|Azad Avropa/Azadlıq Radiosu]] (RFE/RL) Azərbaycan Xidməti, &quot;[[Toplum TV]]&quot;, &quot;[[Fakt Yoxla]]&quot;, &quot;[[Mikroskop Media]]&quot;, &quot;[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]&quot; (VoA), &quot;[[OC Media]]&quot; və &quot;JAMnews&quot; ilə əməkdaşlıq edib.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

Fəaliyyəti boyu [[Azərbaycan dili]]ndə [[Feminizm|feminizm]] məzmunda maarifləndirici materiallar yaratmağı və feminist ideyaları yaymağı hədəfləyən ''&quot;Fem-Utopia&quot;'' platforması və [[LGBT|LGBTQ]]-[[Feminizm|feminizm]] mövzulu xəbərlər dərc edən ''&quot;Qıy vaar!&quot;'' platformaları üçün də materiallar hazırlayıb. Jurnalist fəaliyyəti ərzində [[İnsan hüquqları|insan hüquqları]], sosial hüquqlar, [[LGBT|LGBTIQ+]] və [[Qadın hüquqları|qadın hüquqları]], sülh mövzusu ilə bağlı bir çox materiallar hazırlayıb. &quot;LGBTİQ+ vətəndaşlarla bağlı xəbərlər necə işıqlandırılmalıdır?&quot; mövzusunda da təlimlər keçib.&lt;ref name=&quot;:B&quot; /&gt;

2019–2025-ci illərdə &quot;[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]&quot; (VoA) radiosunun Azərbaycan xidmətinin çalışıb. Fəaliyyəti ərzində VoA-da dərc olunmuş və yayınlanmış 500-dən çox xəbər və reportajın müəllifidir. Azərbaycanda baş verən siyasi məhkəmə işlərini, insan hüquqları pozuntusu ilə bağlı hadisələri, həmçinin mitinqləri, aksiyaları, yürüşləri, piketləri işıqlandırıb. Peşə fəaliyyəti ərzində bir neçə dəfə saxlanmalarla, polis müqaviməti və pis rəftarla üzləşib.

11 fevral 2020-ci ildə [[Mərkəzi Seçki Komissiyası (Azərbaycan)|Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK)]] inzibati binasının qarşısında deputatlığa namizədlərin etiraz mitinqini işıqlandıran zaman həmkarları [[Sevinc Vaqifqızı]], [[Nərgiz Absalamova]] və Aygün Rəşidlə birgə polislər tərəfindən saxlanılıblar. Polislərin zor tətbiq etməsi nəticəsində Ülviyyə Əli yüngül bədən xəsarəti almışdı.&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{cite news|title=Jurnalistlər Baş Proкurorluğa müraciət edib|author=Tapdıq Fərhadoğlu|work=[[Amerikanın Səsi|Voice of America (VoA)]]|date=22 noyabr 2023|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/jurnalistl%C9%99r-ba%C5%9F-prokurorlu%C4%9Fa-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5288405.html|accessdate=22 noyabr 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211025175418/https://www.amerikaninsesi.org/a/jurnalistl%C9%99r-ba%C5%9F-prokurorlu%C4%9Fa-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5288405.html|archivedate=2023-12-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Sərhədsiz reportyorlar|Sərhədsiz Reportyorlar]] baş verən hadisəni sərt qınamış və Azərbaycan iqtidarının plüralizmi məhv etdiyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{cite news|title=Sərhədsiz Reportyorlar: Azərbaycan iqtidarı plüralizmi məhv edir|author=Tapdıq Fərhadoğlu|work=[[Amerikanın Səsi|Voice of America (VoA)]]|date=22 noyabr 2023|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/s%C9%99rh%C9%99dsiz-reportyorlar-az%C9%99rbaycan-hakimiyy%C9%99ti-pl%C3%BCralizmi-m%C9%99hv-edir-/5286778.html|accessdate=22 noyabr 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610071606/https://www.amerikaninsesi.org/a/s%C9%99rh%C9%99dsiz-reportyorlar-az%C9%99rbaycan-hakimiyy%C9%99ti-pl%C3%BCralizmi-m%C9%99hv-edir-/5286778.html|archivedate=2023-12-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

14 sentyabr 2020-ci ildə [[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyası]]nda keçirilən &quot;Tofiq Yaqubluya azadlıq!&quot; aksiyasını işıqlandıran zaman həmkarı [[Aysel Umudova]] ilə birgə qeydə aldıqları materialları silmələri üçün saxlanılıblar. Lakin jurnalistlər materialları silməkdən imtina ediblər, daha sonra sərbəst buraxılıblar.

13 oktyabr 2020-ci il tarixdə [[Baş Prokurorluq (Azərbaycan)|Baş Prokurorluğa]] çağırılan Qiyas İbrahimovla bağlı müsahibə alan zaman Ülviyyə Əli və həmkarı [[Nərgiz Absalamova]] Qiyas İbrahimovla birgə saxlanılıb. Onlar bir saatdan çox Yasamal RPİ-nin 26-cı polis bölməsində saxlanıldıqdan sonra sərbəst buraxılıblar.

4 avqust 2021-ci il tarixdə Xəzər Rayon Polis İdarəsinin inzibati binasının qarşısında feministlətin S. Məhərrəmovanın qətl edilməsinə qarşı etiraz aksiyasında peşə fəaliyyətini yerinə yetirən zaman həmkarları [[Elnarə Qasımova]] və [[Nərgiz Absalamova]] ilə birgə saxlanılıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Saxlanılma zamanı ona qarşı pis rəftar göstərilib, binanın içində isə təhqir edilib, həmçinin çəkiliş etdiyi kameraya xəsarət yetirilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|title=Mətbuat Azadlığı günündə Azərbaycan mətbuatı 151-ci yerdə|author=Sevgi İsmayılbəyli, JAMnews|newspaper=www.jam-news.net|date=4 may 2023|url=https://jam-news.net/az/m%c9%99tbuat-azadligi-gunund%c9%99-az%c9%99rbaycan-m%c9%99tbuati-151-ci-yerd%c9%99/|accessdate=22 noyabr 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623150459/https://jam-news.net/az/m%C9%99tbuat-azadligi-gunund%C9%99-az%C9%99rbaycan-m%C9%99tbuati-151-ci-yerd%C9%99/|archivedate=2025-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bununla bağlı aidiyyəti qurumlara şikayət edilsə də, şikayətləri nəticəsiz qalıb.

Ülviyyə Əli 2023-cü ilin fevralında Media haqqında Qanunun, xüsusilə onun vahid reyestrin yaradılması ilə bağlı müddəalarının media, ifadə azadlığını məhdudlaşdırmağa geniş şərait yaratdığını bildirmiş və Azərbaycanın müstəqil jurnalistləri və media mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanan mövqe sənədinə imza atan 40 jurnalistdən biri olmuşdu.&lt;ref name=&quot;:51&quot;&gt;{{cite news|title=Media nümayəndələri Media Reyestri ilə bağlı qanunun dəyişdirilməsi tələb edirlər|author=Jurnalist Araşdırmaları Mərкəzi (JAMAZ)|newspaper=www.jamaz.info|date=22 noyabr 2023|url=https://jamaz.info/x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/media/media-numay%C9%99nd%C9%99l%C9%99ri-media-reyestri-il%C9%99-bagli-qanuna-d%C9%99yisiklik-t%C9%99l%C9%99b-edirl%C9%99r/|accessdate=22 noyabr 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212181558/https://jamaz.info/x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/media/media-numay%C9%99nd%C9%99l%C9%99ri-media-reyestri-il%C9%99-bagli-qanuna-d%C9%99yisiklik-t%C9%99l%C9%99b-edirl%C9%99r/|archivedate=2023-12-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin qanundan sonra Ülviyyə Əli &quot;Reyestrsiz Media&quot; platformasını təsis edib və qanunla bağlı jurnalistlərin etirazlarını işıqlandırıb.

2025-ci ilin fevralında &quot;[[Amerikanın Səsi]]&quot;nin müxbir akkreditasiyaları ləğv olunandan sonra Ülviyyə Əli yenə də öz fəaliyyətini dayandırmayıb və bəyan edib ki, materiallarını yayımlayacaq müstəqil media olmasa da, öz reportajlarını şəxsi platformasından paylaşacaq. Bundan sonra o, reportajlarını şəxsi [[Facebook]] səhifəsindən yayımlayıb və jurnalist fəaliyyətinə davam edib.

== Həbs edilməsi ==
[[Fayl:Ulviyya Ali in May 2025.jpg|thumb|286x286px|Ülviyyə Əli Xətai Rayon Məhkəməsinə gətirilən zaman (7 may 2025)]]
Ülviyyə Əli 2025-ci il yanvarın 15-də [[Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi]]nin (BŞBPİ) müstəntiqi Samir İsmayılov tərəfindən yanvarın 16-da şahid qismində ifadə verməyə çağırıldı.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news|title=Журналистке Ульвии Али запрещен выезд из Азербайджана|author=Фаик Меджид|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/407714|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250523000158/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/407714|archivedate=2025-05-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İfadədən dərhal sonra müsahibəsində Ülviyyə Əli bunları bildirdi: &quot;[[Meydan TV jurnalistlərinin həbsi|“Meydan TV işi”]] üzrə təxminən iki saat dindiriblər, bundan sonra heç bir izahat verilmədən Azərbaycandan çıxışıma qadağa qoyulub&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; O, həmçinin bildirib ki, [[Meydan TV]]-nin jurnalisti deyil, [[Amerikanın Səsi|Voice of America]]-nın müxbiridir&lt;ref name=&quot;:IND&quot;&gt;{{cite news|title=VOA’da çalışan Azeri gazeteci tutuкlandı|author=|work=[[The Independent]]|date=10 мая 2025|url=https://www.indyturk.com/node/758629/d%C3%BCnya/voa%E2%80%99da-%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fan-azeri-gazeteci-tutukland%C4%B1|accessdate=10 мая 2025|language=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250616000906/https://www.indyturk.com/node/758629/d%C3%BCnya/voa%E2%80%99da-%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fan-azeri-gazeteci-tutukland%C4%B1|archivedate=2025-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; və əgər o, doğrudan da Meydan TV-də çalışsaydı belə, bu cinayət sayılmazdı.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Qadın Jurnalistlər Koalisiyası (WPF) Azərbaycan iqtidarının Ülviyyə Əliyə ölkədən çıxışına qadağa qoyması qərarını pisləyib.&lt;ref name=&quot;:ST&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan: WPF Condemns Authorities' Harassment of VOA Reporter Ulviyya Ali|author=|work=Women Press Freedom|date=10 мая 2025|url=https://www.womeninjournalism.org/alerts/azerbaijan-wpf-condemns-authorities-harassment-of-voa-reporter-ulviyya-ali|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250520033129/https://www.womeninjournalism.org/alerts/azerbaijan-wpf-condemns-authorities-harassment-of-voa-reporter-ulviyya-ali|archivedate=2025-05-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Yanvar ayında Ülviyyə Əli bu qadağa ilə bağlı məhkəməyə müraciət edib.&lt;ref name=&quot;:M&quot; /&gt; Onun şikayətinə baxılmasına 18 martda Xətai Rayon Məhkəməsində başlanılıb, amma hakim Sülhanə Hacıyeva polis müstəntiqinin prosesdə iştirakının vacibliyini əsas gətirərək iclası aprelin ayına təxirə salıb.&lt;ref name=&quot;:M&quot; /&gt; Ülviyyə Əli bildirib ki, Azərbaycan Miqrasiya Məcəlləsinə əsasən, şahidlərə ölkədən çıxışa qadağa qoyula bilməz; belə bir məhdudiyyət yalnız təqsirləndirilən şəxslərə şamil oluna bilər.&lt;ref name=&quot;:M&quot; /&gt; O, qadağanın əsasız olduğunu bir daha bildirib, həmçinin bu barədə yalnız şifahi formada məlumat verildiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;:M&quot; /&gt; Ülviyyə Əlinin sözlərinə görə, o, polis idarəsinə üç dəfə rəsmi müraciət ünvanlayaraq qadağa qərarının rəsmi surətini tələb etsə də, müraciətləri cavabsız qalıb.&lt;ref name=&quot;:M&quot; /&gt; Aprelin 11-də Xətai Rayon Məhkəməsi Ülviyyə Əlinin şikayətini təmin etməyib. Onun bildirdiyinə görə, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin müstəntiqi Fərid Şükürlü istintaqın digər şəxslərin törətdiyi cinayət əməlləri ilə bağlı &quot;vacib məlumatlara&quot; sahib olduğunu əsas gətirərək bildirib ki, həmin şəxslər hələ şahid statusunda olduqlarından ölkədən çıxışlarına qadağa qoyulub. Ülviyyə Əli isə məhkəməyə bildirib ki, o, şahid qismində ifadə verib və artıq üç ay ötüb. Onun sözlərinə görə, əgər o, fəaliyyəti araşdırılan media orqanı ilə əməkdaşlıq etməyibsə, istintaqla əlaqəsi olan “vacib məlumatlara” da sahib ola bilməz.&lt;ref name=&quot;:M&quot;&gt;{{cite news|title=Суд счел законным запрет Ульвии Али на выезд из Азербайджана|author=Фаик Меджид|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/410418|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250517175710/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/410418|archivedate=2025-05-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2025-ci il mayın 6-dan 7-nə ötən gecə, saat 04:00 radələrində sosial mediada Ülviyyə Əlinin &quot;[[Meydan TV jurnalistlərinin həbsi|Meydan TV işi]]&quot; (rəsmi adı ilə [[Aynur Elgünəş|Aynur Qənbərova]] və digərləri barədə açılmış cinayət işi) ilə bağlı saxlanılması, ardınca isə yaşadığı mənzildə axtarış aparılması ilə bağlı məlumatlar yayıldı. Anası İlhamə Quliyevanın sözlərinə görə qızı pis rəftara məruz qalmış, axtarış zamanı isə mənzil dağıdılmışdır – &quot;qızımın başında adenoma var və polis məmuru qızımın başına vurdu. Qızımın başına vurdular, mən onları heç vaxt bağışlamayacağam. Evinə basqın edildi, mənzil tamamilə dağıdıldı. Polis onun şəxsi əşyalarını müsadirə etdi və 6000 avrodan (6820 dollar) çox pul tapdı.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite news|title=Two more Azerbaijani journalists detained as media crackdown continues|author=Aytən Fərhadova, [[OC Media]]|newspaper=www.oc-media.org|date=8 may 2025|url=https://oc-media.org/two-more-azerbaijani-journalists-detained-as-media-crackdown-continues/|accessdate=8 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250507235010/https://oc-media.org/two-more-azerbaijani-journalists-detained-as-media-crackdown-continues/|archivedate=7 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Mayın 7-də Ülviyyə Əli barəsində Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2 (aaçaqmalçılıq, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) maddəsi ilə ittiham irəli sürüldü. Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sülhanə Hacıyevanın qərarı ilə onun barəsində 1 ay 29 gün müddətə həbs qətimkan tədbiri seçildi. Ülviyyə Əlinin hüqüqlarını müdafiə edən vəkili Elvin Ələmovun sözlərinə görə, onun evində axtarış azamanı 6 min avro tapıldığı iddia edilib. Ülviyyə Əli pulun ona aid olmadığını və evə axtarışa gələn polislər tərəfindən yerləşdirdiyini bildirdi. Ülviyyə Əli saxlanılam zaman pis rəftara məruz qaldığını da bildirib. &quot;Polis bölməsində ondan telefonun parolunu istəyiblər, bundan imtina edəndə isə başından bir neçə dəfə zərbə endiriblər&quot;, — deyə Ələmlov bildirib. DOXA üçün şərhində qadın hüquqları müdafiəçisi Gülnarə Mehtiyeva bildirdi ki, saxlanıldıqdan sonra hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları Ülviyyə Əlini bir neçə saat döyüblər.
“Başına çoxsaylı zərbələr endirilib, iki polis qadın onun saçından tutaraq dartıb, bir kişi isə ‘Mən sənin qadınlığını məhv edəcəyəm’ deyib — bu isə cinsi zorakılıq təhdidi kimi qiymətləndirilə bilər,” — deyə Mehtiyeva bildirib.

Ülviyyə Əli həbs olunmazdan əvvəl ictimaiyyətə müraciət ünvanlayıb və həbs oluna biləcəyini vurğulayıb:&lt;ref name=&quot;:S2&quot; /&gt;

{{Sitatın əvvəli}}
“Əgər siz bu yazını oxuyursunuzsa, deməli, mən şərlənərək, hüquqazidd şəkildə jurnalist fəaliyyətimə görə həbs olunmuşam. Qeyd edim ki, digər jurnalist yoldaşlarım kimi mən də heç bir cinayət törətməmişəm - nə ölkəyə onların adlandırdığı “qanunsuz maliyyə” gətirmişəm, nə də başqa əməl törətmişəm. Həmçinin, “Meydan TV” ilə heç bir işgüzar bağlılığım yoxdur. Hətta belə bağlılığım olsa belə, “Meydan TV” ilə əməkdaşlıq cinayət deyil. Onu da qeyd edim ki, uzun müddətdir “Amerikanın Səsi” ilə əməkdaşlıq edirəm.

Hamınıza məlumdur ki, Azərbaycan dövlətinin müstəqil mediaya qarşı heç bir dözümü qalmayıb. Bu dözümsüzlük nəticəsində artıq 20-dən çox jurnalist həbsdədir və mən də onlardan biri oldum. 2016-cı ildən bu yana göstərdiyim fəaliyyət nəticəsində hər zaman peşə etikasına sadiq qalmağa çalışmışam və dini, etnik, siyasi kimliyindən, gender və oriyentasiya mənsubiyyətindən, sosial statusundan asılı olmayaraq haqsızlığa məruz qalan hər kəsin problemlərini işıqlandırmaq üçün əlimdən gələni etmişəm. İndi də həbsdəki yoldaşlarım kimi bu fəaliyyətimi davam etdirəcəm.

Azərbaycanı sükuta qərq etmək istəyən siyasi iradənin qarşısında bizim səsimiz hər zaman onların qulağındakı səssizliyi pozacaq. Bu, mənim azadlıqda yazdığım son yazı ola bilər. Amma inanıram ki, haqlı səs heç vaxt sükuta qərq ola bilməz.

Jurnalistika cinayət deyil! Cinayətimiz - əqidəmizdir!”
{{Sitatın sonu}}

Mayın 10-da Ülviyyə Əlinin istintaq təcridxanasında səhhətinin pis vəziyyətdə olduğu barədə məlumat yayılıb.&lt;ref name=&quot;:КУ&quot;&gt;{{cite news|title=Состояние Ульвии Али ухудшилось в заключении|author=|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411199|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; BŞBPİ-də pis rəftara məruz qaldıqdan və başına çoxsaylı zərbələr endirildikdən sonra, Ülviyyə Əli Xətai Rayon Polis İdarəsinin (RPİ) müvəqqəti saxlama yerində iki dəfə, [[Bakı İstintaq Təcridxanası]]nda isə bir dəfə [[Qusma|qusma]] halı yaşayıb. Ailəsinin sözlərinə görə onun, 2017-ci ildən bəri başında şiş (adenoma) olub. Ülviyyə Əli pis rəftarla bağlı [[Baş Prokurorluq (Azərbaycan)|Baş Prokurorluğa]] şikayət ünvanlayıb.&lt;ref name=&quot;:MEY&quot;&gt;{{cite news|title=Жалоба арестованной журналистки на насилие направлена в прокуратуру|author=|work=[[Meydan TV]]|date=10 may 2025|url=https://www.meydan.tv/ru/article/zhaloba-arestovannoj-zhurnalistki-na-nasilie-napravlena-v-prokuraturu/|accessdate=10 may 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250522184208/https://www.meydan.tv/ru/article/zhaloba-arestovannoj-zhurnalistki-na-nasilie-napravlena-v-prokuraturu/|archivedate=22 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin daxili zədələrin olub-olmadığını müəyyənləşdirmək məqsədilə [[Maqnit rezonans tomoqrafiya|maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT)]] daxil olmaqla, tam tibbi müayinin aparılmasını və müvafiq tibbi avadanlıq və personal olan tibb müəssisəsinə köçürülməsini tələb edib. Ammaonun bu tələblərinin heç biri yerinə yetirilməyib.&lt;ref name=&quot;:MED&quot;&gt;{{cite news|title=Another Courageous Journalist Jailed in Azerbaijan / Ulviyya Ali Faces Bogus Smuggling Charges|author=[[Arzu Qeybulla]]|work=[[Human Rights Watch]] (HRW)|date=10 may 2025|url=https://www.hrw.org/news/2025/05/16/another-courageous-journalist-jailed-azerbaijan|accessdate=10 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250518052915/https://www.hrw.org/news/2025/05/16/another-courageous-journalist-jailed-azerbaijan|archivedate=18 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ülviyyə Əli 7 may 2025-ci il tarixli Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarından apellyasiya şikayəti verib. Mayın 16-da Bakı Apellyasiya Məhkəməsində hakim Elman Rəhimovun sədrliyi ilə baş tutan iclasda Ülviyyə Əlinin şikayəti təmin edilməyib və barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbiri qüvvədə saxlanılıb.&lt;ref name=&quot;:КУ01&quot;&gt;{{cite news|title=Суд в Баку отказался освободить журналистку Ульвию Али|author=|work=[[Kavkazskiy Uzel|Кавказский узел]]|date=10 may 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411373|accessdate=10 may 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250516213408/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411373|archivedate=16 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Məhkəmədə Ülviyyə Əli səhhətindəki problemləri vurğulayıb, ona qarşı irəli sürülən bütün ittihamları rədd edib və bildirib ki, onun həbsi jurnalist fəaliyyəti ilə bağlıdır.&lt;ref name=&quot;:MEY02&quot;&gt;{{cite news|title=Ülviyyə Əli həbsdə qaldı|author=|work=[[Meydan TV]]|date=10 may 2025|url=https://www.meydan.tv/az/article/m%C9%99hk%C9%99m%C9%99-ulviyy%C9%99-elini-h%C9%99bsd%C9%99-saxlayib/|accessdate=10 may 2025|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250517125557/https://www.meydan.tv/az/article/m%C9%99hk%C9%99m%C9%99-ulviyy%C9%99-elini-h%C9%99bsd%C9%99-saxlayib/|archivedate=17 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== [[Baku TV]]-nin qarayaxma kampaniyası ===
2025-ci il iyunun 1-də iqtidaryönlü [[Baku TV]] Ülviyyə Əlini “qaçaqmalçılıq” və “təxribatçı fəaliyyət”də ittiham edən videomaterial yayımlayıb. Söz və media azadlığını müdafiə edən nüfuzlu [[Reportyorların Azadlıq və Təhlükəsizlik İnstitutu]] (RATİ) bu məsələ ilə bağlı bəyanat yayıb. RATİ-nin bəyanatında deyildi: “Jurnalist Ülviyyə Əli (Quliyeva) qarayaxma kampaniyasının hədəfinə çevrilib. “Cinayət işinin istintaqının” fasadı uydurma sübutlar və açıq yalanlar ətrafında qurulub, onun işgəncələri, zorlama hədələri və davam edən iztirabları isə rəsmi tezislərin arxasında gizlənir. Beynəlxalq insan haqları cəmiyyəti üçün bu təbliğatın sətir-sətir araşdırılması çox vacibdir.”

== Beynəlxalq reaksiyalar ==
[[Fayl:Emin Huseynov in 2021.jpg|thumb|255x255px|Hüquq müdafiəçisi [[Emin Hüseynov (jurnalist)|Emin Hüseynovun]] sözlərinə görə [[Turan İnformasiya Agentliyi]]nin bağlanmasından sonra Ülviyyə Əli ölkədə müstəqil reportajların yeganə mənbəyinə çevrilmişdi.]]
Bir sıra yerli və beynəlxalq insan haqları təsisatları Ülviyyə Əlinin həbsini siyasi adlandıraraq pisləyib, Azərbaycan iqtidarına onu dərhal azad etməyə səsləyib. [[Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası]] (IFJ) və Avropa Jurnalistlər Federasiyası (EFJ) mayın 8-də yaydığı bəyanatında Ülviyyə Əlinin həbsini siyasi adlandıraraq pisləyib, Azərbaycan iqtidarından onu dərhal azad etməyə çağırıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan: IFJ and EFJ condemn arrest and abuse of journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli|author=International and European Federations of Journalists (IFJ-EFJ)|newspaper=www.ifj.org|date=8 may 2025|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/azerbaijan-ifj-and-efj-condemn-arrest-and-abuse-of-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli|accessdate=8 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508232646/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/azerbaijan-ifj-and-efj-condemn-arrest-and-abuse-of-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli|archivedate=8 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Norveç]]in İnsan Hüquqları Evləri Fondu (HRHF) bəyanatında Ülviyyə Əlinin saxlanmasını və pis rəftara məruz qalmasını qətiyyətlə pisləyib, onunla həmrəy olduğunu bildirib və Azərbaycan iqtidarını onu dərhal və qeyd-şərtsiz azad etməyə çağırıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|title=HRHF strongly condemns the detention and alleged ill-treatment of #Azerbaijan woman #humanrights defender, journalist, and photographer Ulviyya Ali on spurious smuggling charges. #JournalismIsNotACrime|website=www.twitter.com|date=8 may 2025|url=https://x.com/HRHFoundation/status/1920483444053758038?t=na_OKD4dqKqJ-yBohloWRw&amp;s=19|accessdate=8 may 2025|language={{En}}|archiveurl=|archivedate=2025-05-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (CPJ) &quot;Ülviyyə Əlinin həbsini Azərbaycan iqtidarının müstəqil reportajın istənilən izini silməyə hədəflənən addımı&quot; olaraq vurğulayıb və &quot;Azərbaycan iqtidarını Ülviyyə Əlini dərh azad etməli və polisin ona qarşı pis rəftarı ilə bağlı narahatedici iddiaları ən qısa müddətdə araşdırmalı&quot; olduğunu bildirib.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Beynəlxalq Söz Azadlığını Müdafiə Assosiasiyası (IFEX) Ülviyyə Əlini və Azərbaycanda həbsdə olan bütün digər jurnalistlərin dərhal azadlığa buraxılmasını tələb edib. IFEX mətbuatı qorxutmaq və susdurmaq üçün alət kimi fiziki zorakılığın, qarayaxma kampaniyalarının və siyasi motivli ittihamların istifadəsini pisləyib.&lt;ref name=&quot;:IFEX&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan: Journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli arrested|author=Beynəlxalq Söz Azadlığını Müdafiə Assosiasiyası (IFEX)|newspaper=www.ifex.org|date=8 may 2025|url=https://ifex.org/azerbaijan-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli-arrested/|accessdate=8 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250510211428/https://ifex.org/azerbaijan-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli-arrested/|archivedate=10 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Avropa Şurası]]nın Mətbuat Azadlığı və Freedom Now Ülviyyə Əlinin həbsi və Azərbaycanda müstəqil jurnalistlərin həbslərinin sayının artması ilə bağlı narahatlığını bildirib.&lt;ref name=&quot;:СЕ&quot;&gt;{{cite news|title=Two Independent Journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli Arrested in Azerbaijan|author=[[Avropa Şurası]]nın Mətbuat Azadlığı|newspaper=www.go.coe.int|date=8 may 2025|url=http://go.coe.int/eROdG|accessdate=8 may 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:T4&quot;&gt;{{cite news|title=The list of independent journalists wrongfully imprisoned by #Azerbaijan continues to grow.|author=Freedom Now|newspaper=www.twitter.com|date=8 may 2025|url=https://x.com/freedomnoworg/status/1920136391398162770?t=8g2UXn5gW1Cl8fYMfZerlw&amp;s=19|accessdate=8 may 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Beynəlxalq Qadın Media Fondu (IWMF) isə &quot;haqsızlıqlar haqqında xəbər verməyin cinayət olmadığını&quot; bildirib və Ülviyyə Əlinin azad edilməsini tələb edib.&lt;ref name=&quot;:T&quot;&gt;{{cite news|title=The government of Azerbaijan currently has over 20 journalists in prison. Yesterday, Ulviyya Ali became one of them. Reporting on injustices is not a crime – we demand Ali and her colleagues be released so they may continue their vital worк. Read more:|website=www.twitter.com|date=8 may 2025|url=https://x.com/IWMF/status/1920590536865468553?t=lv24UNl-wMMl6gcefRYvRg&amp;s=19|accessdate=8 may 2025|language={{En}}|archiveurl=|archivedate=2025-05-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

“[[Front Line Defenders]]” beynəlxalq hüquq müdafiə təsisatı mayın 12-də bəyanat yayaraq, Ülviyyə Əli ilə bağlı Azərbaycan iqtidarı qarşısında 5 şərt qoyub: Ülviyyə Əlini dərhal və qeyd-şərtsiz azadlığa buraxıb onun fiziki və psixoloji təhlükəsizliyini təmin etmək, ona müstəqil tibbi yardım almaq imkanı təmin etmək, ona qarşı irəli sürülən bütün ittihamları aradan qaldırmaq, Ülviyyə Əliyə qarşı fiziki zorakılıq iddiaların araşdırılması və hadisədə təqsirli bilinənlərin beynəlxalq standartlara uyğun olaraq məsuliyyətə cəlb edilməsi və onun Azərbaycanda müstəqil və təhlükəsiz jurnalist fəaliyyətini həyata keçirə bilməsini təmin etmək.&lt;ref name=&quot;:FLD&quot;&gt;{{cite news|title=Woman human rights defender and journalist Ulviyya Ali arrested and denied proper medical treatment in detention|author=[[Front Line Defenders]]|newspaper=www.frontlinedefenders.org|date=8 may 2025|url=https://www.frontlinedefenders.org/en/case/woman-human-rights-defender-and-journalist-ulviyya-ali-arrested-and-denied-proper-medical|accessdate=8 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250513062943/https://www.frontlinedefenders.org/en/case/woman-human-rights-defender-and-journalist-ulviyya-ali-arrested-and-denied-proper-medical|archivedate=13 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hüquq müdafiəçisi [[Emin Hüseynov (jurnalist)|Emin Hüseynovun]] sözlərinə görə repressiyaların [[AbzasMedia]] və [[Toplum TV]] nəşrlərini sürgünə göndərməsi və [[Turan İnformasiya Agentliyi]]nin bağlanmasından sonra Ülviyyə Əli ölkədə müstəqil reportajların yeganə mənbəyinə çevrilmişdi.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite news|title=Azerbaijan arrests two more journalists, increasing cracкdown tally to 25|author=|work=Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (CPJ)|date=10 may 2025|url=https://cpj.org/2025/05/azerbaijan-arrests-two-more-journalists-increasing-crackdown-tally-to-25/|accessdate=10 may 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250510191518/https://cpj.org/2025/05/azerbaijan-arrests-two-more-journalists-increasing-crackdown-tally-to-25/amp/|archivedate=10 May 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Jurnalist [[Arzu Qeybulla]]nın sözlərinə görə, Ülviyyə Əli peşə fəaliyyətini davam etdirən azsaylı jurnalistlərdən biri olduğu üçün hədəfə alınıb.&lt;ref name=&quot;:W&quot; /&gt; Mayın 16-da [[ABŞ Nümayəndələr Palatası]]nın üzvü, Nümayəndələr Palatasının Ədliyyə məsələləri Komitəsinin rütbəli üzvü Ceymi Raskin özünün rəsmi [[Twitter|X]] hesabında Ülviyyə Əli ilə həmrəy olduğunu və Ülviyyə Əli kimi [[Avtoritarizm|avtoritar rejim]]lərə, [[Diktator|diktator]]lara, [[Kleptokratiya|kleptokratlar]]a və polis dövlətçiliyinə qarşı mübarizə aparan bütün jurnalistləri dəstəklədiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:USA&quot;&gt;{{cite news|title=We stand with Ulviyya Ali and journalists all over the world, including VOA employees let go by DOGE and Trump, against the police state censorship of authoritarians, dictators and кleptocrats. Democracy dies without press freedom.|author=Rep. Jamie Rasкin|newspaper=www.twitter.com|date=8 мая 2025|url=https://x.com/freedomnoworg/status/1920136391398162770?t=8g2UXn5gW1Cl8fYMfZerlw&amp;s=19|accessdate=8 мая 2025|language=En|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529203628/https://x.com/freedomnoworg/status/1920136391398162770?t=8g2UXn5gW1Cl8fYMfZerlw&amp;s=19|archivedate=2025-05-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin mayın 7-də beynəlxalq &quot;Reuters&quot; Media Agentliyi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda müstəqil mediaya təzyiqlərin artdığı bir vaxtda polisin jurnalist Ülviyyə Əlini saxladığı bildirilir. |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/police-azerbaijan-detain-another-journalist-pressure-independent-media-increases-2025-05-07/}}&lt;/ref&gt;, Hindistanın &quot;Devdiscourse&quot; Mediası&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda jurnalist Ülviyyə Əlinin qaçaqmalçılıq ittihamı ilə saxlanılması beynəlxalq aləmdə siyasi təzyiq kimi qiymətləndirilir. |url=https://www.devdiscourse.com/article/law-order/3374032-azerbaijans-crackdown-on-journalists-a-legal-facade}}&lt;/ref&gt;, Sinqapurun &quot;The Straight Times&quot; qəzeti&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda müstəqil mediaya təzyiqlərin artdığı bir vaxtda polisin daha bir jurnalisti saxladığı bildirilir. |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/police-in-azerbaijan-detain-another-journalist-as-pressure-on-independent-media-increases}}&lt;/ref&gt;, mayın 9-da &quot;bne IntelliNews&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 May |title=Ülviyyə Əlinin saxlanılması |url=https://www.intellinews.com/azerbaijani-journalists-arrested-in-deepening-crackdown-on-independent-media-380005/}}&lt;/ref&gt;,  Mayın 10-da Ermənistanın &quot;Aravot&quot; qəzeti&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda daha iki jurnalistin həbs edilməsi ilə saxlanılan media nümayəndələrinin sayının 25-ə çatdığı bildirilir. |url=https://en.aravot.am/2025/05/10/359578/}}&lt;/ref&gt;, Mayın 13-də Fransanın &quot;Le Monde qəzeti&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan son müstəqil jurnalistlərini zindana atır |url=https://www.lemonde.fr/international/article/2025/05/13/l-azerbaidjan-embastille-ses-derniers-journalistes-independants_6605765_3210.html?}}&lt;/ref&gt; Mayın 15-də &quot;Washington Post&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda &quot;Amerikanın Səsi&quot;nin jurnalisti Ülviyyə Əlinin həbs edildiyi bildirilir. |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/15/voice-of-america-journalist-arrested-azerbaijan/}}&lt;/ref&gt;, Mayın 16-da ABŞ-in &quot;Human Rights Watch&quot; və &quot;Human Rights Research Center&quot; təşkilatlarının&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda jurnalist Ülviyyə Əlinin saxta qaçaqmalçılıq ittihamları ilə həbs edilməsi ölkədə tənqidi səslərə qarşı təzyiqlərin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. |url=https://www.hrw.org/news/2025/05/16/another-courageous-journalist-jailed-azerbaijan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda jurnalistlərə qarşı hücumların artdığı bir vaxtda &quot;Amerikanın Səsi&quot;nin keçmiş müxbiri Ülviyyə Əlinin həbs edildiyi bildirilir. |url=https://www.humanrightsresearch.org/post/as-azerbaijan-ramps-up-attacks-on-journalists-former-voa-reporter-is-arrested}}&lt;/ref&gt; vebsaytlarında Ülviyyə Əlinin həbsi və gördüyü zorakılıqla bağlı xəbərlər dərc olunub. 

5 fevral 2026-cı ildə İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Federasiya (FIDH), İşgəncələrə Qarşı Ümumdünya Təşkilatı (OMCT), İnsan Hüquqları Evi Fondu, Müstəqil Hüquqşünaslar Şəbəkəsi (ILN), ARTICLE 19 Europe, Campaign to End Repression in Azerbaijan, Cupidae Legum İctimai Təşəbbüsü, İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Tərəfdaşlıq (IPHR), &quot;Amnesty International&quot; qlobal insan hüquqları təşkilatları [[Aysel Umudova]] və Ülviyyə (Əli) Quliyevanın saxlanılma və həbs dövründə polis tərəfindən cinsi təcavüz, hədə-qorxu, fiziki zorakılıq və işgəncələrə məruz qalmaları barədə birgə bəyanat veriblər. Bəyanat müəllifləri Azərbaycan hakimiyyətini jurnalistləri dərhal və qeyd-şərtsiz azad etməyə, işgəncə iddiaları üzrə müstəqil tədqiqat aparmağa və kritik səslərə qarşı məhkəmə təqiblərini dayandırmağa çağırıblar&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jurnalistlər Aysel Umudova və Ülviyyə (Əli) Quliyevanın saxlanılma və həbs dövründə polis tərəfindən cinsi təcavüz, hədə-qorxu, fiziki zorakılıq və işgəncələrə məruz qaldıqları bildirilir. |url=https://www.article19.org/resources/azerbaijan-release-detained-women-journalists-and-investigate-torture-allegations/}}&lt;/ref&gt;. 

9 Aprel 2026-cı ildə Argentinanın &quot;CADAL&quot; insan hüquqları mərkəzi&lt;ref&gt;{{Cite news |title=CADAL təşkilatı Azərbaycanda müstəqil jurnalistlərə və mətbuat azadlığına qarşı artan təzyiqlərlə bağlı təhlil dərc edib. |url=https://www.cadal.org/publications/articles/?id=18100}}&lt;/ref&gt; Ülviyyə Əlinin də həbsi fonunda Azərbaycan Hökumətinin müstəqil jurnalistlərə qarşı apardığı siyasəti repressiya kimi dəyərləndirib.  

23 iyul 2026-cı ildə İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Federasiya (FIDH), İşgəncələrə Qarşı Ümumdünya Təşkilatı (OMCT), İnsan Hüquqları Evi Fondu, Müstəqil Hüquqşünaslar Şəbəkəsi (ILN) Ülviyyə Əlinin də sıralarında olduğu 5 qadın jurnalistin səhhətinə dövlətin laqeyd yanaşması ilə bağlı birgə bəyanat veriblər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beynəlxalq təşkilatlar qadın jurnalistlərin səhhəti ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər. |url=https://www.fidh.org/en/region/europe-central-asia/azerbaijan/azerbaijan-serious-concerns-over-the-ill-treatment-of-five-women}}&lt;/ref&gt;. Onlar həbsdə olan jurnalist və hüquq müdafiəçisi Ülviyyə (Əli) Quliyevanın sağlamlıq vəziyyətinin pisləşməsindən və hakimiyyət orqanlarının vacib diaqnostik müayinələrə və ixtisaslaşdırılmış tibbi yardıma çıxışı təmin etməməkdə davam etməsindən narahatlıqlarını ifadə ediblər.  

== Həbsdən fəaliyyəti ==
[[Fayl:Ülviyyə Əli - Profil Jurnalı.jpg|thumb|Ülviyyə Əli - Profil Jurnalının üz qabığıbda]]
Ülviyyə jurnalist kimi və hüquq müdafiəçiliyi fəalyyətini həbsindən sonra məhdud imkanlarla da olsa davam etdirir. O həbsdən bir sıra müsahibələr, araşdırma məqalələri, yazılar, ictimai motivli məktublar və təhlillər paylaşıb. 

2025-ci ilin iyunun 4-də London mərkəzli &quot;Biznes və İnsan Haqları Resurs Mərkəzi&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda həbsdə olan jurnalist ölkədə haqsızlıqları işıqlandıracaq müstəqil medianın qalmadığını bildirib. |url=https://www.business-humanrights.org/zh-hans/%E6%9C%80%E6%96%B0%E6%B6%88%E6%81%AF/azerbaijan-journalist-claims-from-prison-azerbaijan-has-no-independent-media-to-report-injustices/}}&lt;/ref&gt; Ülviyyənin &quot;Azərbaycanda ədalətsizliyi işıqlandıracaq kimsə qalmayıb!&quot; yazısını dərc edib.

Ülviyyənin &quot;Vəkillə görüşə gedən məhbus niyə yoxlanılır?&quot; yazısı 19 yanvar 2026 tarixində Qafqazın ən çox izlənilər medialarından biri olan &quot;OC&quot; Mediada, 26 yanvar tarixində isə ABŞ-in &quot;Haffinqton Post&quot; qəzetinin İtaliya bölməsində&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Müdafiə hüququ olmadan, Azərbaycan həbsxanasında: Ülviyyə Əlinin şahidliyi&quot; |url=https://www.huffingtonpost.it/guest/memorial-italia/2026/01/26/news/senza_diritto_di_difesa_in_un_carcere_azero_la_testimonianza_di_ulviyya_ali-21047485/}}&lt;/ref&gt; yayımlanıb.

Jurnalist Raphael Bossniak 3 may 2026-cı ildə Avstriyanın nüfuzlu &quot;Profil&quot; xəbər jurnalında &quot;Ümumdünya Mətbuat Azadlığı Günü üçün sarsılmaz bir qadının portreti&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;O, həbsxanaya düşənə qədər Azərbaycanın sonuncu qadın jurnalisti idi&quot; |url=https://www.profil.at/ausland/sie-war-aserbaidschans-letzte-journalistin-bis-auch-sie-ins-gefaengnis-kam-ulviyya-guliyeva/403155210}}&lt;/ref&gt; adlı Ülviyyə Əliyə həsr olunan məqalə dərc edib. Məqalədə Ülviyyədən götürülən müsahibə də yer alıb.

24 iyun 2026-cı ildə jurnalist Kennet Lia Solberg Norveçin &quot;Dagsavisen&quot; nəşrində &quot;Jurnalist əlyazma məktubunda dəmir barmaqlıqlar arxasındakı həyatından danışır&quot; başlıqlı&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Jurnalist əlyazma məktubunda dəmir barmaqlıqlar arxasındakı həyatından danışır&quot; |url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/i-et-handskrevet-brev-forteller-journalisten-om-livet-bak-murene/10402177}}&lt;/ref&gt; Ülviyyə Əlidən aldığı müsahibəni dərc edib. 

Ülviyyəni Bakı İstintaq Təcridxanasından yayımladığı yazıların xronologiyası aşağıdakı kimidir:

* &quot;Mən niyə həbs olundum?&quot; (19 may 2025)
* &quot;Mənə zorakılıq göstərən bir polis əməkdaşı belə cəzalandırılmayıb.&quot; (26 may 2025)
* &quot;Azərbaycanda ədalətsizliyi işıqlandıracaq kimsə qalmayıb!&quot; (4 iyun 2025)
* &quot;Şikayətimə zorakılıq standartı pozularaq baxılır&quot; (14 iyun 2025)
* [[Bəhruz Səmədov]] ilə müsahibə (30 iyun 2025)
* &quot;Sülhanə Hacıyeva&quot; (13 iyul 2025)
* &quot;Mətbuat günü&quot; (22 iyul 2025)
* &quot;Rep və Repressiya&quot; (25 iyul 2025)
* &quot;Sputnik icraçıları&quot; (19 avqust 2025)
* Hacı Vəliyev ilə müsahibə (25 avqust 2025)
* &quot;Siyasi məhbusun bir günü&quot; (16 sentyabr 2025)
* &quot;Əsl cinayət məhz bu sistemə qul olmaqdır&quot; (17 sentyabr 2025)
* &quot;Ombudsman gəlsin!&quot; (11 oktyabr 2025)
* &quot;Ad günü yazısı və ya yağışda qalmağın hekayəsi&quot; (13 oktyabr 2025)
* [[Afiəddin Məmmədov]] ilə müsahibə (4 noyabr 2025)
* &quot;Ənvərə düşür&quot; (24 noyabr 2025)
* &quot;Mən də bir kişinin qurbanıyam&quot; (8 dekabr 2025)
* [[Akif Qurbanov]] ilə müsahibə (30 dekabr 2025)
* &quot;Vəkillə görüşə gedən məhbus niyə yoxlanılır?&quot; (19 yanvar 2026)
* &quot;Vətəndaş cəmiyyətinin sürgündəki həyatı&quot; (17 fevral 2026)
* &quot;Hökumət bu əxlaqsızlığın sifarişçisidir&quot; (23 fevral 2026)
* &quot;Keyfiyyətli tibbi yardım ala bilməmək siyasi sui-qəsddir!&quot; (27 aprel 2026)
* &quot;Cəzadan intihara - Həbsxanada tənhalıq hissi heç tərk etmir&quot; (6 may 2026)
* &quot;Residizm - Həbsxanalar islah edir mi&quot; (23 iyun 2026)
* [[İqbal Əbilov]] ilə müsahibə (31 iyul 2026) 

== Filmoqrafiya ==
=== Qısametrajlı filmləri ===
* 2019-cu ildə təqdim edilən ''&quot;Yadlar&quot;'' adlı qısametrajlı filminin ideya müəllifi və layihə rəhbəri olub. Film [[Azərbaycanda LGBT hüquqları|Azərbaycanda LGBT]] fərdlərinə qarşı təqibləri və həbsləri (2017-ci ildə baş verən) təsvir edir.&lt;ref name=&quot;:Y1&quot;&gt;{{cite news|title=Yadlar (Strangers)|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // Turкan Hüseyn|newspaper=www.youtube.com|date=12.05.2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=eao_SbRAUqc|accessdate=12.05.2025|language=Az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2021-ci ildə təqdim edilən ''&quot;Müharibədən sonra həyatımız: Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra&quot;'' ([[İngilis dili|ingilis.]] ''“Our Lives After the War: Azerbaijan After the Second Karabaкh War“'') adlı qısametrajlı filmin müəllifi olub. Film 2020-ci ildə [[Azərbaycan]] və [[Ermənistan]] arasında baş verən və yeddi mindən çox insanın həyatına son qoyan [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] sonrasında azərbaycanlı ailələrin həyatında baş verənlərdən bəhs edir.&lt;ref name=&quot;:Y5&quot;&gt;{{cite news|title=Our Lives After the War: Azerbaijan After the Second Karabaкh War|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12.05.2025|url=https://youtube.com/Qqh7GHycVjw?si=mKw9PNFussAiyhO5|accessdate=12.05.2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* 2022-ci ildə təqdim edilən ''&quot;Azərbaycanda gənclər özlərini necə görürlər&quot;'' (ingilis. ''“How young people in Azerbaijan see themselves“'') adlı qısametrajlı filmin müəllifi olub. Film fərqli gənclərin [[Vətənpərvərlik|patriotizm]] və &quot;ənənəvi dəyərlər&quot;, müharibə və sülh baradə fərqli düşüncələrindən bəhs edir.&lt;ref name=&quot;:Y4&quot;&gt;{{cite news|title=How young people in Azerbaijan see themselves and how they see their peers in other countries|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12.05.2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=5w6in8rCqEM|accessdate=12.05.2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2022-ci ildə təqdim edilən ''&quot;Uğura imza atıram&quot;'' adlı qısametrajlı filmin müəllifi olub. Film qadınların əmək bazarına daxil olmaq yolunda maneələdən, həmçinin iqtisadi azadlığın vacibliyindən söz açır.&lt;ref name=&quot;:Y2&quot;&gt;{{cite news|title=&quot;Qadınlar işdə: &quot;Uğura imza atıram!&quot; filmi&quot;|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // Qadın Üçün|newspaper=www.youtube.com|date=12.05.2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=yIjxZi0mUd4|accessdate=12.05.2025|language=Az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2023-cü ildə təqdim edilən ''&quot;&quot;Qul bazarı&quot; – işsiz bir adamın hekayəsi&quot;'' (ingilis. “The &quot;slave marкet&quot; in Baкu, one jobless man's heartbreaкing story”) adlı qısametrajlı filmin müəllifi olub. Film regionların zəif iqtisadi inkişafı, kütləvi işsizlik fonunda paytaxtın &quot;imkanlar şəhəri&quot; olması barədə davamlı mifin fonunda &quot;qul bazarı&quot;nda çalışan işsiz bir adamın hekayəsindən bəhs edir.&lt;ref name=&quot;:Y3&quot;&gt;{{cite news|title=The &quot;slave marкet&quot; in Baкu, one jobless man's heartbreaкing story|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12.05.2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=_dvH-ODHXn4|accessdate=12.05.2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı ildə ''&quot;Döngü&quot;'' (ingilis. &quot;Life in a loop&quot;) adlı qısametrajlı sənədli filminin treyleri&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Döngü&quot; filminin treyleri |url=https://youtu.be/BRbAs9qN2AY?si=U_C6IYGS8WjGn_tb |website=Youtube}}&lt;/ref&gt; o, Bakı İstintaq Təcridxanasında ikən yayımlanıb. Film azərbaycanlı siyasətçi Tofiq Yaqublunun həyatında illər boyu təkrar olunan repressiya və müqavimət dövrünü izləyir və Ülviyyə Əlinin son 5 ildə çəkdiyi kadrları əhatə edir.

== Mükafatlar ==

* 2021-ci il üzrə [[Azərbaycanda LGBT hüquqları|Azərbaycanda LGBTIQ+]] ətrafında baş vermiş hadisələrin mətbuatda işiqlandırılmasında fəal rol oynadığı üçün QueeRadar mükafatı ilə təltif edilib.
* 2026-cı ilin fevralında Ülviyyə Əli, Free Press Unlimited (FPU) tərəfindən təşkil edilən 2025-ci il &quot;Free Press Awards&quot; mərasimində &quot;Ən Dözümlü Jurnalist&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Most Resilient Journalist Award 2025 is awarded to Ulviyya Guliyeva, an Azerbaijani journalist who has continued her work under extreme repression and personal risk. |url=https://www.freepressunlimited.org/en/current/sudanese-war-reporter-and-wrongly-imprisoned-azerbaijani-journalist-win-free-press-awards}}&lt;/ref&gt; mükafatına layiq görülüb. Mükafat 2026-cı il fevralın 3-də Niderlandın Haaqa şəhərində keçirilən tədbirdə Cavid Ağaya təqdim olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar|2}}

== Keçidlər ==
* {{cite web|url = https://www.amerikaninsesi.org/author/ulviyy%C9%99-quliyeva/qrmyv|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Rəsmi hesabı|publisher = «[[Amerikanın Səsi|Voice of America]]» (VoA)|accessdate = 2025-05-11|lang = az|description = | archiveurl = | archivedate = }}
* {{cite web|url = https://oc-media.org/author/ulviyyaali/|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Rəsmi hesabı|publisher = «[[OC Media]]»|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }}
* {{cite web|url = https://cpj.org/tags/ulviyya-ali/|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Rəsmi hesabı|publisher = «Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi» (CPJ)|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }}
* {{cite web|url = https://www.frontlinedefenders.org/en/profile/ulviyya-ali-guliyeva|title = Ulviyya Ali (Guliyeva)|author = |date = 2025-05-11|work = Rəsmi hesabı|publisher = «[[Front Line Defenders]]»|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }}

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi məhbuslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda Amnesty International tərəfindən vicdan məhbusu elan edilmiş şəxslər]]
[[Kateqoriya:NİDA Vətəndaş Hərəkatının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Bakı İstintaq Təcridxanasının məhbusları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan demokratiya aktivistləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan qadınları]]</text>
      <sha1>g6b1ili1rwi4ecusrzrjo7g5pgrnaxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Phyllopteryx taeniolatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916685</id>
    <revision>
      <id>9015283</id>
      <parentid>8607182</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="sl43n3kmjxdf4fwb9fv5iio9p3x7lsn" xml:space="preserve">{{takson}}
'''Phyllopteryx taeniolatus''' (adi dəniz əjdahası) — [[Syngnathiformes]] dəstəsinə aid olan bir [[balıq]].

==Yayılması və yaşayış yeri==
Hyllopteryx taeniolatus [[Avstraliya]] və şərqi [[Hind okeanı]], şimali [[Cənub okeanı]] və cənub-qərb [[Sakit okean]]ın sahil sularına [[endemik]]dir. Ümumiyyətlə, Avstraliya qitəsinin bütün cənub sahilində, o cümlədən [[Tasmaniya]] və digər adalarda tapıla bilər. Nyu Cənubi Uelsdəki Port Stephens-dən Qərbi Avstraliyadakı Geraldton-a qədər, həmçinin Cənubi Avstraliya və [[Böyük Avstraliya körfəzi]] sahillərində müşahidə edilə bilər.&lt;ref name = Fishbase&gt;{{FishBase|Phyllopteryx|taeniolatus|month=February|year=2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Western Australia Department of Fisheries|url=http://www.fish.wa.gov.au/rec/broc/fishcard/dragon.html|accessdate=18 February 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030402062041/http://www.fish.wa.gov.au/rec/broc/fishcard/dragon.html|archivedate=2 April 2003|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sketchbook of fishes - 11. Leafy sea dragon - William Buelow Gould, c1832.jpg|thumb|left|Adi Seadragon, ''Phyllopteryx taeniolatus'', [[William Buelow Gould]], 1832]]
Hyllopteryx taeniolatus təxminən 10 m (33 fut) ilə 30 m (98 fut) dərinlikdəki sahil sularında yaşayır. Qayalıq rifləri, dəniz yosunu yataqları, dəniz otu çəmənlikləri və dəniz yosunu ilə örtülü strukturlarla əlaqələndirilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>sl43n3kmjxdf4fwb9fv5iio9p3x7lsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taudactylus diurnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>922806</id>
    <revision>
      <id>9015285</id>
      <parentid>8747407</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="0uql5lodgrizn1kjpo4vqdh0ez1r8ih" xml:space="preserve">{{takson}}
'''Taudactylus diurnus''' — [[Avstraliya]]nın bəzi regionlarına xas kiçik bir [[qurbağa]] [[növ]]ü.

== Xüsusiyyətlər ==
Bu növ incə bədəni, hamar dərisi və təbii mühitində gizlənə bilməyə imkan verən fərqli rəngi ilə səciyyələnirdi. Növün dorsum rəngi krem rəngindən solğun qəhvəyə qədər dəyişir, üzərində zəif tədər xətlər mövcud idi. Qarın hissəsi ağarı yaxud solğun krem rəngində idi. Yetkin qurbağalar adətən 25-30 mm uzunluqda olur.&lt;ref name=&quot;petermaas&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/southerndayfrog.htm|title=Taudactylus diurnus|publisher=The Sixth Extinction|accessdate=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180814/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/southerndayfrog.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Yoxa çıxmış növlər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>0uql5lodgrizn1kjpo4vqdh0ez1r8ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapital Bank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923761</id>
    <revision>
      <id>9014847</id>
      <parentid>8583888</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42075-28</username>
        <id>351455</id>
      </contributor>
      <comment>/* Müşahidə Şurası */ /* İdarə heyəti */ istinadlar https://kapital.bank/az/biz-kimik/rehberlik/liderlerimiz</comment>
      <origin>9014847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9711" sha1="fx1zjq7il67qpai5gryki2x7yj3wi7f" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı|tarix=iyul 2025}}{{Bank |təsis edilib = '''dövlət qeydiyyatı əsasında:'''&lt;br&gt;25 fevral 2000&lt;br&gt;'''hüquqi varislik əsasında:'''&lt;br&gt;24 iyul 1874}}
'''&quot;Kapital Bank&quot;''' — Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən, fiziki və hüquqi şəxslərə bank xidmətləri təqdim edən kommersiya bankıdır. Bank 21 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Birləşmiş Universal Səhmdar Bankı (BUS Bank) adı ilə yaradılıb və 25 fevral tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb, 29 dekabr 2004-cü ildə isə indiki adını alıb. Varislik hüququna istinadən bank öz tarixini 1874-cü ildən hesablayır. [[Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı]]nın 28 fevral 2000-ci il tarixli 244 nömrəli lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir.

Hazırda [[Paşa Holdinq|&quot;PAŞA Holding&quot; MMC]]-nin tərkibinə daxildir və ölkənin bütün regionlarını əhatə edən geniş filial şəbəkəsinə malikdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://modern.az/iqtisadiyyat/513593/kapital-bank-2025-ci-ilin-1-ci-rubu-uzre-maliyye-neticelerini-elan-edib/ |title=Kapital Bank 2025-ci ilin 1-ci rübü üzrə maliyyə nəticələrini elan edib |access-date=2025-07-02 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415022141/https://modern.az/iqtisadiyyat/513593/kapital-bank-2025-ci-ilin-1-ci-rubu-uzre-maliyye-neticelerini-elan-edib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pasha-holding.az/az/ecosystem/kapital-bank/ |title=PAŞA Holding MMC-nin rəsmi saytında Kapital Bank |access-date=2025-07-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075729/https://pasha-holding.az/az/ecosystem/kapital-bank/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
&quot;Kapital Bank&quot;ın tarixi 24 iyul 1874-cü ildə [[Bakı]]da yaradılan əmanət kassası ilə başlayır. Bu kassalar [[Rusiya Dövlət Bankının Bakı şöbəsi]]nin tərkibində fəaliyyət göstərib. Rəhbəri İvan Xandojevski olan şöbənin Uçot Komitəsinin üzvləri sırasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev və digər tanınmış azərbaycanlılar yer alıb.

1919-cu ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının dövründə [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Azərbaycan Dövlət Bankı]] təsis edilib və əmanət kassalarının fəaliyyəti bərpa olunub. 1920-ci ildə ADR-in süqutundan sonra Azərbaycan İnqilab Komitəsinin qərarı ilə bank strukturları [[Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı#Tarix|Azərbaycan Xalq Bankına]] birləşdirilib. 1924-cü ildə SSRİ Dövlət Bankının tərkibində Dövlət Əmək Əmanət Kassaları yaradılıb, 1988-ci ildə isə bu strukturlar SSRİ Əmanət Bankının Azərbaycan filialına çevrilib. 1992-ci ildə müstəqillik dövründə Azərbaycan Respublikasının Əmanət Bankı formalaşdırılıb.

2000-ci ildə Əmanət Bankı, Aqrar-Sənaye Bankı və Sənaye-İnvestisiya Bankının birləşməsi ilə Azərbaycan Birləşmiş Universal Səhmdar Bankı ('''BUSBank''') yaradılıb. 29 dekabr 2004-cü ildə BUSBank-ın adı dəyişdirilərək Kapital Bank adlandırılıb.

== Sahibliyi və şəbəkə ==
Kapital Bank-ın əsas səhmdarı &quot;[[Paşa Holdinq]]&quot; MMC-dir (81,08%). Bankın nizamnamə kapitalı 265 milyon AZN təşkil edir. Ölkə üzrə 121 filialı, 52 şöbəsi ilə Kapital bank ən böyük xidmət şəbəkəsinə malikdir. Bankın açıqladığı məlumata əsasən, 7 milyondan artıq aktiv ödəniş kartı var.

== Rəqəmsal bankçılıq ==
2018-ci ildə &quot;Kapital Bank&quot;ın rəqəmsal bankçılıq məhsulu olan &quot;Birbank&quot; mobil tətbiqi istifadəyə verilib. Bu tətbiq istifadəçilərə ödəniş, köçürmə, kredit, depozit də daxil olmaqla bir çox bank əməliyyatlarını onlayn şəkildə yerinə yetirmək imkanı yaradır. Bankın 2024-cü ildə açıqladığı məlumata əsasən Birbank mobil tətbiqinin 3 milyondan çox istifadəçisi var.

Bankın mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün nəzərdə tutulan &quot;Birbank Biznes&quot; və fərdi müştərilər üçün nəzərdə tutulan &quot;Birbank Private&quot; bankçılıq xidmətləri də mövcuddur.

== Beynəlxalq reytinqlər və mükafatlar ==
2025-ci ildə &quot;Standard &amp; Poor's&quot; və &quot;Moody's&quot; agentlikləri tərəfindən Kapital Banka, müvafiq olaraq &quot;BB-/B&quot; və &quot;Ba2&quot; səviyyəsində reytinqlər verilib. Hər iki agentlik reytinq proqnozunu &quot;pozitiv&quot; kimi qiymətləndirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Various Rating Actions Taken On Azerbaijani Finan {{!}} S&amp;P Global Ratings |url=https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/-/view/type/HTML/id/3104673 |access-date=2025-07-23 |website=www.spglobal.com |language=en |archive-date=2025-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715070825/https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/-/view/type/HTML/id/3104673 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan {{!}} Financial Institutions {{!}} Reports {{!}} Moody's |url=https://www.moodys.com/researchandratings/region/asia-pacific/azerbaijan/042016/005001 |access-date=2025-07-24 |website=www.moodys.com |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212083942/https://www.moodys.com/researchandratings/region/asia-pacific/azerbaijan/042016/005001 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bank 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən &quot;Qeyri-neft sektoru üzrə vergi rekordçusu&quot; nominasiyasında mükafata layiq görülüb. PAŞA Holding, eləcə də onun törəmə şirkətlərindən olan Kapital Bank bir neçə nominasiya üzrə mükafat əldə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PAŞA Holding, eləcə də onun törəmə şirkətlərindən olan Kapital Bank bir neçə nominasiyalar üzrə mükafat əldə ediblər. |url=https://pasha-holding.az/az/press-media/news/pasa-holding-el-c-d-onun-tor-m-sirk-tl-rind-n-olan-kapital-bank-bir-nec-nominasiyalar-uzr-mukafat-ld-edibl-r/ |access-date=2025-07-23 |website=pasha-holding.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Davamlı inkişaf və effektiv transformasiya&quot; mövzusunda forum keçirilib.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=“Vergi Xidməti–25: Davamlı inkişaf və effektiv transformasiya” mövzusunda Forum keçirilib YENİLƏNİB |language=az |url=https://azertag.az/xeber/vergi_xidmeti_25_davamli_inkisaf_ve_effektiv_transformasiya_movzusunda_forum_kechirilib_yenilenib-3415755 |access-date=2025-07-23 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322100750/https://azertag.az/xeber/vergi_xidmeti_25_davamli_inkisaf_ve_effektiv_transformasiya_movzusunda_forum_kechirilib_yenilenib-3415755 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bank həmçinin Visa, &quot;International Investor&quot; onlayn jurnalı və digər beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. Birbank Private layihəsi isə &quot;Best Private Banking Azerbaijan&quot; mükafatını qazanıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=FED.az |date=2025-05-02 |title=Birbank Private удостоен международной премии «Best Private Banking Azerbaijan» - FED.az |language=ru-RU |work=FED.az |url=https://fed.az/ru/bank/birbank-private-udostoen-mezhdunarodnoj-premii-best-private-banking-azerbaijan-229836 |access-date=2025-07-23 |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615234604/https://fed.az/ru/bank/birbank-private-udostoen-mezhdunarodnoj-premii-best-private-banking-azerbaijan-229836 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Sosial təşəbbüslər ==
Kapital Bank müxtəlif Korportaiv Sosial Məsuliyyət layihələrində iştirak edir. 2019-cu ildə bank əməkdaşlarının təşəbbüsü ilə uşaq evləri, sığınacaqlar və digər ehtiyacı olanlara yardım göstərmək üçün &quot;Red Hearts&quot; Fondu yaradılıb. Həmçinin, təhsilə dəstək məqsədilə müxtəlif proqramlar həyata keçirilir, o cümlədən, Respublika Fənn Olimpiadasının sponsorluğu,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Respublika fənn olimpiadalarının növbəti turunda iştirak edəcək şagirdlərin adları açıqlandı {{!}} Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu |url=https://arti.edu.az/2019/02/14/respublika-f%C9%99nn-olimpiadalarinin-novb%C9%99ti-turunda-istirak-ed%C9%99c%C9%99k-sagirdl%C9%99rin-adlari-aciqlandi/ |access-date=2025-07-23 |website=arti.edu.az |language=en-US |archive-date=2025-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718194125/https://arti.edu.az/2019/02/14/respublika-f%C9%99nn-olimpiadalarinin-novb%C9%99ti-turunda-istirak-ed%C9%99c%C9%99k-sagirdl%C9%99rin-adlari-aciqlandi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Birbank&quot; təqaüd proqramı və bullinqlə mübarizəyə dair maarifləndirici layihələr keçirilib.

Bank həmçinin ekologiya və sahibkarlığın inkişafı sahəsində təşəbbüslərdə iştirak edir.

== İdarəetmə strukturu ==

=== Müşahidə Şurası ===
Bankın hazırkı Müşahidə Şurasının sədri Fərid Məmmədov, üzvləri isə İlya Arxipov, Aleksey Marey, Marqarita Koşman və Oqtay Həsənovdur.

=== İdarə Heyəti ===
Bankın İdarə Heyəti 7 üzvdən ibarətdir. İdarə Heyətinin sədri Fərid Hüseynov, üzvləri isə aşağıdakılardır:

* Cavid Mirzəyev – idarə Heyəti sədrinin birinci müavini
* Cəlal Orucov – idarə Heyəti Sədrinin müavini
* Fərid Hidayətzadə – baş korporativ satış inzibatçısı
* Rauf Atakişiyev – Baş Maliyyə İnzibatçısı
* Kamal Abdullayev – baş komplayens inzibatçısı
* Ağarza Baxşiyev – baş risk inzibatçısı

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{rəsmi saytı|http://www.kapitalbank.az}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan bankları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan brendləri]]
[[Kateqoriya:1874-cü ildə yaradılan banklar]]
[[Kateqoriya:2000-ci ildə yaradılan banklar]]</text>
      <sha1>fx1zjq7il67qpai5gryki2x7yj3wi7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014895</id>
      <parentid>9014847</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[User talk:InternetArchiveBot|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8583888 nömrəli redaktə bərpa edildi: Mənbəsiz</comment>
      <origin>9014895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9748" sha1="k263jlowj9qc2ff06mbf1huc6c0bokt" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı|tarix=iyul 2025}}{{Bank |təsis edilib = '''dövlət qeydiyyatı əsasında:'''&lt;br&gt;25 fevral 2000&lt;br&gt;'''hüquqi varislik əsasında:'''&lt;br&gt;24 iyul 1874}}
'''&quot;Kapital Bank&quot;''' — Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən, fiziki və hüquqi şəxslərə bank xidmətləri təqdim edən kommersiya bankıdır. Bank 21 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Birləşmiş Universal Səhmdar Bankı (BUS Bank) adı ilə yaradılıb və 25 fevral tarixində dövlət qeydiyyatına alınıb, 29 dekabr 2004-cü ildə isə indiki adını alıb. Varislik hüququna istinadən bank öz tarixini 1874-cü ildən hesablayır. [[Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı]]nın 28 fevral 2000-ci il tarixli 244 nömrəli lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir.

Hazırda [[Paşa Holdinq|&quot;PAŞA Holding&quot; MMC]]-nin tərkibinə daxildir və ölkənin bütün regionlarını əhatə edən geniş filial şəbəkəsinə malikdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://modern.az/iqtisadiyyat/513593/kapital-bank-2025-ci-ilin-1-ci-rubu-uzre-maliyye-neticelerini-elan-edib/ |title=Kapital Bank 2025-ci ilin 1-ci rübü üzrə maliyyə nəticələrini elan edib |access-date=2025-07-02 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415022141/https://modern.az/iqtisadiyyat/513593/kapital-bank-2025-ci-ilin-1-ci-rubu-uzre-maliyye-neticelerini-elan-edib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pasha-holding.az/az/ecosystem/kapital-bank/ |title=PAŞA Holding MMC-nin rəsmi saytında Kapital Bank |access-date=2025-07-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075729/https://pasha-holding.az/az/ecosystem/kapital-bank/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
&quot;Kapital Bank&quot;ın tarixi 24 iyul 1874-cü ildə [[Bakı]]da yaradılan əmanət kassası ilə başlayır. Bu kassalar [[Rusiya Dövlət Bankının Bakı şöbəsi]]nin tərkibində fəaliyyət göstərib. Rəhbəri İvan Xandojevski olan şöbənin Uçot Komitəsinin üzvləri sırasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev və digər tanınmış azərbaycanlılar yer alıb.

1919-cu ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının dövründə [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Azərbaycan Dövlət Bankı]] təsis edilib və əmanət kassalarının fəaliyyəti bərpa olunub. 1920-ci ildə ADR-in süqutundan sonra Azərbaycan İnqilab Komitəsinin qərarı ilə bank strukturları [[Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı#Tarix|Azərbaycan Xalq Bankına]] birləşdirilib. 1924-cü ildə SSRİ Dövlət Bankının tərkibində Dövlət Əmək Əmanət Kassaları yaradılıb, 1988-ci ildə isə bu strukturlar SSRİ Əmanət Bankının Azərbaycan filialına çevrilib. 1992-ci ildə müstəqillik dövründə Azərbaycan Respublikasının Əmanət Bankı formalaşdırılıb.

2000-ci ildə Əmanət Bankı, Aqrar-Sənaye Bankı və Sənaye-İnvestisiya Bankının birləşməsi ilə Azərbaycan Birləşmiş Universal Səhmdar Bankı ('''BUSBank''') yaradılıb. 29 dekabr 2004-cü ildə BUSBank-ın adı dəyişdirilərək Kapital Bank adlandırılıb.

== Sahibliyi və şəbəkə ==
Kapital Bank-ın əsas səhmdarı &quot;[[Paşa Holdinq]]&quot; MMC-dir (81,08%). Bankın nizamnamə kapitalı 265 milyon AZN təşkil edir. Ölkə üzrə 121 filialı, 52 şöbəsi ilə Kapital bank ən böyük xidmət şəbəkəsinə malikdir. Bankın açıqladığı məlumata əsasən, 7 milyondan artıq aktiv ödəniş kartı var.

== Rəqəmsal bankçılıq ==
2018-ci ildə &quot;Kapital Bank&quot;ın rəqəmsal bankçılıq məhsulu olan &quot;Birbank&quot; mobil tətbiqi istifadəyə verilib. Bu tətbiq istifadəçilərə ödəniş, köçürmə, kredit, depozit də daxil olmaqla bir çox bank əməliyyatlarını onlayn şəkildə yerinə yetirmək imkanı yaradır. Bankın 2024-cü ildə açıqladığı məlumata əsasən Birbank mobil tətbiqinin 3 milyondan çox istifadəçisi var.

Bankın mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün nəzərdə tutulan &quot;Birbank Biznes&quot; və fərdi müştərilər üçün nəzərdə tutulan &quot;Birbank Private&quot; bankçılıq xidmətləri də mövcuddur.

== Beynəlxalq reytinqlər və mükafatlar ==
2025-ci ildə &quot;Standard &amp; Poor's&quot; və &quot;Moody's&quot; agentlikləri tərəfindən Kapital Banka, müvafiq olaraq &quot;BB-/B&quot; və &quot;Ba2&quot; səviyyəsində reytinqlər verilib. Hər iki agentlik reytinq proqnozunu &quot;pozitiv&quot; kimi qiymətləndirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Various Rating Actions Taken On Azerbaijani Finan {{!}} S&amp;P Global Ratings |url=https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/-/view/type/HTML/id/3104673 |access-date=2025-07-23 |website=www.spglobal.com |language=en |archive-date=2025-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715070825/https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/-/view/type/HTML/id/3104673 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan {{!}} Financial Institutions {{!}} Reports {{!}} Moody's |url=https://www.moodys.com/researchandratings/region/asia-pacific/azerbaijan/042016/005001 |access-date=2025-07-24 |website=www.moodys.com |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212083942/https://www.moodys.com/researchandratings/region/asia-pacific/azerbaijan/042016/005001 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bank 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən &quot;Qeyri-neft sektoru üzrə vergi rekordçusu&quot; nominasiyasında mükafata layiq görülüb. PAŞA Holding, eləcə də onun törəmə şirkətlərindən olan Kapital Bank bir neçə nominasiya üzrə mükafat əldə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PAŞA Holding, eləcə də onun törəmə şirkətlərindən olan Kapital Bank bir neçə nominasiyalar üzrə mükafat əldə ediblər. |url=https://pasha-holding.az/az/press-media/news/pasa-holding-el-c-d-onun-tor-m-sirk-tl-rind-n-olan-kapital-bank-bir-nec-nominasiyalar-uzr-mukafat-ld-edibl-r/ |access-date=2025-07-23 |website=pasha-holding.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Davamlı inkişaf və effektiv transformasiya&quot; mövzusunda forum keçirilib.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=“Vergi Xidməti–25: Davamlı inkişaf və effektiv transformasiya” mövzusunda Forum keçirilib YENİLƏNİB |language=az |url=https://azertag.az/xeber/vergi_xidmeti_25_davamli_inkisaf_ve_effektiv_transformasiya_movzusunda_forum_kechirilib_yenilenib-3415755 |access-date=2025-07-23 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322100750/https://azertag.az/xeber/vergi_xidmeti_25_davamli_inkisaf_ve_effektiv_transformasiya_movzusunda_forum_kechirilib_yenilenib-3415755 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bank həmçinin Visa, &quot;International Investor&quot; onlayn jurnalı və digər beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. Birbank Private layihəsi isə &quot;Best Private Banking Azerbaijan&quot; mükafatını qazanıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=FED.az |date=2025-05-02 |title=Birbank Private удостоен международной премии «Best Private Banking Azerbaijan» - FED.az |language=ru-RU |work=FED.az |url=https://fed.az/ru/bank/birbank-private-udostoen-mezhdunarodnoj-premii-best-private-banking-azerbaijan-229836 |access-date=2025-07-23 |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615234604/https://fed.az/ru/bank/birbank-private-udostoen-mezhdunarodnoj-premii-best-private-banking-azerbaijan-229836 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Sosial təşəbbüslər ==
Kapital Bank müxtəlif Korportaiv Sosial Məsuliyyət layihələrində iştirak edir. 2019-cu ildə bank əməkdaşlarının təşəbbüsü ilə uşaq evləri, sığınacaqlar və digər ehtiyacı olanlara yardım göstərmək üçün &quot;Red Hearts&quot; Fondu yaradılıb. Həmçinin, təhsilə dəstək məqsədilə müxtəlif proqramlar həyata keçirilir, o cümlədən, Respublika Fənn Olimpiadasının sponsorluğu,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Respublika fənn olimpiadalarının növbəti turunda iştirak edəcək şagirdlərin adları açıqlandı {{!}} Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu |url=https://arti.edu.az/2019/02/14/respublika-f%C9%99nn-olimpiadalarinin-novb%C9%99ti-turunda-istirak-ed%C9%99c%C9%99k-sagirdl%C9%99rin-adlari-aciqlandi/ |access-date=2025-07-23 |website=arti.edu.az |language=en-US |archive-date=2025-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718194125/https://arti.edu.az/2019/02/14/respublika-f%C9%99nn-olimpiadalarinin-novb%C9%99ti-turunda-istirak-ed%C9%99c%C9%99k-sagirdl%C9%99rin-adlari-aciqlandi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Birbank&quot; təqaüd proqramı və bullinqlə mübarizəyə dair maarifləndirici layihələr keçirilib.

Bank həmçinin ekologiya və sahibkarlığın inkişafı sahəsində təşəbbüslərdə iştirak edir.

== İdarəetmə strukturu ==

=== Müşahidə Şurası ===
Bankın hazırkı Müşahidə Şurasının sədri Fərid Məmmədov, üzvləri isə Cəlal Qasımov, Aleksey Marey, Marqarita Koşman və Oqtay Həsənovdur.

=== İdarə Heyəti ===
Bankın İdarə Heyəti 7 üzvdən ibarətdir. İdarə Heyətinin sədri Fərid Hüseynov, üzvləri isə aşağıdakılardır:

* Cavid Mirzəyev – baş pərakəndə biznes inzibatçısı
* Emin Məmmədov – baş maliyyə inzibatçısı
* Fərid Hidayətzadə – baş korporativ satış inzibatçısı
* Fərqanə Məmmədova – insan kapitalı və təşkilati inkişaf üzrə baş inzibatçı
* Kamal Abdullayev – baş komplayens inzibatçısı
* Ağarza Baxşiyev – baş risk inzibatçısı

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{rəsmi saytı|http://www.kapitalbank.az}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan bankları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan brendləri]]
[[Kateqoriya:1874-cü ildə yaradılan banklar]]
[[Kateqoriya:2000-ci ildə yaradılan banklar]]</text>
      <sha1>k263jlowj9qc2ff06mbf1huc6c0bokt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kisəli qarışqayeyən</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924840</id>
    <revision>
      <id>9015278</id>
      <parentid>8868460</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3251" sha1="jd4vqhm6znjxp1nssqg42im74geiy4m" xml:space="preserve">{{Takson}}
Kisəli qarışqayeyən (''Numbat'') - Yalnız [[Avstraliya]]da yaşayan və dünyada nadir hallarda görülən [[kisəlilər]] növlərindən biridir.

== Xüsusiyyətlər ==

* Uzunluğu 20-27 sm-dir. Onların dişləri funksional deyil və daha çox uzun, yapışqan dilləri termitləri tutmaq üçün istifadə edilir. 
* Quyruq: Uzun və tüklü, 12-20 sm olan quyruqları yırtıcılardan müdafiə üçün istifadə edilir. Çəkisi: 300-700 qram Xəz və zolaqları: 
* Numbatların kürkü narıncı-qırmızımtıl rəngdədir və arxasında 6-12 arasında ağ zolaqlar uzanır.
== Yayılma ==
Marsupial qarışqa yeyənlər Avstraliyanın cənub-qərbində [[Dimdikvari evkalipt|evkaliptlə]] örtülmüş ərazilərdə yaşayırlar. Əvvəllər Avstraliyanın cənubunda tapılmışdı, lakin əksər yerlərdə məhv olmaq üçün ovlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Marsupial Life of the Endangered Numbat |url=https://www.sunnysports.com/blog/the-marsupial-life-of-the-endangered-numbat/ |website=www.sunnysports.com |language=en |access-date=2025-07-12 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200918/https://www.sunnysports.com/blog/the-marsupial-life-of-the-endangered-numbat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Qidalanma ==
Qidalanmasında yalnız [[termitlər]]ə üstünlük verən bu heyvan özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə seçilir. Numbatlar gündüz aktivdirlər və bu xüsusiyyətləri digər kisəlilər ilə müqayisədə onları unikal edir. Keçmişdə geniş yayılmış olsalar da, hal-hazırda onların populyasiyası yalnız Qərbi Avstraliya əyalətinin qorunan bölgələrində məhdudlaşıb. O caynaqları ilə çürük ağacları, yarpaqları və torpağı qazır və uzun, yapışqan dili ilə ovunu toplayır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=numbat - marsupial |url=https://www.britannica.com/animal/numbat |website=/www.britannica.com |language=en |access-date=2025-07-12 |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621091520/https://www.britannica.com/animal/numbat |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyat tərzi ==
Bir numbat gündə təxminən 20,000 termit yeyə bilər. Termitləri torpağın altında tapmaq üçün qoxu hissindən istifadə edirlər və torpaqda kiçik deşiklər açırlar.

Sığınacaq: Gecələr ağac oyuqlarında və ya yeraltı yuvalarda qalırlar. Bu sığınacaqlar onları yırtıcılardan və soyuqdan qoruyur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Keseli Karıncayiyen - A-Z Hayvanlar |url=https://www.a-z-hayvanlar.com/keseli-karincayiyen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509185715/https://www.a-z-hayvanlar.com/keseli-karincayiyen/ |archive-date=9 Mayıs 2021 |access-date=2 Haziran 2021}}&lt;/ref&gt;

== Mövzu ilə bağlı nəşrlər ==

* Ronald M. Nowak: ''Uokerin Dünya Məməliləri'' . [[Johns Hopkins University Press]], Baltimore, 1999. ISBN 0-8018-5789-9

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Beynəlxalq Qırmızı Kitab]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitab siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növlər]]
[[Kateqoriya:20–24 ID olan Taksonbar]]
[[Kateqoriya:Avstraliya endemikləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>jd4vqhm6znjxp1nssqg42im74geiy4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Babək Bəkir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>932897</id>
    <revision>
      <id>9014888</id>
      <parentid>8448230</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6720" sha1="cwx8l6uxcksvjjtnyz32w88n4nfzrd9" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Babək Bəkir''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] jurnalisti, uzun illər &quot;[[Azadlıq Radiosu]]&quot;nun [[Bakı]] bürosunun əməkdaşı və rəhbər əvəzi olmuş media nümayəndəsi. O, jurnalist fəaliyyəti dövründə dövlət qurumlarının təzyiqlərinə məruz qalmış, dəfələrlə istintaqa çağırılmış, həmçinin ölkədən çıxışına qadağa qoyulmuşdur. Babək Bəkir həm də beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müdafiə olunmuş və jurnalist mükafatına layiq görülmüşdür.

== Fəaliyyəti ==
Babək Bəkir 1997-ci ildən &quot;[[Azadlıq Radiosu]]&quot;nda çalışmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;musavat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://musavat.com/news/son-xeber/babek-bekir-ifade-verib_236956.html|title=Babək Bəkir ifadə verib|website=musavat.com|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194354/https://musavat.com/news/son-xeber/babek-bekir-ifade-verib_236956.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, müxtəlif mövzularda reportajlar hazırlamış, sosial və siyasi problemlərlə bağlı materialları ilə tanınmışdır. 2009-cu ildən etibarən Babək Bəkir bir neçə dəfə istintaq orqanlarına çağırılmışdır. O, &quot;Azadlıq Radiosu&quot;nun fəaliyyətinə dair açılan cinayət işi çərçivəsində həmkarları ilə birlikdə ifadə vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://musavat.com/news/azadliqradiosu-emekdaslarinin-istintaqa-dedikleri_287878.html|title=AzadlıqRadiosu əməkdaşlarının istintaqa dedikləri...|website=musavat.com|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194345/https://musavat.com/news/azadliqradiosu-emekdaslarinin-istintaqa-dedikleri_287878.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azadliq.org/a/1740907.html|title=Azərbaycan ordusunda kütləvi zəhərlənmə|date=27 may 2009|via=www.azadliq.org|access-date=14 September 2025|archive-date=13 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113195014/https://www.azadliq.org/a/1740907.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2010-cu ilin sentyabr ayından 2014-cü ilin may ayına qədər &quot;Azadlıq Radiosu&quot;nun [[Bakı]] bürosunda rəhbər əvəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;musavat&quot;/&gt;

Babək Bəkir dəfələrlə təhdid və təzyiqlərlə üzləşmiş, təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün Prezident Administrasiyasına müraciət etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://modern.az/az/aktual/31601/hedelenen-jurnalist-prezidente-muraciet-edib/|title=Hədələnən jurnalist prezidentə müraciət edib|website=Modern.az|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194344/https://modern.az/az/aktual/31601/hedelenen-jurnalist-prezidente-muraciet-edib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən IFEX, onun və digər jurnalistlərin üzləşdiyi təzyiqləri pisləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifex.org/recent-harassment-of-several-journalists/|title=Recent harassment of several journalists|date=20 avq 1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.panorama.am/en/news/2013/04/28/radio-freedom-azer/531589|title=Պանորամա &amp;#124; Հայաստանի նորություններ|website=www.panorama.am}}&lt;/ref&gt;

2014-cü ilin iyulunda yayılmış xəbərlərə görə, bu vəzifədən uzaqlaşdırılmış, onun yerinə [[Zeynal Məmmədli]] təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://axar.az/news/toplum/24231.html|title=ABŞ Zeynal Məmmədliyə vəzifə verdi|date=18 iyl 2014|website=Axar.Az|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194346/https://axar.az/news/toplum/24231.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Məmmədli bunu təkzib etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://modern.az/az/tehsil/61071/zeynal-memmedli-tekzib-etdi-azadliq-radiosunun-baki-ofisinin-rehberi-deyismeyib/|title=Zeynal Məmmədli təkzib etdi: “Azadlıq” radiosunun Bakı ofisinin rəhbəri dəyişməyib”|website=Modern.az|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194403/https://modern.az/az/tehsil/61071/zeynal-memmedli-tekzib-etdi-azadliq-radiosunun-baki-ofisinin-rehberi-deyismeyib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin il Bakı bürosunda istintaq tədbirləri aparılam zaman Babək Bəkir də şahid qismində dindirilmiş və həmin vaxt ofisin qapısı möhürlənmişdir.&lt;ref name=&quot;musavat&quot;/&gt;

2015-ci ilin fevralında Babək Bəkir [[Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı]]nda uçuşa buraxılmamışdır. Sonradan məlum olmuşdur ki, Baş Prokurorluq onun ölkədən çıxışına qadağa qoymuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://qaynarinfo.az/az/babek-bekirin-lkeden-cixisina-qadaan-qoyulub/|title=Babək Bəkirin ölkədən çıxışına qadağan qoyulub &amp;#124; Qaynarinfo.az|website=qaynarinfo.az|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194514/https://qaynarinfo.az/az/babek-bekirin-lkeden-cixisina-qadaan-qoyulub/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatlar ==
Babək Bəkir peşəkar fəaliyyəti ilə bağlı beynəlxalq tanınma əldə etmişdir. RFE/RL məlumatına görə, o, jurnalist araşdırmaları və söz azadlığının müdafiəsi sahəsində göstərdiyi xidmətlərinə görə mükafata layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;prize&quot;&gt;{{Cite web|url=https://about.rferl.org/article/azeri-reporter-wins-top-prize/|title=Azeri Reporter Wins Top Prize|date=17 iyl 2008|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114112605/https://about.rferl.org/article/azeri-reporter-wins-top-prize/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Babək Bəkir 2007-ci ildə və 2009-cu ildə jurnalist araşdırmaları və söz azadlığı sahəsində uğurları ilə diqqət çəkmiş, təqdirnamələr və mükafatlara layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azadliq.org/a/1782287.html|title=«Media açarı» müsabiqəsinin qalibləri məlumdur|date=21 iyl 2009|via=www.azadliq.org|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217194400/https://www.azadliq.org/a/1782287.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azadliq.org/a/456665.html|title=Elmar Hüseynov mükafatının qalibləri elan olundu|date=22 iyl 2008|via=www.azadliq.org|access-date=2025-09-14|archive-date=2025-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20251016023943/https://www.azadliq.org/a/456665.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər]]
[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları]]</text>
      <sha1>cwx8l6uxcksvjjtnyz32w88n4nfzrd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yəhya ibn Məin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933057</id>
    <revision>
      <id>9014918</id>
      <parentid>8983439</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>9014918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6761" sha1="calvhewk1rs8jejuxb5n8qex3lmw9lw" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

Kufəyə, Bəsrəyə, Məkkəyə, Mədinəyə, Xorasana, Reyə, Vasitə, Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Sad |title=ət-Təbəqat |volume=VII |pages=354 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Əbu Hətim |title=əl-Cərh vət-tədil |volume=I |pages=315 |language=ar}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi Əli ibn Mədini, Əhməd ibn Hənbəl, [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə, Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Aləmün-nübəla |volume=XI |pages=78 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Əbu Hətim |title=əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqat |volume=II |pages=147 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində Hənəfilərə yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Rəcəb |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=YAHYÂ b. MAÎN |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=16.09.2025 |access-date=16.09.2025 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>calvhewk1rs8jejuxb5n8qex3lmw9lw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014920</id>
      <parentid>9014918</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9014920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6845" sha1="sshg2h8zqzq7vahlwb50q7s7aerlpir" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

Kufəyə, Bəsrəyə, Məkkəyə, Mədinəyə, Xorasana, Reyə, Vasitə, Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Əbu Hətim]] |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi Əli ibn Mədini, Əhməd ibn Hənbəl, [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə, Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Əbu Hətim |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində Hənəfilərə yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Rəcəb]] |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=16.09.2025 |access-date=16.09.2025 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>sshg2h8zqzq7vahlwb50q7s7aerlpir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014923</id>
      <parentid>9014920</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hədis elmindəki yeri */</comment>
      <origin>9014923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6891" sha1="qw9kiv47lp68tn4x7rghrz24xekjfku" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

Kufəyə, Bəsrəyə, Məkkəyə, Mədinəyə, Xorasana, Reyə, Vasitə, Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Əbu Hətim]] |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Əbu Hətim |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Rəcəb]] |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=16.09.2025 |access-date=16.09.2025 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>qw9kiv47lp68tn4x7rghrz24xekjfku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014924</id>
      <parentid>9014923</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9014924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6895" sha1="39p5m00t0464kotwcrzx2fbv4ijwfn7" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

Kufəyə, Bəsrəyə, Məkkəyə, Mədinəyə, Xorasana, Reyə, Vasitə, Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Əbu Hətim]] |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Əbu Hətim |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Rəcəb]] |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>39p5m00t0464kotwcrzx2fbv4ijwfn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014925</id>
      <parentid>9014924</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9014925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7039" sha1="cc8bdtg8gl9wcw92jci9b73z5lzrhz7" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

Kufəyə, Bəsrəyə, Məkkəyə, Mədinəyə, Xorasana, Reyə, Vasitə, Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar|first=Məhəmməd}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar|first=Təqiyyəddin}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar|first=Hakim|last=Nisaburi}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hənbəli |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar|first=[[İbn Rəcəb]]}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>cc8bdtg8gl9wcw92jci9b73z5lzrhz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014930</id>
      <parentid>9014925</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>9014930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="0aj1usp1r1h3rhlc4l8rvpxvfkt6j9i" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

[[Kufə|Kufəyə]], [[Bəsrə|Bəsrəyə]], [[Məkkə|Məkkəyə]], [[Mədinə|Mədinəyə]], [[Böyük Xorasan|Xorasana]], [[Rey|Reyə]], [[Vasit|Vasitə]], Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir. 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar|first=Məhəmməd}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar|first=Təqiyyəddin}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar|first=Hakim|last=Nisaburi}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hənbəli |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar|first=[[İbn Rəcəb]]}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>0aj1usp1r1h3rhlc4l8rvpxvfkt6j9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014932</id>
      <parentid>9014930</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>9014932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7158" sha1="hyfhx3blt2bb6x5p8wa8ch5d9qh6crv" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

[[Kufə|Kufəyə]], [[Bəsrə|Bəsrəyə]], [[Məkkə|Məkkəyə]], [[Mədinə|Mədinəyə]], [[Böyük Xorasan|Xorasana]], [[Rey|Reyə]], [[Vasit|Vasitə]], Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar|first=Məhəmməd}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar|first=Təqiyyəddin}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar|first=Hakim|last=Nisaburi}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hənbəli |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar|first=[[İbn Rəcəb]]}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar: ''ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''), ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'', ''Mərifətür-rical'', ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fi təcrihir-ruvət və tədilihim'', ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fir-rical'', ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Main'', ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'', ''əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Main'' (''əl-Fəvaid''), ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Main bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'', ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil'' və s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>hyfhx3blt2bb6x5p8wa8ch5d9qh6crv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014984</id>
      <parentid>9014932</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsərləri */</comment>
      <origin>9014984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="6hub4j10t22wup2br93g1mis3m9e518" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

[[Kufə|Kufəyə]], [[Bəsrə|Bəsrəyə]], [[Məkkə|Məkkəyə]], [[Mədinə|Mədinəyə]], [[Böyük Xorasan|Xorasana]], [[Rey|Reyə]], [[Vasit|Vasitə]], Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar|first=Məhəmməd}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyə |volume=II |pages=147 |language=ar|first=Təqiyyəddin}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar|first=Hakim|last=Nisaburi}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hənbəli |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar|first=[[İbn Rəcəb]]}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar. Onun müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlarıdi:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

* ''Ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''),
* ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'',
* ''Mərifətür-rical'',
* ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Məin fi təcrihir-ruvət və tədilihim'',
* ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Məin fir-rical'',
* ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Məin'',
* ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'',
* ''Əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Məin'' (''əl-Fəvaid''),
* ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Məin bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'',
* ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil.''

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>6hub4j10t22wup2br93g1mis3m9e518</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015016</id>
      <parentid>9014984</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="k573qwm4kanhvsc0ar3kj031c0mkdcl" xml:space="preserve">{{Alim|elm sahəsi=[[hədis]]|vəfat yeri=[[Mədinə]]}}
'''Əbu Zəkəriyya Yəhya ibn Məin ibn Əvn əl-Mürri əl-Bağdadi''' ({{Dil-ar|يحيى بن معين}}; {{DVTY}}) — hədis və rical alimi.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 158-ci (775) ildə doğulub. Nisbəsi &quot;Mürri&quot;dir. 

[[Kufə|Kufəyə]], [[Bəsrə|Bəsrəyə]], [[Məkkə|Məkkəyə]], [[Mədinə|Mədinəyə]], [[Böyük Xorasan|Xorasana]], [[Rey|Reyə]], [[Vasit|Vasitə]], Nəhrəvana və başqa yerlərə elmi səfərlər etdi. Həyatı boyunca elmlə məşğul oldu. Müzəffər ibn Müdrük əl-Xorasani, Əbu Sələmə Mənsur ibn Sələmə, Əbu Səhl Heysəm ibn Cəmil, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], [[Vəki ibn Cərrah]], Hişam ibn Yusif, Qundər, [[Süfyan ibn Uyeynə]], [[Əbdürrəhman ibn Mehdi]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]], [[Əbdürrəzzaq əs-Sənani]], Əbu Müshir, Əffan ibn Müslüm və Əbu Nueym Fəzl ibn Dükeyn onun ən çox bəhrələndiyi müəllimləridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

[[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[Əbu Hətim ər-Razi]], [[Əbu Züra ər-Razi]], [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Səd]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Abbas ibn Məhəmməd əd-Düri, İbnül-Cüneyd əl-Huttəli, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Muhriz, [[Osman ibn Səid əd-Dərimi]], Yezid ibn Heysəm ibn Təhmən, Əhməd ibn Həsən əs-Sufi, Əbu Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani və Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Mərvəzi onun tələbələridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Yəhya, 23 Zilqadə hicri 233-cü (848) ildə Mədinədə vefat etmiş, cənazə namazını Mədinə valisi qıldırmışdır. Məzarı [[Bəqi qəbiristanlığı]]ndadır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Onu &quot;əmir əl-möminin fil-hədis&quot;, &quot;imamül-cərh vət-tədil&quot;, &quot;hüccətül-İslâm&quot;, &quot;imam rəbbani&quot; və &quot;seyyidül-hüffaz&quot; adlandırıblar. Onun 1 milyon hədis yazdığı deyilmişdir. [[Əli ibn Mədini]] də onun həddən artıq hədis yazdığını vurğulamışdır. O, bütün gücünü hədis toplamağa və yazmağa yönləndirdiyindən, yazdıqları ilə müqayisə də rəvayət etdiyi hədislərin miqdarı azdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn Səd]] |title=[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]] |volume=VII |pages=354 |language=ar|first=Məhəmməd}}&lt;/ref&gt; Yazdığı hər hədisi rəvayət etməmiş, uydurma hədislərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdıqlarının bəzilərini məhv emişdir. Bu haqda o belə demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=[[Əl-Cərh vət-tədil (kitab)]] |volume=I |pages=315 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Yalançılardan çoxlu hədis yazdıq, sonra o hədislərlə ocaq qalayıb çörək bişirdik.}}

O, rəvayətlərindəki fərqlilikləri, xətaları, illətləri müəyyənləşdirmək üçün bir hədisi birdən çox müəllimdən öyrəndiyi və yenə bir hədisi 50 fərqli yoldan yazdığı nəql edilmişdir.

O, yalnız bir ərazinin raviləri haqqında deyil, bütün ravilər haqqında geniş biliyə malik olmuşdur. Onun rical biliyi [[Əli ibn Mədini]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[İshaq ibn Rahaveyh|İshaq ibn Rəhuyə]], [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb kimi müasirlərinin təqdirini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XI |pages=78 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; Əhməd ibn Hənbəl, hədislərdəki səhvləri öyrənmək üçün yanına gələnləri Yəhyaya göndərər, rəvayətçilər haqqında ondan faydalanar və eyni müəllimdən birgə hədis rəvayət etdiklərində İbn Məinin nüsxəsini əsas götürərdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Razi |title=Əl-Cərh və-tədil |volume=I |pages=314 |language=ar|first=[[İbn Əbu Hətim]]}}&lt;/ref&gt; Yəhya ibn Məin, hədis rəvayətçilərini diqqətlə qiymətləndirməsi, hədis öyrənmə və öyrətmə prinsiplərində heç güzəştə getməməsi, rəvayətçilər haqqında ağır tənqidi ifadələr istifadə etməsi səbəbindən &quot;mütəşəddid&quot; (çox sərt) tənqidçilərdən hesab olunmuşdur. O, xüsusi ilə Bağdad və ətrafındakı rəvayətçilərin hədis rəvayətində laqeyd davranmalarına etiraz etmişdir. Mihnə hadisəsində (xəlqul-Quran) sorğu-sual edilib, ölümlə hədələndiyi üçün Quranın məxluq olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüş, daha sonra da bunu təzyiq altında qəbul etdiyini söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |volume=II |pages=147 |language=ar|first=Tacəddin}}&lt;/ref&gt; Mihnə hadisəsinə qarşı müqavimət göstərməyənlərdən hədis rəvayət etməyi xoş qarşılamayan Əhməd ibn Hənbəl, bu səbəbdən onunla münasibətini bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Mizənül-itidəl |volume=IV |pages=410 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt; O, [[Əbu Hənifə]]nin görüşlərini mənimsəmiş alimlərin tələbəsi olmuşdur. Onun xüsusi fürui-fiqh məsələlərində [[Hənəfilik|hənəfilərə]] yaxın olduğu deyilmişdir. O, dövründəki bir sıra mühəddislər kimi o da fiqhi məsələlərdə görüş bəyan etmiş və fətva vermişdir. Buna görə də [[Hakim ən-Nisaburi]] onu fiqhül-hədisi bilən mühəddislər arasında qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mərifətü ülumil-hədis |pages=72 |language=ar|first=Hakim|last=Nisaburi}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
O, hədis sahəsindəki bilikləri kitab şəkildə toplanmasını xoş qarşılamamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hənbəli |title=Şərhu İləlit-Tirmizi |volume=I |pages=220 |language=ar|first=[[İbn Rəcəb]]}}&lt;/ref&gt; Lakin tələbələrinin onun hədis sahəsindəki biliklərini kitab halına salaraq dövrümüzə qədər gəlib çatmamasına şərait yaratmışlar. Onun müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlarıdi:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

* ''Ət-Tarix'' (''ət-Tarix vəl-iləl''),
* ''Suəlatü İbnil-Cüneyd'',
* ''Mərifətür-rical'',
* ''Tarixu Osman ibn Səid əd-Dərimi ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Məin fi təcrihir-ruvət və tədilihim'',
* ''Min kəlami Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Məin fir-rical'',
* ''Cüzün fihi hədisüs-Sufi ən Yəhya ibn Məin'',
* ''Suəlatü Osman ibn Təlut əl-Bəsri lil-İmam Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main ibn Əvn əl-Bağdadi'',
* ''Əl-Cüzüs-sani min hədisi Yəhya ibn Məin'' (''əl-Fəvaid''),
* ''Cüzün fihi əhadisü Yəhya ibn Məin bi-rəvayəti Əbi Mənsur Yəhya ibn Əhməd əş-Şeybani'',
* ''Tarixu Əbi Səid Haşim ibn Mərsəd ət-Təbərani ən Əbi Zəkəriyya Yəhya ibn Main fit-tədil.''

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hənəfilər]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>k573qwm4kanhvsc0ar3kj031c0mkdcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Təhsil terminləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>934530</id>
    <revision>
      <id>9015309</id>
      <parentid>8329468</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə −1 kateqoriya</comment>
      <origin>9015309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="a26ye8w6bnkqcr2ao9s263v9f06bz75" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Mövzusuna görə terminlər]]</text>
      <sha1>a26ye8w6bnkqcr2ao9s263v9f06bz75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr</title>
    <ns>4</ns>
    <id>941695</id>
    <revision>
      <id>9015160</id>
      <parentid>8898097</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <origin>9015160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="t4tce2tal7dtcw9i9zqg0wqesesiw17" xml:space="preserve">== [[:Orogen dövr]] ==
{{qapalı}}
{{Mənbə axtar|Orogen dövr}}
* Fikrimcə, [[Dağ əmələgəlməsi]] məqaləsinə birləşdirilə bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:49, 10 noyabr 2025 (UTC)
* Orogenez adı ilə saxlamaq olar. Eyni mahiyyət daşıyır. Başqa vikilərdə var.[https://en.wikipedia.org/wiki/Orogeny#:~:text=Orogeny%20(/%C9%92%CB%88r%C9%92,one%20or%20more%20mountain%20ranges.]--[[User:Namikilisu|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print;;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''namikilisu'''&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 15:27, 16 yanvar 2026 (UTC)
*:Belə də olar. Amma iki məqalə işlənilməlidir məncə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:03, 16 yanvar 2026 (UTC)
* {{əleyhinə}}  Salam hörmətli həmkarlar. Bu iki anlayış eyni şey deyildir. Biri geoloji zaman və epoxanı, yəni prosesin baş verdiyi dövrü, digər isə fiziki kinoloji prosesin özünü bildirir.{{pb}}
:*Dağ əmələ gəlməsi — Bu bir geoloji prosesdir. Tektonik pilitələrin toqquşması, yer qabığının qırışması və nəticədə dağ sistemlərinin formalaşması hadisəsinin özüdür. 
:*Orogen dövr — Bu isə həmin hadisənin baş verdiyi xronoloji zaman kəsiyi, geoloji mərhələni ifadə edir. Yer tarixində xüsusi aktivlik dövrləri (Kaledoniya, Herkin, Alp orogen və s. dövrlər) mövcud olmuşdur. 
: {{pb}}Bunu daha sadə bir formada inqilabı bir proseslə inqilab dövrü, yəni inqilabın baş verdiyi zaman kəsiyi kimi müqayisə etmək mümkündür. Dağ əmələgəlməsi burada proses, orogen dövr isə zamandır. {{pb}}Həmçinin də hər iki məqalənin ingilis dilində adları fərqlidir ([https://en.wikipedia.org/wiki/Mountain_formation 1] və [https://en.wikipedia.org/wiki/Orogeny 2]). Ancaq rus dilində bu iki məqalə birləşdirilib. Ancaq məncə bu səhvdir. Bu iki məqalənin həmçinin bax bölməsindən bir-birinə keçid verilə bilər. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 07:31, 18 may 2026 (UTC)
----
'''Yekunlaşdırma:''' Müzakirə nəticəsində &quot;Orogenez&quot; adı ilə saxlanılmasına qərar verildi.--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 21:57, 29 iyul 2026 (UTC)
{{qapalı-son}}</text>
      <sha1>t4tce2tal7dtcw9i9zqg0wqesesiw17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nyctophilus geoffroyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>945234</id>
    <revision>
      <id>9015280</id>
      <parentid>8845149</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</comment>
      <origin>9015280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="lerm55ywd6rnbl0x5etn3ai0zjzv6xf" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Nyctophilus geoffroyi''' — Yarasalar dəstəsinin [[hamarburunlar]] fəsiləsinə aid [[yarasa]] [[Bioloji növ|növü]].
== Ümumi məlumat ==
Nyctophilus geoffroyi növü xüsusilə [[Avstraliya]] və [[Yeni Qvineya]]da rast gəlinən bir yarasa növüdür. Bu növ əsasən yarasa ailəsinin Vespertilionidae hissəsinə aiddir və xüsusi morfoloji xüsusiyyətləri ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;Australian Bats&quot;&gt;{{cite book|last=Churchill|first=Sue|title=Australian Bats|year=2008|publisher=Allen &amp; Unwin|location=Australia|isbn=978-1-74176-697-4|page=255}}&lt;/ref&gt; 

Nyctophilus geoffroyi orta ölçülü yarasa növüdür. Onun bədən uzunluğu təxminən 40-50 millimetr arasında dəyişir və qanadlarının uzunluğu 250 millimetrə qədər çata bilər. Tük örtüyü qəhvəyi və ya boz rəngdə olur və uçan qanadları, xüsusilə uçuş zamanı nəzərə çarpan bir struktur təşkil edir. Onun başı kiçik və düz olub, ətrafında uzun bığlar var ki, bu da ona qaranlıq mühitdə yaxşı yön tapmağa kömək edir. Qanadları dar və uzun olub, nisbətən kiçik olan quyruğu isə tamamilə qanadla birləşir.&lt;ref name=&quot;Andrew2015&quot;&gt;{{cite book |last1=Andrew |first1=D. |title=Complete Guide to Finding the Mammals of Australia. |date=2015 |publisher=CSIRO Publishing |isbn=978-0-643-09814-5 |page=336}}&lt;/ref&gt;

Nyctophilus geoffroyi daha çox meşəlik sahələrdə, xüsusən də ağacların dibində və mağaralarda yaşayır. Onlar çox vaxt ağacların içində və ya uca ağacların arasında yerləşən yuvalarda gizlənirlər. Bəzi hallarda, daha sərin bölgələrdə də rast gəlmək mümkündür.

Nyctophilus geoffroyi əsasən gecə ov edən bir heyvandır və onu əsasən kiçik böcəklər, məsələn, qanadlı həşəratlar ilə qidalanır. Onlar ultrasonik dalğalar vasitəsilə qurbanlarını tapırlar. Bu yarasaların əsas qida qaynaqları böcəklər və digər kiçik həşəratlardır. Onlar gecə boyunca havada sərbəst uçaraq böcəkləri tuturlar və yüksək sürətlə uçaraq özlərini yönləndirirlər.&lt;ref name=&quot;Leach1821&quot;&gt;{{cite journal |last1=Leach |first1=William Elford |title=IX. The Characters of seven Genera of Bats with foliaceous Appendages to the Nose |journal=Transactions of the Linnean Society of London |date=1821 |volume=13 |pages=73–82 |doi=10.1111/j.1095-8339.1821.tb00056.x |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/28930 |issn=1945-9432 |archive-date=2021-06-02 |access-date=2025-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215204/https://www.biodiversitylibrary.org/part/28930 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Nyctophilus geoffroyi sosial cəhətdən aktiv olan bir növdür. Onlar bir çoxu kiçik koloniyalarda yaşayıb gecə ərzində çox sayda böcək ovlayırlar. Bu yarasalar həm də çox vaxt yuvalarını və qərarlaşdıqları sahələri kollektiv olaraq seçirlər. Onlar günün bir hissəsini ağaclarda və ya mağaralarda istirahət edərək keçirirlər və yalnız gecə saatlarında aktivləşirlər.&lt;ref name=&quot;Menkhorst2001&quot;&gt;{{cite book|last=Menkhorst|first=Peter|title=A Field Guide to the Mammals of Australia|url=https://archive.org/details/fieldguidetomamm0000menk|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=Melbourne|page=[https://archive.org/details/fieldguidetomamm0000menk/page/268 269]}}&lt;/ref&gt;

Nyctophilus geoffroyinin mövcudluğuna təsir edən əsas təhlükə yaşayış sahələrinin məhv olması və qida mənbələrinin azalmasıdır. Meşələrin kəsilməsi və şəhər sahələrindəki artan inkişaf, bu növün populyasiyasını təsir edə bilər. Bununla belə, bu yarasa növü, ümumilikdə, qoruma altında olan və ya təhdid olunmayan heyvanlar arasında yer alır. Geoffroy yarasası, gecə aktivliyi ilə tanınan və avstraliyanın xüsusilə tropik bölgələrində yaşayan maraqlı bir yarasa növüdür. Onlar ətraf mühitin balansını qoruyan önəmli ekoloji funksiyalar yerinə yetirirlər və bu səbəbdən də onların qorunması ekosistem üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref name=&quot;iucn&quot;&gt;{{cite iucn |author=Lumsden, L.F. |author2=Reardon, T.B. |author3=Broken-brow, J. |author4=Armstrong, K.N. |year=2021 |amends=2020 |title=''Nyctophilus geoffroyi'' |volume=2021 |article-number=e.T15003A209533561 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T15003A209533561.en |access-date=20 December 2023}}&lt;/ref&gt;
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Nyctophilus geoffroyi}}
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya: Hamarburunlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:1821-ci ildə təsvir edilən məməlilər]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın endemik heyvanları]]</text>
      <sha1>lerm55ywd6rnbl0x5etn3ai0zjzv6xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minhəcüs-Sünnə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953106</id>
    <revision>
      <id>9015252</id>
      <parentid>8535555</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="ic9szto6qybzfx2mhi0xvb8qg9jlsrx" xml:space="preserve">{{Kitab}}

'''Minhəcüs-Sünnə''' ({{Dil-ar|منهاج السنّة}}) — &quot;Minhəcül-Kərəmə&quot; adlı əsərə yazılmış rəddiyyə.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Sələfilik|sələfi]] düşüncənin banisi olan müsəlman alim [[İbn Teymiyyə|İbn Teymiyyədir]].

== Əsər ==

=== Adı ===
Əsərin tam adı &quot;''Minhəcüs-Sünnətin-nəbəviyyə fi nəqdi kəlamiş-Şiə vəl-Qədəriyyə''&quot;dir. Əsər bəzi mənbələrdə &quot;Rəd alər-Rəvafiz fil-imamə alə İbn Mütəhhər&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Səfədi |title=əl-Vəfi |year=1962 |volume=VII |location=[[Visbaden]] |pages=26 |language=ar}}&lt;/ref&gt; &quot;Minhəcüs-Sünnətin-nəbəviyyə fi nəqdi kəlamiş-Şiyə vəl-Qədəriyyə&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Çələbi |first=Katib |title=Kəşfüz-Zünun |year=1941-1943 |volume=II |location=[[İstanbul]] |pages=1872 |language=ar}}&lt;/ref&gt; &quot;Minhəcül-itidəl fi nəqdi kəlami əhlir-Rəfz vəl-itizəl&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İsmayıl paşa |first=Bağdadlı |title=İzahul-məknun |year=1945-1947 |volume=II |location=İstanbul |pages=585 |language=ar}}&lt;/ref&gt; kimi adlarla da qeyd edilmişdir.

=== Qələmə alınma məqsədi ===
İbn Teymiyyə əsərini qələmə alma məqsədini açıqlayarkən qeyd edir ki, [[Əhli-Sünnə|Əhli-Sünnəyə]] mənsub bir qrup şəxs ona [[Şiəlik|şiə]] alimlərindən biri tərəfindən yazılmış, [[On iki imam şiəliyi|İmamiyyə]] məzhəbini təşviq edən və dini bilikləri kifayət qədər olmayan dövlət adamlarına təsir göstərə biləcək məzmunlu bir kitab təqdim etmişdir. Həmin şəxslər, zahirdə müsəlman kimi görünən, lakin əslində [[Batinilik|Batini]] meyilli olan bəzi kəslərin bu görüşlərin yayılmasına fəal şəkildə dəstək verdiklərini də bildirmişlər. Onlar xüsusilə [[Elxanilər|Elxani]] hökmdarı [[Olcaytu|Olcaytu xanın]] şiə baxışlarına yönəlməsində sözügedən kitabın mühüm rol oynadığını vurğulayaraq, İbn Teymiyyədən bu əsərə qarşı elmi bir rəddiyyə yazmasını xahiş etdiklərini ifadə etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Teymiyyə |title=Minhəcüs-Sünnə |year=1986 |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=4-8, 21 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

Bununla yanaşı, Olcaytu xanla yaxın münasibətlər qurmuş, şiəlik tərəfdarı kimi tanınan Məkkə əmiri Humeydə ilə İbn Teymiyyə arasında baş vermiş elmi-ideoloji mübahisənin də bu əsərin yazılmasına zəmin hazırladığı qeyd edilməlidir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yavuz |first=Saleh S. |date=2020 |title=Minhâcü's-Sünne |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/minhacus-sunne |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208063736/https://islamansiklopedisi.org.tr/minhacus-sunne |archive-date=2025-12-08 |access-date=2026-01-09 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt;

=== Məzmunu ===
İbn Teymiyyənin ifadələrindən əsərin hicri 710-cu (1310) il ətrafında yazıldığı məlum olur. Əsərin möhtəviyyatı &quot;Minhəcül-Kərəmə&quot;yə uyğun olaraq, bir müqəddimə ilə altı fəsildən (bölmədən) ibarətdir. Əsərdə şiə alimi [[Əllamə Hilli|İbnül-Mütəhhərin]] toxunduğu mövzulara tək-tək toxunularaq, irəli sürülən iddialar əqli və nəqli dəlillərlə cavablandırılır və bu minvalda mövzu ilə dolaylı şəkildə əlaqəli olan bəzi məsələlər haqqında da məlumatlar verilir. Əsər sistemli bir quruluşa sahib deyildir. Əsərdə şiəlik ilə bağlı dəyərləndirmələr də mövcud. Əsərdə İbnül-Mütəhhərin müqəddiməsində irəli sürdüyü iddialar da rədd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Əlyazma və nəşrləri ===
Əsərinin Süleymaniyyə (Rəisül-küttab Mustafa Əfəndi, nömrə 559, baş tərəfdən əskik) və Nuru Osmaniyyə (nömrə 2138) kitabxanalarında əlyazma nüsxələri mövcuddur.

Əsərin müxtəlif nəşrləri həyata keçilirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sərkis |title=Mucəm |year=1928-1930 |location=[[Qahirə]] |pages=59 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Sünni ədəbiyyatı]]</text>
      <sha1>ic9szto6qybzfx2mhi0xvb8qg9jlsrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soma kömür mədəni faciəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953687</id>
    <revision>
      <id>9015090</id>
      <parentid>8435480</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27708" sha1="445mi5hso8xqaxe6w92w1hs69jp8y6a" xml:space="preserve">{{Hadisə|saat=15:10 ([[Doğu Avrupa Saati|DAS]])|yer=[[Soma]], [[Manisa]], [[Türkiye]]|koordinatlar={{Koordinat|39|4|37.90|N|27|31|30.93|E|type:landmark|display=inline,title}}}}

'''Soma kömür mədənində baş verən fəlakət - ''' 13 may 2014-cü ildə [[Türkiyə]]nin [[Manisa]] əyalətinin [[Soma]] rayonundakı kömür mədənində baş verən yanğın nəticəsində 301 mədənçinin ölümü ilə nəticələnən mədən qəzası idi. Fəlakət Türkiyə Respublikası tarixində ən ölümcül sənaye və [[mədən]] qəzası. Qəzanın Soma Holdinqin törəmə şirkəti olan Soma Kömür Mədən A.Ş. tərəfindən idarə olunan mədəndə elektrik avadanlıqlarından qaynaqlandığı ehtimal edilir. Yanğın növbə dəyişikliyi zamanı baş vermiş və partlayış zamanı 787 işçi torpağın altında qalmışdır. 17 may 2014-cü ildə ümumilikdə 301 nəfərin həyatını itirdiyi və içəridə heç kimin qalmadığı üçün xilasetmə əməliyyatlarının başa çatdığı açıqlandı.

Türkiyədə mədənçilər 2013-cü ilin sonunda ölkədəki təhlükəli iş şəraitinə etiraz etdilər və [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] fəlakət baş verməzdən cəmi iyirmi gün əvvəl sözügedən mədənin təhlükəsizliyinin araşdırılması təklifini rədd etmişdi. Fəlakətdən sonra Türkiyədə üç günlük milli matəm elan edildi. İctimaiyyət faciəyə müxtəlif cür reaksiya verdi və Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan Somada etirazlarla qarşılandı. Bundan əlavə, [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]nda iki günlük, [[Pakistan]]da isə bir günlük milli matəm elan edilmişdi.

== Arxa plan ==
Təhlükəsizlik səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən mədən qəzalarının tez-tez baş verdiyi Türkiyədə rəsmi statistikaya görə, 1941-ci ildən bəri 3000-dən çox mədənçi qəzalarda həyatını itirib.&lt;ref name=&quot;telegraph 1&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Mayıs 2014 |title=Hundreds of miners trapped after explosion in Turkish coal mine |work=[[The Daily Telegraph]] |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/10828189/Hundreds-of-miners-trapped-after-explosion-in-Turkish-coal-mine.html |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514014534/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/10828189/Hundreds-of-miners-trapped-after-explosion-in-Turkish-coal-mine.html |archive-date=14 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; 2012-ci ildə mədənlə əlaqəli qəzalarda 78 mədənçi, 2013-cü ildə isə 95 mədənçi həlak olub. Bu qəzaya qədər Türkiyə mədənçilik tarixində ən ölümcül qəza 1992-ci ildə baş verən Kozlu kömür mədənində baş verən fəlakət olub və nəticədə 263 mədənçi həlak olub.&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{Cite news |date=14 Mayıs 2014 |title=Turkey Coal Mine Explosion Kills More Than 200 |work=[[The Wall Street Journal]] |url=http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304536104579560201445492522 |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516060255/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304536104579560201445492522 |archive-date=16 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt;

2013-cü ilin noyabr ayında [[Zonquldak]]da yüzlərlə mədənçi işlədikləri mədənin içərisində barrikadalar quraraq iş şəraitlərinə etiraz etdilər.&lt;ref name=&quot;telegraph 1&quot;/&gt;

2013-cü ilin oktyabr ayında [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası|Respublika Xalq Partiyasının]] millət vəkilləri tərəfindən hazırlanmış və [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|Milliyyətçi Hərəkat Partiyası]] və [[Barış və Demokratiya Partiyası|Sülh və Demokratiya Partiyasının]] millət vəkilləri tərəfindən dəstəklənən, 60 millət vəkilinin imzası ilə Somadakı mədən qəzalarını araşdırmaq üçün parlament istintaq komitəsinin yaradılmasını təklif edən parlament təklifi 29 apreldə [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]nin gündəliyinə gətirildi, lakin [[Ədalət və İnkişaf Partiyası]]nın millət vəkillərinin səsləri ilə rədd edildi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;&gt;{{Cite news |date=14 Mayıs 2014 |title=Meclis Soma'yı 'araştırmayı' 29 Nisan'da reddetti |work=[[Radikal (gazete)|Radikal]] |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/meclis_somayi_arastirmayi_29_nisanda_reddetti-1191922 |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514184232/http://www.radikal.com.tr/turkiye/meclis_somayi_arastirmayi_29_nisanda_reddetti-1191922 |archive-date=14 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;&gt;{{Cite news |date=14 Mayıs 2014 |title=Soma önergesi 20 gün önce böyle reddedilmiş |work=[[Zaman (gazete)|Zaman]] |url=http://www.zaman.com.tr/gundem_soma-onergesi-20-gun-once-boyle-reddedilmis_2217215.html |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514184938/http://www.zaman.com.tr/gundem_soma-onergesi-20-gun-once-boyle-reddedilmis_2217215.html |archive-date=14 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt;

Soma Eynez bölgəsindəki mədən 2009-cu ilin sentyabr ayında Ciner Qrupundan Soma Coal Enterprises Inc. tərəfindən satın alınıb. Əmək və Sosial Təminat Nazirliyinin açıqladığı məlumata görə, Soma Coal Enterprises Inc. 2012-ci ildə iki dəfə, 2013-cü ildə iki dəfə və 13, 14, 17 və 18 mart 2014-cü il tarixlərində əməyin mühafizəsi və təhlükəsizliyi baxımından yoxlanılıb və heç bir qanunvericiliyin pozulması aşkar edilməyib. Bildirilib ki, 25 iyul 2013-cü ildən bəri iş yerində 9 əməyin mühafizəsi üzrə mütəxəssis və 3 iş yeri həkimi çalışır.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

Energetika naziri [[Taner Yıldız]] 2013-cü ilin iyul ayında eyni şirkətin fərqli bir mədənin açılışını etmiş və bunun nümunəvi bir əməliyyat olduğunu bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;

== Qəza və xilasetmə əməliyyatları ==
[[Fayl:Soma_mine_disaster30.JPG|thumb|244x244px|Soma Coal Enterprises Inc.-ə məxsus mədənin ventilyasiya(havalandirma) girişi.]]
Kömür mədənində növbə dəyişikliyi zamanı təxminən saat 15:10-da 787 işçinin olduğu mədənin girişindən 400 metr aşağıda yanğın baş verdi. Hadisənin elektrik panelindən qaynaqlandığı düşünülür.&lt;ref name=&quot;DM 787&quot;&gt;{{Cite news |last=Thornhill |first=Ted |date=15 Mayıs 2014 |title=Mass funerals for the dead of the Turkey mining disaster as fury mounts at Prime Minister’s aide who kicked mourner |work=The Daily Mail |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2629101/Hope-fades-150-trapped-miners-fire-STILL-burns-mile-underground-Turkish-coalmine.html |access-date=15 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515172146/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2629101/Hope-fades-150-trapped-miners-fire-STILL-burns-mile-underground-Turkish-coalmine.html |archive-date=15 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; Mədənin 2 kilometr dərinliyində, çıxışa yaxın olan işçilər çıxmağı bacardılar. Lakin yanğın səbəbindən təxminən 300 işçi 800 metr dərinlikdə ilişib qalmışdı.&lt;ref name=&quot;Olay1&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Mayıs 2014 |title=Enerji Bakanı Yıldız: 201 ölü 80 yaralı |publisher=[[Euronews]] |url=http://tr.euronews.com/2014/05/13/somada-maden-faciasi17-olu-200den-fazla-kayip-/ |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515131547/http://tr.euronews.com/2014/05/13/somada-maden-faciasi17-olu-200den-fazla-kayip-/ |archive-date=15 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; Yanğın nəticəsində mədənin ətrafı zəhərli tüstü ilə dolmuşdu.&lt;ref name=&quot;Olay&quot;&gt;{{Cite news |date=14 Mayıs 2014 |title=Soma'da facia |publisher=''[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]'' |url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26414025.asp |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515143450/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26414025.asp |archive-date=15 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt;

Elektrik kəsilməsi səbəbindən mədəndə liftlər işləməyib. Əvvəlcə yaxınlıqdakı mədəndən xilasetmə qrupu xilasetmə əməliyyatına başlayıb. Ətraf əyalətlərdən gücləndirilmiş qüvvələrlə birlikdə xilasetmə işlərinə ümumilikdə 27 təcili yardım maşını, 3 xilasetmə qrupu və 1 vertolyot cəlb edilib.&lt;ref name=&quot;Olay1&quot;/&gt; Hadisəni eşidən işçilərin qohumları mədənə gəliblər. Xilas olmağı bacaran təxminən 30 işçi xəstəxanaya yerləşdirilib. İşçilərin köməksiz qaldığı qalereyalara təmiz hava verilib. Bu vaxt Mədən İşçiləri Həmkarlar İttifaqının Egey Bölgəsi şöbəsinin rəhbəri Tamer Küçükgençay belə bir açıqlama verib: &quot;Yanğın mümkün qədər tez söndürülməlidir. İşçilərə təmiz hava təmin etmək üçün də işlər görülür. Mədənə təmiz hava vurulur. Yanğın içəridəki oksigeni tükəndirdiyindən işçilər çətinlik çəkirlər. Onların əleyhqazları var, amma onların da ömrü məhduddur.&quot; &lt;ref name=&quot;Olay&quot;/&gt;

Fəlakət və Təcili Yardım İdarəetmə Mərkəzi saat 23:00 radələrində ölənlərin sayının 17, yaralıların sayının isə 11 olduğunu bildirdi. Manisa meri Cengiz Ergün ölənlərin sayının 157 olduğunu açıqlayıb. Səhər saat 03:20-də Enerji naziri Taner Yıldız ölənlərin sayının 166, yaralıların sayının isə 80 olduğunu bildirib və ölənlərin sayının artmasından narahat olduqlarını əlavə edib.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Nazir Yıldız qəzada ölən işçilərin yanıqlardan deyil, yanğının yaratdığı [[Karbon monoksid|karbonmonoksit]] zəhərlənməsindən öldüklərini bildirib.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;

14 may 2014-cü il tarixində, saat 10:30 radələrində Taner Yıldız ölənlərin sayının 205-ə çatdığını, ən çox işçinin öldüyü bir fəlakətə doğru irəlilədiklərini və ölənlərin sayının yaxın saatlarda arta biləcəyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;Milliyet&quot;&gt;{{Cite news |date=14 Mayıs 2014 |title=Maalesef... En fazla işçi kaybının yaşandığı faciaya doğru gidiyoruz... |publisher=''[[Milliyet (gazete)|Milliyet]]'' |url=http://www.milliyet.com.tr/soma-da-bilanco-artiyor--gundem-1882022/ |access-date=14 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514072901/http://www.milliyet.com.tr/soma-da-bilanco-artiyor--gundem-1882022/ |archive-date=14 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; Mədən Mühəndisləri Palatasının keçmiş prezidenti Mehmet Torun [[CNN Türk|CNN Türk-]] də canlı yayımda mədəndən 250 işçinin cəsədinin çıxarıldığını, 150 işçinin hələ də aşağıda qaldığını və hadisənin səbəbinin transformatorla əlaqəli olmadığını iddia etdi.&lt;ref name=&quot;Milliyet&quot; /&gt;
[[Fayl:Soma_mine_disaster16.JPG|left|thumb|Jandarma Komando Axtarış və Xilasetmə qrupları və çevik hərəkət polisləri]]
Mədən qəzasında həyatını itirən 17 işçinin meyitinin ekspertizası ölüm səbəbinin karbonmonoksit zəhərlənməsi olduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Energetika naziri Taner Yıldız 15 may axşam saatlarında ölənlərin sayının 283-ə çatdığını açıqladı &lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; Soma Kömür Mədən Şirkəti 15 may gecəsi baş verən hadisə ilə bağlı aşağıdakı açıqlamanı verdi: &quot;Təəssüf ki, müəssisəmizdə misli görünməmiş və mühəndislik və texniki baxımdan izaholunmaz bir yanğın baş verdi. Bütün təhlükəsizlik tədbirləri görülməsinə baxmayaraq, normaldan daha sürətli yayılan yanğının səbəbi ətraflı araşdırmadan sonra məlum olacaq.&quot; &lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

16 may tarixində Soma Holdinq İdarə Heyətinin sədri Alp Gürkan mətbuat konfransı keçirdi. Gürkan qəzanın səbəbinin transformator partlaması deyil, 140 nömrəli kodda dördüncü konveyer lentində aşkarlanması mümkün olmayan həddindən artıq istiləşmə və nəticədə yaranan sürətli hava axını səbəbindən kömür közlərinin alovlanması nəticəsində yaranan yanğın olduğunu bildirdi. O, həmçinin qəza yeri ilə transformator arasında 400 metr məsafə olduğunu qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Energetika naziri Taner Yıldız mədəndə ən çox 18 işçi qaldığını və yeddi və ya üç nəfərlik qruplarda cəmi 530 xilasetmə işçisinin işlədiyini bildirdi. Yıldız içəridəki yanğının azalmasına baxmayaraq, hələ də davam etdiyini və söndürmə işlərinin davam etdirildiyini söylədi və ölənlərin sayının 302-ni keçməyəcəyini təxmin etdiyini əlavə etdi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; 17 mayda nazir Yıldız mətbuat açıqlamasında fəlakətdə ümumilikdə 301 işçinin həyatını itirdiyini və 485 işçinin xilas edildiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Elə həmin tarixdə Əmək və Sosial Təminat naziri Faruk Çelik mətbuata açıqlama verərək mərhumun ailələrinə 415 ₺ məbləğində birdəfəlik dəfn yardımı ödənişinin ediləcəyini bildirdi. O, həmçinin Əmək və Sosial Təminat Nazirliyinin müfəttişlərinin mədəndə araşdırmalara başladığını da açıqladı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

Qəzadan 11 ay sonra, 13 aprel 2015-ci ildə, ilk dinləmə tarixində, qəza gününün təhlükəsizlik kamerası görüntüləri mətbuatda dərc edildi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

== Məhkəmə mərhələsi ==
Akhisar Cumhuriyət Prokurorluğu tərəfindən başladılan istintaq çərçivəsində 8 nəfər həbs olunaraq həbsxanaya göndərilib. 37 nəfər həbs olunmadan mühakimə olunmaq üçün sərbəst buraxılıb.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; Qəzada həyatını itirən 301 işçinin &quot;qurban&quot;, ölən işçilərin birinci dərəcəli qohumları olan 214 nəfərin &quot;şikayətçi&quot;, tüstüdən təsirlənən 161 işçinin isə &quot;qurban şikayətçi&quot; kimi qeyd edildiyi iddianamə hazırlanıb. 25 noyabr 2014-cü ildə Akhisar Ağır Cinayət Məhkəməsi &quot;qurbanların və şahidlərin ifadələrinin natamam alınması və şübhəlilərə qarşı irəli sürülən ittihamlarla bağlı dəlillərin kifayət qədər dəqiqləşdirilməməsi&quot; səbəbindən ittihamnaməni yenidən baxılması üçün prokurorluğa geri göndərib.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Yenidən işlənmiş ittiham aktı 26 fevral 2015-ci ildə Akhisar Ağır Cinayət Məhkəməsinə geri göndərildi &lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Çatışmazlıqları aradan qaldırılmış sənəd 2 mart 2015-ci ildə Akhisar Ağır Cinayət Məhkəməsi tərəfindən qəbul edildi &lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; Məhkəmə prosesi 13 aprel 2015-ci ildə 45 təqsirləndirilən şəxsin (8 nəfər saxlanılıb və 37 nəfər azadlığa buraxılıb), 162 zərərçəkmişin, 487 mərhum şikayətçinin və 436 şahidin iştirakı ilə başladı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

Məhkəmələrin keçiriləcəyi yer kimi Somaya ən yaxın ağır cinayət məhkəməsinin yerləşdiyi Akhisar seçildi. Bu iş üçün Akhisar bələdiyyəsinə məxsus Bülent Ciğeroğlu Mədəniyyət Mərkəzi Zalının icarəyə götürüldüyü və məhkəmələrə hazırlıq üçün 1,5 milyon lirə xərcləndiyi açıqlandı. Bu prosesdə təxminən 1000 polis əməkdaşı cəlb edilərək təhlükəsizlik tədbirləri görüldü.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

İlk dinləmədə 8 həbsdə olan təqsirləndirilən şəxs təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar səbəbindən məhkəməyə gətirilməyib və saxlanıldıqları Əliağa Şakran Həbsxanasından videokonfrans vasitəsilə əlaqə saxlanılıb.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Məhkəmə iclasında mədənçilərin qohumları təqsirləndirilən şəxslərin məhkəməyə gətirilməməsinə etiraz ediblər. Bundan sonra məhkəmə həbsdə olan təqsirləndirilən şəxslərin məhkəməyə gətirilməsi və işin 15 aprelə qədər təxirə salınması barədə qərar qəbul edib &lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;genc&quot;&gt;{{Cite news |date=11 Temmuz 2018 |title=Soma davası sona erdi |language=İngilizce |work=140journos |url=https://140journos.com/soma-davas%C4%B1nda-sona-dogru-86066939b203 |access-date=13 Mayıs 2020}}{{Ölü keçid}}&lt;/ref&gt;

15 apreldə keçirilən məhkəmə iclasında cavabdehlər məsuliyyəti rədd etdilər. Cavabdehlərdən bəziləri texniki avadanlıqların 9 ildir yoxlanılmadığını və iş üçün lazımi təlim keçmədiklərini bildirdilər. Müdafiə tərəfi hadisənin qəfil baş verdiyini iddia etsə də, iddiaçı hadisənin səbəbinin ''aşağı xərcli, yüksək mənfəətli düşüncə tərzi olduğunu iddia etdi və'' buna görə məsul olan siyasi və inzibati idarəçilərin də məsuliyyətə cəlb edilməsini tələb etdi.&lt;ref name=&quot;genc&quot;/&gt;

Məhkəmə prosesi 11 iyul 2018-ci il tarixində keçirilən 22-ci iclasla başa çatdı. Soma Kömür Müəssisələrinin sədri, baş meneceri, əməliyyat meneceri və sədr müavini də daxil olmaqla 14 təqsirləndirilən şəxs həbs cəzası aldı, 37 təqsirləndirilən şəxs isə bəraət aldı.&lt;ref name=&quot;genc&quot;/&gt; Mədənçilərin qohumları qərarı çox yüngül hesab edərək etiraz etdilər.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Təqsirləndirilən şəxslər 301 dəfə mümkün qəsdən ölümə səbəb olmaqda ittiham edildilər. Ali Məhkəmənin Baş Prokurorluğu qərardan apelyasiya şikayəti verdi. Ali Məhkəmənin 12-ci Cinayət Kollegiyası 30 sentyabr 2020-ci ildə qərarı ləğv etdi. Can Gürkan, Ramazan Doğru, Akın Çelik və İsmayıl Adalı qəsdən səhlənkarlıq nəticəsində ölümə səbəb olmaqda ittiham olunaraq həbs cəzasına məhkum edildilər.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; 9 fevral 2021-ci ildə onlar məhkəməyə qədər azadlığa buraxıldılar. Hazırda həbsdə olan təqsirləndirilən şəxs yoxdur.

[[Türkiyə Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi|Konstitusiya Məhkəməsi]] 20 yanvar 2020-ci il tarixli qərarı ilə dövlət vəzifəli şəxslər olan bəzi [[Şübhəli (hüquq)|şübhəlilərin]] istintaqına icazə verilməməsinin [[yaşamaq hüququ]]nun prosedur aspektinin pozulması olduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Yerli ===
[[Fayl:Protesters_commemorate_the_1_year_anniversary_of_the_Soma_mining_disaster,_May_10,_2015_b.jpg|right|thumb|Mədən qəzasının 1-ci ildönümündə etirazçılar, may 2015]]
Hadisədən sonra Türkiyədə 13 maydan etibarən üç günlük milli matəm elan edildi. Milli matəmlə əlaqədar olaraq ölkə daxilində və xaricdəki diplomatik nümayəndəliklərdə bayraqlar yarıya endirildi və [[Atatürkü Anma, Gənclik və İdman Bayramı|19 may Atatürkü Anma, Gənclik və İdman Günü]] şənliklərinin keçirilməməsi qərara alındı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; Fəlakətdən sonrakı gün Soma Cumhuriyət Prokurorluğu hadisədə baş verən yanğınla bağlı araşdırma başlatdı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Soma Holdinqin sahibləri Alp Gürkan və İsmət Kasapoğlunun İstanbul Texniki Universitetinin Mədənçilik Fakültəsinin Akademik Məsləhət Şurası üzvlüyündən azad edildiyi bildirildi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Türkiyənin müxtəlif bölgələrində bir çox yerdə dəbilqə və [[şam]]larla anma mərasimləri keçirildi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;

[[Türkiyə Futbol Federasiyası]] 14-15 may tarixlərində ölkə miqyasında keçirilməsi planlaşdırılan bütün həvəskar və peşəkar futbol matçlarının 3 günlük milli matəm dövrü səbəbindən daha gec tarixə təxirə salındığını açıqladı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; [[Türkiyə Basketbol Federasiyası]] basketbol liqalarında davam edən pley-off matçlarının milli matəm dövrü səbəbindən 17 maydan etibarən bərpa olunacağını bildirdi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; [[Beşiktaş PFK|Beşiktaş]] və Gençlerbirliyi, Kardemir Karabükspor və [[Sivasspor]] arasında keçiriləcək [[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]] matçlarından əldə edilən bütün bilet gəlirlərinin Somada ehtiyacı olanlara bağışlanacağı açıqlandı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; [[Qalatasaray İK|Qalatasaray]] rəsmi veb saytı vasitəsilə futbol komandasının gələcək yoldaşlıq oyunlarından əldə edilən gəlirlərin Somada ehtiyacı olan ailələrə bağışlanacağını elan etdi &lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Somaya 2 yük maşını ilə su, şorba və quru qida yardımı göndərdi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; 15 may tarixində rəsmi saytında dərc edilən açıqlamada, Fənərbaxça klub olaraq Somadan olan uşaqların təhsil xərclərini ödəyəcəklərini və yaradılacaq təqaüd fondunun əvvəlcə 5 il ərzində 100 uşağın təhsil xərclərini ödəyəcəyini və 1.800.000 Türk Lirəsi büdcəsinin ayrıldığını açıqladı.&lt;ref name=&quot;Fenerbahçe&quot;&gt;{{Cite web |date=15 Mayıs 2014 |title=Somalı Çocukların Eğitimlerini Üstleniyoruz |url=http://www.fenerbahce.org/detay.asp?ContentID=40005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012149/http://www.fenerbahce.org/detay.asp?ContentID=40005 |archive-date=5 Mart 2016 |access-date=15 Mayıs 2014 |publisher=[[Fenerbahçe SK|Fenerbahçe Spor Kulübü]]}}&lt;/ref&gt;

Türkiyənin Baş naziri [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] hadisədən bir gün sonra [[Albaniya]]ya səfərini ləğv edərək Somaya getdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Ərdoğan Soma bələdiyyəsində mətbuat üçün açıqlama verdi.&lt;ref name=&quot;basınaçıklaması&quot;&gt;{{Cite news |date=15 Mayıs 2014 |title=Başbakan Soma Belediyesi'nde konuştu |publisher=''[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]'' |url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26418784.asp |access-date=15 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517064309/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26418784.asp |archive-date=17 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; Mətbuat üçün açıqlamadan sonra bələdiyyə binasının qarşısında onu gözləyən vətəndaşlara müraciət etdi və vətəndaşlar tərəfindən etirazla qarşılandı.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;
[[Fayl:Diren_SOMA.jpg|right|thumb|241x241px|[[Antalya ili|Antalya]] vilayətinin Korkuteli rayonundakı elektrik emalatxanasının divarına &quot;SOMA üçün dirən&quot; sözləri yazılmışdı.]]
[[Türkiyə İnqilabçı Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası|DİSK]], KESK, [[Türkiyə Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı|TMMOB]] və TTB Soma fəlakəti ilə əlaqədar 3 günlük tədbirlər planı elan etdilər.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; İnternet axtarış sistemi [[Google]], fəlakətlə əlaqədar olaraq Türkiyə ana səhifəsinin aşağı hissəsində qara lent və lentin üzərində hərəkət edərkən &quot;Hamımıza başsağlığı veririk&quot; mesajı görünən şəkildə yerləşdirdi.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{Cite news |date=15 Mayıs 2014 |title=Google'dan Soma için siyah kurdele |publisher=''[[Milliyet (gazete)|Milliyet]]'' |url=http://www.milliyet.com.tr/google-dan-soma-icin-siyah-kurdele-teknoloji-1882853/ |access-date=15 Mayıs 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122109/http://www.milliyet.com.tr/google-dan-soma-icin-siyah-kurdele-teknoloji-1882853/ |archive-date=17 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; Axtarış sistemi [[Yandex]], fəlakətlə bağlı xəbərlərə asanlıqla daxil olmaq üçün ana səhifəsinə &quot;Soma mədəni&quot; bölməsi əlavə etdi.&lt;ref name=&quot;Yandex&quot;&gt;{{Cite web |last=Verdi |first=Ferhat |date=15 Mayıs 2014 |title=Yandex'ten Soma Madeni Sekmesi |url=http://shiftdelete.net/yandexten-soma-madeni-sekmesi-52420.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705050924/http://shiftdelete.net/yandexten-soma-madeni-sekmesi-52420.html |archive-date=5 Temmuz 2014 |access-date=17 Mayıs 2014 |publisher=ShiftDelete.Net}}&lt;/ref&gt; [[Dəyanət işləri üzrə rəhbərlik (Türkiyə)|Dini İşlər Başkanlığı]] rəsmi Twitter hesabında ölkə daxilindəki bütün məscidlərdə cümə namazından sonra dualar ediləcəyini açıqladı.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; [[Konstantinopol Erməni Yeparxiyası|İstanbul Erməni Patriarxlığı]] 18 mayda İstanbuldakı erməni kilsələrində keçiriləcək bazar günləri ibadətləri zamanı həyatını itirənlər və yaralananlar üçün dualar ediləcəyini açıqladı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Türkiyədə fəaliyyət göstərən on bank fəlakətdə həyatını itirənlərin kredit borclarını silmək qərarına gəldi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Müjdat Gezen İncəsənət Mərkəzinin rəsmi saytında dərc olunmuş başsağlığı mesajında, faciədə atalarını itirən və incəsənət təhsili almaq istəyən uşaqlara və gənclərə təqaüd veriləcəyi açıqlandı.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; [[İstanbul KVK|İstanbul Voleybol Klubu]] faciədən sonra ilk rəsmi matçına üzərində #SOMA yazılmış qara formalar geyinərək çıxdı. Matçdan sonra bu formalar hərracda satıldı və əldə edilən gəlir Soma mədənində baş verən fəlakətdə atasını itirən bir uşağın təhsilinə töhfə vermək üçün göndərildi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;

Ankaranın Kızılay rayonunda Soma mədən faciəsinə qarşı nümayiş keçirən və [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]nə yürüş etmək istəyən etirazçılara polis müdaxilə etdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; [[İstanbul]]un Tünel rayonunda polis [[Qalatasaray (Bəyoğlu)|Qalatasaray meydanında]] Soma faciəsinə etiraz etmək üçün şüarlar və pankartlarla [[Taksim meydanı]]na yürüş etmək istəyən bir qrupa müdaxilə etdi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; [[Boliviya]], [[Kuba]] və [[Venesuela]]dakı mədənçilər Soma faciəsindən sonra bir günlük tətil və üç günlük matəm elan etmək qərarına gəldilər.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; [[İzmir]]də 17 may gecəsi çox sayda çevik hərəkət polisi üç [[TOMA|su topu]] maşını ilə birlikdə Somada həyatını itirənlər üçün toplaşan və Talatpaşa Bulvarındakı Kıbrıs Şehitleri girişini bağlayan bir qrup etirazçıya müdaxilə etdi.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; Tələbələr Soma faciəsinə İstanbul Texniki Universitetinin Mədənçilik Fakültəsinin qarşısında etiraz etdilər. Etirazlar həmçinin İstanbulun [[Levent]] rayonundakı mədəni işlədən Soma Holdinqin ofisinin qarşısında da keçirildi.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt;

Soner Canözer Soma fəlakətinə həsr olunmuş &quot; ''Hayalperest'' &quot; albomuna &quot;Soma Ağıdı&quot; mahnısını daxil etmişdir.

=== Beynəlxalq ===
Qəzadan sonra müxtəlif ölkələrin bir çox prezidentləri və xarici işlər nazirləri qəzada həlak olanlar üçün Türkiyə hökumətinə başsağlığı verdilər.&lt;ref name=&quot;AA&quot;&gt;{{Cite web |date=14 Mayıs 2014 |title=Liderler Türkiye'nin yasını paylaşıyor |url=http://www.aa.com.tr/tr/haberler/328033--avrupa-konseyi-genel-sekreteri-jaglanddan-taziye |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517225001/http://www.aa.com.tr/tr/haberler/328033--avrupa-konseyi-genel-sekreteri-jaglanddan-taziye |archive-date=17 Mayıs 2014 |access-date=17 Mayıs 2014 |publisher=AA |language=}}&lt;/ref&gt; Avropa basketbol konfederasiyası olan [[FİBA Avropa|FIBA Europe]], 16 mayda oynanılacaq [[Avroliqa|Avroliqanın Dördlük]] Final oyunlarından əvvəl Somada həyatını itirən işçilərin xatirəsinə bir dəqiqəlik sükut elan ediləcəyini açıqladı &lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt; 16 mayda oynanacaq Dördlük Final matçından əvvəl bir dəqiqəlik sükut elan edildi və bu müddətdə tribunadakı azarkeşlər [[Türkiyə bayrağı|Türkiyə bayraqlarını]] nümayiş etdirdilər.&lt;ref name=&quot;Zaman&quot;/&gt; [[İspaniya]]nın ən yüksək səviyyəli futbol liqası komandalarından biri olan [[La Liqa]]nın [[Atletiko Madrid FK|Atletiko Madrid klubu]] həftə sonu [[Barselona FK|Barselona]] ilə oyunda Soma üçün dəstək köynəkləri geyinəcəklərini açıqladı.&lt;ref name=&quot;Radikal&quot;/&gt;

== Mənbə ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2014-cü ildəki fəlakətlər]]
[[Kateqoriya:2014-cü ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:Türkiyədəki yanğınlar]]
[[Kateqoriya:Soma tarixi]]
[[Kateqoriya:Yoxlanılmamış tərcümə ehtiva edən səhifələr]]</text>
      <sha1>445mi5hso8xqaxe6w92w1hs69jp8y6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Leon9219</title>
    <ns>2</ns>
    <id>956922</id>
    <revision>
      <id>9015323</id>
      <parentid>9014038</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>9015323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="bkaar2wcooyidzmaopt8xaafl7u6x6e" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;#798081&quot;&gt;İstifadəçi:&lt;/font&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;c9a227&quot;&gt;''Leon9219''&lt;/font&gt;}}
{{İstifadəçi məlumatı 3
|istifadəçi adı = 👤Leon9219
| tam_adı = ''Eşqin Məmmədov''
| əsl_adı = Eşqin
| ölkə = {{AZE}}
| milliyyət = [[azərbaycanlı]]
| doğum_tarixi = 19.08.1992
| doğum_yeri = [[Qazax]]
| vikipediyada fəaliyyət ili = 05.01.2026
| haqqında = {{İstifadəçi/Leon9219/userboxlar}}
| şəkil = Eshgin.jpg
| peşəsi = [[Fayl:Wikipedia extended confirmed.svg|18x18px]][[Vikipediya:Təcrübəli istifadəçilər|Təcrübəli istifadəçi]]{{Təcrübəli istifadəçi topicon}}
| təşkilatı = 🏛️[[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iremb.anas.az/users_profile/1470/4/ |title=Eşqin Məmmədov |author= |date= |website=iremb.anas.az |publisher=AMEA İnsan Resursları və Elmmetrik Bazası |language=az |access-date= 15 iyul 2026 |archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;
| maraqlarım = {{İstifadəçi/Leon9219/maraqlar}}
| E-mail = [[Fayl:Gmail icon (2020).svg|15x15px]] {{no spam|eshgin.mii|gmail.com}}
| instagram = [[Fayl:Instagram-Gradient-Logo-PNG.png|15x15px]] [https://www.instagram.com/eshgin.mammadov eshgin.mammadov]
}}

{{Committed identity|4ba15e7d090565aef13b610af1720370082dab78923e20b7420393bb13a9ee1cb30042c915d5cbfe8498837dc1e51e4e41f63e32f4e262370919c4c9d27bdbdc}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı vikipediyaçılar]]</text>
      <sha1>bkaar2wcooyidzmaopt8xaafl7u6x6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarıbaş kənd məscidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>963329</id>
    <revision>
      <id>9015254</id>
      <parentid>8481202</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <origin>9015254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5188" sha1="rqlaot8ihl401kl8s0xqplpe5xhc6gd" xml:space="preserve">

{{Tarixi abidə
|adı                      = Sarıbaş kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = 
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://frameworks.e-qanun.az/2/f_2847.html 4567]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi 
  |Azərbaycan
  |label=Sarıbaş kənd məscidi|label_size=100 |lat=41.523350
  |long=47.074518
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=255 |float=center |caption= 
  }}
}}

'''Sarıbaş kənd məscidi''' — 1591-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun [[Sarıbaş (Qax)|Sarıbaş]] kəndində tikilmiş məscid. [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==

Sarıbaş kənd məscidi 1591-ci ildə Sarıbaş kəndində tikilib. Məscid 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qaxın Sarıbaş kəndindəki “Qədim məscid” bərpa olunur |url=https://apa.az/medeniyyet/xeber_saribas_kendindeki____qedim_mescid___in_berp_-481796 |access-date=2026-02-05 |website=Apa.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 

[[Aprel işğalı|Sovet işğalından]] sonra 1928-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda]] rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar.{{sfn|Yunusov|2004|p=140}} Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}} Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Sarıbaş kənd məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |archive-date=2022-08-12 |access-date=2026-01-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mədəniyyət sahəsində elektron məlumat sistemi |url=https://regex.mct.az/az/monview/334/4440/Haci_Tapdiq_mescidi |access-date=2026-02-05 |website=regex.mct.az}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olan məscid bərpa olunub və 2019-cu ildə dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Məmmədova |first=Bədircahan |date=2020 |title=İlisu, Ağçay və Sarıbaş kəndlərində yeni tədqiqatlar |url=http://www.anl.az/down/meqale/dovlet_ve_din/2020/4/09(meqale).pdf |journal=[[Dövlət və Din (jurnal)]] |volume=4 |issue=67 |pages=91}}&lt;/ref&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

{{Azərbaycan məscidləri}}
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>rqlaot8ihl401kl8s0xqplpe5xhc6gd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015367</id>
      <parentid>9015254</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5467" sha1="ichlvqpd58z9boco71ko527c57y23u2" xml:space="preserve">

{{Tarixi abidə
|adı                      = Sarıbaş kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = 
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://frameworks.e-qanun.az/2/f_2847.html 4567]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi 
  |Azərbaycan
  |label=Sarıbaş kənd məscidi|label_size=100 |lat=41.523350
  |long=47.074518
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=255 |float=center |caption= 
  }}
}}

'''Sarıbaş kənd məscidi''' — 1591-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun [[Sarıbaş (Qax)|Sarıbaş]] kəndində tikilmiş məscid. [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==

Sarıbaş kənd məscidi 1591-ci ildə Sarıbaş kəndində tikilib. Məscid 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qaxın Sarıbaş kəndindəki “Qədim məscid” bərpa olunur |url=https://apa.az/medeniyyet/xeber_saribas_kendindeki____qedim_mescid___in_berp_-481796 |access-date=2026-02-05 |website=Apa.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 

[[Aprel işğalı|Sovet işğalından]] sonra 1928-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda]] rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar.{{sfn|Yunusov|2004|p=140}} Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}} Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Sarıbaş kənd məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |archive-date=2022-08-12 |access-date=2026-01-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mədəniyyət sahəsində elektron məlumat sistemi |url=https://regex.mct.az/az/monview/334/4440/Haci_Tapdiq_mescidi |access-date=2026-02-05 |website=regex.mct.az}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olan məscid bərpa olunub və 2019-cu ildə dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Məmmədova |first=Bədircahan |date=2020 |title=İlisu, Ağçay və Sarıbaş kəndlərində yeni tədqiqatlar |url=http://www.anl.az/down/meqale/dovlet_ve_din/2020/4/09(meqale).pdf |journal=[[Dövlət və Din (jurnal)]] |volume=4 |issue=67 |pages=91}}&lt;/ref&gt; 

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]
* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

{{Azərbaycan məscidləri}}
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>ichlvqpd58z9boco71ko527c57y23u2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015403</id>
      <parentid>9015367</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5474" sha1="s63mv7za0n4ilac5nqtegb4e8lrkbcd" xml:space="preserve">

{{Tarixi abidə
|adı                      = Sarıbaş kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = 
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://frameworks.e-qanun.az/2/f_2847.html 4567]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi 
  |Azərbaycan
  |label=Sarıbaş kənd məscidi|label_size=100 |lat=41.523350
  |long=47.074518
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=255 |float=center |caption= 
  }}
}}

'''Sarıbaş kənd məscidi''' — 1591-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun [[Sarıbaş (Qax)|Sarıbaş]] kəndində tikilmiş məscid. [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==

Sarıbaş kənd məscidi 1591-ci ildə Sarıbaş kəndində tikilib. Məscid 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qaxın Sarıbaş kəndindəki “Qədim məscid” bərpa olunur |url=https://apa.az/medeniyyet/xeber_saribas_kendindeki____qedim_mescid___in_berp_-481796 |access-date=2026-02-05 |website=Apa.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 

[[Aprel işğalı|Sovet işğalından]] sonra 1928-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda]] rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar.{{sfn|Yunusov|2004|p=140}} Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}} Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Sarıbaş kənd məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |archive-date=2022-08-12 |access-date=2026-01-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mədəniyyət sahəsində elektron məlumat sistemi |url=https://regex.mct.az/az/monview/334/4440/Haci_Tapdiq_mescidi |access-date=2026-02-05 |website=regex.mct.az}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olan məscid bərpa olunub və 2019-cu ildə dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Məmmədova |first=Bədircahan |date=2020 |title=İlisu, Ağçay və Sarıbaş kəndlərində yeni tədqiqatlar |url=http://www.anl.az/down/meqale/dovlet_ve_din/2020/4/09(meqale).pdf |journal=[[Dövlət və Din (jurnal)]] |volume=4 |issue=67 |pages=91}}&lt;/ref&gt; 

== Həmçinin bax ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]
* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

{{Azərbaycan məscidləri}}
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>s63mv7za0n4ilac5nqtegb4e8lrkbcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015427</id>
      <parentid>9015403</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5522" sha1="7fquobkg40rl4xsbmj93bfa2puhcm83" xml:space="preserve">

{{Tarixi abidə
|adı                      = Sarıbaş kənd məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = 
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|tikilmə_tarixi           = 
|üslubu                   = 
|vəziyyəti                = 
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [https://frameworks.e-qanun.az/2/f_2847.html 4567]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi 
  |Azərbaycan
  |label=Sarıbaş kənd məscidi|label_size=100 |lat=41.523350
  |long=47.074518
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=255 |float=center |caption= 
  }}
}}

'''Sarıbaş kənd məscidi''' — 1591-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun [[Sarıbaş (Qax)|Sarıbaş]] kəndində tikilmiş məscid. [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==

Sarıbaş kənd məscidi 1591-ci ildə Sarıbaş kəndində tikilib. Məscid 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qaxın Sarıbaş kəndindəki “Qədim məscid” bərpa olunur |url=https://apa.az/medeniyyet/xeber_saribas_kendindeki____qedim_mescid___in_berp_-481796 |access-date=2026-02-05 |website=Apa.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 

[[Aprel işğalı|Sovet işğalından]] sonra 1928-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda]] rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar.{{sfn|Yunusov|2004|p=140}} Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}} Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.{{sfn|Yunusov|2004|p=141}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ələsgərova |first=Nəsrin |date=2005-01-15 |title=Ислам в Азербайджане: история и современность {{!}} Heinrich Böll Stiftung {{!}} Tbilisi - South Caucasus Region |url=https://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913112854/http://ge.boell.org/en/2005/01/16/islam-v-azerbaydzhane-istoriya-i-sovremennost |archive-date=2019-09-13 |access-date=2024-09-04 |website=ge.boell.org |language=ru}}&lt;/ref&gt; Sarıbaş kənd məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |archive-date=2022-08-12 |access-date=2026-01-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mədəniyyət sahəsində elektron məlumat sistemi |url=https://regex.mct.az/az/monview/334/4440/Haci_Tapdiq_mescidi |access-date=2026-02-05 |website=regex.mct.az}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olan məscid bərpa olunub və 2019-cu ildə dindarların istifadəsinə verilib.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Məmmədova |first=Bədircahan |date=2020 |title=İlisu, Ağçay və Sarıbaş kəndlərində yeni tədqiqatlar |url=http://www.anl.az/down/meqale/dovlet_ve_din/2020/4/09(meqale).pdf |journal=[[Dövlət və Din (jurnal)]] |volume=4 |issue=67 |pages=91}}&lt;/ref&gt; 

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org]
* {{cite book |last=Yunusov |first=Arif |url=http://anl.az/el/y/232820.pdf |title=Azərbaycanda İslam |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-2-5 |location=[[Bakı]] |page=364 |language=az |ref={{SfnRef|Yunusov|2004}} |author-link=Arif Yunusov |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}

{{Azərbaycan məscidləri}}
[[Kateqoriya:Qax rayonunun məscidləri]]</text>
      <sha1>7fquobkg40rl4xsbmj93bfa2puhcm83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirto Uzuni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978830</id>
    <revision>
      <id>9015530</id>
      <parentid>8982858</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>57 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56646" sha1="4o4hptw67iofbgpovfgq9gkiyaaz5v8" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı              = Mirto Artan Uzuni
 |şəkil            = Houston Dynamo vs Austin (Apr 2025) 01 (cropped).jpg
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = Uzuni 2025-ci ildə Ostin klubunda
 |ləqəbi           = 
 |doğum tarixi     = {{Doğum tarixi və yaşı|1995|5|31|df=y}}
 |doğum yeri       = Berat, Albaniya
 |vətəndaşlığı     = {{bayraq|Albaniya}} Albaniya
 |boyu             = 1.78 m
 |çəkisi           = 
 |əsas ayağı       = 
 |mövqeyi          = hücumçu, sol cinah hücumçusu
 |komanda          = Ostin
 |nömrəsi          = 10
 |vəzifəsi         = 
 |gənclər klubları = {{idman karyerası
   |2012—2013|Tomori|
 }}
 |klublar          = {{idman karyerası
  |2013—2015|Tomori|23 (3)
  |2015—2017|Apoloniya|69 (22)
  |2017—2018|Laçi|38 (11)
  |2018—2020|Lokomotiva|61 (16)
  |2020—2022|Ferentsvaroş|42 (19)
  |2022—2025|Qranada|105 (49)
  |2025—    |Ostin|35 (8)
 }}
 |milli yığma      = {{idman karyerası
   |2015—2016|{{bayraq|Albaniya}} Albaniya U21|8 (1)
   |2018—    |{{bayraq|Albaniya}} Albaniya|47 (6)
 }}
 |məşqçisi olduğu klublar = 
 |medallar         = 
 |vikianbar        = Myrto Uzuni
}}

'''Mirto Artan Uzuni''' ({{DVTY}}) — albaniyalı peşəkar futbolçudur. Hal hazırda Major League Soccer klubu olan &quot;Ostin&quot; klubunda və Albaniya milli komandasında hücumçu və ya sol cinah hücumçusu kimi çıxış edir.

== Klub karyerası ==

=== Erkən karyerası ===
Uzuni 1995-ci ildə [[Albaniya]]nın [[Berat]] şəhərində alban ailəsində anadan olmuşdur. O, 10 yaşında valideynləri və iki qardaşı ilə birlikdə [[Yunanıstan]]ın Zakinf şəhərinə köçmüşdür. Futbola olan güclü həvəsi ilə o, Zakinf Futbol Klubları Assosiasiyasının Doxa Pigadakia akademiyalarına qoşulmuşdur. Eyni zamanda, o, valideynlərinə Zakinfdəki restoranlarında kömək etmişdir. Uzuni 2012-ci ilə qədər yeddi ilini orada keçirmiş və sonra doğma şəhəri Berata qayıtmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.protothema.gr/sports/article/1068715/mirto-ouzouni-apo-to-merokamato-se-estiatorio-tis-zakunthou-sto-champions-league/|title=Μίρτο Ουζούνι: Από το μεροκάματο σε εστιατόριο της Ζακύνθου στο Champions League!|trans-title=Mirto Uzuni: Zakinfdəki restoranda gündəlik qazancdan Çempionlar Liqasına!|publisher=Πρώτο Θέμα|language=el|date=25 noyabr 2020|access-date=6 mart 2023|archive-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305234741/https://www.protothema.gr/sports/article/1068715/mirto-ouzouni-apo-to-merokamato-se-estiatorio-tis-zakunthou-sto-champions-league/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Qayıtdıqdan sonra o, yerli komanda olan &quot;Tomori&quot;yə qoşulmuş və klubun 17 yaşlılardan ibarət komandasında oynayaraq karyerasına başlamışdır. 2012–13 mövsümündə o, 14 qol vuraraq 17 yaşlıların Birinci Divizionunda ən çox qol vuran oyunçu olmuşdur. Növbəti mövsümdə Uzuni qol vurma seriyasını davam etdirərək, ilk dörd oyununda dörd dəfə fərqlənmişdir. Daha sonra o, 19 yaşlılardan ibarət komandaya keçmiş və 2013-cü ilin sentyabrında İspaniyada keçirilən futbol turnirində &quot;Tomori&quot;ni təmsil etmişdir. Uzuninin yaxşı çıxışı &quot;Tomori&quot;nin turnirdə qələbə qazanmasına kömək etmiş və o, yeddi qolla turnirin bombardiri olmuşdur. Nəticədə, onun istedadı baş məşqçi Madrid Muxhay tərəfindən əsas komandaya çağırılmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fshf.org/garat/?query=info&amp;player_id=244629|title=Myrto Uzuni profile|publisher=FSHF.org|access-date=6 mart 2023|archive-date=2023-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307015916/https://fshf.org/garat/?query=info&amp;player_id=244629|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/myrto-uzuni-tomori-gjen-golashenuesin-e-ri/|title=Myrto Uzuni, Tomori gjen golashënuesin e ri|trans-title=Mirto Uzuni, Tomori yeni qol vuranını tapır|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|author=Bojken Dalipaj|date=19 noyabr 2013|access-date=19 iyul 2016|archive-date=2017-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015203130/http://www.panorama.com.al/sport/myrto-uzuni-tomori-gjen-golashenuesin-e-ri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Tomori ===
Uzuni peşəkar debütünü 24 oktyabr 2013-cü ildə Albaniya Kubokunda &quot;Poqradetsi&quot; klubuna qarşı matçda etmiş və qolsuz bərabərliklə başa çatan oyunun 53-cü dəqiqəsində Fation Laytianın əvəzinə meydana daxil olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/10/24/albania/cup/ks-pogradeci/fk-tomori-berat/1595264/|title=Pogradeci vs. Tomori Berat 0 – 0|publisher=Soccerway|date=24 oktyabr 2013|access-date=24 oktyabr 2013|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820053004/http://int.soccerway.com/matches/2013/10/24/albania/cup/ks-pogradeci/fk-tomori-berat/1595264/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qısa müddətdə 19 yaşlıların əsas oyunçusuna çevrilərək, Albaniya Kubokunun &quot;Poqradetsi&quot;yə qarşı cavab oyunu üçün yenidən əsas komandaya çağırılmışdır. İlk dəfə əsas heyətdə başlayan Uzuni, ikinci dəqiqədə ilk əsas komanda qolunu vurmuş və 3–2 hesablı qələbədə 71-ci dəqiqədə qələbə qolunu gətirərək komandasını növbəti mərhələyə yüksəltmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/fk-tomori-berat/ks-pogradeci/1595279/|title=Tomori vs. Pogradeci 3 – 2|publisher=Soccerway|date=6 noyabr 2013|access-date=6 noyabr 2013|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820170143/http://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/fk-tomori-berat/ks-pogradeci/1595279/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Onun liqa debütü 14 dekabr 2013-cü ildə &quot;Veleçik&quot;uya qarşı olmuş və 1–0 hesablı səfər qələbəsi ilə başa çatan oyunda hissələrarası fasilədə Salvador Conayın əvəzinə meydana daxil olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/12/14/albania/league-1/ks-veleciku-koplik/fk-tomori-berat/1561103/|title=Veleçiku Koplik vs. Tomori Berat 0 – 1|publisher=Soccerway|date=14 dekabr 2013|access-date=14 dekabr 2013|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820141014/http://int.soccerway.com/matches/2013/12/14/albania/league-1/ks-veleciku-koplik/fk-tomori-berat/1561103/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Debüt etdiyi peşəkar mövsümü ərzində o, liqada 11 oyuna çıxmış, bir qol vurmuş və komandasının 4-cü yeri tutmasına kömək etmişdir. Bundan əlavə, Albaniya Kubokunun dörd oyununda iki qol vuraraq debüt mövsümünü 15 oyunda üç qolla başa vurmuşdur.

Əvvəlki mövsümdə Madrid Muxhayın rəhbərliyi altında əsas komandada özünü təsdiqləmiş Uzuni, 2014–15 mövsümü üçün Eqerem Memuşinin baş məşqçi təyin olunması ilə idarəetmədə dəyişikliklə üzləşmişdir. Yeni məşqçi, Şkumbiniyə qarşı 1–0 hesablı qələbə ilə başa çatan açılış oyununda gənc oyunçunu əsas heyətdə buraxaraq ona inamını nümayiş etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/09/27/albania/league-1/fk-tomori-berat/ks-shkumbini-peqin/1701969/|title=Tomori Berat vs. Shkumbini Peqin 1 – 0|publisher=Soccerway|date=27 sentyabr 2014|access-date=27 sentyabr 2014|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215030739/http://int.soccerway.com/matches/2014/09/27/albania/league-1/fk-tomori-berat/ks-shkumbini-peqin/1701969/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Uzuninin davamlı çıxışlarına dekabr ayındakı qış fasiləsindən əvvəl 11 gün ərzində iki dəfə qol vurması da daxil idi. 2014-cü ildəki çıxışları ona &quot;Tomoridə İlin Oyunçusu&quot; mükafatını qazandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://albaniansport.net/new/tomori-enea-bitri-drejt-gjermanise-myrto-uzuni-me-i-votuari/|title=Enea Bitri, drejt Gjermanisë, Myrto Uzuni, më i votuari|trans-title=Enea Bitri Almaniyaya doğru, Mirto Uzuni ən çox səs toplayan|publisher=Albanian Sport|language=Albanian|date=5 yanvar 2015|access-date=5 yanvar 2015|archive-date=2015-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207052617/http://albaniansport.net/new/tomori-enea-bitri-drejt-gjermanise-myrto-uzuni-me-i-votuari/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mükafatı aldıqdan qısa müddət sonra, o, 2015-ci ilin yanvar transfer pəncərəsində yüksək liqa təmsilçisi olan Apoloniyaya keçmişdir.

=== Apoloniya ===
2015-ci ilin yanvarında Uzuni [[Albaniya Superliqası]] təmsilçisi &quot;Apoloniya&quot; klubu ilə dörd illik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ilcalcioalbanese.com/2015/01/ufficiale-myrto-uzuni-firma-un.html|title=Myrto Uzuni firma un quadriennale con l'Apolonia Fier|trans-title=Mirto Uzuni Apoloniya Fyer ilə dörd illik müqavilə imzalayır|publisher=Il Calcio Albanese|language=Italian|date=22 yanvar 2015|access-date=22 yanvar 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207052800/http://www.ilcalcioalbanese.com/2015/01/ufficiale-myrto-uzuni-firma-un.html|archive-date=7 fevral 2015}}&lt;/ref&gt; Məşqçi Artan Merqyuşinin rəhbərliyi altında o, Superliqada debütünü yanvarın 24-də &quot;Tirana&quot;ya qarşı etmiş və oyun 2–0 hesablı səfər məğlubiyyəti ilə başa çatmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/01/24/albania/super-league/kf-tirana/ks-apolonia-fier/1701593/|title=Tirana vs. Apolonia Fier|publisher=Soccerway|date=24 yanvar 2015|access-date=9 mart 2023|archive-date=2023-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309231219/https://int.soccerway.com/matches/2015/01/24/albania/super-league/kf-tirana/ks-apolonia-fier/1701593/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mövsümün ikinci yarısında &quot;Apoloniya&quot;nın qol vurmaqda çətinlik çəkməsinə baxmayaraq, Uzuni əsas heyət oyunçusuna çevrilmiş və tez-tez Realdo Fili, Andi Ribay və Marko Raykoviçlə birlikdə hücum xəttinin bir hissəsi olaraq tam 90 dəqiqəlik matçlar keçirmişdir.

&quot;Apoloniya&quot; çətinliklərlə üzləşmiş, mövsümün ikinci yarısının ilk beş oyununda qol vura bilməmiş və bu oyunların hamısı məğlubiyyətlə nəticələnmişdi. Bu dövrdə Uzuni Fili və Ribay ilə birlikdə hücum tandemini təşkil etmiş, Raykoviç isə ehtiyat oyunçular skamyasında qalmışdır. Komandanın vəziyyəti fevralın 28-də [[Kukesi FK|Kukesiyə]] qarşı evdə 2–2 hesablı heç-heçə ilə dəyişmişdir; bu matçda Uzuni birinci hissədə &quot;Apoloniya&quot; üçün ilk qolunu vurmuş, Fili də bir qolla fərqlənmişdir.&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot; /&gt; Ardından Fili, Uzuni və Raykoviçdən ibarət hücum üçlüyü ilə Apoloniya ardıcıl iki qələbə qazanmış və hər iki halda Uzuni Filinin qol vurmasına assistentlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;BeSoccer&quot;&gt;{{BeSoccer|m-uzuni-283717|access-date=6 mart 2023}}&lt;/ref&gt;

Bu uğurlara baxmayaraq, &quot;Apoloniya&quot; çətinliklərlə qarşılaşmış və növbəti üç oyunda cədvəlin yuxarı pillələrində yer alan [[Laçi FK|Laçi]], [[Tirana FK|Tirana]] və [[Partizani Tirana FK|Partizani]] komandalarına qol vurmadan məğlub olmuşdur. Əlavə üç qələbə qazanmalarına baxmayaraq, qalan matçlardakı tez-tez məğlubiyyətlər onların turnir cədvəlində sondan ikinci yeri tutaraq &quot;Teuta&quot;dan dörd xal geridə qalmasına və aşağı liqaya düşməsinə səbəb olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot; /&gt;

=== Laçi ===
17 avqust 2017-ci ildə müxtəlif yüksək liqa klublarının marağı fonunda Uzuni 20,000 avro qarşılığında [[Laçi FK|Laçiyə]] transfer olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Uzuni Laçi&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/e-kerkonte-gjithe-superiorja-talentin-e-apolonise-e-rremben-laci/|title=E kërkonte gjithë Superiorja, talentin e Apolonisë e &quot;rrëmben&quot; Laçi|trans-title=Bütün Superliqa klubları onu istəyirdi, amma Laçi Apoloniyanın istedadını &quot;oğurladı&quot;|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=17 avqust 2017|access-date=15 oktyabr 2017|archive-date=2017-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016013821/http://www.panorama.com.al/sport/e-kerkonte-gjithe-superiorja-talentin-e-apolonise-e-rremben-laci/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Elə həmin gün o, İliriyaya qarşı keçirilən yoldaşlıq oyununda iştirak edərək qol vurmuş və bacarıqlarını nümayiş etdirmişdir; oyun 2–2 hesablı heç-heçə ilə başa çatmışdır.&lt;ref name=&quot;Uzuni Laçi&quot;/&gt; 10 sentyabrda 2017–18 Superliqanın ilk turunda &quot;Partizani&quot;yə qarşı rəsmi debütünü edən Uzuni tam 90 dəqiqə meydanda olmuş və Laçi 2–0 hesablı qələbə qazanaraq sürpriz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.supersport.al/85954-2/|title=Iuliano debuton me humbje, mundet Partizani|trans-title=İuliano məğlubiyyətlə debüt edir, Partizani məğlub edildi|publisher=SuperSport Albania|language=Albanian|author=Andi Deçka|date=10 sentyabr 2017|access-date=11 sentyabr 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911071816/http://www.supersport.al/85954-2/|archive-date=11 sentyabr 2017}}&lt;/ref&gt; O, ilk qolunu oktyabrın 21-də altıncı turda Luşnyaya qarşı oyunda vuraraq komandasının 3–0 hesablı qələbəsinə töhfə vermiş və &quot;Laçi&quot;ni çempionatda 3-cü yerə yüksəltmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/laci-shpartallon-lushnjen-ne-roza-haxhiu-dhe-merr-vendin-e-trete-rexhinaldo-shenon-dopiete/|title=Laçi shpartallon Lushnjën në &quot;Roza Haxhiu&quot; dhe merr vendin e tretë, Rexhinaldo shënon dopietë|trans-title=Laçi &quot;Roza Haxhiu&quot;da Luşnyanı məhv edir və üçüncü yeri alır, Recinaldo dubl edir|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=21 oktyabr 2017|access-date=21 oktyabr 2017|archive-date=2017-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021220308/http://www.panorama.com.al/sport/laci-shpartallon-lushnjen-ne-roza-haxhiu-dhe-merr-vendin-e-trete-rexhinaldo-shenon-dopiete/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

10 dekabrda Uzuni mövsümdəki ikinci qolunu [[Skenderbu Korça FK|Skenderbeuya]] qarşı həlledici matçda vuraraq, onların liqadakı məğlubiyyətsizlik seriyasına son qoymuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportekspres.com/laci-zbukuron-kampionatin-uzuni-thyen-skenderbeun/|title=Laçi zbukuron kampionatin, Uzuni thyen Skënderbeun|trans-title=Laçi çempionatı gözəlləşdirir, Uzuni Skenderbeunu qırır|publisher=Sport Ekspres|language=Albanian|date=10 dekabr 2017|access-date=11 dekabr 2017|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212031519/http://sportekspres.com/laci-zbukuron-kampionatin-uzuni-thyen-skenderbeun/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu qələbə &quot;Laçi&quot;nin 2015-ci ilin aprelindən bəri &quot;Skenderbeu&quot; üzərindəki ilk qələbəsi idi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/laci-kunder-statistikave-32-muaj-qe-nuk-e-mposht-dot-skenderbeun/|title=Laçi kundër statistikave, 32 muaj që nuk e mposht dot Skënderbeun|trans-title=Laçi statistikalara qarşı, 32 aydır Skenderbeunu məğlub edə bilmirdi|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=11 dekabr 2017|access-date=11 dekabr 2017|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210201445/http://www.panorama.com.al/sport/laci-kunder-statistikave-32-muaj-qe-nuk-e-mposht-dot-skenderbeun/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Növbəti ilin 14 martında Uzuni yüksək liqadakı ilk dublunu səfərdə &quot;Luşnya&quot; üzərində 3–1 hesablı qələbə zamanı etmişdir; o, bu oyunda həmçinin iki dəfə dirəyi nişan almış və bir qolu ofsayd səbəbindən ləğv edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://supersport.al/luftetari-autokritike-ndaj-kukesit-klasikja-pa-fitues-laci-nuk-diskuton-lushnjen/|title=Luftëtari 'autokritikë' ndaj Kukësit, Klasikja pa fitues, Laçi nuk diskuton Lushnjën|trans-title=Luftëtari Kukesiyə qarşı 'avtotənqidi', Qalibi olmayan klassik, Laçi Luşnyanı müzakirə etmir|publisher=SuperSport Albania|language=Albanian|date=14 mart 2018|access-date=16 mart 2018|archive-date=2018-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317035633/http://supersport.al/luftetari-autokritike-ndaj-kukesit-klasikja-pa-fitues-laci-nuk-diskuton-lushnjen/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Üç fərqli komanda üçün yeddi qol vurduğu Abdurrahman Roza Hakciu Stadionu onun ən sevimli məkanına çevrilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/shtate-gola-ne-roza-haxhiu-mesfushori-i-lacit-tregon-hajmaline-e-suksesit/|title=Shtatë gola në &quot;Roza Haxhiu&quot;, mesfushori i Laçit tregon hajmalinë e suksesit|trans-title=&quot;Roza Haxhiu&quot;da yeddi qol, Laçinin yarımmüdafiəçisi uğurun tilsimini göstərir|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=15 mart 2018|access-date=16 mart 2018|archive-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316214925/http://www.panorama.com.al/sport/shtate-gola-ne-roza-haxhiu-mesfushori-i-lacit-tregon-hajmaline-e-suksesit/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sonuncu turda Uzuni Teuta üzərində 4–2 hesablı ev qələbəsində dubl edərək, mövsümü on qolla başa vurmuşdur. Laçi 4-cü yeri tutaraq üç illik fasilədən sonra yenidən UEFA Avropa Liqasına vəsiqə qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/renditja-skenderbeu-kampion-vllaznia-e-lushnja-ne-gremine-shikoni-tabelen-perfundimtare/|title=RENDITJA/ Skënderbeu kampion, Vllaznia e Lushnja në &quot;greminë&quot;. Shikoni tabelën përfundimtare|trans-title=REYTİNQ/ Skenderbeu çempion, Vllazniya və Luşnya &quot;uçurum&quot;da. Yekun cədvələ baxın|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=23 may 2018|access-date=24 may 2018|archive-date=25 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525132551/http://www.panorama.com.al/sport/renditja-skenderbeu-kampion-vllaznia-e-lushnja-ne-gremine-shikoni-tabelen-perfundimtare/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ilin iyulunda Uzuni baş məşqçi Besnik Prenganın 2018–19 UEFA Avropa Liqası kampaniyası üçün təyin etdiyi heyət siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vipsport.al/2018/07/europa-league-lista-e-lacit-emra-te-rinj-dhe-largime-kurbinasit-kerkojne-historine/|title=Europa League, lista e Laçit/ Emra të rinj dhe largime, kurbinasit kërkojnë historinë|trans-title=Avropa Liqası, Laçinin siyahısı/ Yeni adlar və gedişlər, kurbinasit tarix istəyir|publisher=Vipsport.al|language=Albanian|date=11 iyul 2018|access-date=21 iyul 2018|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721044122/http://www.vipsport.al/2018/07/europa-league-lista-e-lacit-emra-te-rinj-dhe-largime-kurbinasit-kerkojne-historine/|url-status=}}&lt;/ref&gt; O, bu turnirdəki debütünü 12 iyulda birinci seçmə mərhələnin ilk oyununda &quot;Anortosis Famaqusta&quot;ya qarşı etmiş və &quot;Laçi&quot;nin 2–1 hesabı ilə uduzduğu oyunun tamamında meydanda olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/07/12/europe/uefa-cup/anorthosis-famagusta-fc/kf-laci/2800139/|title=Anorthosis Famagusta vs. Laçi 2 – 1|publisher=Soccerway|language=Albanian|date=12 iyul 2018|access-date=21 iyul 2018|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721052015/https://int.soccerway.com/matches/2018/07/12/europe/uefa-cup/anorthosis-famagusta-fc/kf-laci/2800139/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Cavab qarşılaşmasında o, 89-cu dəqiqədə başla fərqlənərək &quot;Laçi&quot;yə 1–0 hesablı ev qələbəsi qazandırmış və səfər qolu qaydası ilə komandasının növbəti mərhələyə keçməsini təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://top-channel.tv/2018/07/19/laci-kualifikohet-ne-europa-league-mposht-anorthosis/|title=Laçi kualifikohet në Europa League, mposht Anorthosis|trans-title=Laçi Avropa Liqasına vəsiqə qazanır, Anortosisi məğlub edir|publisher=Top-Channel.tv|language=Albanian|date=19 iyul 2018|access-date=21 iyul 2018|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043813/http://top-channel.tv/2018/07/19/laci-kualifikohet-ne-europa-league-mposht-anorthosis/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dualajm.com/kryesore/uzuni-ben-mrekulline-ne-minutat-e-fundit-laci-kualifikohet-per-te-pare-ne-turin-e-dyte-te-europa-league/|title=Uzuni bën mrekullinë në minutat e fundit, Laçi kualifikohet për herë të parë në turin e dytë të Europa League|trans-title=Uzuni son dəqiqələrdə möcüzə yaradır, Laçi ilk dəfə Avropa Liqasının ikinci turuna vəsiqə qazanır|publisher=Dualajm.com|language=Albanian|date=19 iyul 2018|access-date=21 iyul 2018|archive-date=21 iyul 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043759/http://dualajm.com/kryesore/uzuni-ben-mrekulline-ne-minutat-e-fundit-laci-kualifikohet-per-te-pare-ne-turin-e-dyte-te-europa-league/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Uzuninin komanda üçün son oyunu 31 avqust 2018-ci ildə &quot;Skenderbeu&quot;ya qarşı 1–1 hesablı heç-heçə ilə başa çatan matçda olmuşdur, harada ki, o, cərimə meydançasının içindən güclü zərbə ilə açılış qolunu vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportekspres.com/paqe-ne-korce-skenderbeu-e-laci-mbeten-te-pamposhtur/|title=Paqe në Korçë, Skënderbeu e Laçi mbeten të pamposhtur|trans-title=Korçada sülh, Skenderbeu və Laçi yenilməz qalır|publisher=Sport Ekspres|language=Albanian|date=31 avqust 2018|access-date=2 oktyabr 2018|archive-date=2018-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003013731/http://sportekspres.com/paqe-ne-korce-skenderbeu-e-laci-mbeten-te-pamposhtur/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Lokomotiva ===
3 sentyabr 2018-ci ildə Uzuni Xorvatiyanın [[Lokomotiva Zaqreb FK|Lokomotiva]] klubu ilə dörd illik müqavilə imzalayaraq xaricə ilk transferini reallaşdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Uzuni&quot;&gt;{{cite web|url=http://sportekspres.com/vjen-edhe-firma-ju-prezantojme-kroatin-myrto-uzuni/|title=Vjen edhe firma, ju prezantojmë &quot;kroatin&quot; Myrto Uzuni|trans-title=İmza da gəlir, sizə &quot;xorvat&quot; Uzunini təqdim edirik|publisher=Sport Ekspres|language=Albanian|date=4 sentyabr 2018|access-date=30 sentyabr 2018|archive-date=2018-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001030845/http://sportekspres.com/vjen-edhe-firma-ju-prezantojme-kroatin-myrto-uzuni/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bildirildiyinə görə, &quot;Laçi&quot; bu transferdən 350,000 avro qazanmış və &quot;Lokomotiva&quot; bunu iki hissəyə bölərək ödəmişdir.&lt;ref name=&quot;Uzuni&quot;/&gt; O, 21 nömrəli formanı seçərək&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sportekspres.com/uzuni-zbulon-numrin-ne-fanelle-titullar-menjehere/|title=Uzuni zbulon numrin në fanellë, titullar menjëherë|trans-title=Uzuni forma nömrəsini açıqlayır, dərhal əsas heyətdə|publisher=Sport Ekspres|language=Albanian|date=16 sentyabr 2018|access-date=30 sentyabr 2018|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930231522/http://sportekspres.com/uzuni-zbulon-numrin-ne-fanelle-titullar-menjehere/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 16 sentyabrda [[Slaven Belupo FK|Slaven Belupo]] üzərindəki 5–2 hesablı qələbədə rəsmi debütünü etmiş və bir məhsuldar ötürmə ilə yadda qalmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/16/croatia/1-hnl/nk-slaven-koprivnica/nk-lokomotiva-zagreb/2798710/|title=Slaven Koprivnica vs. NK Lokomotiva 2 – 5|publisher=Soccerway|date=16 sentyabr 2018|access-date=30 sentyabr 2018|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930234757/https://int.soccerway.com/matches/2018/09/16/croatia/1-hnl/nk-slaven-koprivnica/nk-lokomotiva-zagreb/2798710/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Klub üçün ilk qolunu liqadakı üçüncü oyununda, Qoritsa səfərindəki 3–0 hesablı qələbədə vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/shperthejne-shqiptaret-ne-kroaci-uzuni-shenon-golin-e-pare-te-lokomotiva-kastrati-sdi-te-ndalet/|title=VIDEO/ &quot;Shpërthejnë&quot; shqiptarët në Kroaci. Uzuni shënon golin e parë te Lokomotiva, Kastrati s'di të ndalet|trans-title=Video/ Albanlar Xorvatiyada &quot;partlayır&quot;. Uzuni Lokomotiva ilə ilk qolunu vurur, Kastrati necə dayanacağını bilmir|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|date=30 sentyabr 2018|access-date=30 sentyabr 2018|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930232024/http://www.panorama.com.al/sport/shperthejne-shqiptaret-ne-kroaci-uzuni-shenon-golin-e-pare-te-lokomotiva-kastrati-sdi-te-ndalet/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Ferentsvaroş ===
7 avqust 2020-ci ildə Uzuni Macarıstan Liqasının çempionu [[Ferentsvaroş GK|Ferentsvaroş]] ilə 1.98 milyon dollar təşkil edən dörd illik müqavilə imzalamışdır.

&quot;Ferentsvaroş&quot;un [[Dinamo Zaqreb FK|Dinamo Zaqrebə]] qarşı 16 sentyabrda keçirilən UEFA Çempionlar Liqasının üçüncü seçmə mərhələsi oyununda Uzuni birinci hissədə öz qapısına qol vuraraq hesabı 1–1 etmişdir. Lakin 65-ci dəqiqədə qələbə qolunu vuraraq səhvini düzəltmiş və komandasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmaq üçün [[Molde FK|Molde]] ilə iki oyunluq pley-off mərhələsinə keçməsini təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-champions-fer-dza-report-idUKKBN2673CG|title=Ferencvaros stun Dinamo in Champions League qualifying|website=Reuters|date=16 sentyabr 2020|access-date=16 sentyabr 2020}}{{dead link|date=Sentyabr 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

29 sentyabr 2020-ci ildə o, Qrupama Arenada keçirilən oyunda &quot;Molde&quot;ni ümumi 3–3 hesabı ilə (səfər qolu qaydasına görə) məğlub edərək 2020–21 UEFA Çempionlar Liqası qrup mərhələsinə vəsiqə qazanan &quot;Ferentsvaroş&quot; komandasının üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029272--ferencvaros-vs-molde/statistics/|title=UEFA Champions League: Ferencváros 0-0 Molde|date=29 sentyabr 2020|publisher=Uefa.com|access-date=2026-04-21|archive-date=2024-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208023256/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029272--ferencvaros-vs-molde/statistics/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

24 noyabr 2020-ci ildə Uzuni 2020–21 mövsümündə [[Yuventus FK|Yuventusa]] qarşı 2–1 hesablı səfər məğlubiyyətində Çempionlar Liqasındakı ilk qolunu vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029434--juventus-vs-ferencvaros/ |title=Juventus 2–1 Ferencváros |website=UEFA |date=24 noyabr 2020 |access-date=2026-04-21 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407141419/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029434--juventus-vs-ferencvaros/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu qol tarixi bir an kimi yadda qalmışdır, çünki bu, &quot;Yuventus&quot;un Avropa yarışlarında Macarıstan komandasına qarşı buraxdığı ilk qol idi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newn.gr/mirto-ouzouni-o-dromos-apo-tin-doxa-pigadakion-mechri-ton-kristiano-ronalnto-pics-vids/|title=Μίρτο Ουζούνι : Ο δρόμος από την Δόξα Πηγαδακίων μέχρι τον… Κριστιάνο Ρονάλντο (pics &amp; vids)|trans-title=Mirto Uzuni: Piqadaki Şöhrətindən... Kriştiano Ronaldoya aparan yol (şəkillər və videolar)|publisher=newn.gr|language=el|date=27 noyabr 2020|access-date=6 mart 2023|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306223900/https://www.newn.gr/mirto-ouzouni-o-dromos-apo-tin-doxa-pigadakion-mechri-ton-kristiano-ronalnto-pics-vids/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

20 aprel 2021-ci ildə &quot;Ferentsvaroş&quot; Qrupama Arenada əzəli rəqibi Uypeşti 3–0 hesabı ilə məğlub edərək 2020–21 Macarıstan Liqası mövsümünün çempionluğunu təmin etmişdir. Qolları 3-cü və 77-ci dəqiqələrdə Uzuni, 30-cu dəqiqədə isə Tokmak Nquen vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nemzetisport.hu/labdarugo_nb_i/nb-i-ferencvarosi-tc-ujpest-fc-eloben-az-nso-n-2821903|title=Ismét bajnok lett a Fradi, ráadásul éppen az Újpest legyőzésével!|date=20 aprel 2021|publisher=Nemzeti Sport|access-date=2026-04-21|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720170706/https://www.nemzetisport.hu/labdarugo_nb_i/nb-i-ferencvarosi-tc-ujpest-fc-eloben-az-nso-n-2821903|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Qranada ===
31 yanvar 2022-ci ildə Uzuni İspaniya La Liqası təmsilçisi [[Qranada FK|Qranada]] ilə üç yarım illik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.granadacf.es/noticia/el-extremo-myrto-uzuni-nuevo-jugador-del-granada|title=El extremo Myrto Uzuni, nuevo jugador del Granada|trans-title=Cinah oyunçusu Mirto Uzuni Qranadanın yeni oyunçusudur|publisher=Granada CF|language=es|date=31 yanvar 2022|access-date=31 yanvar 2022|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131221321/https://www.granadacf.es/noticia/el-extremo-myrto-uzuni-nuevo-jugador-del-granada|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 6 fevralda [[Real Madrid FK|Real Madridə]] qarşı La Liqa debütündə o, əsas heyətdə oynamış, lakin &quot;Qranada&quot; səfərdə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/02/06/spain/primera-division/real-madrid-club-de-futbol/granada-club-de-futbol/3530452/|title=Real Madrid vs. Granada|publisher=Soccerway|date=6 fevral 2022|access-date=8 mart 2023|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319060159/https://int.soccerway.com/matches/2022/02/06/spain/primera-division/real-madrid-club-de-futbol/granada-club-de-futbol/3530452/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Uzuni komandanın daimi üzvünə çevrilmiş, tez-tez sol cinah hücumçusu kimi çıxış etmişdir. Onun ilk La Liqa qolu 7 may 2022-ci ildə, 13-cü liqa oyununda &quot;Malyorka&quot;ya qarşı olmuş və o, 2–6 hesablı səfər qələbəsinə töhfə vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/05/07/spain/primera-division/real-club-deportivo-mallorca/granada-club-de-futbol/3530569/|title=Mallorca vs. Granada|publisher=Soccerway|date=7 may 2022|access-date=8 mart 2023|archive-date=8 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308001200/https://int.soccerway.com/matches/2022/05/07/spain/primera-division/real-club-deportivo-mallorca/granada-club-de-futbol/3530569/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Üç gün sonra o, [[Atletik Bilbao FK|Atletik Bilbaoya]] qarşı oyunda Aleks Kolyadonun qələbə qoluna assistentlik edərək &quot;Qranada&quot;nın liqada qalmaq mübarizəsində həlledici qələbəsinə kömək etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/05/10/spain/primera-division/granada-club-de-futbol/athletic-club/3530577/|title=Granada vs. Athletic Bilbao|publisher=Soccerway|date=10 may 2022|access-date=8 mart 2023|archive-date=8 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308001202/https://int.soccerway.com/matches/2022/05/10/spain/primera-division/granada-club-de-futbol/athletic-club/3530577/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Buna baxmayaraq, &quot;Qranada&quot; aşağı liqaya düşməkdən cüzi fərqlə qaça bilməmiş və La Liqada 20 komanda arasında üç digər komandadan yalnız 1 xal geridə qalaraq 18-ci yeri tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/national/spain/primera-division/20212022/regular-season/r63145/|title=Summary - La Liga - Spain - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|date=22 may 2022|access-date=8 mart 2023|archive-date=5 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705031428/https://int.soccerway.com/national/spain/primera-division/20212022/regular-season/r63145/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Klubu ilə birlikdə Sequnda Divizionunda qalan Uzuni, liqa debütünü mövsümün ilk oyununda 14 avqust 2022-ci ildə &quot;İbitsa&quot;ya qarşı etmiş və 2–0 hesablı səfər qələbəsində tam 90 dəqiqə oynamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/08/14/spain/segunda-division/ud-ibiza/granada-club-de-futbol/3811817/|title=Ibiza vs. Granada|publisher=Soccerway|date=14 avqust 2022|access-date=13 mart 2023|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313231059/https://int.soccerway.com/matches/2022/08/14/spain/segunda-division/ud-ibiza/granada-club-de-futbol/3811817/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bir həftə sonra o, &quot;Rasinq Santander&quot;ə qarşı 90+1-ci dəqiqədə mövsümdəki ilk qolunu vuraraq &quot;Qranada&quot;ya növbəti 2–0 hesablı qələbə qazandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/08/20/spain/segunda-division/granada-club-de-futbol/real-racing-club-de-santander/3811821/|title=Granada vs. Racing Santander|publisher=Soccerway|date=20 avqust 2022|access-date=13 mart 2023|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313231055/https://int.soccerway.com/matches/2022/08/20/spain/segunda-division/granada-club-de-futbol/real-racing-club-de-santander/3811821/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Növbəti həftə o, İspaniyada ilk het-trikini &quot;Vilyarreal B&quot;yə qarşı edərək &quot;Qranada&quot;nı 3–0 hesablı qələbəyə daşımışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/08/29/spain/segunda-division/granada-club-de-futbol/villarreal-cf-ii/3811833/|title=Granada vs. Villarreal II|publisher=Soccerway|date=29 avqust 2022|access-date=13 mart 2023}}&lt;/ref&gt; 14 oktyabrda o, &quot;Qranada&quot;nın [[Sportinq Xixon FK|Sportinq Xixon]] üzərindəki 5–0 hesablı qələbəsində əsas rol oynamış, 6-cı dəqiqədə Antonio Puertasın baş zərbəsinə assistentlik etmiş və daha sonra iki qol vurmuşdur (27 və 50-ci dəqiqələrdə). Bu qələbə ilə &quot;Qranada&quot; lider [[Las Palmas (futbol klubu)|Las Palmasdan]] cəmi 3 xal geri qalaraq ikinci yerə yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tvklan.al/uzuni-protagonist-per-granada/|title=Uzuni protagonist për Granada|trans-title=Uzuni Qranada üçün əsas oyunçu|publisher=Televizioni Klan|language=sq|date=14 oktyabr 2022|access-date=15 mart 2023|archive-date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315002112/https://tvklan.al/uzuni-protagonist-per-granada/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 23 oktyabrda o, müqaviləsini 2026-cı ilə qədər yeniləmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-do-te-jete-ne-ekip-deri-ne-vitin-2026-ja-si-e-feston-granada-rinovimin-e-uzunit/|title=VIDEO/ Do të jetë në ekip deri në vitin 2026, ja si e feston Granada rinovimin e Uzunit|trans-title=VİDEO/ 2026-cı ilə qədər komandada olacaq, baxın Qranada Uzuninin müqaviləsini yeniləməsini necə qeyd edir|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=23 oktyabr 2022|access-date=13 mart 2023|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313222258/http://www.panorama.com.al/sport/video-do-te-jete-ne-ekip-deri-ne-vitin-2026-ja-si-e-feston-granada-rinovimin-e-uzunit/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Altı oyunluq qolsuzluq seriyasından sonra Uzuni yenidən həlledici rol oynamış, bu dəfə 2 dekabrda &quot;Deportivo Alaves&quot;ə qarşı iki qol vurub və bir assist edərək &quot;Qranada&quot;nın hesabı 3–1 lehinə çevirməsinə kömək etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/12/02/spain/segunda-division/granada-club-de-futbol/deportivo-alaves/3811999/|title=Granada vs. Alaves|publisher=Soccerway|date=2 dekabr 2022|access-date=15 mart 2023|archive-date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315230014/https://int.soccerway.com/matches/2022/12/02/spain/segunda-division/granada-club-de-futbol/deportivo-alaves/3811999/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Daha sonra məşqçi Pako Lopes onu mərkəz hücumçusu kimi oynatmağa başlamışdır. O, 11 dekabrda &quot;Burqos&quot;a və 8 yanvar 2023-cü ildə &quot;Kartaxena&quot;ya qarşı iki fərqli oyunda iki qol vuraraq &quot;Qranada&quot;nın bir-birinə bənzər 1–0 hesablı qələbələrinə töhfə vermişdir.&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot; /&gt; Daha sonra, &quot;Andorra&quot;ya qarşı dubl edərək yalnız özünün vurduğu qollarla növbəti təmiz qələbəni təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-gola-spektakolare-nga-uzuni-bomberi-i-la-liga-2-vazhdon-te-tunde-rrjeten-ne-spanje/|title=VIDEO/ Gola spektakolarë nga Uzuni, bomberi i La Liga 2 vazhdon të tundë rrjetën në Spanjë|trans-title=VİDEO/ Uzunidən möhtəşəm qollar, La Liqa 2-nin bombardiri İspaniyada toru sarsıtmağa davam edir|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 yanvar 2023|access-date=15 mart 2023|archive-date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315230014/http://www.panorama.com.al/sport/video-gola-spektakolare-nga-uzuni-bomberi-i-la-liga-2-vazhdon-te-tunde-rrjeten-ne-spanje/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bir neçə qolunu yalnız ev oyunlarında vursa da, 5 fevral 2023-cü ildə o, &quot;Vilyarreal B&quot;yə qarşı səfər matçında ilk qolunu vurmağı bacarmış, 28-ci dəqiqədə fərqlənərək &quot;Qranada&quot;nın 2–0 hesablı qələbəsini rəsmiləşdirmiş və komandanın birbaşa La Liqaya yüksəlmək uğrunda mübarizədə qalmasına kömək etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/foto-theu-mallkimin-e-ketij-sezoni-shihni-statistikat-dhe-vleresimin-e-bomberit-uzuni-pas-golit-te-radhes/|title=e këtij sezoni, shihni statistikat dhe vlerësimin e bomberit Uzuni pas golit të radhës|trans-title=Bu mövsümün lənətini qırdı, növbəti qoldan sonra bombardir Uzuninin statistikasına və qiymətləndirilməsinə baxın|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=5 fevral 2023|access-date=15 mart 2023|archive-date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315230015/http://www.panorama.com.al/sport/foto-theu-mallkimin-e-ketij-sezoni-shihni-statistikat-dhe-vleresimin-e-bomberit-uzuni-pas-golit-te-radhes/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bir həftə sonra o, [[Tenerife FK|Tenerifeyə]] qarşı növbəti dublu ilə təsirli formasını davam etdirmiş, hər iki hissədə fərqlənərək Qranadanın ardıcıl dördüncü 2–0 hesablı qələbəsini təmin etmişdir.&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot; /&gt; Uzuni 2022–23 mövsümündə 23 qol vuraraq və 5 məhsuldar ötürmə edərək komandasının La Liqaya yüksəlməsinə böyük töhfə vermişdir. 2023–24 mövsümündə o, 11 qol vuraraq La Liqada klubunun ən çox qol vuran oyunçusu olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sharma |first=Abhinav |url=https://www.goal.com/en/lists/la-liga-top-scorers-2023-24/bltc1315b7e4f725363#csea879fcd6919475e |title=La Liga top scorers 2023-24: Jude Bellingham, Robert Lewandowski &amp; players with the most goals in Spain this season |publisher=Goal.com |date=27 may 2024 |access-date=21 April 2026 |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204065409/https://www.goal.com/en/lists/la-liga-top-scorers-2023-24/bltc1315b7e4f725363#csea879fcd6919475e |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Ostin ===
24 yanvar 2025-ci ildə Uzuni Major League Soccer komandası &quot;Ostin&quot; ilə üç illik müqavilə imzalamışdır;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.austinfc.com/news/myrto-uzuni-signs-as-designated-player-proven-goalscorer-joins-austin-fc-on-a-new-club-record-transfer-agreement|title=Myrto Uzuni Signs as Designated Player; Proven Goalscorer Joins Austin FC on a New Club-Record Transfer Agreement &amp;#124; Austin FC|website=austinfc|access-date=2026-04-21|archive-date=2026-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423130413/https://www.austinfc.com/news/myrto-uzuni-signs-as-designated-player-proven-goalscorer-joins-austin-fc-on-a-new-club-record-transfer-agreement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bu transferin dəyərinin 12.3 milyon dollar olduğu bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://onefootball.com/en/news/austin-fc-splash-cash-for-granadas-myrto-uzuni-in-record-deal-40610059|title=Austin FC splash cash for Granada's Myrto Uzuni in record-deal|date=24 yanvar 2025|website=OneFootball|access-date=2026-04-21|archive-date=2026-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425084854/https://onefootball.com/en/news/austin-fc-splash-cash-for-granadas-myrto-uzuni-in-record-deal-40610059|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mlssoccer.com/news/austin-fc-acquire-myrto-uzuni-in-club-record-deal|title=Austin FC acquire Myrto Uzuni in club-record deal &amp;#124; MLSSoccer.com|website=mlssoccer|access-date=2026-04-21|archive-date=2026-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260314233759/https://www.mlssoccer.com/news/austin-fc-acquire-myrto-uzuni-in-club-record-deal|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Milli karyerası ==

=== Gənclər ===
Tomori ilə Albaniya Birinci Divizionundakı uğurlu yarım mövsümdən və daha sonra Albaniya Superliqasındakı &quot;Apoloniya&quot;ya transferindən sonra, Uzuni Albaniyanın 21 yaşlılardan ibarət milli komandasına ilk çağırışını almışdır. Baş məşqçi Skender Qeqa onu 22–25 fevral 2015-ci il tarixlərində Albaniyanın Durres şəhərində keçiriləcək 3 günlük qısamüddətli hazırlıq toplanışına dəvət etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://asport.info/gega-zbor-3-ditor-lojtaret-e-superiores/|title=Gega, zbor 3 ditor me lojtarët e superiores|trans-title=Qeqa, Superliqa oyunçuları ilə 3 günlük təlim|publisher=Sport.al|language=Albanian|date=20 fevral 2015|access-date=15 oktyabr 2017|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510195452/http://asport.info/gega-zbor-3-ditor-lojtaret-e-superiores/|archive-date=10 may 2015}}&lt;/ref&gt;

Növbəti ay o, 28 mart 2015-ci ildə Lixtenşteynə qarşı keçiriləcək 2017 UEFA Avropa U-21 Çempionatı seçmə mərhələsi Qrup 4 açılış oyunu üçün yenidən heyətə çağırılmışdır. Beynəlxalq debütü üçün 10 nömrəli formanı geyinən Uzuni, digər Albaniya Superliqası oyunçusu Yurqen Vatnikay ilə birlikdə hücum xəttində əsas heyətdə oyuna başlamış, Liridon Latifi və Enis Qavazay isə onlara cinahlardan dəstək vermişdir. Albaniya U21 səfərdə 2–0 hesablı qələbə qazanaraq, Rey Manay və Liridon Latifinin qolları ilə seçmə mərhələ kampaniyasına uğurlu başlamışdır. Uzuni tam 90 dəqiqə oynamış və üçüncü qolu vurmağa cəhd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.uefa.com/under21/match/2016203--liechtenstein-vs-albania/|title=Liechtenstein U21 0–2 Albania U21|publisher=UEFA|date=28 mart 2015|access-date=28 mart 2015|archive-date=2025-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322200337/https://www.uefa.com/under21/match/2016203--liechtenstein-vs-albania/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/u21-shqiperia-thyen-2-0-lihtenshtejnin/|title=U21, Shqipëria thyen 2–0 Lihtenshtejnin, vendosin golat e Latifit dhe Rei Manajt|trans-title=U21, Albaniya Lixtenşteyni 2-0 sındırır, Latifi və Rey Manayın qolları həlledici olur|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 mart 2015|access-date=28 mart 2015|archive-date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013053537/http://www.panorama.com.al/sport/u21-shqiperia-thyen-2-0-lihtenshtejnin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lakin, məşqçi dəyişikliyindən sonra Rey Manayın yeganə hücumçu kimi tərcih edildiyi 4-2-3-1 taktikasının tətbiqi ilə Uzuninin oyun müddəti azalmışdır. Hücum xəttindəki gərgin rəqabət, o cümlədən Fiorin Durmişayın və Latifi, Endri Çekiçi, Milot Raşitsa, Qavazay və Eros Qrezda kimi istedadlı yarımmüdafiəçilərin gəlişi səbəbindən Uzuni tez-tez ehtiyat oyunçular skamyasında və ya 18 nəfərlik heyətin xaricində qalmışdır. Tez-tez çağırışlar almasına baxmayaraq,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fshf.org/sq/?s=uzuni+u-21+redi+jupi|title=Search results for uzuni u-21 redi jupi|publisher=FSHF.org|language=Albanian|date=|access-date=11 mart 2023|archive-date=2023-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311004617/https://fshf.org/sq/?s=uzuni+u-21+redi+jupi|url-status=live}}&lt;/ref&gt; o, yalnız iki fərqli oyunda iştirak etmişdir: 16 noyabrda Lixtenşteynə qarşı son dəqiqələrdə meydana daxil olaraq və İsrailə qarşı 4–0 hesablı məğlubiyyətlə bitən sonuncu matçda tam 90 dəqiqə oynayaraq. Daimi səylərinə baxmayaraq, Albaniya U21 12 xalla, Macarıstanla eyni xalı toplayıb Yunanıstandan cəmi bir xal geridə qalaraq cədvəlin ortasında qərarlaşmış və turnirlə vidalaşmışdır.&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BeSoccer&quot; /&gt;

Uzuni gənclər millisində yeganə qolunu 20 may 2016-cı ildə Çexiyaya qarşı yoldaşlıq oyununda vurmuş, bu qol 1–1 hesablı bərabərliklə bitən oyunda komandasının yeganə qolu olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.supersport.al/shpresat-barazojne-miqesoren-cekine/|title=Shpresat barazojnë miqësoren me Çekinë|trans-title=Ümidlər Çexiya ilə yoldaşlıq oyununda bərabərə qalır|publisher=SuperSport Albania|language=Albanian|author=Sotir Kora|date=20 may 2016|access-date=20 may 2016|archive-date=7 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807040359/http://www.supersport.al/shpresat-barazojne-miqesoren-cekine/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Əsas ===
Uzuni ilk əsas milli komanda çağırışını 2 oktyabr 2018-ci ildə almış, baş məşqçi Kristian Panuççi tərəfindən İordaniyaya qarşı yoldaşlıq oyunu və 2018–19 UEFA Millətlər Liqası C çərçivəsində İsrailə qarşı üçüncü oyun üçün seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://fshf.org/sq/kombetarja-trajneri-christian-panucci-shpall-listen-e-lojtareve-per-miqesoren-jordanine-dhe-ndeshjen-eleminatore-zyrtare-izraelin/|title=Kombëtarja/ Trajneri Panucci shpall listën e lojtarëve për miqësoren me Jordaninë dhe ndeshjen eleminatore zyrtare me Izraelin|trans-title=Milli komanda/ Məşqçi Panuççi İordaniya ilə yoldaşlıq və İsraillə rəsmi seçmə oyunu üçün oyunçuların siyahısını açıqlayır|publisher=FSHF.org|language=Albanian|date=2 oktyabr 2018|access-date=2 oktyabr 2018|archive-date=2018-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002220753/https://fshf.org/sq/kombetarja-trajneri-christian-panucci-shpall-listen-e-lojtareve-per-miqesoren-jordanine-dhe-ndeshjen-eleminatore-zyrtare-izraelin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, əsas millidə debütünü 10 oktyabrda İordaniyaya qarşı etmiş və hissələrarası fasilədə Eros Qrezdanı əvəzləmişdir. Bu oyunda o, Rey Manayla birlikdə çıxış etmiş və matç qolsuz bərabərliklə başa çatmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/10/10/world/friendlies/albania/jordan/2765307/|title=Albania vs. Jordan|publisher=Soccerway|date=10 oktyabr 2018|access-date=12 mart 2023|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312000138/https://int.soccerway.com/matches/2018/10/10/world/friendlies/albania/jordan/2765307/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dörd gün sonra, İsrailə qarşı rəsmi oyunda Uzuni sağ cinah hücumçusu olaraq tam 90 dəqiqə oynamış, lakin Albaniya 2–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/10/14/europe/uefa-nations-league/israel/albania/2720454/|title=Israel vs. Albania|publisher=Soccerway|date=14 oktyabr 2018|access-date=12 mart 2023|archive-date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204082314/https://int.soccerway.com/matches/2018/10/14/europe/uefa-nations-league/israel/albania/2720454/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2026 FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi kampaniyası zamanı Uzuni K Qrupunda yeddi dəfə meydana çıxmışdır, bunlardan bəzilərində əsas heyətdə olmuşdur; o, Andorraya qarşı 3–0 hesablı ev qələbəsində bir qol vurmuş və cavab matçında bir məhsuldar ötürmə ilə fərqlənmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe391981/myrto-uzuni/co588/fifa-wc-qualifiers-europe/se83885/2025-2026/international-matches/ |title=Myrto Uzuni – International Matches 2025/26 |work=WorldFootball.net |access-date=4 aprel 2026 |archive-date=2026-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429130606/https://www.worldfootball.net/person/pe391981/myrto-uzuni/co588/fifa-wc-qualifiers-europe/se83885/2025-2026/international-matches/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Albaniya qrupda son oyundan əvvəl pley-off mərhələsinə vəsiqəni təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=European Qualifiers standings |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/uefa/standings |access-date=4 aprel 2026 |publisher=FIFA |archive-date=2026-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410032236/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/uefa/standings |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O həmçinin 26 mart 2026-cı ildə Polşaya qarşı pley-off matçında ilk dəqiqələrdən meydana çıxaraq tam 90 dəqiqə oynamış, lakin Albaniya 2–1 hesablı məğlubiyyətdən sonra mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/video-endrra-kuqezi-behet-makth-ne-10-minuta-gabimet-ne-te-dy-portat-eliminojne-shqiperine-me-permbysje-ne-polonine/ |title=VIDEO/ Ëndrra kuqezi bëhet makth në 10 minuta, gabimet në të dy portat eliminojnë Shqipërinë me përmbysje në Poloninë |trans-title=VİDEO/ Qırmızı-Qara yuxu 10 dəqiqədə kabusa çevrilir, hər iki qapıdakı səhvlər Polşada Albaniyanı geri dönüşlə kənarlaşdırır |work=Panorama Sport |date=26 mart 2026 |access-date=4 aprel 2026 |archive-date=2026-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419082623/https://www.panorama.com.al/sport/video-endrra-kuqezi-behet-makth-ne-10-minuta-gabimet-ne-te-dy-portat-eliminojne-shqiperine-me-permbysje-ne-polonine/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
2017-ci ilin dekabrında Uzuni ilham mənbəyinin portuqaliyalı hücumçu Kriştiano Ronaldo olduğunu bildirmişdir. Diqqətçəkən məqamlardan biri 24 noyabr 2020-ci ildə Yuventusa qarşı oyunda Uzuninin Ferentsvaroş üçün vurduğu qolu Ronaldonun qeyd etmə tərzini yamsılayaraq qeyd etməsi və futbol ulduzu ilə forma dəyişdirməsi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/uzuni-frymezohem-nga-kristiano-ronaldo-dua-te-nis-nje-aventure-jashte-shtetit/|title=Uzuni: Frymëzohem nga Kristiano Ronaldo, dua të nis një aventurë jashtë shtetit|trans-title=Uzuni: Kriştiano Ronaldodan ilhamlanıram, ölkədən kənarda bir macəra başlamaq istəyirəm|publisher=Panorama Sport|language=Albanian|author=Eris Syryku|date=11 dekabr 2017|access-date=11 dekabr 2017|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084324/http://www.panorama.com.al/sport/uzuni-frymezohem-nga-kristiano-ronaldo-dua-te-nis-nje-aventure-jashte-shtetit/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Karyera statistikası ==

=== Klub ===
{{Yenilənib|18 aprel 2026 tarixində oynanılmış matçdan sonra}}&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot;&gt;{{Soccerway|myrto-uzuni/320499|access-date=16 dekabr 2017}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Klub, mövsüm və yarışlara görə oyun və qol sayı
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Klub
!rowspan=&quot;2&quot;|Mövsüm
!colspan=&quot;3&quot;|Liqa
!colspan=&quot;2&quot;|Ölkə kuboku
!colspan=&quot;2&quot;|Qitə
!colspan=&quot;2&quot;|Digər
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
|-
!Divizion!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Tomori
|2013–14
|Kategoriya e Pare
|11||1||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||15||3
|-
|2014–15
|Kategoriya e Pare
|12||2||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||13||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!23!!3!!5!!2!!colspan=&quot;2&quot;|—!!colspan=&quot;2&quot;|—!!28!!5
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|Apoloniya
|2014–15
|Kategoriya Superiore
|18||1||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||20||2
|-
|2015–16
|Kategoriya e Pare
|25||5||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||29||6
|-
|2016–17
|Kategoriya e Pare
|26||16||3||4||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||29||20
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!69!!22!!9!!6!!colspan=&quot;2&quot;|—!!colspan=&quot;2&quot;|—!!78!!28
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Laçi
|2017–18
|Kategoriya Superiore
|35||10||7||1||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||42||11
|-
|2018–19
|Kategoriya Superiore
|3||1||0||0||4||1||1||0||8||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!38!!11!!7!!1!!4!!1!!1!!0!!50!!13
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Lokomotiva
|2018–19
|Xorvatiya Birinci Liqası
|29||7||3||1||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||32||8
|-
|2019–20
|Xorvatiya Birinci Liqası
|32||9||5||3||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||37||12
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!61!!16!!8!!4!!colspan=&quot;2&quot;|—!!colspan=&quot;2&quot;|—!!69!!20
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Ferentsvaroş
|2020–21
|Nemzeti Bajnokság I
|26||12||1||0||9||3||colspan=&quot;2&quot;|—||36||15
|-
|2021–22
|Nemzeti Bajnokság I
|16||7||2||8||13||6||colspan=&quot;2&quot;|—||31||21
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!42!!19!!3!!8!!22!!9!!colspan=&quot;2&quot;|—!!67!!36
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|Qranada
|2021–22
|La Liqa
|15||1||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||15||1
|-
|2022–23
|Sequnda Divizion
|38||23||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||39||23
|-
|2023–24
|La Liqa
|34||11||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||34||11
|-
|2024–25
|Sequnda Divizion
|18||14||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||18||14
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!105!!49!!1!!0!!colspan=&quot;2&quot;|—!!colspan=&quot;2&quot;|—!!106!!49
|-
|rowspan=3|Ostin
|2025
|Major League Soccer
|27||6||5||3|| colspan=&quot;2&quot; |—||2||0||35||9
|-
|2026
|Major League Soccer
|8||2||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—||0||0||9||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi
!35!!8!!6!!3!!colspan=&quot;2&quot;|–!!2!!0!!43!!11
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Karyera cəmi
!374!!129!!39!!24!!26!!10!!3!!0!!442!!163
|}

=== Milli ===
{{Yenilənib|31 mart 2026 tarixində oynanılmış matçdan sonra}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Milli komanda və illərə görə oyun və qol sayı
|-
!Milli komanda!!İl!!Oyun!!Qol
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |Albaniya
|2018||4||0
|-
|2019||4||0
|-
|2020||4||1
|-
|2021||10||2
|-
|2022||6||2
|-
|2023||7||0
|-
|2024||3||0
|-
|2025||7||1
|-
|2026||2||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Cəmi!!47!!6
|}

: ''Hesablar və nəticələr siyahısında ilk olaraq Albaniyanın qol sayı göstərilmişdir, hesab sütunu hər Uzuni qolundan sonrakı hesabı göstərir.''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Mirto Uzuni tərəfindən vurulan beynəlxalq qolların siyahısı
|-
!scope=&quot;col&quot;|Sıra
!scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;date&quot;|Tarix
!scope=&quot;col&quot;|Məkan
!scope=&quot;col&quot;|Oyun
!scope=&quot;col&quot;|Rəqib
!scope=&quot;col&quot;|Hesab
!scope=&quot;col&quot;|Nəticə
!scope=&quot;col&quot;|Yarış
|-
| align=&quot;center&quot;|1
| 11 noyabr 2020 || Elbasan Arena, Elbasan, Albaniya || align=&quot;center&quot;|10 || {{fb|Kosovo}}|| align=&quot;center&quot; |2–0 || align=&quot;center&quot;|2–1 || Yoldaşlıq oyunu
|-
| align=&quot;center&quot;|2
| 31 mart 2021 || San Marino Stadionu, Serravalle, San Marino || align=&quot;center&quot;|15 || rowspan=2 | {{fb|SMR}} || align=&quot;center&quot;|2–0 || align=&quot;center&quot;|2–0 || 2022 FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi
|-
| align=&quot;center&quot;|3
| 8 sentyabr 2021 || Elbasan Arena, Elbasan, Albaniya || align=&quot;center&quot;|18 || align=&quot;center&quot;|5–0 || align=&quot;center&quot;|5–0 || 2022 FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi
|-
| align=&quot;center&quot;|4
| 26 mart 2022 || RCDE Stadionu, Barselona, İspaniya|| align=&quot;center&quot;|23 || {{fb|ESP}} || align=&quot;center&quot;|1–1 || align=&quot;center&quot;|1–2 || Yoldaşlıq oyunu
|-
| align=&quot;center&quot;|5
| 24 sentyabr 2022 || Blumfild Stadionu, Təl-Əviv, İsrail|| align=&quot;center&quot;|26 || {{fb|ISR}} || align=&quot;center&quot;|1–1 || align=&quot;center&quot;|1–2 || 2022–23 UEFA Millətlər Liqası
|-
| align=&quot;center&quot;|6
| 24 mart 2025 || Arena Kombëtare, Tirana, Albaniya|| align=&quot;center&quot;|40 || {{fb|AND}} || align=&quot;center&quot;|3–0 || align=&quot;center&quot;|3–0 || 2026 FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi
|}

== Uğurları ==
'''Laçi'''&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot;/&gt;
* Albaniya Kuboku ikincisi: 2017–18
* Albaniya Superkuboku ikincisi: 2018

'''Lokomotiva'''
* Xorvatiya Kuboku ikincisi: 2019–20

'''Ferentsvaroş'''
* Nemzeti Bajnokság I: 2020–21, 2021–22
* Macarıstan Kuboku: 2021–22

'''Qranada'''
* Sequnda Divizion: 2022–23

'''Fərdi'''
* Macarıstan Kuboku bombardiri: 2021–22
* Sequnda Divizionda Ayın Oyunçusu: avqust 2022&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/myrto-uzuni-named-laliga-smartbank-player-of-the-month-for-august|date=8 sentyabr 2022|access-date=8 sentyabr 2022|title=Myrto Uzuni named LaLiga Smartbank player of the month for August|archive-date=2026-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20260311050434/https://www.laliga.com/en-GB/news/myrto-uzuni-named-laliga-smartbank-player-of-the-month-for-august|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Pichichi Kuboku (Sequnda Divizion): 2022–23

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İspaniyada legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:La Liqa oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Futbol hücumçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Albaniya futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Albaniya U-21 milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:İspaniyadakı əcnəbi kişi futbolçular]]</text>
      <sha1>4o4hptw67iofbgpovfgq9gkiyaaz5v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miqyas (nisbət)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979015</id>
    <revision>
      <id>9015324</id>
      <parentid>8823420</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3772" sha1="o3kmfdzb03yly63tz20dho0edvs4jth" xml:space="preserve">[[Fayl:Maßstabsleiste.png|thumb|300x300px|Nisbət şəklində ifadə olunan miqyas və çevirmə köməkçisi ilə birlikdə qrafik miqyas çubuğu.]]'''Miqyas nisbəti''' — bir modelin xətti ölçüsünün orijinalın eyni xüsusiyyətinə olan [[mütənasib]] [[nisbət]]idir. Nümunə olaraq bir binanın 3 ölçülü [[Maket|miqyaslı modelini]] və ya binanın fasadlarının və ya planlarının miqyaslı çertyojlarını göstərmək olar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rasch.org/rmt/rmt94b.htm|title=What is a Ratio Scale?|website=www.rasch.org|access-date=2017-11-19|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185524/https://www.rasch.org/rmt/rmt94b.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Belə hallarda miqyas ölçüsüzdür və model və ya çertyoj boyunca '''dəqiqdir'''.

Miqyas dörd şəkildə ifadə edilə bilər: sözlərlə (leksik miqyas), nisbət kimi, kəsr kimi və qrafik (çubuqlu) miqyas kimi. Beləliklə, bir memarlıq çertyojunda &quot;bir santimetr bir metrə&quot;, 1:100, 1/100 və ya {{sfrac|1|100}} yazılarını oxumaq olar. Çertyojda adətən qrafik miqyas çubuğu da təsvir olunur. Nisbət simvolu olaraq [[iki nöqtə]] əvəzinə xüsusi nisbət simvolu (məsələn, &quot;1∶100&quot;) də istifadə edilə bilər.

== Ümumi təsvir ==

Ümumiyyətlə, bir təsvir eyni vaxtda birdən çox miqyası əhatə edə bilər. Məsələn, yeni bir yolun kəsiyini göstərən çertyojda müxtəlif üfüqi və şaquli miqyaslardan istifadə edilə bilər. Körpünün fasadı, 1 sm-dən 1000 nyutona qədər olan yük qüvvəsinə mütənasib uzunluqda oxlarla qeyd edilə bilər: bu, ölçülü miqyasın nümunəsidir. Müəyyən miqyasda olan hava xəritəsi 1 sm-dən 20 mil/saata qədər ölçülü miqyasda külək oxları ilə işarələnə bilər.

== Xəritələrdə ==

{{əsas|Miqyas (xəritə)}}

Xəritə miqyası mövzusu xüsusi diqqət tələb edir. Bir şəhər planı dəqiq miqyaslı çertyoj kimi hazırlana bilər, lakin daha böyük ərazilər üçün [[Kartoqrafik proyeksiyalar|xəritə proyeksiyasından]] istifadə edilməlidir. Heç bir proyeksiya Yer səthini vahid miqyasda ifadə edə bilməz. Ümumiyyətlə, proyeksiyanın miqyası mövqedən və istiqamətdən asılıdır. [[Yer kürəsi]]ni əhatə edən kiçik miqyaslı [[xəritə]]lərdə miqyas dəyişikliyi (təhrifi) əhəmiyyətli dərəcədə ola bilər. Kiçik ərazilərin böyük miqyaslı xəritələrində miqyas fərqi əksər məqsədlər üçün cüzi olsa da, həmişə mövcuddur. Xəritə proyeksiyasının miqyası &quot;nominal miqyas&quot; kimi başa düşülməlidir.

Xəritə miqyası ilə əlaqədar istifadə olunan &quot;böyük&quot; və &quot;kiçik&quot; terminləri onların kəsr şəklində ifadəsi ilə bağlıdır. Yerli xəritə üçün istifadə olunan 1/10.000 kəsri, qlobal xəritə üçün istifadə olunan 1/100.000.000 kəsrindən çox daha '''böyükdür'''. Kiçik və böyük miqyaslar arasında sabit bir bölünmə xətti yoxdur.

{{Sitat|Miqyaslı model, ifadə olunan obyektin faktiki ölçüsündən daha böyük və ya daha kiçik olan təsviri və ya surətidir. Çox vaxt miqyaslı model orijinaldan daha kiçik olur və obyekti tam ölçüdə hazırlamaq üçün bələdçi rolunu oynayır.}}

== Riyaziyyatda ==

[[Riyaziyyat]]da həndəsi miqyaslama ideyası ümumiləşdirilə bilər. İki riyazi obyekt arasındakı miqyas sabit nisbət olmaya bilər və hər hansı sistemli şəkildə dəyişə bilər; bu, ümumiyyətlə iki riyazi obyekt arasında nöqtəbənöqtə əlaqəsini təyin edən riyazi proyeksiyanın bir hissəsidir. (Ümumiyyətlə, bunlar riyazi [[çoxluqlar]] ola bilər və həndəsi obyektləri ifadə etməyə bilər.)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şkalalar]]</text>
      <sha1>o3kmfdzb03yly63tz20dho0edvs4jth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milada Horakova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979247</id>
    <revision>
      <id>9015140</id>
      <parentid>8895409</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>10 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18971" sha1="7ica3etflkqtwz1zsu3zpxmpvl5lfy3" xml:space="preserve">{{Şəxs
|həyat yoldaşı    = 
|saytı            = 
}}
'''Milada Horakova''' ({{dil-cs|Milada Horáková}}; {{DVTY}}) — [[Çexiya]]lı [[siyasətçi]] və [[Feminizm|feminist]]. O, əvvəlcə [[Üçüncü Reyx|Nasist Almaniyası]]na, daha sonra isə Çexoslovakiya Kommunist Partiyasına qarşı gizli müqavimət hərəkatının üzvü olub. Fəaliyyətində əsasən demokratik institutların qorunmasına və [[qadın hüquqları]]na diqqət yetirib. Horakova Çexoslovakiya Kommunist Partiyası tərəfindən uydurma qəsd və dövlətə xəyanət ittihamları ilə məhkum edilib və [[Praqa]]dakı Pankras həbsxanasında məhkəmə qətli vasitəsilə, edamın primitiv forması olan asılaraq yavaş boğulma üsulu ilə edam olunub. O, 13 dəqiqədən çox boğulub.&lt;ref name=radio.cz/&gt;&lt;ref name=victim&gt;{{Cite web |url=https://www.freiheit.org/central-europe-and-baltic-states/milada-horakova-victim-two-dictatorships |title=Milada Horáková - A Victim of Two Dictatorships |work=[[:en:Friedrich Naumann Foundation]]}}&lt;/ref&gt; Cəsədi yandırılsa da, qalıqları heç vaxt tapılmayıb.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Lehovcová Suchá |first=Veronika |title=Eight years in prison for judicial murder from 1950 |url=https://zpravy.aktualne.cz/eight-years-in-prison-for-judicial-murder-from-1950/r~i:article:512908/ |work=[[:en:Economia]] |date=2 November 2007 |access-date=24 April 2026 |archive-date=23 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723222750/https://zpravy.aktualne.cz/eight-years-in-prison-for-judicial-murder-from-1950/r~i:article:512908/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  Onun məhkumluq qərarı 1968-ci ildə ləğv edilib, 1990-cı illərdə isə siyasi bəraət alıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://english.radio.cz/over-five-decades-later-horakovas-prosecutors-face-charges-judicial-murder-8605532 |title=Over five decades later, Horakova's prosecutors face |work=[[:en:Radio Prague]] |date=July 31, 2007}}&lt;/ref&gt; və ölümündən sonra 1-ci dərəcəli Tomay Qariq Masarik ordeni və 1-ci dərəcəli Ağ Qoşa Xaç ordeni ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Veľkým okamihom dnešnej ceremónie je rozhodnutie prezidentky vyznamenať Miladu Horákovú |trans-title=The big moment of today's ceremony is the president's decision to award Milada Horáková |url=https://dennikn.sk/minuta/1703076/ |work=[[:en:Denník N]] |date=2 January 2020 |language=sk |access-date=24 April 2026 |archive-date=15 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715190358/https://dennikn.sk/minuta/1703076/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Čaputová udelila štátne vyznamenania 20 osobnostiam. Pozrite si ich zoznam |url=https://hnonline.sk/slovensko/2066252-caputova-udelila-statne-vyznamenania-20-osobnostiam-pozrite-si-ich-zoznam | trans-title=Čaputová awarded state awards to 20 personalities. See their list |publisher=[[Heise Group]] |date=2 January 2020 |language=sk}}&lt;/ref&gt; 2008-ci ilin sentyabrında Horakovanın edamına səbəb olan komandanın sağ qalan yeganə üzvü [[Lüdmila Brojova-Polednova]] həbs cəzasına məhkum edilib.

== Həyatı ==
Milada Horakova Praqada Milada Kralova olaraq anadan olub. 17 yaşında, [[Birinci Dünya müharibəsi]]nin son ilində, müharibə əleyhinə nümayişdə iştirak etdiyi üçün məktəbdən qovulub. Orta təhsilini yeni yaradılmış Çexoslovakiyada tamamlayıb və Karl Universitetində hüquq təhsili alaraq 1926-cı ildə məzun olub. Onun erkən siyasi həyatına Qadın Milli Şurasının qurucusu, senator Frantişka Plaminkova böyük təsir göstərib.

Horakova 1927-ci ildə Bohuslav Horak ilə ailə qurub. Onların qızı Yana 1933-cü ildə anadan olub.

1927-ci ildən 1940-cı ilə qədər o, Praqa bələdiyyəsinin sosial rifah şöbəsində çalışıb. Sosial ədalət məsələlərinə diqqət yetirməklə yanaşı, Horáková qadınların bərabərhüquqlu statusu uğrunda tanınmış bir kampaniyaçıya çevrilib. O, həmçinin Çexoslovakiya Qırmızı Xaç Cəmiyyətində aktiv fəaliyyət göstərib. 1929-cu ildə Çex Milli Sosial Partiyasına qoşulub; bu partiya, adındakı oxşarlığa baxmayaraq, nasizmin qatı rəqibi olub.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.reflex.cz//clanek/historie/72366/primluva-einsteina-ani-churchilla-nezabrala-komuniste-obesili-miladu-horakovou-po-vykonstruovanem-procesu.html |title=Milada Horáková byla popravena i přes přímluvy Einsteina a Churchilla |trans-title=The intercession of Einstein and Churchill did not work. The Communists hanged Milada Horáková after a fabricated trial |first=George |last=Stefek |work=[[:en:Reflex (magazine)|Reflex]] |date=27 June 2020 |language=cs |access-date=24 April 2026 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724221352/https://www.reflex.cz//clanek/historie/72366/primluva-einsteina-ani-churchilla-nezabrala-komuniste-obesili-miladu-horakovou-po-vykonstruovanem-procesu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Regimes&gt;{{Cite web |url=https://www.ustrcr.cz/uvod/skupina-vyzkumu/horakova-milada-25-1-1901/ |title=Horáková Milada, née Králová |work=[[:en:Institute for the Study of Totalitarian Regimes]] |access-date=2026-04-24 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027180233/https://www.ustrcr.cz/uvod/skupina-vyzkumu/horakova-milada-25-1-1901/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Çexoslovakiyanın işğalı zamanı (1938–1945) Horáková gizli müqavimət hərəkatında aktiv iştirak edib. 1940-cı ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə həbs edilib və [[Gestapo]] tərəfindən dindirilib. Onun vəziyyətində buna səbəb müharibədən əvvəlki siyasi fəaliyyəti olub. O, Terezin gettosuna, daha sonra isə Almaniyanın müxtəlif həbsxanalarına göndərilib.

1944-cü ilin yayında Horakova [[Bavariya]]da 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, 1945-ci ilin aprelində, [[İkinci Dünya müharibəsi]]nin sonuna yaxın irəliləyən ABŞ qüvvələri tərəfindən azad edilib.

== Siyasi fəaliyyəti ==
1945-ci ildə Çexoslovakiya azad edildikdən sonra Horakova [[Praqa]]ya qayıdıb və yenidən təşkil olunmuş Çex Milli Sosial Partiyasının rəhbərliyinə qoşulub. Müvəqqəti Milli Məclisin üzvü olub. 1946-cı ildə seçkilərdə qalib gələrək Milli Məclisdə Cənubi [[Bohemiya]]nın Çeske Budeyovitse bölgəsini təmsil edən mandat qazanıb.

Onun siyasi fəaliyyəti yenidən qadınların cəmiyyətdəki rolunun gücləndirilməsinə və Çexoslovakiyanın demokratik institutlarının qorunub saxlanılmasına yönəlib. 1947-ci ildə &quot;Vlasta&quot; adlı qadın jurnalının əsasını qoyub. 1948-ci il Çexoslovakiya dövlət çevrilişindən qısa müddət sonra etiraz əlaməti olaraq parlamentdən istefa verib. Bir çox siyasi tərəfdaşlarından fərqli olaraq, Horakova Çexoslovakiyanı tərk edib Qərbə getməməyi seçib və Praqada siyasi fəaliyyətini davam etdirib. 27 sentyabr 1949-cu ildə o, həbs edilib və kommunist rejimini devirmək üçün qurulan iddia edilən sui-qəsdin lideri olmaqda ittiham olunub.&lt;ref name=radio.cz&gt;{{cite news |url=https://english.radio.cz/milada-horakova-8070014 |title=Milada Horakova |work=[[:en:Radio Prague]] |access-date=2026-04-24 |archive-date=2026-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260408221142/https://english.radio.cz/milada-horakova-8070014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Regimes/&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://vlasta.magaziny.cz/ |title=O časopisu Vlasta |magazine=Vlasta |language=cs}}&lt;/ref&gt;

== Məhkəmə və edam ==
[[File:Milada Horáková (identifikační fotografie).jpg|thumb|Milada Horakovanın həbsdə çəkilmiş fotosu]]
Məhkəmə qarşısına çıxarılmazdan əvvəl Horakova və digər müttəhimlər Çexoslovakiya dövlət təhlükəsizlik orqanı olan StB tərəfindən həm fiziki, həm də psixoloji işgəncələrin tətbiq olunduğu intensiv dindirmələrə məruz qalıb. O, [[Amerika Birləşmiş Ştatları]], [[Böyük Britaniya]], [[Fransa]] və [[Yuqoslaviya]] tərəfindən idarə olunan dövlətə xəyanət və casusluq sui-qəsdinə rəhbərlik etməkdə ittiham olunub. İddia edilən sui-qəsdin sübutları kimi Horakovanın 1948-ci ilin sentyabrında Çexoslovakiyadakı yeni siyasi vəziyyətə reaksiyalarını müzakirə etmək üçün Milli Sosial, Sosial Demokrat və Xalq partiyalarının siyasi xadimlərinin toplantısında iştirakı göstərilib. O, həmçinin Qərbdə mühacirətdə olan çexoslovakiyalı siyasi xadimlərlə əlaqə saxlamaqda günahlandırılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ustrcr.cz/uvod/skupina-vyzkumu/dr-horakova-milada-a-spol/ |title=Dr. Horáková Milada a spol. |work=[[:en:Institute for the Study of Totalitarian Regimes]] |access-date=2026-04-24 |archive-date=2019-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017211645/https://www.ustrcr.cz/uvod/skupina-vyzkumu/dr-horakova-milada-a-spol/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lubomír&gt;{{Cite web |title=Lubomír Boháč: Největší politický proces padesátých let před soudem |url=http://archiv.listy.cz/archiv.php?cislo=081&amp;clanek=010804 |trans-title=The largest political trial of the 1950s before the court |work=listy.cz |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921212341/http://www.listy.cz/archiv.php?cislo=081&amp;clanek=010804 |archive-date=21 September 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Horakova və on iki həmkarının məhkəməsi 31 may 1950-ci ildə başlayıb. Bu, bir nümayiş məhkəməsi (show trial) kimi planlaşdırılıb. Proses sovet məsləhətçiləri tərəfindən nəzarətdə saxlanılıb və kommunist hakimiyyəti tərəfindən təşkil edilən, müttəhimlər üçün ölüm cəzası tələb edən ictimai kampaniya ilə müşayiət olunub. Dövlət ittihamçılarına Yozef Urvalek rəhbərlik edib və onların tərkibinə Lüdmila Brozova-Polednova da daxil olub. Məhkəmə iclasları müttəhimlərdən alınan &quot;günah etirafları&quot; ilə diqqətlə qurulub.

2005-ci ildə tapılan səs yazısı Horákovanın öz siyasi ideallarını necə cəsarətlə müdafiə etdiyini üzə çıxarıb. Çexoslovakiyanın demokratik prezidentləri Tomáš Garrigue Masaryk və Edvard Beneşin dəyərlərinə istinad edərək, o, &quot;bu ölkədə heç kim inancına görə öldürülməməli və ya həbs edilməməlidir&quot; deyə bəyan edib.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Young director to bring story of Milada Horakova to silver screen |url=https://english.radio.cz/young-director-bring-story-milada-horakova-silver-screen-8609282 |work=[[:en:Radio Prague]] |date=6 April 2007 |access-date=24 April 2026 |archive-date=20 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820053539/https://english.radio.cz/young-director-bring-story-milada-horakova-silver-screen-8609282 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Milada Horakova 8 iyun 1950-ci ildə digər üç müttəhim (Yan Buxal, Oldrjix Pecl və Zaviş Kalandra) ilə birlikdə ölüm cəzasına məhkum edilib. Qərbdəki bir çox görkəmli şəxsiyyət, xüsusən alim [[Albert Eynşteyn]], [[Böyük Britaniya]]nın keçmiş Baş naziri [[Uinston Çörçill]], Fransa Prezidenti Vinsent Oriol və ABŞ-ın keçmiş birinci xanımı Eleonora Ruzvelt onun həyatının bağışlanması üçün petisiya ilə müraciət etsə də, hökm təsdiqlənib. Horáková 27 iyun 1950-ci ildə Praqanın Pankras həbsxanasında 48 yaşında asılaraq edam edilib. Onun son sözləri belə olub: &quot;''Mən bu mübarizədə uduzdum, lakin şərəflə gedirəm. Bu ölkəni sevirəm, bu milləti sevirəm, onların rifahı üçün çalışın. Sizə qarşı heç bir kin bəsləmədən ayrılıram. Sizə arzulayıram, arzulayıram ki...''”.&lt;ref name=victim/&gt;

Edamdan sonra Horákovanın cəsədi Straşnitse krematoriyasında yandırılıb, lakin külü ailəsinə qaytarılmayıb. Onun külünün harada olduğu məlum deyil.

=== Digər müttəhimlər ===
[[File:Æ-EinsteinApelujeG.png|thumb|upright|300px|Albert Eynşteynin təqsirləndirilən şəxslərə əfv edilməsi üçün teleqramı]]
* Jan Buchal (1913–1950), Dövlət Təhlükəsizlik zabiti (edam edilib)
* Vojtech Dundr (1879–1957), Çexiya Sosial Demokrat Partiyasının keçmiş katibi (15 il azadlıqdan məhrum edilib)
* Jiri Hejda (1895–1985), keçmiş zavod sahibi (ömürlük azadlıqdan məhrum edilib)
* Bedrich Hostiçka (1914–1996), Çexoslovakiya Xalq Partiyasının katibi (28 il azadlıqdan məhrum edilib)
* Zaviş Kalandra (1902–1950), marksist jurnalist (edam edilib)
* Antonie Kleinerova (1901–1996), Çexoslovakiya Milli Sosial Partiyasından keçmiş parlament üzvü (ömürlük azadlıqdan məhrum edilib)
* Jiri Krizek (1895–1970), hüquqşünas (22 il azadlıqdan məhrum edilib)
* Josef Nestaval (1900–1976), administrator (ömürlük azadlıqdan məhrum edilib)
* Oldrich Pecl (1903–1950), keçmiş mədən sahibi (edam edilib)
* Zdenek Peşka (1900–1970), universitet professoru (25 il azadlıqdan məhrum edilib)
* Frantişek Preuçil (1907–1996), naşir (ömürlük azadlıqdan məhrum edilib)
* Frantişka Zeminova (1882–1962), redaktor və Çexoslovakiya Milli Sosial Partiyasından keçmiş parlament üzvü (20 il azadlıqdan məhrum edilib)

== Bəraət və fəxri adları ==
[[File:Milada horakova, tombstone, cz.jpg|thumb|upright|200px|Vışehrad qəbiristanlığında Milada Horakovanın büstü, Praqa]]
Məhkəmə hökmü 1968-ci ilin iyununda, Praqa baharı zamanı ləğv edilib. Lakin ondan sonra [[Çexoslovakiya]]nın Sovet qoşunları tərəfindən işğalı və müqavimətin yatırılması onun siyasi bəraət prosesini yarımçıq qoyub. Onun tam bəraət alması yalnız 1989-cu il Məxməri inqilabından sonra tamamlanıb.

1990-cı ildə Praqa 7 rayonunun Letna hissəsindəki əsas magistral küçələrdən birinə onun şərəfinə ad verilib. 1991-ci ildə o, ölümündən sonra 1-ci dərəcəli Tomaş Qarriq Masarik ordeni ilə təltif edilib. Çexiya Respublikasında onun edam edildiyi gün — 27 iyun tarixi &quot;Kommunist Rejimi Qurbanlarının Anım Günü&quot; elan edilib.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Carey |first=Nick |url=http://www.radio.cz/en/section/czechs/milada-horakova/ |title=Milada Horakova |work=[[:en:Radio Prague]] |date=7 June 2000 |access-date=24 April 2026 |archive-date=30 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030001217/https://www.radio.cz/en/section/czechs/milada-horakova |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://english.radio.cz/saturday-marks-70th-anniversary-execution-milada-horakova-8684906 |title=Saturday marks 70th anniversary of execution of Milada Horáková |work=[[:en:Radio Prague]] |date=June 27, 2020}}&lt;/ref&gt;

11 sentyabr 2008-ci ildə, Horakova məhkəməsinin ittiham tərəfindən sağ qalan yeganə üzvü, 86 yaşlı Lüdmila Brozova-Polednova, Milada Horakovanın məhkəmə yolu ilə qətlində iştirak etdiyinə görə altı il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Brozova-Polednova yaşı və səhhəti ilə əlaqədar 2010-cu ilin dekabrında həbsdən azad edilib və 15 yanvar 2015-ci ildə vəfat edib.&lt;ref name=Lubomír/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lazarová |first=Daniela |url=http://www.radio.cz/en/section/news/ludmila-brozova-polednova-a-former-communist-prosecutor-who-assisted-in-the-notorious-show-trial-against-milada-horakova-has-died-at-the-age-of-93 |title=Ludmila Brožová-Polednová, a former communist prosecutor who assisted in the notorious show trial against Milada Horáková has died at the age of 93 |work=[[:en:Radio Prague]] |date=24 January 2015 |access-date=24 April 2026 |archive-date=29 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161029112554/http://www.radio.cz/en/section/news/ludmila-brozova-polednova-a-former-communist-prosecutor-who-assisted-in-the-notorious-show-trial-against-milada-horakova-has-died-at-the-age-of-93 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin yanvarında Horakova Slovakiya prezidenti Suzana Çaputova tərəfindən ölümündən sonra 1-ci dərəcəli &quot;Cüt ağ xaç&quot; ordeni ilə təltif edilib. Mükafatı Milada Horakova Klubunun üzvü Erika Maçakova qəbul edib.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://spravy.pravda.sk/domace/clanok/537710-caputova-odovzdala-vyznamenania-tym-ktori-vzdorovali-zlu-aj-talentom-vedy-umenia-a-sportu/ |title=Čaputová vyznamenala osobnosti, ktoré vzdorovali zlu, aj talenty vedy, umenia a športu |trans-title=Čaputová honored personalities who resisted evil, as well as talents in science, art, and sports |work=[[:en:Pravda (Slovakia)|Pravda]] |date=18 January 2020 |language=sk}}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
Milada Horakovanın həyat yoldaşı Bohuslav Horak 1949-cu ildə həbsdən yayına bilib, Qərbi Almaniyaya qaçıb və daha sonra [[ABŞ]]-da məskunlaşıb. Anası edam edilərkən 16 yaşında olan və sonradan xalası tərəfindən böyüdülən qızları Yana, yalnız 1968-ci ildə ABŞ-da atasına qoşula bilib və orada ailə quraraq üç nəvə sahibi olub.

Horakovanın son məktubları, o cümlədən ərinə və qızına yazdıqları [[ingilis dili]]nə tərcümə edilərək nəşr olunub.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://chnm.gmu.edu/wwh/p/230.html |title=Letter to Mother-in-law |publisher=[[George Mason University]]}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafik film ==
Milada Horakovanın həyatından bəhs edən Çexiya-Amerika birgə istehsalı olan &quot;Milada&quot; bədii filmi 2017-ci ilin noyabrında ekranlara çıxıb. Horakova rolunu Ayelet Zurer canlandırıb. [[İngilis dili]]ndə olan bu istehsalın rejissoru, həm də ssenari müəlliflərindən biri olan çex mənşəli kinorejissor David Mrnkadır.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sladký |first=Pavel |url=http://www.filmcenter.cz/en/news/1347-interview-with-david-mrnka-the-director-of-milada |title=Interview with David Mrnka, the director of Milada], Czech Film Center |work=Czech Film |date=3 November 2017 |access-date=24 April 2026 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402175007/https://www.filmcenter.cz/en/news/1347-interview-with-david-mrnka-the-director-of-milada |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{commons category|Milada Horáková}}
* [http://www.radio.cz/en/article/36657 Milada Horáková – Czech in history, from archives of Czech Radio] via radio.cz with RealAudio stream version
* [https://www.washingtontimes.com/news/2006/nov/15/20061115-103629-9821r/ Martyr for freedom], ''[[:en:Washington Times]]'', 15 November 2006
* [https://news.lettersofnote.com/p/i-shall-always-be-with-you I Shall Always Be With You - a letter by Milada Horáková to her daughter written on the eve of Horáková's execution] 
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Praqa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Asılaraq edam olunanlar]]
[[Kateqoriya:Çexoslovakiya siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Çexoslovakiya tarixi]]
[[Kateqoriya:Edam olunmuş siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Stalinizm]]
[[Kateqoriya:XX əsr hüquqşünasları]]
[[Kateqoriya:XX əsr siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>7ica3etflkqtwz1zsu3zpxmpvl5lfy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Assambleya (Serbiya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979983</id>
    <revision>
      <id>9015162</id>
      <parentid>8844590</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18549" sha1="pwwxyepeaisnx9z1fprjs32qnyl2f9t" xml:space="preserve">{{Qanunverici orqan}}

'''Milli Assambleya''',{{efn|{{dil-sr-Cyrl|Народна скупштина|Narodna skupština}}, {{IPA|sr|nǎːrodnaː skûpʃtina|pron}}}} həmçinin '''Parlament''',{{efn|{{dil-sr-Cyrl|Парламент|Parlament}}, {{IPA|sr|parlameːnt|pron}}}} və ya '''{{dil|sr-Latn|Skupština|i=unset}}''',{{efn|{{dil-sr-Cyrl|Скупштина}}, {{IPA|sr|skûpʃtina|pron}}}} rəsmi adı ilə '''Serbiya Respublikasının Milli Assambleyası''' — {{efn|{{dil-sr-Cyrl|Народна скупштина Републике Србије|Narodna skupština Republike Srbije}}}} [[Serbiya]]nın [[Birpalatalı parlament|birpalatalı]] qanunverici orqanı. Assambleya dörd illik müddətə [[Proporsional təmsilçilik|proporsional seçki sistemi]] əsasında birbaşa, ümumi və bərabər [[seçki hüququ]] ilə [[gizli səsvermə]] yolu ilə seçilən 250 [[Deputat (qanunverici)|deputat]]dan ibarətdir. Assambleyaya [[Milli Assambleyanın sədri]] rəhbərlik edir və ona ən azı bir sədr müavini kömək edir.&lt;ref name=ustav&gt;[[wikisource:Constitution of Serbia#1. National Assembly|Wikisource: Constitution of Serbia]]&lt;/ref&gt;

Milli Assambleya ali [[qanunverici hakimiyyəti]] həyata keçirir. O, [[Serbiya Konstitusiyası|Konstitusiya]]nı və qanunları qəbul edir və dəyişdirir, [[Serbiya hökuməti|Hökumət]]i seçir, Ali dövlət prokuroru, [[Ombudsman (Serbiya)|Ombudsman]], [[Serbiya Milli Bankı]] rəhbəri və Dövlət Audit Təşkilatının sədrini təyin edir. Bütün qərarlar, Konstitusiyanın dəyişdirilməsi istisna olmaqla, iclasda iştirak edən deputatların sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir; Konstitusiyanın dəyişdirilməsi üçün isə üçdə iki səs çoxluğu tələb olunur.{{sfn|National Assembly of Serbia|2010}}

== Tarix ==
Mövcud qeydlərə görə ən qədim serb parlamenti XI əsrdə Müqəddəs Apostollar Pyotr və Pavel kilsəsi (Ras) yerləşən [[Müqəddəs Apostollar Pyotr və Pavel kilsəsi]]ndə, Stari Ras ərazisində keçirilmişdir və [[Nemanyanın Boqomilizmə qarşı məclisi (Saboru)]] kimi qeydə alınmışdır. Bu, [[Orta əsr Serbiya qanunu|mülki]]–[[Kilsə qanunu|kilsə]] xarakterli dövlət şurası idi və [[boqomilizm]]in qınanması şəraitində fəaliyyət göstərirdi; bu cərəyan həm Katolik Kilsəsi, həm də Pravoslav Kilsəsi tərəfindən [[bidət]] kimi qəbul edilirdi. [[Orta əsr Serb zadəganları|Serb zadəganları]] üçün boqomillərlə bağlı səsvermə keçirilmişdi. Əksəriyyət onların qınanması, [[Ban (qanun)|qadağan edilməsi]] və onlarla münasibətlərin dayandırılması barədə qərar vermişdir.

XIX əsrin əvvəllərində və [[Serb inqilabı]]nın başlanması ilə 1805-ci ildə Xalq Şurası ({{Lang-sr|Народни совјет|Narodni sovjet}}) adlanan ilkin parlament forması yaradıldı. Bu məclislər ya knyaz, ya da idarəedici şura tərəfindən çağırılır və adətən açıq məkanlarda, yüzlərlə, bəzən isə minlərlə insanın iştirakı ilə keçirilirdi.{{sfn|Rastović|Roter Blagojević|Borozan|2022|p=}} Onlardan birində — Sretenye məclisində — ilk Serbiya konstitusiyası olan [[Serbiya Konstitusiyası (1835)|Sretenye konstitusiyası]] qəbul edilmişdir.

1840-cı illərin əvvəllərində dövrün əsas siyasi qüvvəsi olan mühafizəkar [[Konstitusiyanın müdafiəçiləri]] meydana çıxdı.{{sfn|Jelavich|Jelavich|2000|p=}} Onların lideri Toma Vučić Perišić idi və Assambleyanın dəstəyi ilə 1842-ci ildə Mihailo Obrenović taxtdan endirildi, onun yerinə rəqib Aleksandar Karađorđević gətirildi. 1842-ci il çevrilişindən sonra Konstitusiyanın müdafiəçiləri həmin dövrdə çağırılan bütün məclislərdə çoxluğa malik idilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vulić |first=Siniša |date=20 August 2021 |title=Svetoandrejska skupština – nova faza razvoja političkih ideja |url=https://talas.rs/2021/08/20/svetoandrejska-skupstina-nova-faza-razvoja-politickih-ideja/ |access-date=13 February 2022 |website=Talas |language=sr |archive-date=23 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223202211/https://talas.rs/2021/08/20/svetoandrejska-skupstina-nova-faza-razvoja-politickih-ideja/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Müasir Milli Assambleya 1858-ci ildə [[Müqəddəs Andrey günü məclisi]] zamanı yaradılmışdır. Bu zaman Konstitusiyanın müdafiəçiləri yenidən çevriliş edərək Miloš Obrenović başçılıq etdiyi Obrenoviçlər sülaləsini yenidən hakimiyyətə gətirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 July 2020 |title=Prva narodna skupština Srbije |url=https://slobodna.rs/beograd-na-dlanu/prva-narodna-skupstina-srbije/
 |access-date=13 February 2022 |website=Slobodne novine |language=sr-RS |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213142322/https://slobodna.rs/beograd-na-dlanu/prva-narodna-skupstina-srbije/
 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Assambleya “Serbiya Milli Assambleyası” adlandırıldı və bu ad 1918-ci ilə qədər, yəni vahid Yuqoslaviya dövlətinin yaranmasına qədər saxlanıldı. İclaslar əvvəlcə hər üç ildən bir keçirilirdi, lakin sonradan bu dəyişdirilərək ildə bir dəfə keçirilməyə başlandı.{{sfn|Rastović|Roter Blagojević|Borozan|2022|p=}} Deputatlarla bağlı ilk qanun və ilk prosedur qaydaları 1870-ci ildə qəbul edilmişdir.{{sfn|Rastović|Roter Blagojević|Borozan|2022|p=}}

Assambleya adi və ya böyük (fövqəladə) formada keçirilə bilərdi. Böyük assambleya adətən knyazın (və ya kralın) seçilməsi və ya konstitusiyanın qəbul edilməsi və dəyişdirilməsi üçün çağırılırdı. Assambleyanın çağırılması, açılması, bağlanması, təxirə salınması, uzadılması və buraxılması knyazın (və ya kralın) səlahiyyətində idi. İclaslar knyazın (və ya kralın) çıxışı ilə açılır, assambleya isə buna rəsmi cavab verirdi.&lt;ref name=&quot;John V. A 2009. p. 41-42&quot;&gt;John V. A. Fine, ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest'', The University of Michigan Press, 2009. (p. 41-42)&lt;/ref&gt; Səsvermə ya fərdi (adla), ya deputatın ayaqda və ya oturaq vəziyyətdə iştirakı ilə, ya da gizli səsvermə yolu ilə keçirilirdi. Qanun layihələrinin son variantları müzakirə olunarkən və ya hökumət və ya ən azı 20 deputat tələb etdikdə adla səsvermə tətbiq edilirdi.

Assambleya sədr və sədr müavinləri əvvəlcə knyaz (və ya kral) tərəfindən, Assambleyanın təqdim etdiyi altı namizəd arasından seçilirdi; 1888-ci il konstitusiyasından sonra isə deputatlar tərəfindən seçilməyə başlanmışdır. Əvvəlcə hər deputat 500 vergi ödəyicisini təmsil edirdi, sonra bu say 1000, 2000 və 4500-ə qədər artırıldı və buna uyğun olaraq deputatların sayı 120–160 arasında dəyişirdi (böyük assambleyalarda 600-dən çox deputat ola bilirdi). Səsvermə hüququ 21 yaşdan yuxarı, vergi ödəyən bütün yerli və ya naturalizasiya olunmuş vətəndaşlara verilirdi. Qadınlara isə səsvermə hüququ verilməmişdi.

1888-ci ilə qədər seçkilərdə açıq səsvermə tətbiq olunurdu: seçici seçki məntəqəsində açıq şəkildə kimə səs verdiyini bildirirdi. Daha sonra gizli səsvermə tətbiq edildi və kiçik toplarla həyata keçirilirdi. Assambleya 1901–1903-cü illər istisna olmaqla birpalatalı idi. Deputatlar Assambleyanın icazəsi olmadan məsuliyyətə cəlb edilə, saxlanıla və ya həbs edilə bilməzdi. Hətta cinayət başında yaxalansalar belə, onların məhkəmə təqibinə verilməsi üçün Assambleyanın rəyi tələb olunurdu.

[[Serbiya–Osmanlı müharibələri (1876–1878)|Serb–Osmanlı müharibələri]] (1876–1878), [[Balkan müharibələri]] (1912–1913) və [[Birinci Dünya müharibəsi]] (1914–1915) dövründə Assambleya fasiləsiz fəaliyyət göstərmişdir.

1918-ci ildə Serblər, Xorvatlar və Slovenlər krallığı yaradıldıqdan sonra Serbiya Milli Assambleyası fəaliyyətini dayandırdı. Assambleya sonuncu dəfə 14 dekabr 1918-ci ildə toplanaraq öz sıralarından 84 deputatı həmin krallığın Müvəqqəti Xalq Nümayəndəlik Orqanına seçdi.

[[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra Serbiya yeni sosialist və federal [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]] tərkibində altı respublikadan biri oldu. 1944-cü il 9–12 noyabr tarixlərində [[Belqrad]] şəhərində keçirilən [[Serbiyanın Milli Azadlığı üzrə Antifaşist Məclisi]]ndə (Anti-fascist Assembly for the National Liberation of Serbia, ASNOS) 989 deputat iştirak etmişdi. Onlar xalq tərəfindən seçilməmiş, Yuqoslaviya Kommunist Partiyası tərəfindən yaradılmış xalq azadlıq komitələri vasitəsilə təyin olunmuşdular. 1945-ci ildə ASNOS özünü Serbiya Xalq Assambleyasına çevirdi. Müharibədən sonra keçirilən 1945-ci il seçkilərində kommunistlər rəqibsiz iştirak etdilər; bütün müxalifət partiyaları seçkiləri boykot etdi, çünki OZNA və Kommunist Partiyası tərəfindən təzyiq və qorxutma halları mövcud idi və bu, seçki müxalifətini aradan qaldırmağa yönəlmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book|pages=1–4|url=https://books.google.com/books?id=l8JFi7Wh8gwC|title=The
 Balkans and the West: constructing the European other, 1945–2003|author=Andrew Hammond|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=978-0-7546-3234-4|access-date=11 February 2012}}&lt;/ref&gt; Hakimiyyətə gəldikdən sonra kommunistlər birpartiyalı siyasi sistem qurdu; burada [[Yuqoslaviya Kommunist Partiyası]] hakim partiya, Serbiya Kommunistlər İttifaqı isə onun respublika səviyyəli qolu idi. Bu sistem 1990-cı ilə və yeni Serbiya Konstitusiyasının qəbuluna qədər davam etdi.

1990-cı il Konstitusiyası müasir Milli Assambleyanı 250 deputatdan ibarət birpalatalı qanunverici orqan kimi formalaşdırdı. Onun müddəalarına əsasən [[çoxpartiyalı siyasi sistem]] yenidən tətbiq olundu və nümayəndəlik sistemi deputat əsaslı sistemlə əvəz edildi.

== Milli Assambleyanın sədri ==
{{Main|Serbiya Milli Assambleyasının sədri}}
Milli Assambleyanın sədri ({{Lang-sr|Председник Народне скупштине|Predsednik Narodne skupštine}}) Assambleyanı təmsil edir, onun iclaslarını çağırır, onlara sədrlik edir və digər rəsmi funksiyaları yerinə yetirir. Assambleya bütün deputatların [[çoxluq səsi]] ilə sədr və bir və ya bir neçə sədr müavinini (adətən hər parlament qrupundan biri) seçir. Sədr müvəqqəti olmadıqda, onun təyin etdiyi sədr müavinlərindən biri onu əvəz edir; əgər belə təyinat yoxdursa, ən yaşlı sədr müavini bu funksiyanı icra edir.{{sfn|National Assembly of Serbia|2010}}

== Milli Assambleyanın Baş Katibliyi ==
Milli Assambleyanın Baş Katibliyi ({{lang-sr|Генерални секретаријат Народне скупштине|Generalni sekretarijat Narodne skupštine}}) Assambleyanın inzibati işlərinə cavabdeh orqandır. Ona Baş katib rəhbərlik edir; o, Assambleya tərəfindən təyin olunur və deputat olmur. Baş katib sədrə və sədr müavinlərinə iclasların hazırlanması və keçirilməsində kömək edir. Onun səlahiyyət müddəti yeni seçilmiş Assambleya formalaşdıqda başa çatır, lakin yeni baş katib təyin edilənədək vəzifəsini icra etməyə davam edir.{{sfn|National Assembly of Serbia|2010}}

== Tərkibi ==
{{Serbiyanın siyasəti}}
Milli Assambleya birbaşa, ümumi və bərabər seçki hüququ əsasında gizli səsvermə yolu ilə seçilən deputatlardan ibarətdir. Parlament seçkiləri Assambleyanın dördillik səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra keçirilir, lakin Assambleya hökuməti istefaya göndərərsə və ya hökumət istefa verər və yeni hökumət formalaşdırmaq mümkün olmazsa, daha erkən də keçirilə bilər. Seçkilər Serbiya Prezidenti tərəfindən elan olunur.

Seçkilər bütün ölkənin vahid seçki dairəsi olduğu qapalı siyahı üzrə proporsional sistemlə keçirilir və 250 mandat d'Hondt metodu ilə bölüşdürülür. Minimum seçki həddi 3%-dir; yalnız bu həddi keçən partiyalar mandat qazanır. Etnik azlıq partiyaları üçün bu hədd tətbiq edilmir.

=== Deputatlar ===
Milli Assambleya 250 deputatdan ({{Lang-sr|народни посланици|narodni poslanici}}) ibarətdir. Deputatlar maraqlar toqquşmasına səbəb olan paralel vəzifə tuta bilməzlər və [[parlament toxunulmazlığı]]na malikdirlər. Mandat boşaldıqda, həmin siyahı üzrə mandat almamış növbəti namizədə verilir.&lt;ref&gt;Law on the Election of Members of the Parliament (2000, as amended 2011) (Articles 88 &amp; 92) made available via LegislationOnline.&lt;/ref&gt;

=== Parlament qrupları ===
Beş və ya daha çox deputatdan ibarət qruplar rəsmi [[parlament qrupu]] kimi tanınır. Hər deputat yalnız bir qrupun üzvü ola bilər. Qruplar adətən seçki siyahılarına əsaslansa da, Serbiyanın mürəkkəb çoxpartiyalı sistemi səbəbindən müxtəlif partiyalar və müstəqil deputatlar birlikdə qrup yarada bilirlər.

=== Komitələr ===
Assambleya komitələri ({{Lang-sr|скупштински одбори|skupštinski odbori}}) daimi [[daimi komitə|komitələr]]dir və qanun layihələrini araşdırır, siyasətləri qiymətləndirir və hökumətin fəaliyyətinə nəzarət edir. Ümumilikdə 20 daimi komitə fəaliyyət göstərir və hər biri öz sahəsinə uyğun məsələləri nəzərdən keçirir.

== Prosedur ==
Milli Assambleyanın fəaliyyəti [[Parlament proseduru|Daxili Nizamnamə]] ilə tənzimlənir. Assambleya ildə iki dəfə — mart və oktyabr aylarında — növbəti sessiyalara toplanır. Zəruri hallarda fövqəladə sessiyalar da çağırıla bilər.

Qərarların qəbul edilməsi üçün iclasda deputatların ən azı üçdə biri iştirak etməlidir; səsvermə zamanı isə ən azı 126 deputatın iştirakı tələb olunur. Qərarlar iştirak edən deputatların çoxluğu ilə qəbul edilir.

Qanunvericilik təşəbbüsü hüququ deputatlara, hökumətə, muxtar vilayətlərin assambleyalarına və ya ən azı 30.000 seçiciyə məxsusdur. Həmçinin Serbiya Ombudsmanı və Serbiya Milli Bankı rəhbəri də öz səlahiyyət sahələrinə aid qanun layihələri təqdim edə bilərlər.

== Milli Assambleyanın binası ==
{{Main|Serbiya Milli Məclisinin Palatası}}
Milli Assambleya Serbiya Milli Assambleyasının binasında yerləşir. Bu bina Belqrad şəhərində, [[Nikola Paşiç meydanı]]nda yerləşir və əvvəllər Serbiya krallığı, daha sonra isə Yuqoslaviya parlamentlərinə ev sahibliyi etmişdir.

Təxminən 13.400 m² sahəni əhatə edən bina neobarokko üslubunda tikilmişdir və 100-dən çox otaq, iki iclas zalı, dörd konfrans zalı və günbəzli mərkəzi vestibüldən ibarətdir. Kitabxanasında 60.000-dən çox kitab saxlanılır.

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{cite book|last1=Rastović|first1=A.|last2=Roter Blagojević|first2=M.|last3=Borozan|first3=I.|title=Народна скупштина: огледало воље народа Србије|trans-title=National Assembly: Mirroring the Will of Serbian People|location=Novi Sad-Belgrade|year=2022|isbn=978-86-81648-50-6}}
* {{cite book|last1=Mitrinović|first1=Čedomil|last2=Brašić|first2=Miloš N.|title=Југословенске народне скупштине и сабори|url=https://books.google.com/books?id=dkA9AAAAMAAJ|year=1937|publisher=Izd. Narodne skupštine}}
* {{cite book |last1=Jelavich |first1=Charles |last2=Jelavich |first2=Barbara |author-link2= |year=2000 |orig-date=1977 |title=The Establishment of the Balkan National States, 1804–1920 |volume=8 |edition=4th |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |isbn=978-0-29580-360-9 |url=https://books.google.com/books?id=LBYriPYyfUoC}}
* {{cite web|author=National Assembly of Serbia|title=ИНФОРМАТОР О РАДУ|publisher=National Assembly of Serbia|date=December 2010|url=http://www.parlament.rs/upload/documents/informator_files/Informator%202022-2.pdf}} {{small|(This text is in the public domain as the official material of the Republic of Serbia state body or a body performing public functions, under the terms of Article 6, Paragraph 2 of Serbian copyright law)}}
* {{cite web|author=|title=Историјат и културна баштинa Народне скупштине|publisher=|date=|url=http://www.parlament.gov.rs/upload/documents/activities/Istorijat%20Dom%20NS%20SRB%20(4).pdf}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{cite journal|last1=Kovač|first1=Elvira|last2=Lazarević|first2=Andrijana|title=Uloga i značaj Narodne skupštine i parlamentarne demokratije u procesu evropskih integracija Republike Srbije|journal=Srpska politička misao|volume=72|issue=2|year=2021|publisher=Repository of Institute for Political Studies|doi=10.22182/spm.7222021.3 |doi-broken-date=8 December 2025 |url=http://repozitorijumips.rs/13/|issn=0354-5989|doi-access=free}}
* {{cite journal|last=Popović|first=Radomir J.|year=2020|title=Narodna skupština 1846. godine|journal=Od Prestonice do Industrijskog Centra Srbije –Kragujevac Sredinom 19. Veka|publisher=Centar za naučnoistraživački rad Srpske akademije nauka i umetnosti; Univerzitet u Kragujevcu|location=Kragujevac|pages=81–95|url=http://rih.iib.ac.rs/244/|isbn=978-86-81037-64-5}}
* {{cite journal|last=Orlović|first=Slaviša|title=Ustavni, politički i institucionalni okvir Narodne skupštine Republike Srbije|journal=Demokratske Performanse Parlamenata Srbije, Bosne I Hercegovine I Crne Gore|publisher=Sarajevo Open Centre|year=2012|pages=15–42}}
* {{cite journal|last=Spasojević|first=Dušan|title=Kontrolna funkcija Narodne skupštine Republike Srbije|journal=Demokratske Performanse Parlamenata Srbije, Bosne I Hercegovine I Crne Gore|publisher=Sarajevo Open Centre|year=2012|pages=135–146}}
* {{citation|last=Pavlović|first=M.|title=Narodna skupština u ustavima Kneževine i Kraljevine Srbije, Dva veka srpske ustavnosti|publisher=SANU|location=Belgrade|year=2010}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|National Assembly of Serbia}}
* {{Official website|http://www.parlament.rs}}
* [https://www.rs.undp.org/content/dam/serbia/Publications%20and%20reports/English/DobraUprava/UNDP_SRB_Umetnicke%20vrednosti.pdf The National Assembly Artwork]

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>pwwxyepeaisnx9z1fprjs32qnyl2f9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milan Obrenoviç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980116</id>
    <revision>
      <id>9015145</id>
      <parentid>8965556</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32453" sha1="9an93hf72b3sfmxypftqk3pqy8nw29l" xml:space="preserve">{{Monarx
 |adı               = I Milan 
 |orijinal adı      = Милан I Обреновић 
 |doğum adı         = Milan Obrenoviç 
 |milliyyəti        = Serb
 |vətəndaşlığı      = Serbiya krallığı 
 |ixtisası          = Hərbçi, siyasətçi
 |fəaliyyəti        = Serbiya kralı (1882–1889), Serbiya knyazı (1868–1882)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biografija.org/istorija/milan-obrenovic/|title = Milan Obrenović Biografija|date = 6 July 2018}}&lt;/ref&gt;
 |sülalə            = Obrenoviçlər 
 |atası             = Miloş Obrenoviç
 |anası             = Mariya Obrenoviç
 |həyat yoldaşı     = Nataliya Keşko
 |uşağı             = I Aleksandr, Şahzadə Sergey, Georg Obrenoviç (qanunsuz)
 |dini              = Serb Pravoslav kilsəsi 
 |monoqram          = Royal Monogram of King Milan I of Serbia, Variant.svg
 |monoqramın ölçüsü = 50px 
}}

'''IV Milan Obrenoviç''' ({{dil-sr|Милан Обреновић}}, Milan Obrenović; {{DVTY}}) — [[Serbiya]] [[Monarxiya|monarxı]]. O, 10 iyun 1868-ci ildən 1882-ci ilə qədər Serbiya knyazı, 1882-ci ildən isə 6 mart 1889-cu ilə qədər Serbiya kralı olmuşdur.

Onun hakimiyyəti dövründə başlıca hadisələr Birinci Serb–Osmanlı müharibəsi, [[İkinci Serbiya–Osmanlı müharibəsi]] və Serb–Bolqar müharibəsi olmuşdur.&lt;ref&gt;Ian D. Armour, &quot;&quot;Like the Lord Lieutenant of a county&quot;: the Habsburg monarchy and Milan Obrenović of Serbia 1868–1881.&quot; ''Canadian Slavonic Papers'' 55.3–4 (2013): 305–342.&lt;/ref&gt;Hakimiyyətinin əvvəlində [[Serbiya knyazlığı]] de-yure [[Osmanlı İmperiyası]]nın tərkibində idi, lakin 1878-ci ildə Berlin müqaviləsi ilə tam müstəqillik əldə etdi. 1882-ci ildə knyazlıq krallığa çevrildi və o, I Milan adı ilə kral elan olundu.

Milan 1889-cu ildə taxtdan imtina edərək Serbiyadan ayrıldı. Bundan sonra onun oğlu [[Aleksandr Obrenoviç]] Serbiya kralı oldu. Bir neçə il sonra Milan yenidən Serbiyaya qayıtdı və 1897-ci ildə oğlu tərəfindən Serbiya Kral Ordusunun baş komandanı təyin edildi. Lakin o, oğlunun Kraliça Draqa ilə evliliyini qəbul etmədi və 1900-cü ildə yenidən ölkəni tərk etdi.

IV Milan Obrenoviç 1901-ci ildə sürgündə vəfat etmişdir.

== Erkən illəri ==

=== Sürgündə doğulması və uşaqlığı ===
Milan Obrenoviç 1854-cü ildə [[Mereşeşti]] şəhərində, [[Moldaviya]]da anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Hall11&quot;&gt;{{cite book |last1=Hall |first1=Richard C. |title=War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia |date=2014 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781610690317 |page=209 |url=https://books.google.com/books?id=XBXHEAAAQBAJ&amp;pg=PA209}}
&lt;/ref&gt; Onun ailəsi 1842-ci ildə rəqib [[Karacorceviçlər sülaləsi]]nin [[Serbiya knyazlığı|Serbiya]] taxtına qayıtmasından sonra sürgündə yaşayırdı; həmin vaxt onlar Milanın əmisi oğlu knyaz [[III Mixailo Obrenoviç]]i hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışdılar.

Milan (Miloş Yevremov Obrenoviç, {{dil-sr|Милош Ј. Обреновић}}) və onun moldaviyalı həyat yoldaşı [[Mariya Obrenoviç]] (qızlıq soyadı Yelena Mariya [[Katarqi]]) ailəsində doğulmuşdur. Onun ata tərəfdən babası (Miloşun atası) [[Yevrem Obrenoviç]] (1790–1856) idi; o, 1815–1839 və 1858–1860-cı illərdə Serbiyanı idarə etmiş [[I Miloş Obrenoviç ]]in qardaşı idi. Beləliklə, Milan knyaz Miloşun qardaşı nəvəsi sayılırdı. Onun yalnız bir bacısı — böyük bacısı Tomaniya var idi.&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;{{cite book |last1=Hall |first1=Richard C. |title=War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia |date=2014 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781610690317 |page=209 |url=https://books.google.com/books?id=XBXHEAAAQBAJ&amp;pg=PA209}}&lt;/ref&gt;

1855-ci ildə, Milanın doğulmasından qısa müddət sonra valideynləri boşandılar. Milan 7 yaşında olarkən, atası Miloş 20 noyabr 1860-cı ildə (və ya 1861-ci ildə) [[Osmanlı imperiyası|osmanlılara]] qarşı [[Buxarest]] yaxınlığında xarici muzdlu kimi [[Rumıniya Quru Qoşunları]] sıralarında döyüşərkən həlak oldu. Bundan sonra onun anası Mariya hüquqi qəyyumluq əldə etdi. Lakin Mariya dəbdəbəli aristokrat həyat tərzi sürürdü və tezliklə Rumıniya hökmdarı [[Aleksandru İoan Kuza]]nın məşuqəsi oldu, ondan iki oğlu — Aleksandru Al. İoan Kuza (ləqəbi Saşa) və Dimitrieni dünyaya gətirdi. Nəticədə o, əvvəlki nikahından olan uşaqlarına kifayət qədər diqqət ayırmırdı. Buna görə də gənc Milanın əmisi oğlu [[Mixailo Obrenoviç]] tərəfindən rəsmi olaraq övladlığa götürülməsi barədə razılıq əldə edildi. Mixailo bu vaxt artıq 1858-ci ildə [[Karacorceviçlər sülaləsi]]nin devrilməsindən sonra [[Serbiya knyazlığı]]na qayıtmış və 1860-cı ildə hakim knyaz olmuşdu.

=== Serbiyaya gəlişi ===
Milan knyaz III Mixailo Obrenoviç tərəfindən [[Kraquyevats]] şəhərinə gətirildi və onun tərbiyəsi üçün bir [[tərbiyəçi]] (governess) təyin olundu. Onilliklər sonra Milan kral olduqda, anasının şəxsi həyatına dair məlumatlar tez-tez onun siyasi rəqibləri tərəfindən istifadə olunurdu. Xüsusilə [[Xalq Radikal Partiyası]]nın (NRS) lideri [[Stoyan Protiç]] özünün ''Samouprava'' qəzetində hətta əsassız iddia irəli sürərək Milanın əsl atasının Aleksandru İoan Kuza olduğunu yazmış və onu istehzalı şəkildə Obrenoviç əvəzinə &quot;Kuziç&quot; adlandırmışdır.

Mixailo knyaz qardaşı oğlunu Serbiyaya gətirdikdən sonra onun təhsilinə də diqqət yetirdi və onu [[Paris]]də yerləşən [[Litsey Lui-le-Qran]] məktəbinə göndərdi. Burada gənc Milanın yüksək yetkinlik nümayiş etdirdiyi bildirilir.

== Serbiya knyazı (1868–1882) ==
[[Fayl:KraljMilanObrenovic.jpg|thumb|Knyaz Milanın portreti, müəllif [[Stevan Todoroviç]], 1881]]

10 iyun 1868-ci ildə, Milan cəmi on dörd yaşında olarkən, knyaz III Mixailo Obrenoviç sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Onun kişi varisi olmadığından, Serbiya taxtına kimin çıxacağı məsələsi olduqca aktual problemə çevrildi. Sui-qəsddən sonra yaranan siyasi qarışıqlıq və hakimiyyət boşluğu şəraitində nüfuzlu dövlət xadimi [[İliya Qaraşanin]] yenidən siyasi səhnəyə qayıtdı, baxmayaraq ki, o, cəmi səkkiz ay əvvəl baş nazir vəzifəsindən uzaqlaşdırılmış və yerinə [[Yovan Ristiç]] təyin olunmuşdu. Qaraşanin dövlət daxilində qüvvələri birləşdirərək sui-qəsdçilərin hakimiyyəti ələ keçirməsinin qarşısını almağa çalışırdı və hətta üçüncü bir kral sülaləsinin yaradılması ideyasını da nəzərdən keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=MacKenzie |first1=David |title=Jovan Ristić: Outstanding Serbian Statesman |date=2006 |publisher=East European Monographs |isbn=9780880335836 |page=56}}&lt;/ref&gt;

Ümumi siyasi razılığa görə yeni hökmdar [[Serbiya Milli Məclisi|Böyük Milli Məclis]] (Visoka narodna skupştina) tərəfindən seçilməli idi. Lakin hökumət üzvü [[Milivoye Petroviç Blaznavats]] sürətlə güc və nüfuz qazanırdı. O, ordunu nəzarətə götürmüş və faktiki olaraq [[dövlət çevrilişi]] həyata keçirmişdi. Blaznavats gənc Milanı varis kimi irəli sürdükdə, Qaraşaninin bu daha güclü siyasi fiqur qarşısında geri çəkilməkdən başqa seçimi qalmadı.

=== Milivoye Petroviç Blaznavatsın regentliyi ===
Milan hələ azyaşlı olduğu üçün onun adından ölkəni idarə etmək məqsədilə regentlik şurası yaradıldı. Üç nəfərdən ibarət bu şuraya Blaznavats rəhbərlik edirdi. Digər üzvlər isə dövlət xadimi və tarixçi Yovan Ristiç və varlı tacir ailəsindən olan siyasətçi və tarixçi [[Yovan Qavriloviç]] idi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=MacKenzie |first1=David |title=Jovan Ristić: Outstanding Serbian Statesman |date=2006 |publisher=East European Monographs |isbn=9780880335836 |page=56}}&lt;/ref&gt;

Gənc Milan Parisdən Serbiyaya qaytarıldı və Topçider məclisi qarşısında taxta çıxarıldı. Bu zaman Blaznavatsın nəzarətində olan ordu binanı əhatəyə almışdı. Bundan əlavə, [[Dubrovnik]]dən olan tanınmış serb zadəganı [[Medo Puçiç]] knyazın müəllimi və məsləhətçisi kimi Belqrada dəvət edildi.

Blaznavatsın himayəsi altında həm şəxsi, həm də siyasi baxımdan knyaz bütün dövlət məsələlərində regentlik şurasının rəhbərinə tabe idi. Knyaz Milan varlı ailəsindən böyük miras əldə etməmişdi, çünki knyaz [[III Mixailo Obrenoviç]]in geniş mülkləri onun bacıları — Petriya və Savkanın övladlarına qalmışdı.&lt;ref name=&quot;vreme-20011&quot;&gt;[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=850994

Milan i Artemiza] {{Wayback|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=850994 |date=20160303225218 }}; ''Vreme'', 26 March 2009&lt;/ref&gt; Gənc Milanın miras aldığı yeganə əmlak isə [[Mereşeşti]]də yerləşən və böyük borclarla yüklənmiş atasının mülkü idi.&lt;ref name=&quot;vreme-2009&quot;/&gt;

2 yanvar 1869-cu ildə əsasən [[Yovan Ristiç]] tərəfindən hazırlanmış üçüncü [[Serbiya Konstitusiyası (1869)|1869-cu il Serbiya konstitusiyası]] elan edildi.

1871-ci ildə knyaz iki ayrı hadisə ilə üzləşdi, lakin bunların həqiqətən onun həyatına sui-qəsd olub-olmadığı aydın deyil. May ayında o, [[Belqrad Milli Teatrı]]ndan çıxarkən, [[Teraziye]] meydanında ondan bir neçə yüz metr aralıda bomba partladı. Partlayıcı qurğu səki altına yerləşdirilmişdi və xəsarət alan olmadı. O dövrdə Serbiyada belə bir fikir yayılmışdı ki, hadisəni knyazın tezliklə yetkinlik yaşına çatacağını nəzərə alaraq onu qorxutmaq və Blaznavatsdan asılı vəziyyətdə saxlamaq məqsədilə məhz Blaznavats təşkil etmişdi. Bu hadisə Serb tarixşünaslığında Teraziye bombası (Terazijska bomba) kimi tanınır.&lt;ref name=&quot;vreme-2009&quot;&gt;[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=850994 Milan i Artemiza] {{Wayback|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=850994 |date=20160303225218 }};''Vreme'', 26 March 2009&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Kralj Milan I Obrenović 05.jpg|thumb|Milan Obrenoviç IV [[Serb–Osmanlı müharibələri (1876–1878)]] zamanı Serbiya ordusunun uniformasında]]

Bir neçə ay sonra, 6 oktyabrda knyaz [[Smederevo]]ya səfəri zamanı başqa bir hadisə ilə üzləşdi. O, bir məqamda tualetə getmək üçün [[ayaqyolu]]na daxil oldu və taxta döşəmə onun ağırlığı altında çökərək onu çuxura saldı. O, silahlı olduğundan müşayiətçilərinin diqqətini cəlb etmək üçün tapançadan atəş açdı və nəticədə xilas edildi. Hadisənin mahiyyəti barədə tarixi mənbələr fərqli fikirlər təqdim edir. Tarixçi [[Slobodan Yovanoviç]] bunu &quot;ehtimal ki, təsadüfi hadisə&quot; hesab edir.&lt;ref name=&quot;blic-2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.blic.rs/Vesti/Reportaza/214491/Kralj-umalo-doziveo-bizaran-kraj |title=Kralj umalo doživeo bizaran kraj |website=Blic |date=31 October 2010 |access-date=29 April 2026 |archive-date=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926223259/http://www.blic.rs/Vesti/Reportaza/214491/Kralj-umalo-doziveo-bizaran-kraj |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Digər tərəfdən, tarixçi Leontiye Pavloviç ''Smederevo u XIX veku'' əsərində iddia edir ki, sui-qəsdçilər taxta döşəməni [[nitrat turşusu]] ilə zəiflətmişdilər. Lakin bu iddialar təsdiqlənməmişdir.&lt;ref name=&quot;blic-2010&quot;/&gt; Bu hadisə ümumilikdə Smederevski nameštaj (iki mənalı ifadə: &quot;Smederevo mebeli&quot; və ya &quot;Smederevo qurğusu&quot;) kimi tanınır.

=== Knyazın yetkinlik yaşına çatması ===
22 avqust 1872-ci ildə Milan yetkin elan edildi və dövlət idarəçiliyini öz əlinə aldı. Bu dövrdə onu müşahidə edən [[Yucin Skayler]] onu olduqca diqqətəlayiq, yüksək zəkalı və məlumatlı gənc kimi təsvir etmişdir. [[Serbiya knyazlığı]] formal olaraq hələ də [[Osmanlı imperiyası]]nın tərkibində olsa da, faktiki olaraq yarımmüstəqil dövlət kimi fəaliyyət göstərirdi və onun siyasəti və iqtisadiyyatı daha çox [[Avstriya-Macarıstan]] və [[Rusiya imperiyası]] kimi böyük güclərdən asılı idi. Milan bu iki güc arasında ehtiyatlı siyasət aparır və daha çox Avstriya-Macarıstan istiqamətinə meyil edirdi.

Qonşu [[Bosniya vilayəti]]ndə (Osmanlı imperiyasının tərkib hissəsi) yaşayan serblər 1875-ci ilin iyulunda [[Nevesine]] ətrafında vergi sistemi və yerli [[bəy]] və [[ağa (titul)|ağalar]]ın sərt münasibətinə qarşı [[Hersoqovina üsyanı (1875–1878)|Hersoqovina üsyanı]]na başladıqda, knyaz Milan bu üsyanı pislədi və iştirakdan imtina etdi. Avropada sürgündə yaşayan rəqib [[Karacorceviçlər sülaləsi]] isə əksinə, üsyanın təşkili və həyata keçirilməsində iştirak edirdi. Bu çərçivədə [[I Pyotr (Serbiya kralı)|Petar Karacorceviç]] &quot;Petar Mrkonjiç&quot; təxəllüsü ilə Hersoqovina bölgəsində döyüşlərə qatılmışdı. Üsyan genişlənərək bütün Bosniya vilayətini əhatə etdikcə, Serbiya daxilində Milan üzərinə serblərə yardım etmək üçün təzyiq artdı.

=== Evliliyi ===
[[Fayl:King Milan and Queen Natalie of Serbia with their son, Prince Alexander297525-1340965335.jpg|thumb|Kral Milan və [[Nataliya (Serbiya kraliçası)|Nataliya]] oğlu [[I Aleksandr (Serbiya kralı)|şahzadə Aleksandr]] ilə birlikdə]]

Milan {{OldStyleDate|17 oktyabr|1875|5 oktyabr}} tarixində [[Belqrad]]dakı [[Müqəddəs Mixail kafedralı (Belqrad)]]nda [[Nataliya (Serbiya kraliçası)|Nataliya Keşko]] ilə evləndi.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Alimpije Vasiljević|author2=Radoš Ljušić|title=Moje uspomene|url=https://books.google.com/books?id=VKAMAAAAIAAJ|year=1990|publisher=Srpska

književna zadruga|isbn=9788637901938|quote=Исте јесени, 5. октобра, беше у београдској Саборној цркви свечано венчање кнеза Милана са кнегињом, доцније краљи- цом Наталијом.}}&lt;/ref&gt; 16 yaşlı Nataliya [[Bessarabiya]]lı zadəgan Petre İvanoviç Keşkonun qızı idi və o, [[Rusiya imperiyası ordusu]]nda polkovnik kimi xidmət etmişdi. Nataliyanın anası Pulxeriya isə [[Sturdza ailəsi]]ndən olan şahzadə idi. Bu səbəbdən cütlük yaxın qohum sayılırdı və nikahın kilsə tərəfindən xüsusi təsdiqi tələb olunurdu. Lakin bu təsdiq [[Mihailo Yovanoviç (metropolit)|Belqrad metropoliti Mihailo Yovanoviç]] tərəfindən verilməmişdi.&lt;ref name=&quot;vreme-2009&quot;/&gt;

1876-cı ildə onların oğlu [[I Aleksandr (Serbiya kralı)|Aleksandr]] dünyaya gəldi, lakin ailə münasibətlərində əvvəldən gərginlik mövcud idi.&lt;ref name=&quot;blic-2010&quot;/&gt;

=== Serbiya–Osmanlı müharibələri ===
Milanın hakimiyyəti dövründə [[Birinci Serbiya–Osmanlı müharibəsi]] onun şəxsi istəyi əleyhinə olsa da, ictimai təzyiq nəticəsində başladı. Bu arada Karađorđeviçlər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Pyotr (Serbiya kralı)|Pyotr]] könüllü kimi serblər tərəfində döyüşürdü.{{sfn|Ward|Prothero|Leathes|1920|p=386}}

Serbiya ordusunun Osmanlı ərazilərinə hücumu [[Zayeçar]] yaxınlığında dayandırıldı, Osmanlı qoşunları isə strateji [[Knyajevats]] mövqeyini məhv etdi. Geri çəkilən serb qüvvələri [[Aleksinats]] yaxınlığında məğlub oldular.{{sfn|Ward|Prothero|Leathes|1920|p=386}} Vəziyyət kritik həddə çatdıqda, knyaz Milan böyük dövlətlərdən müdaxilə istədi və atəşkəs əldə olundu, lakin [[Deliqrad hadisəsi]]ndən sonra bu razılaşma pozuldu.{{sfn|Ward|Prothero|Leathes|1920|p=386}}

Döyüşlər yenidən başladıqda üstünlük Osmanlı tərəfinə keçdi və [[Cunis]]in süqutundan sonra Osmanlı qoşunları [[Belqrad]] istiqamətində irəliləməyə başladı. Bu zaman [[Rusiya imperiyası]] müdaxilə edərək [[Ali Porta]]ya ultimatum verdi: 48 saat ərzində Serbiya və Monteneqro ilə atəşkəs bağlanmasa, Rusiya müharibəyə daxil olacaqdı. Nəticədə 1 noyabr 1876-cı ildə iki aylıq atəşkəs əldə edildi və daha sonra 1 mart 1877-ci ilə qədər uzadıldı. Sülh müqaviləsi [[status quo ante bellum]] vəziyyətini qorudu — Serbiya nə ərazi qazandı, nə də itirdi və müharibə təzminatı ödəmədi.{{sfn|Ward|Prothero|Leathes|1920|p=386}}

[[İkinci Serbiya–Osmanlı müharibəsi]]nin (1876–1878) sonunda Serbiyanın qələbəsindən sonra Avropa dövlətləri [[Berlin müqaviləsi (1878)|1878-ci il Berlin müqaviləsi]] ilə [[Osmanlı imperiyası]]nı Serbiyanın müstəqilliyini tanımağa məcbur etdilər.

== Serbiya kralı (1882–1889) ==
6 mart 1882-ci ildə [[Serbiya knyazlığı]] rəsmi olaraq [[Serbiya krallığı]] elan edildi və Milan Serbiyanın kralı kimi taxta çıxarıldı.{{sfn|Trivanovitch|1931|p=44}}

[[Avstriya-Macarıstan]]ın təsiri altında fəaliyyət göstərən kral Milan əsas diqqətini rabitə vasitələrinin inkişafına və təbii ehtiyatların mənimsənilməsinə yönəltdi. Lakin bu siyasətin yüksək maliyyə xərcləri, israfçılıqla birlikdə, ağır vergilərin tətbiqinə səbəb oldu. Bu isə hərbi xidmətin artırılması ilə yanaşı, kral Milanın və avstriyapərəst siyasi qüvvələrin nüfuzunun azalmasına gətirib çıxardı.

[[Fayl:Stari dvor, oko 1926. godine.jpg|thumb|left|[[Stari dvor]] sarayı, [[Belqrad]], I Milan tərəfindən tikilmişdir]]
[[Fayl:Pecat kralja milana.jpg|thumb|Kral I Milanın möhürü]]
[[Fayl:Standard of Milan Obrenovic king of Serbia, Historical Museum of Serbia.jpg|thumb|Kral I Milanın bayrağı]]

Milanın siyasi mövqeyi 1885–1886-cı illərdə [[Serb–Bolqar müharibəsi]]ndə Serbiyanın məğlubiyyəti ilə daha da zəiflədi. 1885-ci ilin sentyabrında [[Şərqi Rumeliya]] ilə Bolqarıstanın birləşməsi Serbiyada ciddi narahatlıq yaratdı.{{sfn|Trivanovitch|1931|p=66}} Milan 15 noyabrda Bolqarıstana müharibə elan etdi. Qısa, lakin həlledici kampaniya nəticəsində serblər [[Slivnitsa döyüşü]] və [[Pirot döyüşü]]ndə məğlub oldular. Milanın taxtı yalnız [[Avstriya-Macarıstan]]ın birbaşa müdaxiləsi sayəsində qorundu. Bundan sonra ölkədə daxili siyasi böhran daha da dərinləşdi.

Şəxsi həyatında Milan sadiq həyat yoldaşı deyildi və xüsusilə [[Cenni Çörçill]] ([[Rendolf Henri Spenser Çörçill]]in həyat yoldaşı və [[Uinston Çörçill]]in anası) ilə münasibətilə tanınırdı. Kraliça [[Nataliya (Serbiya kraliçası)]] isə Rusiyaya simpatiyası ilə seçilirdi. 1886-cı ildə siyasi və şəxsi uyğunsuzluqlar səbəbilə cütlük 11 illik evlilikdən sonra ayrıldı.

Nataliya 10 yaşlı oğlu [[I Aleksandr (Serbiya kralı)|şahzadə Aleksandr]]ı özü ilə apararaq krallığı tərk etdi. O, 1888-ci ildə [[Visbaden]]də yaşayarkən, kral Milan vəliəhdin geri qaytarılmasına nail oldu və onun təhsili ilə şəxsən məşğul olmağa başladı. Daha sonra Milan [[Belqrad metropoliyası]]nın rəhbərinə təzyiq göstərərək boşanmanı rəsmiləşdirdi, lakin bu qərar sonradan qanunsuz sayıldı.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Alimpije Vasiljević|author2=Radoš Ljušić|title=Moje uspomene|url=https://books.google.com/books?id=VKAMAAAAIAAJ|year=1990|publisher=Srpska književna zadruga|isbn=9788637901938|quote=Исте јесени, 5. октобра, беше у београдској Саборној цркви свечано венчање кнеза Милана са кнегињом, доцније краљи- цом Наталијом.}}&lt;/ref&gt;

3 yanvar 1889-cu ildə Milan 1869-cu il konstitusiyasından daha liberal olan yeni [[Serbiya Konstitusiyası (1888)|1888-ci il Serbiya konstitusiyası]]nı qəbul etdi. İki ay sonra, 6 mart 1889-cu ildə 34 yaşlı Milan qəfil şəkildə taxtdan imtina edərək hakimiyyəti 12 yaşlı oğluna verdi.&lt;ref name=&quot;Hall&quot; /&gt; Bunun səbəbi rəsmi şəkildə izah olunmadı. Milan [[Paris]]də adi vətəndaş kimi yaşamağa başladı.&lt;ref name=&quot;Hall&quot; /&gt;

2020-ci ildə kral Milan tərəfindən fransız dilində yazılmış bir sıra məktublar aşkar edilmişdir. Bu məktublarda o, oğluna dövlət idarəçiliyi ilə bağlı tövsiyələr verir və dövrünün siyasi xadimlərini, o cümlədən baş nazir [[Nikola Paşiç]]i tənqid edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/456283/Nepoznati-delovi-kraljevih-pisama|title=Непознати делови краљевих писама|last=Васиљевић|first=Бранка|website=Politika Online|access-date=2020-06-18|archive-date=2020-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619063626/http://www.politika.rs/scc/clanak/456283/Nepoznati-delovi-kraljevih-pisama|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Taxtdan sonrakı fəaliyyəti ==
1891-ci ilin fevralında radikallar hökuməti formalaşdırdı. Kraliça Nataliya və sabiq metropolit [[Mihailo Yovanoviç (metropolit)]] Belqrada qayıtdılar və Avstriya təsiri zəifləyərək yerini Rusiya təsirinə verdi. İnqilab təhlükəsi və Milanın qayıdışı ehtimalı kompromisə səbəb oldu: 1891-ci ilin mayında kraliça ölkədən çıxarıldı, Milan isə oğlunun yetkinlik yaşına çatana qədər Serbiyaya qayıtmamaq şərti ilə dövlət büdcəsindən bir milyon frank aldı.

1892-ci ilin martında Milan bütün hüquqlarından, hətta Serbiya vətəndaşlığından belə imtina etdi. Lakin vəziyyət 1893-cü ilin aprelində gənc kral Aleksandrın [[dövlət çevrilişi]] edərək hakimiyyəti öz əlinə alması ilə dəyişdi. Bundan sonra Serbiyada siyasi vəziyyət mürəkkəbləşdi və Rusiya təsiri gücləndi. 1894-cü ilin yanvarında Milan qəfil Belqrada qayıtdı və oğlu onun təcrübəsindən istifadə etməyə başladı.&lt;ref name=&quot;Hall&quot; /&gt;

[[Fayl:Grob kralja Milana.jpg|thumb|I Milanın məzarı, [[Kruşedol monastırı]]]]

29 aprel tarixli fərmanla Milan və Nataliya yenidən kral ailəsinin üzvləri kimi bərpa olundular. 21 mayda 1869-cu il konstitusiyası yenidən qüvvəyə mindi və Milan oğlunun siyasətinə ciddi təsir göstərməyə davam etdi. Kraliça isə əsasən [[Biarrits]]də yaşadıqdan sonra 1895-ci ildə Belqrada qayıtdı və əhali tərəfindən böyük coşqu ilə qarşılandı. Bundan sonra Milan yenidən ölkəni tərk etdi.

1897-ci ildə oğlu ilə münasibətləri yaxşılaşdıqdan sonra Milan Serbiyaya qayıtdı və [[Serbiya Kral Ordusu]]nun baş komandanı təyin olundu. Bu vəzifədə o, hərbi sistemin inkişafına mühüm töhfələr verdi. Lakin gənc kralın getdikcə avtoritar idarəçiliyi müxalifət tərəfindən tənqid olunurdu və 1899-cu ildə [[Vəftizçi Yəhyanın doğulması|İvanydan]] bayramı zamanı Radikal Partiyanın üzvlərindən biri ona qarşı sui-qəsd cəhdi etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/456283/Nepoznati-delovi-kraljevih-pisama|title=Непознати делови краљевих писама|last=Васиљевић|first=Бранка|website=Politika Online|access-date=2020-06-18|archive-date=2020-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619063626/http://www.politika.rs/scc/clanak/456283/Nepoznati-delovi-kraljevih-pisama|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ata və oğul arasındakı münasibətlər 1900-cü ilin iyulunda kral Aleksandrın [[Draqa Maşin]] ilə evlənməsi nəticəsində pisləşdi. Milan bu evliliyə qarşı çıxaraq baş komandan vəzifəsindən istefa verdi. Aleksandr isə onu Serbiyadan sürgün etdi. Milan əvvəlcə [[Karlovı Varı|Karlsbad]]a, sonra [[Timişoara]]ya getdi və nəhayət [[Vyana]]da məskunlaşdı.

11 fevral 1901-ci ildə Milan qəfil vəfat etdi. O, [[Kruşedol monastırı]]nda, knyaz Miloşun həyat yoldaşı olan böyük bibisi şahzadə Lyubitsanın yanında dəfn olundu.

== Təltifləri ==
O, aşağıdakı orden və mükafatlara layiq görülmüşdür:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Acović|first=Dragomir|title=Slava i čast: Odlikovanja među Srbima, Srbi među odlikovanjima|year=2012|location=Belgrade|publisher=Službeni Glasnik|pages=259–272}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|colwidth=25em|
* [[File:SRB Orden Takovskog Krsta VKrst BAR.svg|50px]] [[Takovo Xaçı ordeni]] — Serbiya
* [[File:SRB Orden Takovskog Krsta sa mačevima VKrst BAR.svg|50px]] Takovo Xaçı ordeni, qılınclarla — Serbiya
* [[File:SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla VKrst BAR.svg|50px]] [[Ağ Qartal ordeni (Serbiya)|Ağ Qartal ordeni]] — Serbiya
* [[File:SRB-SHS-YUG Orden Svetog Save VKrst BAR.svg|50px]] [[Müqəddəs Sava ordeni]] — [[Serbiya krallığı|Serbiya]]
* [[File:Military Merit medal 1883 rib.gif|50px]] Hərbi xidmət medalı — Serbiya
* [[File:Croix Croix du Mérite ordre de Malte ecclésiastiques.PNG|50px]] [[Serb–Bolqar müharibəsi]] xatirə medalı — Serbiya
* [[File:St.AndrewOrder.png|50px]] [[Müqəddəs Andrey ordeni]] — [[Rusiya imperiyası]]
* [[File:RUS_Order_św._Stanisława_(baretka).svg|50px]] [[Müqəddəs Stanislav ordeni (Romanovlar evi)|Müqəddəs Stanislav ordeni]] — Rusiya
* [[File:Russian Imperial Order of Saint Alexander Nevsky ribbon bar.svg|50px]] [[Müqəddəs Aleksandr Nevski ordeni]] — Rusiya
* [[File:Order of Saint_Anna ribbon bar.svg|50px]] [[Müqəddəs Anna ordeni]] — Rusiya
* [[File:RUS Order White Eagle BAR.png|50px]] [[Ağ Qartal ordeni (Rusiya imperiyası)|İmperator Ağ Qartal ordeni]] — Rusiya
* [[File:RUS Order of Saint George 1st class ribbon 2000.svg|50px]] [[Müqəddəs Georgi ordeni (Rusiya)|Müqəddəs Georgi ordeni]] — Rusiya
* [[File:Order of the Seraphim - Ribbon bar.svg|50px]] [[Serafim ordeni]] — [[İsveç]]
* [[File:Cavaliere di gran Croce Regno SSML BAR.svg|50px]] [[Müqəddəs Mavrikiy və Lazar ordeni]] — [[İtaliya krallığı|İtaliya]]
* [[File:Legion Honneur GC ribbon.svg|50px]] [[Şərəf Legionu]] — [[Fransa]]
* [[File:The Royal Order of Kalakaua I Grand Cross.gif|50px]] [[Kalakaua kral ordeni]] — [[Havay krallığı]]
* [[File:HAW Royal Order of Kamehameha I Grand Cross ribbon.svg|50px]] [[I Kamehameha  kral ordeni]] — [[Havay krallığı]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nacionalnarevija.com/en/tekstovi/br%2050/07%20Havaji.html |title=Nacionalnarevija |access-date=2026-04-29 |archive-date=2026-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414150713/http://www.nacionalnarevija.com/en/tekstovi/br%2050/07%20Havaji.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[File:Order of Albert the Bear.PNG|50px]] [[Albert Ayısı ordeni]] — [[Anhalt hersoqluğu]]&lt;ref&gt;''Hof- und Staats-Handbuch für des Herzogtum Anhalt'' (1883), s. 16&lt;/ref&gt;
* [[File:Order of Saint Stephen of Hungary - Ribbon bar Grand-Cross.svg|50px]] [[Müqəddəs Stefan ordeni (Macarıstan)|Müqəddəs Stefan ordeni]] — [[Avstriya-Macarıstan]]
* [[File:Ord.Franz.Joseph-GC.png|50px]] [[Frans İosif ordeni]] — Avstriya-Macarıstan
* [[File:Ord Leopold-GC.png|50px]] [[Leopold ordeni (Avstriya)|İmperator Leopold ordeni]] — Avstriya-Macarıstan
* [[File:Bavaria012.png|50px]] [[Müqəddəs Hubert ordeni]] — [[Bavariya krallığı]]
* [[File:BEL - Order of Leopold - Grand Cordon bar.svg|50px]] [[Leopold ordeni (Belçika)|Leopold ordeni]] — [[Belçika]]
* [[File:D-HAN-B-Order Henry Lion BAR.png|50px]] [[Henrix Şir ordeni]] — [[Brunsvik hersoqluğu]]
* [[File:St.AlexanderOrder-ribbon.svg|50px]] [[Müqəddəs Aleksandr ordeni (Bolqarıstan)|Müqəddəs Aleksandr ordeni]] — [[Bolqarıstan krallığı]]
* [[File:Пластина на „Орден за Военна Заслуга“.jpg|50px]] [[Hərbi xidmət ordeni (Bolqarıstan)|Hərbi xidmət ordeni]]
* [[File:Order of the Elephant_Ribbon_bar.svg|50px]] [[Fil ordeni]] — [[Danimarka]]
* [[File:Ludwig Order (Hesse) - ribbon bar.png|50px]] [[Lüdviq ordeni]] — [[Hessen böyük hersoqluğu]]
* [[File:GRE Order Redeemer 1Class.png|50px]] [[Qurtarıcı ordeni]] — [[Yunanıstan krallığı]]
* [[File:WendischeKrone.Order.gif|50px]] [[Vendi tacı ordeni]] — [[Meklenburq-Şverin böyük hersoqluğu]]
* [[File:MCO Order of Saint-Charles - Grand Cross BAR.svg|50px]] [[Müqəddəs Şarl ordeni]] — [[Monako]]
* [[File:ME Order of Danilo I Knight Grand Cross BAR.svg|50px]] [[I Knyaz Danilo ordeni]] — [[Monteneqro knyazlığı]]
* [[File:Order of the Netherlands Lion ribbon - Knight Grand Cross.svg|50px]] [[Niderland Aslanı ordeni]] — [[Niderland]]
* [[File:Ord.Pietr.Fed.Luigi.PNG|50px]] [[Pyotr Fridrix Lüdviq ev və xidmət ordeni]] — [[Oldenburq böyük hersoqluğu]]
* [[File:Order of the Lion and the Sun (Iran). Medal.gif|50px]] [[Şir və Günəş ordeni]] — [[Qacar İranı|İran imperiyası]]
* [[File:PRT Two Orders BAR.svg|50px]] [[İki orden lenti]] — [[Portuqaliya krallığı]]
* [[File:Order of the Black Eagle - Ribbon bar.svg|50px]] [[Qara Qartal ordeni]] — [[Prussiya krallığı]]
* [[File:Ord.Aquilarossa-GC.png|50px]] [[Qırmızı Qartal ordeni]] — Prussiya krallığı
* [[File:ROM Order of the Star of Romania 1877 GCross BAR.svg|50px]] [[Rumıniya Ulduzu ordeni]] — [[Rumıniya krallığı]]
* [[File:Ribbon for Romanian Military Virtue (non wartime).png|50px]] Rumıniyanın “Hərbi Şücaət” lenti
* [[File:D-SAX Sachsen-Ernestinischer Hausorden BAR.svg|50px]] [[Sakson-Ernestin ev ordeni]] — [[Saksa-Mayninqen]]
* [[File:Order of the White Falcon - Ribbon bar.svg|50px]] [[Ağ Şahin ordeni]] — [[Saksa-Veymar-Ayzenax]]
* [[File:Order of the Rautenkrone ribbon.png|50px]] [[Rautenkrona ordeni]] — [[Saksoniya krallığı]]
* [[File:ESP Charles III Order GC.svg|50px]] [[III Karl ordeni]] — [[İspaniya]]
* [[File:Order of the Osmanie lenta.png|50px]] [[Osmaniyyə ordeni]] — [[Osmanlı İmperiyası]]
* [[File:Grand Cross Order of the Crown Württemberg.png|50px]] [[Vyurtemberq tacı ordeni]] — [[Vyurtemberq]]
* [[File:Noribbon.svg|50px]] [[Qüds Pravoslav Kilsəsi ordeni]]
}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{EB1911|wstitle=Milan Obrenovich IV.|volume=18|last= Chisholm |first= Hugh |author-link=  |pages=441–442|short=1}}; the original source for the text of this article
* {{cite journal|last=Armour|first=Ian D.|title=“Like the Lord Lieutenant of a county”: the Habsburg monarchy and Milan Obrenović of Serbia 1868–1881|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=55|issue=3-4|year=2013|pp=305-342}}
* {{cite journal|last=Armour|first=Ian D.|title=“Put Not Your Trust in Princes”: The Habsburg Monarchy and Milan Obrenović of Serbia 1881–1885|journal=Canadian Slavonic Papers|volume=56|issue=3-4|year=2014|pp=201-237}}
* {{cite book|last=Baranin|first=Dušan|title=Milan Obrenović: kralj Srbije|url=https://books.google.com/books?id=_0gKAQAAIAAJ|year=1977|publisher=V. Karadžić}}
* {{cite book|last=Jovanović|first=Slobodan|title=Vlada Milana Obrenovića: 1878-1889|url=https://books.google.com/books?id=3J0pAQAAIAAJ|year=1927|publisher=Izdavačka knjižarnica Gece Kona}}
* {{cite book|last=Nikolajević|first=Dušan S.|title=Kralj Milan i Timočka buna|url=https://books.google.com/books?id=jJ7mtZV0cW0C|year=1927|publisher=Narodna misao}}
* {{cite book|last=Rastović|first=Aleksandar|title=Велика Британија и Србија (1878-1889)|trans-title=Great Britain and Serbia (1878-1889)|url=https://books.google.com/books?id=EK4ACgAAQBAJ|year=2000|publisher=Istorijski institut|isbn=978-86-355-0463-6}}
* {{cite book|last=Sretenović|first=Vukadin|title=Kralj Milan|url=https://books.google.com/books?id=WKEMAAAAIAAJ|year=1990|publisher=NIGP &quot;Glas&quot;}}
* {{cite journal|last=Terzić|first=Predrag|title=King Milan Obrenović: Among the Political Elite, the Masses and Great Powers|journal=Serbian Political Thought|volume=18|issue=2|year=2018|pp=141-159}}
* {{cite journal|last=Trivanovitch|first=Vaso|title=Serbia, Russia, and Austria during the Rule of Milan Obrenovich, 1868-78|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1931-09_3_3/page/414|journal=Journal of Modern History|volume=3|issue=3|year=1931|pp=414-440}} [https://www.jstor.org/stable/1874957 Online]
* {{cite book |editor-last=Ward |editor-first=A.W. |editor-last2=Prothero |editor-first2=G.W. |editor-last3=Leathes |editor-first3=Stanely |title=The Cambridge Modern History |publisher=Cambridge University Press|volume=12|date=1920 |isbn=}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Serbiya kralları]]</text>
      <sha1>9an93hf72b3sfmxypftqk3pqy8nw29l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miloş Tsrnyanski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980399</id>
    <revision>
      <id>9015241</id>
      <parentid>8849182</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="o2cmh7r06nz2bamzk4beg387kdcipob" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}

'''Miloş Tsrnyanski''' ({{lang-sr-Cyrl|Милош Црњански}}; {{DVTY}}) — [[Serbiya]] ədəbiyyatının aparıcı modernist yazıçılarından biri, şair və esseist.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://blog.europeana.eu/2019/10/milos-crnjanski-a-literary-life-of-migration-and-exile/|title=Miloš Crnjanski: a literary life of migration and exile|last1=Đorđijević|first1=Milena|last2=Domazet|first2=Tatjana|date=2019-10-25|website=[[Europeana]] (CC By-SA)|language=en-GB|access-date=2019-11-03|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025202941/https://blog.europeana.eu/2019/10/milos-crnjanski-a-literary-life-of-migration-and-exile/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Tsrnyanski [[Çonqrad]] şəhərində (indiki [[Macarıstan]]) kasıb ailədə anadan olmuşdur. Ailəsi 1896-cı ildə [[Timișoara|Temeşvar]]a (indiki [[Timișoara]], [[Rumıniya]]) köçmüşdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, ibtidai təhsilini [[Pançevo]]da (indiki Pançevo, [[Serbiya]]), gimnaziyanı isə Temeşvarda başa vurmuşdur.&lt;ref name=&quot;Jugoslovenski književni leksikon&quot; /&gt; 1912-ci ildə [[Rijeka|Fiume]] (indiki Rieka, [[Xorvatiya]]) şəhərində İxrac Akademiyasında təhsil almağa başlamış, növbəti ilin payızında isə [[Vyana]]da riyaziyyat və fəlsəfə üzrə təhsilini davam etdirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Birinci Dünya müharibəsi]]nin başlanğıcında Tsrnyanski [[Sarayevo sui-qəsdi]]ndən sonra [[Qavrilo Prinsip]]lə əlaqədar Avstriya tərəfindən həyata keçirilən anti-serb repressiyalar çərçivəsində təqib olunmuşdur. Həbs olunmaq əvəzinə o, [[Avstriya-Macarıstan ordusu]]na çağırılmış və [[Qalisiya (Mərkəzi Avropa)|Qalisiya]] cəbhəsinə göndərilərək [[Rusiya imperiyası|ruslara]] qarşı döyüşmüşdür. 1915-ci ildə yaralanmışdır.&lt;ref name=&quot;Goldwyn Nikopoulos 2016 p. 82&quot; /&gt;

Tsrnyanski Vyanada hərbi hospitalda müalicə almış, lakin müharibənin sonuna yaxın [[İtaliya]] cəbhəsinə göndərilmişdir. Müharibədən sonra [[Belqrad Universiteti]]ndə müqayisəli ədəbiyyat üzrə təhsil almağa başlamış,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; lakin təhsilini yarımçıq qoyaraq [[Vyana]], [[Münhen]] və [[Paris]]ə getmiş, 1921-ci ilin qış və yaz aylarını [[Fransa]] və [[İtaliya]]da səyahətdə keçirmişdir.&lt;ref name=&quot;Jugoslovenski književni leksikon&quot;&gt;{{cite book |author= Živan Milisavac |editor = Živan Milisavac |date=1971 |title=Jugoslovenski književni leksikon |trans-title=Yugoslav Literary Lexicon |publisher=[[Matica srpska]] |language=es |location= [[Novi Sad]] (Socialist Autonomous Province of Vojvodina, Socialist Republic of Serbia) |pages=65–67 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Milutinović 2011 p. 2692&quot; /&gt; 

1922-ci ildə Fəlsəfə fakültəsini bitirdikdən sonra&lt;ref name=&quot;Jugoslovenski književni leksikon&quot; /&gt; [[Belqrad]]dakı Dördüncü Gimnaziyada dərs demiş və ''İdece'', ''[[Politika]]'' və ''[[Vreme]]'' kimi dövri nəşrlərdə “radikal modernizm” ideyalarını müdafiə edən məqalələr yazmışdır. Bu yazılar kəskin ədəbi və siyasi mübahisələrə səbəb olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1928-ci ildə yarı-diplomatik vəzifə ilə [[Yuqoslaviya]] hökumətinin Mərkəzi Mətbuat Bürosuna qoşulduqdan sonra bir il [[Berlin]]də yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;Milutinović 2011 p. 2692&quot; /&gt;

[[File:Miloš Crnjanski and member of Yugoslav embassy in Italy, Rome, 1939.jpg|thumb|Tsrnyanski və Yuqoslaviya səfirliyinin üzvləri, [[Roma]], 1939]]

O, [[Yuqoslaviya krallığı]]nın diplomatik korpusuna daxil olmuş və [[Almaniya]]da (1935–1938) və [[İtaliya]]da (1939–1941) çalışmışdır. [[İkinci Dünya müharibəsi]] zamanı [[İngiltərə]]yə evakuasiya edilmişdir. Orada müxtəlif işlərdə çalışmış və sonradan Argentinanın ''El economist'' jurnalının London müxbiri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bu dövrdə ''{{Lang-sr|Druga knjiga Seoba}}'' (''Köçlərin ikinci kitabı'') və ''{{Lang-sr|Lament nad Beogradom}}'' (''Belqrad üzərində mərsiyə'') əsərlərini yazmışdır. 20 illik mühacirətdən sonra 1965-ci ildə [[Belqrad]]a qayıtmış və qısa müddət sonra ''{{Lang|sr|Sabrana dela u 10 tomova}}'' (''10 cilddə seçilmiş əsərlər'') nəşr olunmuşdur. 1971-ci ildə ''{{Lang-sr|Roman o Londonu}}'' əsərinə görə nüfuzlu [[NIN mükafatı]]na layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tsrnyanski 30 noyabr 1977-ci ildə, 84 yaşında [[Belqrad]]da vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, [[Belqrad Yeni Qəbiristanlığı#Fərqli Vətəndaşlar Xiyabanı|Belqrad Yeni qəbiristanlığı]]ndakı Görkəmli şəxslər xiyabanında dəfn olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Goldwyn Nikopoulos 2016 p. 82&quot;&gt;{{cite book | last1=Goldwyn | first1=A.J. | last2=Nikopoulos | first2=J. | title=Brill's Companion to the Reception of Classics in International Modernism and the Avant-Garde | publisher=Brill | series=Brill's Companions to Classical Reception | year=2016 | isbn=978-90-04-33549-3 | url=https://books.google.com/books?id=praPDQAAQBAJ&amp;pg=PA82 | page=82 | access-date=2026-04-29 | archive-date=2022-04-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220404181443/https://books.google.com/books?id=praPDQAAQBAJ&amp;pg=PA82 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

O, həm alimlər, həm də oxucu ictimaiyyəti tərəfindən serb ədəbiyyatının klassiklərindən biri hesab olunur.

[[File:Crnjanski na Kalemegdanu.jpg|thumb|Tsrnyanskinin büstü, [[Kalemeqdan Parkı]]]]

Tsrnyanskinin ilk kitabları müharibənin mənasızlığını əks etdirirdi. O, 1920-ci ildə yazdığı ''Objašnjenje Sumatre'' (''Sumatranın izahı'') əsəri ilə serb ədəbiyyatında erkən avanqard hərəkatın əsasını qoymuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{sitat|Dünya hələ başımız üzərində qopan dəhşətli fırtınanı eşitməyib, halbuki sarsıntılar siyasətdən və ya ədəbi dogmalardan deyil, həyatın özündən gəlir. Bunlar dirilən ölülərdir! Onların qisası alınmalıdır.|sign=}}

== Əsərləri ==
Tsrnyanski müxtəlif mövzularda çoxsaylı əsərlər nəşr etdirmişdir:&lt;ref name=&quot;Milutinović 2011 p. 2692&quot;&gt;{{cite book|last=Milutinović|first=Z.|url=https://books.google.com/books?id=FilBEZrE-8EC&amp;pg=PA269|title=Getting Over Europe: The Construction of Europe in Serbian Culture|publisher=Brill|year=2011|isbn=978-90-420-3272-9|series=Studia Imagologica|page=269|access-date=2026-04-29|archive-date=2022-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404173356/https://books.google.com/books?id=FilBEZrE-8EC&amp;pg=PA269|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Poeziya ===
* ''Lirika İtake'' (1919)
* ''Seçilmiş şeirlər'' (1954)
* ''Belqrad üzərində mərsiyə'' (1965)

=== Hekayələr ===
* ''İnsanlar haqqında hekayələr'' (1924)

=== Romanlar ===
* ''[[Karnoyeviç jurnalı]]'' (1921)
* ''Seobe'' (1929)
* ''II Seobe'' (1962)
* ''Kod Hiperborejaca'' (1965)
* ''Kap şpanske krvi'' (1970)
* ''Roman o Londonu'' (1971)
* ''Suzni krokodil'' (yarımçıq)
* ''Podzemni klub'' (şübhəli)

=== Dram əsərləri ===
* ''Maskalar'' (1918)
* ''Sığınacaq'' (1958)
* ''Nikola Tesla''

=== Səyahətnamələr ===
* ''Toskana sevgisi'' (1930)
* ''Almaniya haqqında kitab'' (1931)
* ''Paris məktubları''
* ''Torreadorlar və günəş ölkəsində''

=== Digər əsərlər ===
* ''Sveta Vojvodina'' (1919)
* ''Çin lirikasının antologiyası'' (1923)
* ''Adriatik sahillərimiz'' (1927)
* ''Boka Kotorska'' (1928)
* ''Yaponiyanın qədim şeirləri'' (1928)
* ''Müqəddəs Sava'' (1934)
* ''Toplu əsərlər'' (1966)
* ''Strajilovo'' (1973)
* ''Mikelancelonun kitabı'' (1981, ölümündən sonra)
* ''Embahade'' (1985, ölümündən sonra)
* ''Bizim səmalarımız''

=== İtirilmiş əsərlər ===
* ''Don Kixotun oğlu'' (roman)
* ''Sevgi haqqında'' (dram)
* ''Gunduliç'' (dram)
* ''Lənətli şahzadə'' (dram)
* ''Juhahaha'' (komediya)
* ''London çəkməçiləri''

Bəzi əsərlər müəllif tərəfindən məhv edilmiş, digərləri isə itirilmişdir. Onun bəzi əlyazmalarının [[London]]da oğurlandığı da iddia olunur.

''Seobe'' romanı ingilis dilinə tərcümə olunmuşdur. Tsrnyanski həmçinin teatr haqqında təxminən qırx məqalə yazmışdır. O, [[Marko Ristiç]] ilə birlikdə ''Putevi'' (1922) qəzetini və ''İdece'' (1934) siyasi jurnalını təsis etmişdir.

''Roman o Londonu'' əsəri isə orijinal nəşrindən təxminən 50 il sonra ingilis dilinə tərcümə edilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Serb dilində yazan yazıçılar]]
[[Kateqoriya:Serbiya diplomatları]]
[[Kateqoriya:Serbiya şairləri]]</text>
      <sha1>o2cmh7r06nz2bamzk4beg387kdcipob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mionitsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980734</id>
    <revision>
      <id>9015322</id>
      <parentid>8857506</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8699" sha1="s5xi58w4al3ql7git45jldq7h8a04y7" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Mionitsa''' ({{dil-sr|Mionica}},  [[Serb kiril əlifbası|serb kir.]] ''Мионица'') — [[Serbiya]]nın qərb hissəsində yerləşən şəhər və bələdiyyə mərkəzidir. Şəhər [[Kolubara dairə]]sinin tərkibinə daxildir və [[Valyevo]] şəhərindən cənub-şərqdə yerləşir.

== Tarixi ==
Mionitsanın tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır. Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, bu ərazi [[Roma imperiyası]] dövründə yaşayış üçün istifadə olunmuş və region mühüm yollar üzərində yerləşmişdir. Bu dövrdə ərazi Balkan yarımadasında Roma inzibati sisteminin bir hissəsi idi.

Orta əsrlərdə Mionitsa ərazisi Serb dövlətinin tərkibində olmuşdur. Bu dövrdə əhali əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşğul olur, kiçik yaşayış məntəqələri şəklində məskunlaşırdı. Region strateji baxımdan böyük şəhər olmasa da, yerli iqtisadi həyat üçün əhəmiyyətli idi.

XV əsrdə Mionitsa [[Osmanlı imperiyası]] tərəfindən fəth edilmiş və uzun müddət Osmanlı hakimiyyəti altında qalmışdır. Osmanlı dövründə ərazi inzibati baxımdan təşkil olunmuş, kənd təsərrüfatı və yerli ticarət inkişaf etmişdir. Bu dövrdə kəndlər və kiçik bazarlar formalaşmışdır.

XIX əsrdə [[Serbiya]]nın milli azadlıq hərəkatları zamanı Mionitsa ərazisi də mühüm hadisələrin şahidi olmuşdur. [[Birinci serb qiyamı]] (1804–1813) və [[İkinci serb qiyamı]] (1815) nəticəsində region tədricən Osmanlı hakimiyyətindən azad edilmişdir. Bu dövrdə yerli əhali azadlıq mübarizəsində fəal iştirak etmişdir.

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Mionitsa Serb dövlətinin tərkibində inkişaf etməyə başlamışdır. Kənd təsərrüfatı əsas iqtisadi sahə olaraq qalırdı və əhali əsasən əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olurdu.

[[Birinci Dünya müharibəsi]] və [[İkinci Dünya müharibəsi]] zamanı Mionitsa bölgəsi hərbi əməliyyatların təsirinə məruz qalmışdır. Müharibələr kənd təsərrüfatına və yerli iqtisadiyyata ciddi ziyan vurmuşdur.

Müharibədən sonra Mionitsa [[Yuqoslaviya]] tərkibində yenidən qurulmuş və inkişaf etmişdir. Bu dövrdə kənd təsərrüfatı ilə yanaşı, kiçik sənaye və xidmət sahələri də formalaşmışdır.

1990-cı illərdə [[Yuqoslaviya müharibələri]] və iqtisadi çətinliklər regiona təsir göstərmişdir. Buna baxmayaraq, müasir dövrdə Mionitsa [[Serbiya]]nın sakit və inkişaf edən bələdiyyələrindən biri kimi tanınır.

==Demoqrafiyası==
{{Historical populations
|type =
| percentages = pagr
|1948|23366 |1953|23905 |1961|22359 |1971|20560 |1981|19297 |1991|17368 |2002|16513 |2011|14335 |2022|12061
| source = &lt;ref&gt;{{cite web|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia|access-date=18 August 2017|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714191241/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
2011-ci il siyahıyaalmasının nəticələrinə görə, Mionika bələdiyyəsinin əhalisi 14.335 nəfərdir.

===Etnik qruplar===
Bələdiyyənin etnik tərkibi:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population by ethnicity and sex, by municipalities and cities|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Statistical Office of Serbia|access-date=18 August 2017|archive-date=11 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811224233/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Etnik qrup
! Əhali
!%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Serblər]]||align=&quot;right&quot;|13,758
|95.97%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Serbiyadakı qaraçı xalqı|Roma]]||align=&quot;right&quot;|351
|2.45%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Serbiyadakı Monteneqrolular|Monteneqrolular]]||align=&quot;right&quot;|14
|0.10%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Müsəlmanlar (milliyyət)|Müsəlmanlar]]||align=&quot;right&quot;|11
|0.08%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Makedoniyalılar Serbiya|Makedoniyalılar]]||align=&quot;right&quot;|7
|0.05%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Serbiyada Yuqoslavlar|Yuqoslavlar]]||align=&quot;right&quot;|6
|0.04%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|[[Serbiya xorvatları|Xorvatlar]]||align=&quot;right&quot;|6
|0.04%
|-
|style=&quot;background:#F5F5DC;&quot;|Digərləri||align=&quot;right&quot;|182
|1.27%
|-
|style=&quot;background:#F0F0F0;&quot;|'''Cəmi'''||align=&quot;right&quot;|14,335
|
|}

==İqtisadiyyat==
Mionitsanın iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatıdır. Əsas fəaliyyətləri meyvə bağları və mal-qara yetişdirməkdir. Bələdiyyə həmçinin turistik bir yerdir, xüsusən də balıqçılıq və ovçuluq kimi gəzinti və açıq hava idman növləri ilə tanınan Ribnitsa çayı. [[Vruytsi]] spa mərkəzi də turistləri cəlb edir və təmiz suyu ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;Valjevo, Divčibare, Mionica, Lajkovac, Ub&quot;&gt;{{cite web|title=Valjevo, Divčibare, Mionica, Lajkovac, Ub|url=http://www.serbia.travel/destinations/52-amazing-weekends-in-serbia/valjevo-divcibare-mionica-lajkovac-ub/|website=serbia.travel|publisher=National Tourism Organisation of Serbia|access-date=20 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20141120174105/http://www.serbia.travel/destinations/52-amazing-weekends-in-serbia/valjevo-divcibare-mionica-lajkovac-ub/|archive-date=20 November 2014}}&lt;/ref&gt;

Aşağıdakı cədvəldə əsas fəaliyyətlərinə görə işləyən insanların ümumi sayına dair ümumi məlumat (2017-ci il tarixinə) təqdim olunur.:&lt;ref name=&quot;stats18&quot;&gt;{{cite web|title=ОПШТИНЕ И РЕГИОНИ У РЕПУБЛИЦИ СРБИЈИ, 2018.|url=http://publikacije.stat.gov.rs/G2018/Pdf/G201813045.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=[[Statistical Office of the Republic of Serbia]]|access-date=16 March 2019|language=sr|archive-date=2 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202153846/http://publikacije.stat.gov.rs/G2018/Pdf/G201813045.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- 
! Fəaliyyət
! Cəmi
|-
|Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq||align=&quot;right&quot;|61
|-
|Mədənçilik||align=&quot;right&quot;|10
|-
|Emal sənayesi||align=&quot;right&quot;|705
|-
|Elektrik enerjisi, qaz və suyun paylanması||align=&quot;right&quot;|14
|-
|Suyun paylanması və su tullantılarının idarə olunması||align=&quot;right&quot;|87
|-
|Tikinti||align=&quot;right&quot;|114
|-
|Topdan və pərakəndə satış, təmir||align=&quot;right&quot;|216
|-
|Yol hərəkəti, saxlama və rabitə ||align=&quot;right&quot;|126
|-
|Otellər və restoranlar||align=&quot;right&quot;|117
|-
|Media və telekommunikasiya||align=&quot;right&quot;|25
|-
|Maliyyə və sığorta||align=&quot;right&quot;|22
|-
|Əmlak fondu və nizamnamə||align=&quot;right&quot;|-
|-
|Peşəkar, elmi, innovativ və texniki fəaliyyətlər||align=&quot;right&quot;|86
|-
|İnzibati və digər xidmətlər||align=&quot;right&quot;|22
|-
|İnzibati və sosial təminat||align=&quot;right&quot;|208
|-
|Təhsil||align=&quot;right&quot;|187
|-
|Səhiyyə və sosial iş ||align=&quot;right&quot;|129
|-
|İncəsənət, istirahət və istirahət||align=&quot;right&quot;|29
|-
|Digər xidmətlər||align=&quot;right&quot;|38
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|'''Cəmi'''||align=&quot;right&quot;|'''2,198'''
|}

==Təhsil==
Mionikada bir ibtidai məktəb, İqtisadiyyat lisey,&lt;ref name=&quot;Serbian Ministry of Health website&quot;&gt;{{cite web|title=DOM ZDRAVLJA MIONICA|url=http://www.zdravstvo.rs/adresar/detail.php?id=2828&amp;name=DOM+ZDRAVLJA+MIONICA|website=zdravstvo.rs/|publisher=Ministry of Health - Serbia|access-date=20 November 2014|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129123945/http://www.zdravstvo.rs/adresar/detail.php?id=2828&amp;name=DOM+ZDRAVLJA+MIONICA|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  icma səhiyyə klinikası və yanında kinoteatrı olan mədəniyyət mərkəzi var.

==Qalereya==
&lt;gallery&gt;
File:Mionica 18.jpg|
File:Mionica 17.jpg|
File:Manastir Ribnica 002.jpg|
File:Mionica 05.jpg|
File:Mionica, Zgrada opštine Mionica, 04.jpg|
File:Mionica, Gradski park, 03.jpg|
File:Mionica, Policijska i vatrogasna stanica, 02.jpg|
File:Autobuska stanica u Mionici.jpg|
File:Banja Vrujci.jpg|
File:Velika ribnička pećina 005.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{commons category|Mionica}}
* [http://www.mionica.org.rs Official website]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Serbiya şəhərləri]]</text>
      <sha1>s5xi58w4al3ql7git45jldq7h8a04y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Türkmənistan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980870</id>
    <revision>
      <id>9015203</id>
      <parentid>8862044</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>13 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16222" sha1="53mwvuz1go5f7gxwwiwuny4zmtt4h17" xml:space="preserve">{{dövlət qurumu}}

'''Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi''' və ya '''MTN''' ({{dil-tk|Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrilgi}}) — [[Türkmənistan]] hökumətinin məxfi polis orqanı. Bu qurum əsasən [[Sovet İttifaqı]]nın dağılmasından sonra fəaliyyətini dayandırmış DTK ([[KQB]]) orqanlarının qalıqlarından təşkil olunmuşdur və funksiyaları da böyük ölçüdə eynidir. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və milli polis qüvvələri [[Daxili İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)|Daxili İşlər Nazirliyi]]nin rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir. Qeyd olunan qurum 2002-ci ilə qədər Milli Təhlükəsizlik Komitəsi (MTK) adlandırılmışdır.

== Tarixi ==
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi 1991-ci ilin sentyabr ayında [[Türkmənistan Prezidenti]] [[Saparmurat Niyazov]] tərəfindən Milli Təhlükəsizlik Komitəsi kimi təsis edilmişdir. Qurum [[SSRİ]]-nin xüsusi xidmət orqanının respublika filialı olan [[Türkmənistan SSR]] [[KQB|Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi]]nin (DTK) varisi olmuşdur. Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin bəzi bölmələri Türkmənistan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin İctimai Asayişin Mühafizəsi İdarəsinin xüsusi təyinatlı polis bölməsi əsasında formalaşmışdır. 2000-ci ilin iyun ayında Prezident Saparmurat Niyazov Milli Təhlükəsizlik Komitəsi, Daxili İşlər Nazirliyi və [[Xarici İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)|Xarici İşlər Nazirliyi]]ni əhatə edən, Türkmənistanda müvəqqəti yaşayan xarici vətəndaşların hərəkətinə nəzarət edən bir şuranın yaradılması təklifini irəli sürmüşdür. 2001-ci ilin payızında Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin heyəti 1000 nəfər artırılaraq 2500 nəfərə çatdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ca-c.org/journal/2003/journal_rus/cac-04/04.burrus.shtml |title=CA&amp;CC; Press AB |access-date=2020-12-26 |archive-date=2019-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528211505/https://www.ca-c.org/journal/2003/journal_rus/cac-04/04.burrus.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

10 dekabr 2008-ci ildə Aşqabadda Türkmənistan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin yeni inzibati binasının açılışı olmuşdur. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin yeni ofisi paytaxtın tarixi mərkəzində yerləşən bu idarənin binalar kompleksini üzvi şəkildə tamamlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24986 |title=МНБ Туркменистана получило новый офис |access-date=2011-06-16 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183041/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24986 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Heyətin yüksək səviyyəli hazırlığını təmin etmək məqsədilə 2012-ci ilin avqust ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İnstitutu yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/1730|title=Институт комитета национальной безопасности Туркменистана {{!}} ВУЗЫ|last=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|language=ru|access-date=2019-06-19|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419215203/https://turkmenportal.com/catalog/1730|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, 2005-ci ilin oktyabr ayında paytaxtda nazirliyin nəzdində təhsil müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərən Antiterror Təlim Mərkəzi açılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sof-mag.ru/spec_arms/turkmenistan_spec.html|title=Спецподразделения Туркменистана|website=sof-mag.ru|access-date=2019-06-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyno.ru/tom2/1668.html|title=Политическая роль военных/силовых структур / Туркмения / Политический Атлас Современности|website=www.hyno.ru|access-date=2019-06-19|archive-date=2019-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702224651/http://www.hyno.ru/tom2/1668.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Strukturu ==
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin təşkilati strukturu aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:

* MTN-in 1-ci İdarəsi
** 1-ci şöbə
* MTN-in 2-ci İdarəsi
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* MTN-in 4-cü İdarəsi
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* İdarəetmə Departamenti
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* MTN-in Axal vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Balkan vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Daşoğuz vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Lebap vilayəti üzrə idarəsi
** 11-ci şöbə
* MTN-in Marı vilayəti üzrə idarəsi
** 1-ci şöbə
* Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İnstitutu
* Sərhəd Qoşunlarının və Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin Mərkəzi Xəstəxanası (Aşqabad şəhəri, Bekrovinskoe şosesi)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=turkmenportal|title=Центральный госпиталь пограничных войск и МНБ {{!}} Hospitals|url=https://turkmenportal.com/en/catalog/1656|access-date=2020-12-29|website=Turkmenistan, an Internet portal on cultural, business and entertainment life in Turkmenistan|language=en|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019090317/https://turkmenportal.com/en/catalog/1656|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Qalmaqallar ==
=== Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ===

2001-ci il [[11 sentyabr hadisələri]]ndən və [[Əfqanıstan]]da Taliban rejiminin məğlubiyyətindən sonra Prezident [[Saparmurat Niyazov]] narkotik ticarətinin şahidlərini kənarlaşdırmağa başlamışdır. Bu məqsədlə Milli Təhlükəsizlik Komitəsində (MTK) həyata keçirilən &quot;təmizləmə&quot; əməliyyatları nəticəsində Niyazovun adından narkotik vasitələrin daşınmasında iştirak edən onlarla zabit uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum edilmişdir. Cəzalandırılanlar arasında narkokuryerlərin Türkmənistan sərhədindən keçməsinə şərait yaradan sərhəd qoşunlarının keçmiş komandanı [[Akmurad Kabulov]] da olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Хан может миловать, а может казнить┘&quot; / Дипкурьер / Независимая газета|url=https://www.ng.ru/courier/2004-06-21/10_turkmenia.html|access-date=2020-12-22|website=www.ng.ru}}&lt;/ref&gt;

=== Vitali Usaçovun edamı ===
1996-cı ildə Dövlət Sərhəd Xidmətinin mayoru və [[Aşqabad Beynəlxalq Hava Limanı]]nda yerləşən sərhəd postunun rəisi Vitali Usaçov, adətən Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin nəzarətində olan Əfqanıstan mənşəli konteynerləri açmış və orada bir neçə yüz kiloqram heroin aşkar etmişdir. Bu hadisədən sonra MTK Usaçovu heroin saxlamaqda ittiham edərək həbs etmişdir. Məhkəmə ərəfəsində sərhəd qoşunlarının rəisi general Kabulov mayorun kamerasına gələrək ona hər şeyin yaxşı olacağına dair təminat vermişdir. Buna baxmayaraq, məhkəmə onu təqsirli bilmiş və Usaçov barəsində çıxarılan ölüm hökmü dərhal icra edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Туркменский транзит // Руководство и спецслужбы Туркмении причастны к торговле наркотиками - Компромат.Ру / Compromat.Ru|url=http://www.compromat.ru/page_12424.htm|access-date=2020-12-22|website=www.compromat.ru|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204014545/http://www.compromat.ru/page_12424.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=НАРКОТИКИ.РУ {{!}} Туркменский транзит|url=http://www.narkotiki.ru/5_5298.htm|access-date=2020-12-22|website=www.narkotiki.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Туркменский наркотранзит {{!}} DW {{!}} 21.03.2002|url=https://www.dw.com/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%82/a-480770|access-date=2020-12-22|website=DW.COM|language=ru-RU|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019090317/https://www.dw.com/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%82/a-480770|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Nikolay Qavrilovun ölümü ===
2006-cı ilin noyabr ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə üzrə əməliyyat şöbəsinin keçmiş rəisi Nikolay Qavrilov Aşqabadda yerləşən mənzilində həyat yoldaşı ilə birlikdə qətlə yetirilmişdir. Nazirlikdə çalışdığı müddətdə Qavrilovun ölkənin bəzi yüksək rütbəli rəhbərlərinin narkotik qaçaqmalçılığı ilə əlaqələri barədə məlumatlı olduğu bildirilmişdir. Xüsusilə, Qavrilov 2003-cü ildə ölkənin Baş prokurorunun ifşa edilməsində iştirak etmişdir. Onun ölümündən əvvəl [[Rusiya]]ya köçmək niyyətində olduğu məlum olmuşdur. Səlahiyyətli orqanların Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin dövlət səviyyəsində narkotik ticarətinə himayədarlıq etməsinin ifşa olunacağından ehtiyat etmiş, Qavrilovun ölkədən çıxışına mane olduqları qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=редакция|first=Любимая|title=Бывший сотрудник туркменских спецслужб не успел вывезти компромат на чиновников|url=https://obzor.city/news/120226|access-date=2020-12-20|website=Томский Обзор|language=ru|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313144601/https://obzor.city/news/120226|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Туркмении убит бывший руководитель оперативного отдела по борьбе с наркотрафиком Николай Гаврилов.|url=https://echo.msk.ru/news/343772.html|access-date=2020-12-20|website=Эхо Москвы|language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Özbəkistan səfirliyinə basqın ===
{{Əsas|Özbəkistanın Aşqabaddakı səfirliyinə hücum}}

2002-ci ilin noyabr ayında sui-qəsd cəhdindən sağ çıxan Prezident Saparmurat Niyazov Özbəkistanı və bu ölkənin [[Aşqabad]]da fəaliyyət göstərən səfiri Əbdürəşid Kadırovu çevriliş cəhdinin rəhbəri olduğu iddia edilən keçmiş xarici işlər naziri [[Boris Şıxmıradov]]a yardım etməkdə ittiham etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: In Sign Of Rising Tension, Ashgabat Expels Uzbek Ambassador|url=https://www.rferl.org/a/1101757.html|access-date=2020-12-23|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=9 April 2008|language=en|last1=Eshanova|first1=Zamira|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320112105/https://www.rferl.org/a/1101757.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bir ay sonra, 2002-ci il 16 dekabr tarixində Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin (MTK) xüsusi təyinatlı qüvvələri Şıxmıradovu tapmaq məqsədilə Özbəkistanın Aşqabaddakı səfirliyinə basqın təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: Uzbekistan Protests Raid On Its Embassy|url=https://www.rferl.org/a/1101698.html|access-date=2020-12-23|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=9 April 2008|language=en|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320112137/https://www.rferl.org/a/1101698.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu hərəkət diplomatik nümayəndəliklərin və diplomatların toxunulmazlığına dair Vyana Konvensiyasının müddəalarının pozulması kimi qiymətləndirilmişdir. MTK rəhbərliyi bu addımı səfirlikdə gizlənən &quot;terrorçuların axtarışı&quot; ilə əsaslandırmağa çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;Коммерсантъ&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.kommersant.ru/doc/356340|title=Туркмения вторглась на территорию Узбекистана|journal=Коммерсантъ|date=18 December 2002|publisher=«Коммерсантъ»|access-date=2019-11-06|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320110429/https://www.kommersant.ru/doc/356340|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu hadisənin nəticəsi olaraq, [[Özbəkistan Prezidenti]] [[İslam Kərimov]] bir neçə il sonra Niyazovun dəfn mərasimində şəxsən iştirak etməkdən prinsipial şəkildə imtina etmişdir.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/2006/12/23/oa_227429.shtml|title=Кто едет на похороны Ниязова|website=«Газета.Ru»|access-date=2020-06-27|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510075944/https://www.gazeta.ru/2006/12/23/oa_227429.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2006-12-24/215900-v_turkmenistane_proshli_pohorony_prezidenta_saparmurata_niyazova|title=В Туркменистане прошли похороны президента Сапармурата Ниязова|website=Первый канал|access-date=2020-06-27|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510010226/https://www.1tv.ru/news/2006-12-24/215900-v_turkmenistane_proshli_pohorony_prezidenta_saparmurata_niyazova|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== İnsan hüquqları ilə bağlı narahatlıqlar ===
&quot;[[Amnesty International]]&quot; təşkilatı Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin (MTN) türkmənləri dini inanclarına görə təqib etdiyini, ölkədə yalnız [[Rus Pravoslav Kilsəsi]] və [[sünni]] [[müsəlman]]ların fəaliyyətinə dözümlü yanaşıldığını iddia etmişdir. &quot;[[Human Rights Watch]]&quot; təşkilatı Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin siyasi müxalifləri mütəmadi olaraq həbs etdiyini və təzyiqlərə məruz qoyduğunu bəyan etmişdir. Hər iki təşkilat öz hesabatlarında MTK agentləri tərəfindən işgəncə metodlarından istifadə edildiyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Human Rights Developments
  | publisher = [[Human Rights Watch]]
  | year = 1999
  | url =https://www.hrw.org/worldreport99/europe/turkmenistan.html
  | access-date =  2007-10-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071011123638/http://www.hrw.org/worldreport99/europe/turkmenistan.html |archive-date = 2007-10-11}}
&lt;/ref&gt;

=== Nazir Bayramovun vəzifədən kənarlaşdırılması ===
2018-ci il 13 iyul tarixində Milli təhlükəsizlik naziri [[Dövrangəldi Bayramov]] fəaliyyətində yol verdiyi &quot;ciddi qüsurlara&quot; görə qəfildən vəzifəsindən azad edilmiş və hərbi rütbəsi polkovnikdən mayora endirilmişdir. Rəsmi media tərəfindən hadisə ilə bağlı əlavə izahat verilməmişdir.&lt;ref name=azatlyk&gt;{{cite news|url=https://rus.azathabar.com/a/29289587.html|title=Глава МНБ Туркменистана лишился должности, глава МВД получил специальное звание|language=Russian|date=14 June 2018|publisher=RFE/RL|access-date=2 May 2026|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028092501/https://rus.azathabar.com/a/29289587.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hron&gt;{{cite news|url=https://www.hronikatm.com/2018/06/snyat-s-dolzhnosti-glava-mnb/|title=Снят с должности глава МНБ (обновлено)|date=13 June 2018|language=Russian|publisher=Chronicles of Turkmenistan|access-date=2 May 2026|archive-date=9 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309035302/https://www.hronikatm.com/2018/06/snyat-s-dolzhnosti-glava-mnb/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, müxalif media orqanları Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin 4-cü idarəsinin rəisinin və bəzi tabeliyində olan şəxslərin qara bazarda valyuta ticarəti ilə məşğul olmaqda ittiham edilərək həbs olunduqlarını xəbər vermişdir. Bayramovun vəzifədən uzaqlaşdırılmasının əsas səbəbinin məhz bu hadisə olduğu ehtimal edilmişdir.&lt;ref name=hron /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkmənistanda siyasət]]</text>
      <sha1>53mwvuz1go5f7gxwwiwuny4zmtt4h17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirdita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981167</id>
    <revision>
      <id>9015451</id>
      <parentid>8866438</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="tu7nddo2u13jzaozrcycs9dqp1jm9q4" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |adı                  = Mirdita
 |orijinal_adı         = Bashkia Mirditë
 |şəkil                = Fan_Valley_at_Reps.jpg
 |şəklin_ölçüsü        = 
 |şəklin_izahı         = Fan vadisi, Reps
 |bayraq               = Flag of Mirditë.gif
 |gerb                 = Stema e Bashkisë Mirditë.svg
 |ölkə                 = Albaniya
 |inzibati_vahid       = Leja dairəsi
 |tipi                 = Bələdiyyə
 |mərkəzi              = Rreşen
 |başçı_növü           = Bələdiyyə sədri
 |başçı                = Albert Melışi (DP)
 |bələdiyyə_şurasının_sədri = Aleksander Piçaku
 |ərazi                = 870.26
 |əhali                = 13625
 |əhalinin_ili         = 2023
 |saat_qurşağı         = CET
 |UTC_məlumatı         = +1
 |yay_vaxtı            = CEST
 |UTC_yay              = +2
 |poçt_indeksi         = 4601-4602
 |telefon_kodu         = (0)216
 |veb-sayt             = https://bashkiamirdite.gov.al/
 |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 46 |lat_sec = 2
 |lon_dir = E |lon_deg = 19 |lon_min = 52 |lon_sec = 32
}}

'''Mirdita''' ({{lang-sq|Mirdita}} və ya ''Bashkia Mirditë'') — Albaniyanın şimal-qərbində, Leja dairəsində yerləşən bələdiyyə.

2015-ci il inzibati-ərazi islahatları nəticəsində keçmiş Fan, Kaçinar, Kthellə, Oroş, Rreşen, Rubik və Selitə bələdiyyələrinin birləşdirilməsi ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vendime.al/wp-content/uploads/2015/08/137-2014.pdf |title=Law nr. 115/2014 |language=sq |pages=6373–6374 |access-date=1 may 2026 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225080313/https://www.vendime.al/wp-content/uploads/2015/08/137-2014.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bələdiyyənin inzibati mərkəzi Rreşen şəhəridir.

2023-cü il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən bələdiyyənin ümumi əhalisi 13,625 nəfər,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CENSI I POPULLSISË DHE BANESAVE NË SHQIPËRI 2023: Lezhë|url=https://www.instat.gov.al/media/14321/cens-2023-lezha.pdf|website=INSTAT|language=sq|format=PDF|page=85|access-date=1 may 2026|archive-date=9 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109110118/https://www.instat.gov.al/media/14321/cens-2023-lezha.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ümumi sahəsi isə 870.26 km²-dir.&lt;ref name=&quot;LAU&quot;&gt;{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/345175/501971/EU-28-LAU-2019-NUTS-2016.xlsx |title=Correspondence table LAU – NUTS 2016, EU-28 and EFTA / available Candidate Countries |access-date=1 may 2026 |publisher=[[Avrostat]] |format=XLS |archive-date=25 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925082227/https://ec.europa.eu/eurostat/documents/345175/501971/EU-28-LAU-2019-NUTS-2016.xlsx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Mirdita bələdiyyəsinin sərhədləri keçmiş Mirdita rayonu ilə üst-üstə düşür. Ərazi, tarixi Alban qəbiləsi olan Mirditalıların yaşadığı Mirdita bölgəsinin daxilində yerləşir. Bələdiyyə ərazisi əsasən dağlıqdır və tərkibində 4 şəhər və 81 kənd daxildir.

Osmanlı hakimiyyəti dövründə Mirdita və ətraf qəbilə bölgələri muxtariyyət statusu əldə edərək, Roma-Katolik inancını qoruyub saxlaya bilmişlər. Bu bölgə güclü katolik inancının qalası kimi tanınır.

== İnzibati bölgü ==
Mirdita bələdiyyəsi aşağıdakı inzibati vahidlərdən (''njësi administrative'') ibarətdir:
* Rreşen
* Rubik
* Selitə
* Kthellə
* Fan
* Oroş
* Kaçinar

== Demoqrafiyası ==
2023-cü il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Mirdita bələdiyyəsinin 13,625 sakini var ki, onlardan 6,807-si kişi, 6,818-i qadındır. Ümumi əhalidən 1,907 nəfəri 0–14 yaş, 8,689 nəfəri 15–64 yaş, 3,029 nəfəri isə 65 və daha yuxarı yaş qrupuna aiddir. Əhalinin böyük əksəriyyəti katolikdir.

== İdarəetmə ==
Bələdiyyənin hazırkı sədri Demokratik Partiyadan (DP) Albert Melışidir. Bələdiyyə Şurasının sədri isə Aleksander Piçakudur.

== Mədəniyyət və turizm ==
Mirdita zəngin tarixi, mədəni, arxeoloji, etnoqrafik və folklor irsinə malik əhəmiyyətli bir etno-coğrafi bölgədir. Bələdiyyənin təbiəti dağ turizmi, macəra turizmi və speleologiya (mağaraçılıq) üçün geniş imkanlar təqdim edir. Bələdiyyə tərəfindən qeyd olunan təbii abidələr arasında Selitədəki ''Shehut të Keq'' kanyonu, Merkurtda yerləşən ''Kusia e Ndue Gjonit'' mağarası və Kaçinardakı ''Rrapi i Kaçinarit'' (çinar ağacı) diqqət çəkir.

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
File:Zogu_Mat_Bridge.jpg|Zoq körpüsü
File:FanCanyon32.jpg|Fan çayı kanyonu
File:Rubik_Autostrade.jpg|A1 Avtomagistralı boyunca Rubik Katolik Kilsəsi (yuxarıda solda)
File:Rrëshen_from_distance.jpg|Rreşen şəhərinin uzaqdan görünüşü
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://bashkiamirdite.gov.al/ Rəsmi saytı]
* [https://hikingmirdita.com/ Mirdita Turizm Portalı]</text>
      <sha1>tu7nddo2u13jzaozrcycs9dqp1jm9q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981267</id>
    <revision>
      <id>9015239</id>
      <parentid>8866916</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="5mjfil9jc7n92jqiieyg93truve7sjh" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |adı                  = Milot
 |orijinal_adı         = Milot
 |şəkil                = Miloti.jpg
 |şəklin_ölçüsü        = 
 |şəklin_izahı         = 
 |bayraq               = 
 |gerb                 = 
 |ölkə                 = Albaniya
 |inzibati_vahid       = Leja vilayəti
 |tipi                 = Şəhər
 |dairə                = Kurbin bələdiyyəsi
 |ərazi                = 138
 |sahə_vahid           = 
 |əhali                = 6193
 |əhalinin_ili         = 2023
 |poçt_indeksi         = 
 |telefon_kodu         = 
 |veb-sayt             = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 41 |lat_sec = 0
 |lon_dir = E |lon_deg = 19 |lon_min = 43 |lon_sec = 0
 |hündürlük            = 25
}}

'''Milot''' — Albaniyanın şimal-qərbindəki Leja vilayətində yerləşən şəhər və keçmiş bələdiyyə.

O, 2015-ci ildə həyata keçirilən yerli idarəetmə islahatından sonra Kurbin bələdiyyəsinin tabeliyindəki inzibati vahidlərdən birinə çevrilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vendime.al/wp-content/uploads/2015/08/137-2014.pdf |title=Law nr. 115/2014 |language=sq |pages=6373–6374 |access-date=25 fevral 2022 |archive-date=2022-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225080313/https://www.vendime.al/wp-content/uploads/2015/08/137-2014.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 6.193 nəfər təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/media/14321/cens-2023-lezha.pdf |title=Population and Housing Census, Lezhë 2023 |page=107 |access-date=9 noyabr 2024 |publisher=[[Albaniya Statistika İnstitutu|INSTAT]] |archive-date=2024-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109110118/https://www.instat.gov.al/media/14321/cens-2023-lezha.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Milot inzibati vahidi Milot şəhərindən və Fuşe Milot, Mal i Bardh, Vinyoll, Şkopet, Ferr-Şkopet və Skuray daxil olmaqla 14 kənddən ibarətdir.

Şəhər Mat çayının cənub sahilində yerləşir. Yaxınlıqda Albaniya kralı I Zoqun adını daşıyan məşhur Zoq körpüsü (Zogu körpüsü) yerləşir. Körpü 1927-ci ildə Mat çayını keçmək və ölkənin şimal-qərbinə gediş-gəlişi yaxşılaşdırmaq məqsədilə inşa edilmişdir.

== Tarixi ==
7 sentyabr 1457-ci ildə Milotda Uyebardha (Albulena) döyüşü baş vermişdir. Bu, İskəndərbəyin (Skanderbeg) rəhbərlik etdiyi alban ordusunun mühasirədəki Osmanlı ordusunu darmadağın etdiyi Kruyanın ikinci mühasirəsi zamanı olmuşdur. Bu məğlubiyyət Osmanlı salnaməçisi Övliya Çələbi tərəfindən kifayət qədər təfərrüatlı şəkildə qeydə alınmışdır. Uyebardha döyüşü İskəndərbəyin ən böyük qələbələrindən biri hesab olunur.

Milot haqqında ilk məlumat 1582-ci ilə aid Osmanlı imperiyasının Oxrid sancağı (Kruya, İşem, Benda) reyestrində qeyd olunmuşdur. Həmin sənəddə yaşayış məntəqəsinin adı '''''Milyot''''' kimi göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ylli |first=Xhelal |url=https://doi.org/10.3726/b12638 |title=Das slavische Lehngut im Albanischen |date=1 yanvar 2000 |publisher=Peter Lang D |isbn=978-3-95479-043-2 |pages=84}}&lt;/ref&gt;

Şəhər Kurbinin ənənəvi və tarixi mədəniyyət mərkəzi hesab olunur.

== Tanınmış şəxsiyyətləri ==
* Prenk Pervizi (1897–1977) — Zoq ordusunun generalı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Albaniya şəhərləri]]</text>
      <sha1>5mjfil9jc7n92jqiieyg93truve7sjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Media və İnformasiya Kommunikasiyaları Təşkilatı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>982310</id>
    <revision>
      <id>9015181</id>
      <parentid>8878330</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>11 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7938" sha1="si4e1p525ofoyhjq8vn3bx9rv5evezb" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu}}

'''Milli Media və İnformasiya Kommunikasiyaları Təşkilatı''' ({{dil-hu|Nemzeti Média- és Hírközlési Hatóság}}, qısaca '''NMHH''') — [[Macarıstan]]da media, yayım və elektron kommunikasiya sahəsinə nəzarət edən dövlət qurumudur. Təşkilat televiziya, radio, internet kommunikasiya xidmətləri və telekommunikasiya sektorunun tənzimlənməsi ilə məşğul olur.&lt;ref name=&quot;2024 NMHH Members&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.nmhh.hu/media-council/members |title=Members of the NMHH |publisher=NMHH |access-date=November 6, 2024 |archive-date=January 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125040813/https://english.nmhh.hu/media-council/members |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Qurumun baş qərargahı [[Budapeşt]] şəhərində yerləşir. NMHH [[Macarıstan]] hökumətinin media siyasətinin həyata keçirilməsində əsas rol oynayan qurumlardan biridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-05-25 |title=Hungary: New Laws Curb Media Freedom {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2012/05/25/hungary-new-laws-curb-media-freedom |access-date=2024-11-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-03-14 |title=Hungary's Free Media |url=https://archive.nytimes.com/krugman.blogs.nytimes.com/2012/03/14/hungarys-free-media/ |access-date=2024-11-07 |website=Paul Krugman Blog |language=en |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002100526/https://archive.nytimes.com/krugman.blogs.nytimes.com/2012/03/14/hungarys-free-media/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Traynor |first=Ian |last2= |first2= |date=2012-01-18 |title=Hungary PM Viktor Orban faces EU backlash over new policies |url=https://www.theguardian.com/world/2012/jan/18/hungary-viktor-orban-eu-backlash |access-date=2024-11-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

NMHH [[Macarıstan]]ın media və telekommunikasiya sisteminin əsas tənzimləyici orqanıdır. Qurum ölkədə rəqəmsal yayımın inkişafı, kommunikasiya infrastrukturunun idarə olunması və media bazarının nəzarəti sahəsində mühüm rol oynayır.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2004-01-21 |title=Radio station banned in Hungary |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3418483.stm |access-date=2024-11-07 |language=en-GB |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126201555/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3418483.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The frequency used by Tilos Radio will be open for applications this summer |url=https://english.nmhh.hu/article/229709/The_frequency_used_by_Tilos_Radio_will_be_open_for_applications_this_summer |access-date=2024-11-07 |website=english.nmhh.hu |language=en |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723174740/https://english.nmhh.hu/article/229709/The_frequency_used_by_Tilos_Radio_will_be_open_for_applications_this_summer |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-14 |title=Megvan a Tilos Rádió visszakapcsolási dátuma |trans-title=We have the reconnection date of Tilos Radio (in Hungarian) |url=https://media1.hu/2022/10/14/megvan-a-tilos-radio-visszakapcsolasi-datuma/ |access-date=2024-11-06 |website=Media1 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016055322/https://media1.hu/2022/10/14/megvan-a-tilos-radio-visszakapcsolasi-datuma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Milli Media və İnformasiya Kommunikasiyaları Təşkilatı 2010-cu ildə yaradılmışdır. Qurum [[Macarıstan]]da media və telekommunikasiya sahəsində fəaliyyət göstərən əvvəlki tənzimləyici orqanların birləşdirilməsi nəticəsində formalaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hungarian Media Law {{!}} PDF {{!}} Mass Media {{!}} Broadcasting |url=https://www.scribd.com/document/46310168/Hungarian-Media-Law |access-date=2024-11-07 |website=Scribd |language=en |archive-date=2025-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812204419/https://www.scribd.com/document/46310168/Hungarian-Media-Law |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

NMHH-nin yaradılması [[Fides-Macar vətəndaş birliyi|Fides]] hökumətinin media qanunvericiliyi islahatları ilə əlaqəli olmuşdur. Həmin dövrdə qəbul edilən yeni media qanunları həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq aləmdə geniş müzakirələrə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Media Law in Hungary {{!}} CMCS |url=http://medialaws.ceu.hu/media_authority_independence_more.html |access-date=2024-11-07 |website=medialaws.ceu.hu |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509135105/http://medialaws.ceu.hu/media_authority_independence_more.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NMHH evaluated international reports on media freedom in Hungary |url=https://english.nmhh.hu/article/241038/NMHH_evaluated_international_reports_on_media_freedom_in_Hungary |access-date=2024-11-07 |website=english.nmhh.hu |language=en |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522041611/https://english.nmhh.hu/article/241038/NMHH_evaluated_international_reports_on_media_freedom_in_Hungary |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==
NMHH aşağıdakı sahələr üzrə fəaliyyət göstərir:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hungary: Controversial New Media Law Defended by Government |url=https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2011-01-07/hungary-controversial-new-media-law-defended-by-government/ |access-date=2024-11-07 |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA |archive-date=2024-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811134315/https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2011-01-07/hungary-controversial-new-media-law-defended-by-government/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* televiziya və radio yayımına lisenziyaların verilməsi
* elektron kommunikasiya bazarına nəzarət
* internet və telekommunikasiya xidmətlərinin tənzimlənməsi
* media məzmunu üzrə hüquqi nəzarət
* istehlakçı hüquqlarının qorunması
* rəqəmsal kommunikasiya siyasətinin həyata keçirilməsi

Qurumun nəzdində fəaliyyət göstərən Media Şurası media məzmununa dair qərarlar qəbul edir və yayım qaydalarının pozulması hallarını araşdırır.

== Tənqidlər ==
Milli Media və İnformasiya Kommunikasiyaları Təşkilatı xüsusilə media azadlığı ilə bağlı mübahisələrin mərkəzində olmuşdur. Beynəlxalq təşkilatlar və bəzi hüquq müdafiəçiləri qurumu hökumətə yaxın media siyasətini dəstəkləməkdə ittiham etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statutes of the National Media and Infocommunications Authority |url=https://english.nmhh.hu/article/184446/Statutes_of_the_National_Media_and_Infocommunications_Authority |access-date=2024-11-07 |website=english.nmhh.hu |language=en |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126201458/https://english.nmhh.hu/article/184446/Statutes_of_the_National_Media_and_Infocommunications_Authority |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Avropa İttifaqı]], [[Avropa Şurası]] və müxtəlif jurnalist təşkilatları [[Macarıstan]]dakı media mühiti ilə bağlı hesabatlarında NMHH-nin səlahiyyətlərinin genişliyini tənqid etmişdir. Hökumət isə qurumun fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Electronic communications supervision |url=https://english.nmhh.hu/stakeholders/electronic-communications-supervision |access-date=2024-11-07 |website=english.nmhh.hu |language=en |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126201650/https://english.nmhh.hu/stakeholders/electronic-communications-supervision |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Viktor Orbanın rəhbərliyi altında Macarıstan]]
* [[Macarıstanda kütləvi informasiya vasitələri]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Macarıstanın dövlət təşkilatları]]</text>
      <sha1>si4e1p525ofoyhjq8vn3bx9rv5evezb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli akademiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>982918</id>
    <revision>
      <id>9015220</id>
      <parentid>8887662</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="0oo8tyg7462kypyjxfiqnnspem83yib" xml:space="preserve">[[Fayl:Arms of the Royal Society.svg|thumb|[[Böyük Britaniya]]nın ali elmi müəssisəsi olan [[London Kral Cəmiyyəti]]nin emblemi]]

'''Milli akademiya''' və ya  '''Dövlət elmlər akademiyası''' — [[dövlət]]in və ya onun [[inzibati-ərazi vahidi]]nin ali elmi müəssisəsi və əsas elmi mərkəzi statusudur.&lt;ref name=&quot;bse-akademia&quot;&gt;{{cite book |title=Академия |work=Böyük Sovet Ensiklopediyası |language=ru}}&lt;/ref&gt; Bu status [[nizamnamə]], [[Qanun (hüquq)|qanun]] və ya digər [[Normativ hüquqi akt|dövlət aktı]] vasitəsilə [[elmi təşkilat]]a xüsusi səlahiyyətlər, [[hüquq]] və vəzifələr verilməsi ilə təsdiq olunur.

Dövlət elmlər akademiyası statusu verilən elmi cəmiyyət birbaşa dövlət tərəfindən təsis edilə bilər və ya mövcud olan hər hansı elmi cəmiyyətə (təşkilati-hüquqi formasından və mülkiyyət növündən asılı olmayaraq) bu status verilə bilər. Normativ hüquqi aktın səviyyəsindən asılı olaraq akademiyalar ''milli'', ''submilli'' və ''yerli'' səviyyələrə bölünür. Submilli və yerli səviyyəli akademiyalar daha böyük dövlət orqanının subyekti olan inzibati-ərazi vahidləri tərəfindən təsis edilir. Əhatə etdiyi bilik sahələrinin genişliyinə görə akademiyalar ''kompleks tipli'' və ''ixtisaslaşmış'' (sahəvi) akademiyalara ayrılır.&lt;ref name=&quot;bse-akademia&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Научные общества |work=Böyük Sovet Ensiklopediyası |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Xüsusi statusu olmayan və dövlət akademiyalarından fərqli olaraq mülki və beynəlxalq hüququn ümumi müddəaları əsasında fəaliyyət göstərən elmi təşkilatlar isə ictimai elmlər akademiyaları adlanır. Beynəlxalq hüquq əsasında fəaliyyət göstərən ictimai akademiyalar beynəlxalq elmlər akademiyaları kateqoriyasına aid edilir. Sonuncular ayrı-ayrı [[dövlət]]lərin, [[beynəlxalq təşkilat]]ların və ya özəl şəxslərin və [[fond]]ların himayəsindən yararlana bilərlər.

[[Azərbaycan Respublikası]]nda dövlət elmlər akademiyası statusuna sahib olan ali orqan [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]dır (AMEA). O, ölkədə elmin inkişafını təmin edən, elmi müəssisələrin fəaliyyətini əlaqələndirən və dövlətin elmi siyasətini həyata keçirən ali dövlət elmi təşkilatıdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizamnaməsi |url=https://president.az/az/articles/view/62089 |website=president.az |accessdate=8 may 2026 |language=az |archive-date=26 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326154004/https://president.az/az/articles/view/62089 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Elm haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının Qanunu |url=https://e-qanun.az/framework/33488 |website=e-qanun.az |accessdate=8 may 2026 |language=az |archive-date=13 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413195745/https://e-qanun.az/framework/33488 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Dövlət elmlər akademiyasının səciyyəvi əlamətləri ==

Hər hansı bir elmi cəmiyyəti dövlət elmlər akademiyası kateqoriyasına aid etməyə imkan verən əsas əlamət, həmin cəmiyyətin dövlət tərəfindən rəsmi (bir qayda olaraq sənədləşdirilmiş formada) həmin [[Dövlət quruluşu|dövlət orqanının]] ali elmi təşkilatı kimi tanınmasıdır. Bu tanınma həmin elmi cəmiyyətə elmi tədqiqatların təşkili və idarə olunması sahəsində xüsusi səlahiyyətlər, habelə dövlət qarşısında müəyyən öhdəliklər verir.

Dövlətin elmi cəmiyyətin təsisçisi kimi iştirak etməsi dövlət elmlər akademiyasının mütləq əlaməti deyil. Belə ki, dövlət elmlər akademiyası mütləq dövlət tərəfindən təsis edilməli deyil; əvvəllər yaradılmış qeyri-dövlət elmi cəmiyyəti elmi ictimaiyyətdəki nüfuzuna görə dövlət elmlər akademiyası kimi tanına bilər. Məsələn, &quot;[[Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası|Academia Naturae Curiosorum]]&quot; təbiətşünaslar cəmiyyəti 1652-ci ildə bir qrup alman həkimi tərəfindən yaradılmışdır. 1677-ci ildə o, [[Müqəddəs Roma İmperiyası]]nın imperatoru [[I Leopold (Müqəddəs Roma imperatoru)|I Leopold]] tərəfindən rəsmi tanınma almışdır. Bir neçə il sonra Leopold bu cəmiyyətə xüsusi imtiyazlarla (imperator himayəsi, yerli hakimiyyət orqanlarından asılılıq, senzura azadlığı və s.) imperator elmlər akademiyası statusu və yeni ad — {{dil-la|Sacri Romani Imperii Academia Caesareo-Leopoldina Naturae Curiosorum}} vermişdir. 2008-ci ildə isə bu cəmiyyət Almaniyanın ali elmi təşkilatı statusunu almış və &quot;Leopoldina Milli Elmlər Akademiyası&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.leopoldina.org/en/about-us/history/the-history-of-the-leopoldina/ |title=“Never idle” - The establishment of the Leopoldina |publisher=Leopoldina |accessdate=13 mart 2014 |language=en |archive-date=2014-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314063124/http://www.leopoldina.org/en/about-us/history/the-history-of-the-leopoldina/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Dövlətin əsas maliyyə mənbəyi rolunda çıxış etməsi də dövlət elmlər akademiyasının mütləq əlaməti hesab olunmur. Dövlət elmlər akademiyası statusu almış elmi cəmiyyət həm [[dövlət büdcəsi]] vəsaitləri hesabına, həm də üzvlük haqları, fərdi ianələr, fondlar, nəşriyyat gəlirləri və elmi-məsləhət xidmətləri kimi digər mənbələrdən maliyyələşə bilər. Məsələn, [[ABŞ]]-nin milli akademiyalar sistemini dörd ''yarı-dövlət'' qeyri-kommersiya təşkilatı təşkil edir: [[ABŞ Milli Elmlər Akademiyası]], [[ABŞ Milli Mühəndislik Akademiyası]], ABŞ Milli Tibb Akademiyası və ABŞ Milli Tədqiqat Şurası. Bu təşkilatlar [[ABŞ Konqresi]]nin xartiyası ilə təsis edilmişdir və həmin xartiyaya əsasən, federal dövlət orqanlarının xahişi ilə tədqiqatlar aparmaq öhdəliyi müqabilində onlara geniş fəaliyyət azadlığı verilir. Dövlət bu xidmətlərə görə haqq ödəmir, lakin tədqiqatların aparılması üçün çəkilən faktiki xərcləri qarşılayır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Code. Title 36, Subtitle II, Part B, Chapter 1503, § 150303 — Services to United States Government |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/36/150303 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Bundan əlavə, dövlət elmlər akademiyası kimi tanınan elmi cəmiyyətin adında mütləq &quot;dövlət&quot;, &quot;milli&quot; və ya &quot;elmlər akademiyası&quot; sözlərinin olması vacib deyil. Nümunə kimi [[London Kral Cəmiyyəti]], [[Finlandiya Elmlər və Ədəbiyyat Cəmiyyəti|Finlandiya Elmi Cəmiyyəti]], [[Kanada Kral Cəmiyyəti]] və [[Fransa İnstitutu]]nu göstərmək olar.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Milli akademiyalar]]
[[Kateqoriya:Elmlər akademiyaları]]
[[Kateqoriya:Milli elmlər akademiyaları]]</text>
      <sha1>0oo8tyg7462kypyjxfiqnnspem83yib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Təbiət Tarixi Muzeyi (Bolqarıstan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>984920</id>
    <revision>
      <id>9015197</id>
      <parentid>8895457</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2469" sha1="ja759arsz3jeihqwmly2qvi7uburzc1" xml:space="preserve">{{Muzey}}

[[File:135th anniversary of the National Museum of Natural History, Sofia.webm|thumb|thumbtime=0:11|Muzeyin 2024-cü ildə qeyd olunan 135 illiyi münasibətilə yayımlanan video]]

'''Milli Təbiət Tarixi Muzeyi''' ({{lang-bg|Национален природонаучен музей}}, ''Natsionalen prirodonauchen muzey''), yaxud '''NMNHS''', [[Bolqarıstan]]ın paytaxtı [[Sofiya]] şəhərində yerləşən [[təbiət tarixi muzeyi]]dir.

== Tarixi ==

1889-cu ildə yaradılmış muzey [[Bolqarıstan Elmlər Akademiyası]]na bağlıdır və [[Balkanlar]]da bu tipli ilk və ən böyük muzey hesab olunur.&lt;ref&gt;https://www.nmnhs.com/history-en.html {{Wayback|url=https://www.nmnhs.com/history-en.html |date=20260607022531 }} NMNHS History&lt;/ref&gt;

Muzeyin kolleksiyasına 400-dən çox doldurulmuş məməli nümunəsi, 1.200-dən artıq quş növü, yüz minlərlə həşərat və digər onurğasızlar, həmçinin dünyada mövcud olan [[mineral]]ların təxminən dörddə birinə aid nümunələr daxildir.

Muzey 1889-cu ildə [[Bolqarıstan knyazları siyahısı|knyaz]] [[I Ferdinand (Bolqarıstan çarı)|Ferdinand]]ın Təbiət Tarixi Muzeyi kimi təsis edilmişdir. Müxtəlif xarici və bolqar alimləri, o cümlədən 1913–1947-ci illərdə direktor vəzifəsində çalışmış [[İvan Bureş]], muzeyə rəhbərlik etmişdir. 1947-ci ildə muzey Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının Zoologiya İnstitutunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1974-cü ildə muzey Bolqarıstan Elmlər Akademiyası sistemində ayrıca institut kimi müstəqil status qazanmışdır.

1992-ci ildə NMNHS-in filialı olan Asenovqrad Paleontologiya Muzeyi [[Asenovqrad]] şəhərində yaradılmışdır.

Muzey aylıq [[Historia naturalis bulgarica]] jurnalını nəşr edir.

== Şöbələri ==
* Paleontologiya və mineralogiya
* Botanika
* Onurğasızlar
* Onurğalılar

&lt;gallery&gt; 
File:A view of the Paleontology hall at the National Museum of Natural History, Bulgaria.jpg|[[Paleontologiya]] zalından görünüş 
File:The Cenozoic at the National Museum of Natural History, Bulgaria.jpg|[[Kaynozoy]] erası 
File:The Quaternary at the NMNH, Bulgaria.jpg|[[Dördüncü dövr]] (Kvartar dövrü) 
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.nmnhs.com/ Official website of the National Museum of Natural History] (in Bulgarian and English)

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Bolqarıstan muzeyləri]]</text>
      <sha1>ja759arsz3jeihqwmly2qvi7uburzc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Bank (Moldova)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>985131</id>
    <revision>
      <id>9015167</id>
      <parentid>8898023</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>18 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14546" sha1="ca3q7cpg5fz8amoly0nwl1qf79uieti" xml:space="preserve">{{Mərkəzi bank
|adı                = Moldova Milli Bankı
|loqotipi           = National_Bank_of_Moldova.png
|şəkil2             = MD.C.C - Banca Națională a Moldovei - jun 2018.jpg
|şəkil məlumat      = Baş qərargahı [[Kişinyov]] şəhərində
|ünvanı             = Qriqore Vieru bulvarı 1, [[Kişinyov]]
|koordinatları      =
|yaranma tarixi     = 4 iyun 1991
|ləğv tarixi        =
|prezidenti         = [[Anka Draqu]]
|sədri              =
|ehtiyatları        = 1,740 milyard ABŞ dolları&lt;ref name=&quot;dnbinfo&quot;&gt;{{cite web |last1=Weidner |first1=Jan |title=The Organisation and Structure of Central Banks |url=https://d-nb.info/1138787981/34 |website=Katalog der Deutschen Nationalbibliothek |year=2017 |format=PDF |access-date=2026-05-18 |archive-date=2020-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528003901/https://d-nb.info/1138787981/34 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|valyuta            = [[Moldova leyi]] (MDL)
|depozit norması    =
|hesabaalma norması =
|saytı              = [https://www.bnm.md/ www.bnm.md]
|sələfi             =
|xələfi             =
|istinadlar         = 
}}

'''Moldova Milli Bankı''' ([[Rumın dili|rum]]. ''Banca Națională a Moldovei'', '''BNM''') [[Moldova Respublikası]]nın [[mərkəzi bank]]ıdır.&lt;ref&gt;Article 1 paragraph (1) of the [https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 Law of the Republic of Moldova on the National Bank of Moldova No. 548 of 21 July 1995] {{Wayback|url=https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 |date=20260522053801 }}&lt;/ref&gt;

Moldova Milli Bankı muxtar ictimai hüquqi şəxsdir və [[Moldova Parlamenti|Moldova Respublikasının Parlamentinə]] cavabdehdir.&lt;ref&gt;Article 1 paragraph (2) of the [https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 Law of the Republic of Moldova on the National Bank of Moldova No. 548 of 21 July 1995] {{Wayback|url=https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 |date=20260522053801 }}&lt;/ref&gt; Moldova Milli Bankının əsas məqsədi qiymət sabitliyini təmin etmək və qorumaqdır. Əsas məqsədinə xələl gətirmədən, Moldova Milli Bankı bazar prinsiplərinə əsaslanan maliyyə sistemini təşviq edir və qoruyur, həmçinin dövlətin ümumi iqtisadi siyasətini dəstəkləyir.&lt;ref&gt;Article 4 of the [https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 Law of the Republic of Moldova on the National Bank of Moldova No. 548 of 21 July 1995] {{Wayback|url=https://bnm.md/en/content/law-national-bank-moldova-no548-xiii-july-21-1995 |date=20260522053801 }}&lt;/ref&gt;

Milli Bank öz məqsədlərinə nail olmaq üçün [[Moldova hökuməti|Hökumət]] ilə əməkdaşlıq edir və qanuna uyğun olaraq bu əməkdaşlığın həyata keçirilməsi üçün zəruri tədbirlər görür. BNM mütəmadi olaraq ictimaiyyəti [[makroiqtisadiyyat|makroiqtisadi]] təhlillər, [[maliyyə bazarı]]nın inkişafı və [[statistika]] məlumatları, o cümlədən [[pul kütləsi]], [[kredit]] verilməsi, [[ödəniş balansı]] və [[valyuta bazarı]] haqqında məlumatlandırır.

== Tənzimləyici bank ==
{{see also|Moldovadakı bankların siyahısı}}

Moldovanın mərkəzi bankı kimi, bank bu sahədə əsas tənzimləyici qurumdur və bank lisenziyalarını vermək və ləğv etmək, həmçinin bank sektorunu tənzimləmək və nəzarətdə saxlamaq səlahiyyətinə malikdir.&lt;ref name=&quot;cee56&quot;/&gt;

[[Beynəlxalq Valyuta Fondu]]nun (BVF) yardımı və Moldovada bank sistemində aparılan müxtəlif dəyişikliklər nəticəsində sektorda mühüm irəliləyişlər əldə olunmuşdur. BVF 2023-cü ildə bildirmişdir ki, banklar yetərli kapitallaşdırılmış vəziyyətdə qalır, adekvat likvidlik təminatına və sağlam aktiv keyfiyyətinə malikdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Republic of Moldova: Second Reviews Under the Extended Credit Facility and Extended Fund Facility Arrangements, and Request for Waiver of Applicability for Performance Criteria-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Republic of Moldova |url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2023/006/article-A001-en.xml |date=12 January 2023 |access-date=18 May 2026 |archive-date=22 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522053805/https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2023/006/article-A001-en.xml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Moldova Milli Bankı mərkəzi bank olaraq həmçinin faiz dərəcələrinə və [[Moldova leyi]]nin məzənnəsinə nəzarət edir.

Parlament tərəfindən qəbul edilən qanunlar Moldova Milli Bankının qəbul etdiyi qaydalar və qərarlardan ibarət ikinci dərəcəli qanunvericilik aktları ilə tamamlanır.&lt;ref name=&quot;cee56&quot;&gt;{{cite web |title=Banking &amp; Finance in Moldova |url=https://ceelegalmatters.com/banking-2023/banking-moldova-2023 |date=5 June 2023 |access-date=18 May 2026 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101343/https://ceelegalmatters.com/banking-2023/banking-moldova-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
1991-ci ildə qanunvericiliyin qəbulundan sonra ikipilləli bank sistemi formalaşdırıldı və Moldova Milli Bankı mərkəzi bank funksiyasını yerinə yetirməyə başladı, ona kommersiya bank fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağan edildi. [[Leonid Talmaçi]] bankın sədri təyin olundu; o, 18 il vəzifədə qalaraq mərkəzi bankı və bank institutlarını tənzimləyən 1995-ci il bank qanunvericiliyinə rəhbərlik etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information regarding NBM |url=https://www.bnm.md/en/content/information-regarding-nbm |access-date=23 December 2023 |archive-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706141721/https://www.bnm.md/en/content/information-regarding-nbm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Sovet İttifaqı]]nın dağılması və [[Moldovanın müstəqillik bəyannaməsi]]ndən sonra, 1992-ci ilin yanvarında Moldova bazar iqtisadiyyatına keçməyə başladı. Lakin qiymət məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması sürətli inflyasiyaya səbəb oldu və iqtisadiyyat bir neçə il böhran vəziyyətində qaldı. Ölkə 12 avqust 1992-ci ildə [[Beynəlxalq Valyuta Fondu]]na qoşuldu və 29 noyabr 1993-cü ildə yeni valyuta — [[Moldova leyi]] dövriyyəyə buraxıldı.

2001-ci ildən etibarən iqtisadiyyatda yaxşılaşma müşahidə edildi və bir neçə il ardıcıl iqtisadi artım qeydə alındı.

[[File:Prezentarea guvernator 2.jpg|thumb|[[Serciu Çioklea]]dan (''sağda'') qubernator vəzifəsini təhvil alan [[Oktavian Armaşu]] (''solda''), 30 noyabr 2018]]
Qəsdən təşkil edilmiş bir əməl nəticəsində, [[2014 Moldova parlament seçkiləri]]ndən qısa müddət əvvəl [[2014 Moldova bank fırıldağı qalmaqalı|bank fırıldağı]] baş verdi və üç bank iştirak etdi. Üç gün ərzində 1 milyard ABŞ dolları dəyərində vəsait aktivlərin həqiqi sahiblərini gizlətmək üçün istifadə edilən [[Birləşmiş Krallıq]] və [[Honq Konq]]dakı ofşor şirkətlərə köçürüldü,&lt;ref name=bbc18615&gt;[https://www.bbc.com/news/magazine-33166383 The great Moldovan bank robbery] {{Wayback|url=https://www.bbc.com/news/magazine-33166383 |date=20190607031147 }}, [[BBC News]] (18 June 2015)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/magazine-34445201 The billion-dollar ex-council flat] {{Wayback|url=https://www.bbc.com/news/magazine-34445201 |date=20200810171224 }}, [[BBC News]] (7 October 2015)&lt;/ref&gt; daha sonra isə müxtəlif xarici şəxslərin adına Latviyadakı bank hesablarına yerləşdirildi. Moldova Milli Bankının təyin etdiyi müstəqil araşdırma müəyyən etdi ki, həmin üç bank Şor qrupu ilə əlaqəli beş Moldova şirkətinə ən azı 13,5 milyard ley köçürmüşdür; bu qrup [[İlan Şor]]un nəzarətində idi. Bu fırıldaq Moldovanı demək olar ki, iflasa uğratdı.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Banking: Is Moldova unreformable |url=https://www.euromoney.com/article/b1jd0fmkp700jq/banking-is-moldova-unreformable |date=10 December 2019 |access-date=18 May 2026 |archive-date=14 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214090535/https://www.euromoney.com/article/b1jd0fmkp700jq/banking-is-moldova-unreformable |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 13 aprel 2023-cü ildə məhkəmə Şoru korrupsiya ittihamları ilə qiyabi olaraq 15 il həbs cəzasına məhkum etdi və bütün əmlakını dondurdu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/moldova-shor-15-years-prison/32363349.html|title=Moldovan Court Increases Fugitive Shor's Prison Sentence To 15 Years|first=RFE/RL's Moldovan|last=Service|newspaper=Radiofreeeurope/Radioliberty|access-date=2026-05-18|archive-date=2025-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618124537/https://www.rferl.org/a/moldova-shor-15-years-prison/32363349.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin dekabrında qubernator [[Oktavian Armaşu]], oğurlanmış maliyyə aktivlərini geri qaytara bilmədiyinə və bank fırıldağı işində ittiham olunan əməkdaşları vəzifədə saxladığına görə parlamentdə tənqid edildikdən sonra vəzifədən azad edildi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Romania's former finance minister Anca Dragu nominated for governor of Moldova's central bank |url=https://www.romania-insider.com/romania-anca-dragu-nominated-governor-moldova-central-bank-2023 |date=22 December 2023 |access-date=18 May 2026 |archive-date=4 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704015417/https://www.romania-insider.com/romania-anca-dragu-nominated-governor-moldova-central-bank-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü ilin iyununda [[Avropa Komissiyası]]nın hesabatında Armașunun işdən çıxarılması qəfil və gözlənilməz hadisə kimi təsvir edilmiş, bu prosedurun mərkəzi bankın müstəqilliyi üçün risk yarada biləcəyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0240 |title=Report from the Commission to the European Parliament and the Council on the implementation of macro-financial assistance to third countries in 2023 |publisher=[[Avropa Komissiyası]] |year=2024 |pages=5}}&lt;/ref&gt; İşdən çıxarılma həmçinin [[Beynəlxalq Valyuta Fondu]] (BVF) tərəfindən də tənqid edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Străjescu |first=Carolina |date=23 December 2023 |title=IMF cautious on Moldovan Central Bank shakeup |url=https://radiomoldova.md/p/27341/imf-cautious-on-moldovan-central-bank-shakeup |work=Radio Europa Liberă Moldova |access-date=18 May 2026 |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703122750/https://radiomoldova.md/p/27341/imf-cautious-on-moldovan-central-bank-shakeup |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Armaşunun yerinə Anka Draqu təyin edildi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dinu |first=Maria |date=27 December 2023 |title=Dragu, după numirea în funcția de guvernator al Băncii Naționale a Moldovei: &quot;Voi contribui la accelerarea parcursului european al țării&quot; |url=https://adevarul.ro/politica/dragu-dupa-numirea-in-functia-de-guvernator-al-2327170.html |work=Adevărul |access-date=18 May 2026 |archive-date=1 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701081836/https://adevarul.ro/politica/dragu-dupa-numirea-in-functia-de-guvernator-al-2327170.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin noyabrında Maliyyə Nazirliyi parlamentin bank rəhbərliyini təsdiqləmək və vəzifədən azad etmək üzrə müstəsna hüququnun ləğv edilməsini nəzərdə tutan düzəliş təklif etdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 November 2024 |title=Parlamentul riscă să piardă dreptul de a demite conducerea BNM. Motivul |url=https://stiri.md/article/social/parlamentul-risca-sa-piarda-dreptul-de-a-demite-conducerea-bnm-motivul/ |work=Știri.md |access-date=18 May 2026 |archive-date=19 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119235036/https://stiri.md/article/social/parlamentul-risca-sa-piarda-dreptul-de-a-demite-conducerea-bnm-motivul/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Qubernatorlar==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|№
!rowspan=&quot;2&quot;|Adı
!rowspan=&quot;2&quot;|Şəkil
!colspan=&quot;2&quot;|Vəzifə müddəti
|-
!Vəzifəyə başlama tarixi
!Vəzifədən ayrılma tarixi
|-
|'''1'''
|[[Leonid Talmaçi]]
|[[File:Leonid Talmaci.jpg|150x150px]]
|4 iyun 1991
|26 sentyabr 2009
|-
|'''2'''
|[[Dorin Drequtsanu]]
|[[File:Drăguțanu (2015-08-05).png|100x100px]]
|6 noyabr 2009
|11 aprel 2016&lt;ref&gt;[https://eleonora-lisnic.blogspot.com/2009/11/dorin-dragutanu-guvernator-al-bnm.html ''Dorin Drăguţanu, guvernator al BNM''] {{Wayback|url=https://eleonora-lisnic.blogspot.com/2009/11/dorin-dragutanu-guvernator-al-bnm.html |date=20141226060444 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226060444/http://eleonora-lisnic.blogspot.com/2009/11/dorin-dragutanu-guvernator-al-bnm.html |date=2014-12-26 }} baxış tarixi: 30 noyabr 2011.&lt;/ref&gt;
|-
|'''3'''
|[[Serciu Çioklea]]
|[[File:Sergiu Cioclea 2016.png|frameless|127x127px]]
|11 aprel 2016&lt;ref&gt;{{cite web |title=Restoring trust in Moldova's banking sector |url=https://emerging-europe.com/interviews/restoring-trust-in-moldovas-banking-sector/ |date=14 February 2019 |access-date=18 May 2026 |archive-date=5 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805040702/https://emerging-europe.com/interviews/restoring-trust-in-moldovas-banking-sector/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|30 noyabr 2018
|-
|'''4'''
|[[Oktavian Armaşu]]
|[[File:Octavian Armașu, anul 2017.jpg|frameless|133x133px]]
|30 noyabr 2018
|21 dekabr 2023
|-
|'''5'''
|[[Anka Draqu]]
|[[File:Anca-paliu-dragu (cropped).jpg|frameless|115x115px]]
|22 dekabr 2023&lt;ref&gt;{{cite news |title=POLITICĂ Armașu, înlocuit la BNM de o fostă ministră de Finanțe din România. Cine este Anca Dragu |url=https://newsmaker.md/ro/armasu-inlocuit-la-bnm-de-o-fosta-ministra-de-finante-din-romania-cine-este-anca-dragu/ |access-date=22 December 2023 |newspaper=NewsMaker |date=22 December 2023 |language=ro |archive-date=22 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222150123/https://newsmaker.md/ro/armasu-inlocuit-la-bnm-de-o-fosta-ministra-de-finante-din-romania-cine-este-anca-dragu/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|hazırkı
|-
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*{{in lang|ro|en}} [https://www.bnm.md/ National Bank of Moldova official site]
*{{in lang|ro|en}} [https://www.forex.md/ Free Forex E-learning Platform For Moldovians]

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>ca3q7cpg5fz8amoly0nwl1qf79uieti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikaşeviçi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>985205</id>
    <revision>
      <id>9015062</id>
      <parentid>8931221</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19902" sha1="cdy4qo5pa476tiq0tk4j136pdwkzgoi" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|tip=Şəhər
|rəsmi_adı=Mikaşeviçi
|orijinal_ad={{yerli ad|be|Мікашэвічы}}
|tabeçiliyi=
|gerb=Coat of Arms of Mikaševičy, Belarus.svg
|bayraq= Flag of Mikaševičy.svg
|gerbin_ölçüsü=
|bayrağın_ölçüsü=
|lat_dir=N|lat_deg=52|lat_min=13|lat_sec=
|lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=28|lon_sec=
|CoordScale=
|regionun_növü=Vilayət
|region=Brest vilayəti{{!}}Brest
|cədvəldə_region=
|rayonun_növü=Rayon
|rayon=Luninets rayonu{{!}}Luninets
|cədvəldə_rayon=
|icma_növü=
|icma=
|cədvəldə_icma=
|ölkə_xəritəsi=
|region_xəritəsi=
|rayon_xəritəsi=
|daxili_bölgüsü=
|başçının_növü=Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri
|başçı=Dedoviç Aleksandr Vladimiroviç
|yaranma_tarixi=1736
|ilk_mənbələrdə=
|əvvəlki_adları=
|statusu_alıb=2005
|sahə=8,7 
|hündürlüyün_növü=
|hündürlük=
|iqlim=
|əhali=
|siyahıyaalma_ili= 
|əhali_sıxlığı=1468
|aqlomerasiya=
|milli_tərkib=belaruslar, ruslar və b.
|konfessional_tərkib=
|etnoxoronim=
|telefon_kodu=+375 1647
|poçt_indeksi=225687
|poçt_indeksləri=
|avtomobil_kodu=1
|identifikator_növü=
|rəqəmsal_identifikator=
|sayt=http://luninets.brest-region.gov.by
|saytın_dili=be
|saytın_dili 2=ru
|saytın_dili 3=en
|saytın_dili 4=
|saytın_dili 5=
|add1n=
|add1=
|add2n=
|add2=
|add3n=
|add3=
|şəkil=Мікашэвічы. Царква Раства Іаана Прадцечы (04).jpg
|şəklin_izahı=Vəftizçi İohann kilsəsi
}}
'''Mikaşeviçi''' ({{dil-be|Мікашэ́вічы}}) — Belarus Respublikasının [[Brest vilayəti]]nin Luninets rayonunda şəhər. Mikaşeviçi dəmiryol stansiyası yerləşir.

Əhalisinin sayı 12 027 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il).&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə əhalinin sayı.|archive-date=2025-03-30|access-date=18 may 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Şəhər Brest vilayətinin ən ucqar şərqində, [[Qomel vilayəti]] ilə sərhəddən 4–5 km aralıda yerləşir. Mikaşeviçidən Luninetsə qədər məsafə 47 km, [[Brest]]ə 275 km, [[Minsk]]ə 195 km təşkil edir.

Şəhərin sahəsi 16 km²-dir.

Şəhərin relyefi əsasən düzənlikdir, arabir ovalıq zonalara rast gəlinir.

== Tarixi ==
Arxeoloji məlumatlara görə, indiki Mikaşeviçi şəhərinin insanlar tərəfindən məskunlaşması 1690-cı ildə başlamışdır.

Mikaşeviçi adı, öz növbəsində xristian şəxs adının danışıq forması ilə bağlı olan kollektiv ləqəbdən yaranmışdır. Mikaşeviçinin əsasının qoyulması Mixail və ya Nikolay adının xalq forması olan Mikaş adlı bir şəxslə ilə əlaqələndirilir.&lt;ref&gt;А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). — Гомель: Барк, 2008. — С. 95.&lt;/ref&gt;

Müharibələrarası dövrdə şəhərin inkişafına Polşa Respublikasının ən böyük zavodlarından biri olan faner-taxta zavodunun fəaliyyəti kömək etmişdir.

1796-cı ildə qəsəbədə Mikaşeviçi dəmiremalı manufakturası fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrdən Mozır qəzasının Lenin volostunun kəndi olmuşdur. Polessye dəmir yollarının yaranması dövründən — qəsəbə və stansiyadır. 1921-ci ildən Polşanın tərkibində, 1939-cu ildən BSSR-in tərkibində, 1940-cı ildən Pinsk vilayətinin Lenin rayonunda (1954-cü ildən Brest vilayətində) fəhlə qəsəbəsi, 1950–1960-cı illərdə Lenin rayonunun mərkəzi, 1960-cı ildən Luninets rayonunun tərkibində, 2005-ci ildən isə şəhərdir.

Pinsk vilayətinin Lenin rayonunun inzibati-ərazi vahidi kimi Mikaşeviçi kənd sovetinin (selsovet) yaradılması 1940-cı ilin yanvarında baş vermişdir.

8 iyun 1950-ci ildə Lenin rayonunun mərkəzi Mikaşeviçi fəhlə qəsəbəsinə köçürüldü, rayonun adı isə saxlanıldı.&lt;ref&gt;BSSR-in inzibati-ərazi quruluşu: məlumat kitabçası. — C. 2 (1944–1980-ci illər). — Mn.: Belarus, 1987. — S. 86.&lt;/ref&gt; 8 mart 1956-cı ildə Rudnya kəndi Mikaşeviçi fəhlə qəsəbəsinin tərkibinə daxil edildi.

20 yanvar 1960-cı ildən Lenin rayonunun ləğv edilməsi ilə əlaqədar olaraq qəsəbə Luninets rayonunun tərkibinə daxil oldu.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=v36000004&amp;q_id=11345417|title=Belarus SSR-in bəzi rayonlarının ləğv edilməsi haqqında Belarus SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 20 yanvar 1960-cı il tarixli Fərmanı|access-date=18 may 2026|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625130442/https://etalonline.by/document/?regnum=v36000004&amp;q_id=11345417|url-status=}}&lt;/ref&gt;

27 iyun 1961-ci ildə kənd soveti ləğv edildi, yaşayış məntəqələri Mikaşeviçi qəsəbə sovetinin (possovet) tərkibinə daxil edildi.

25 avqust 2005-ci ildən Mikaşeviçi qəsəbə soveti şəhər sovetinə (qorsovet) çevrildi, Mikaşeviçi rayon tabeliyindəki şəhər statusu aldı.

2017-ci ilə qədər Mikaşeviçi kənd sovetinin inzibati mərkəzi olmuşdur.

== Əhalisi ==

=== Sayı ===
'''Əhalisinin sayı''' — 12 027 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il).&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə Mikaşeviçi sakinlərinin sayı 12 395 nəfər təşkil etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf|publisher=Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi|title=1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə əhalinin sayı|access-date=18 may 2026|archive-date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144537/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Dinamikası ===
{|
|'''Əhalisinin sayı:'''&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php|title=1959-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması|subtitle=İttifaq respublikalarının (RSFSR istisna olmaqla), onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı|website=Demoskop Weekly|access-date=18 may 2026|archive-date=2011-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727015221/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php|title=1970-ci il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması|subtitle=İttifaq respublikalarının (RSFSR istisna olmaqla), onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı|website=Demoskop Weekly|access-date=18 may 2026|archive-date=2011-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309104048/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php|title=1979-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması|subtitle=İttifaq respublikalarının (RSFSR istisna olmaqla), onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı|website=Demoskop Weekly|access-date=18 may 2026|archive-date=2012-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521173923/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=1989-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması|subtitle=İttifaq respublikalarının, onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı|website=Demoskop Weekly|access-date=18 may 2026|archive-date=2006-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20061021151320/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brest vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2013. — S. 42–44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brest vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 39–41.&lt;/ref&gt;
|-
|{{Graph:Chart|width=500|height=200|type=rect|yAxisMin=0
|x=1959,1970,1979,1989,2006,2008,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020,2021
|y=3436,4056,7620,12777,13220,13039,12970,12988,12964,12932,12896,12899,12855,12759,12693,12665,12972,12924,12771
|colors=lightblue|showValues=fontsize:15,fontcolor:black}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! İl
! 1959
! 1970
! 1979
! 1989
! 2001
! 2011
! 2018
! 2020
! 2021
! 2023
! 2024
! 2025
|-
! Əhali
| 100
| 4056
| 7620
| 12 777
| 13 676
| 12 964
| 12 665
| 12924
| 12771
|{{azalma}}12 395&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|{{azalma}}12 027&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
|}

Əhalinin retrospektiv hərəkətinin təhlili göstərir ki, onun xüsusilə intensiv artımı 1979–1990-cı illər arasında müşahidə olunmuşdur, o zaman illik artım hər 1000 sakinə təxminən 40–50 nəfər təşkil etmiş və bu dövrdə sakinlərin sayı 1,8 dəfə artmışdır.

Əhalinin artımının yüksək templəri həm təbii, həm də mexaniki hərəkət hesabına təmin edilirdi, lakin əhalinin artımında əsas komponent mexaniki artım olmuşdur.

Şəhər əhalisinin sayının artımı kənd əhalisinin daxili miqrasiyası və digər rayon və şəhərlərdən əhalinin daimi yaşayış üçün gəlməsi təsiri altında təmin edilirdi. Bu, sənayenin, digər sahələrin və şəhər qəsəbəsinin sosial infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar mütəxəssislərə olan ehtiyacla izah olunur.

2000-ci ildən hazırkı vaxta qədər əhalinin sayında sonrakı artım müşahidə edilmir: əksinə, hər il şəhər əhalisinin sayının ardıcıl olaraq 20-dən 50 nəfərə qədər azalması tendensiyası qeydə alınmışdır.

=== Sıxlıq ===
Mikaşeviçi şəhərinin ərazisində əhali sıxlığı hər hektara 300 nəfər təşkil edir.

=== Yaş qrupları ===
Əhalinin yaşa görə strukturunda 40–49 yaş qrupu bütün əhalinin beşdə birini təşkil edir. Qeyd olunan qrupa nisbətdə kiçik yaş qruplarındakı əhali 56 %, böyük yaş qruplarındakı əhali isə 25% təşkil edir. Beləliklə, əhalinin yaş strukturu bütövlükdə əlverişlidir, çünki beşillik yaş qruplarına bölünmüş 54 yaşdan kiçik əhali arasında hər əvvəlki yaş qrupu öz sayı etibarilə əsasən hər sonrakı yaş qrupunu əvəz edir.

Şəhər əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin yüksək faizi ilə xarakterizə olunur: ümumi əhalinin tərkibində əmək qabiliyyətli yaşdan kiçik olanların xüsusi çəkisi 20,9%, əmək qabiliyyətli yaşda olanların — 67,4% və əmək qabiliyyətli yaşdan böyük olanların xüsusi çəkisi — 11,7% təşkil edir. Onlardan 6,4 min nəfər iqtisadiyyatda məşğuldur.

=== Doğum ===
2017-ci ildə Mikaşeviçidə 170 nəfər doğulmuş və 119 nəfər vəfat etmişdir. Doğum əmsalı — hər 1000 nəfərə 13,4 (rayon üzrə orta göstərici — 11,8, Brest vilayəti üzrə — 11,8, Belarus Respublikası üzrə — 10,8), ölüm əmsalı — hər 1000 nəfərə 9,4 (rayon üzrə orta göstərici — 13,9, Brest vilayəti üzrə — 12,8, Belarus Respublikası üzrə — 12,6) təşkil etmişdir. Mikaşeviçidə doğum və ölüm səviyyələri Luninetsdən daha yüksəkdir.&lt;ref&gt;Belarus Respublikasının demoqrafik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 157–159.&lt;/ref&gt;

== Nəqliyyat sistemi ==
Şəhərdən Brest — Qomel magistral dəmiryol xətti, Qomel — Kobrin avtomobil yolu, həmçinin gəmiçilik üçün yararlı olan Pripyat çayı keçir. Şəhərin meridian istiqamətində əlaqələri dövlət əhəmiyyətli Mikaşeviçi — Slutsk — Minsk avtomobil yolu vasitəsilə həyata keçirilir. Mikaşeviçi dəmiryol stansiyası yerləşir.

İctimai sərnişin və yük daşımalarını Respublika unitar yol-nəqliyyat müəssisəsi &quot;6 nömrəli Avtomobil Parkı&quot; və &quot;Qomel çay gəmiçiliyi&quot; respublika unitar nəqliyyat müəssisəsinin &quot;Mikaşeviçi&quot; limanı həyata keçirir. Nəqliyyat infrastrukturuna avtostansiya, dəmir yolu vağzalı, &quot;Sitnitsa&quot; yük stansiyası daxildir.

== İqtisadiyyat ==
&quot;Qranit&quot; istehsalat birliyinin, daha sonra isə daş emalı zavodu və dəmir-beton məmulatları zavodunun tikintisi başa çatdıqdan sonra, şəhər 1975-ci ildən etibarən fəal inkişaf etməyə başladı. 1986-cı ildən şəhər Çernobıl AES-də baş vermiş qəzadan zərər çəkmiş, çirklənmə sıxlığı hər kvadrat kilometrə 1-dən 15 küri arasında olan zonaya düşən yaşayış məntəqələrinin sırasına daxil oldu. Radioaktiv çirklənmənin nəticələrinin aradan qaldırılması və sosial-iqtisadi reabilitasiya proqramları üzrə həyata keçirilən sonrakı tədbirlər istehsalat obyektlərinin, sosial infrastruktur və mühəndis-texniki sahənin inkişafına, müasir demoqrafik və sosial-iqtisadi vəziyyətinə təsir göstərdi. Şəhər ərazisində hüquqi şəxs hüququna malik 3 sənaye müəssisəsi, 11 kiçik müəssisə, 192 fərdi sahibkar təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olur. Müəssisələr əsasən tikinti sahəsini təmsil edir.

Sənaye məhsullarının istehsalı ilə məşğul olurlar:
* Respublika unitar istehsalat müəssisəsi &quot;Qranit&quot;. Onun işlətdiyi yerli diorit yataqları bənzərsiz bir Belarus karyeridir. &quot;Qranit&quot; RİUM-un ərazisini son onilliyin kinofilmlərinin dekorasiyasına çevirən kinorejissorların yüngül əli ilə məşhurlaşmışdır (kinematoqrafik məkanın dərinliyi — 135 metr və ya dəniz səviyyəsindən mənfi iki metr. Gələcəkdə &quot;daş aktyor&quot; daha da dərinə — mənfi 14 metrə qədər qazılacaqdır)
* Respublika unitar müəssisəsi &quot;Spetsjelezobeton&quot;
* Respublika istehsalat unitar müəssisəsi &quot;Uniform&quot;
* &quot;Kubqranit&quot; kommunal unitar müəssisəsinin istehsalat bazası (KUM).

Şəhər müəssisələri ixraca çınqıl, təzyiqli və təzyiqsiz borular, şpallar, yığma dəmir-beton konstruksiyalar, dəmir yolu şpalları, daş emalı məhsulları və digər məhsul növləri tədarük edir.

Mikaşeviçi şəhəri faydalı qazıntılarla zəngin olan Mikaşeviçi—Jitkoviçi regionunda mərkəzi mövqe tutur ki, bu da onun perspektivli inkişafına zəmanət verir. &quot;Qranit&quot; RİUM (tikinti daşının hasilatı və emalı) və karyer qəsəbədən müvafiq olaraq qərbdə 5 və 3,5 km məsafədə yerləşir. Karyerin uzunluğu 1,5 km, eni 2,2 km, dərinliyi 140 m-dir.

== İnfrastruktur ==
Poçt və elektrik rabitəsini poçt və elektrik rabitəsi üzrə rayon qovşaqları, həmçinin A1 və MTS mobil operatorları təmin edir.

Mənzil-kommunal təsərrüfatına Mikaşeviçi MKT kommunal unitar çoxsahəli mənzil-kommunal təsərrüfatı istehsalat müəssisəsi, Luninets vodokanal kommunal unitar su kəməri-kanalizasiya təsərrüfatı müəssisəsinin sahəsi və Brestenerqo RUM-un elektrik şəbəkələri müəssisəsi, Luninetsrayqaz rayon istehsalat müəssisəsinin Mikaşeviçi qaz təsərrüfatı sahəsi, 4 mənzil-tikinti kooperativi xidmət göstərir.

Bu müəssisələr 186 çoxmənzilli, 1007 birmənzilli yaşayış binasına və 7 yataqxanaya xidmət göstərir. Yaşayış otaqlarının ümumi sahəsi 294,3 min m² təşkil edir; eyni zamanda 97 ticarət obyekti və 10 ictimai iaşə müəssisəsi əhalinin ticarət xidməti sahəsində fəaliyyət göstərir. Ərzaq və sənaye mallarının satışı üzrə bazar fəaliyyət göstərir. Əhaliyə 25-dən çox müəssisə pullu xidmətlər göstərir.

Məişət xidməti xidmətlərin göstərilməsi üzrə Luninets məişət xidməti kombinatı kommunal unitar müəssisəsinin müəssisələri və müxtəlif spektrli xidmətlər göstərən 30-dan çox fərdi sahibkar tərəfindən təmsil olunur.

Pul-kredit sahəsinə Sber Bank və Belarusbank şöbələri xidmət göstərir.

Səhiyyədə sosial sahə 150 çarpayılıq xəstəxana, növbə ərzində 300 gəliş tutumlu poliklinika ilə təmsil olunur və orada 31 həkim və 143 orta tibb işçisi çalışır. &quot;Svitanok&quot; sanatoriya-profilaktoriyası mövcuddur.

== Təhsil ==
Təhsil şəbəkəsi 3 orta məktəb, 4 məktəbəqədər uşaq müəssisəsi, uşaq yaradıcılıq mərkəzinin filialından ibarətdir. Şəhər məktəblərində 4320 şagird təhsil alır, 900 uşaq uşaq bağçalarına gedir. Məktəblərdə ayrı-ayrı fənlərin dərindən öyrənilməsi üzrə profilli siniflər və qruplar yaradılmışdır. Xarici dil ibtidai məktəbdən öyrənilir. Yuxarı siniflərdə hər iki şagirddən biri diferensiallaşdırılmış təlimin bütün növləri ilə əhatə olunmuşdur.

== İdman ==
Fayl:Полесье (стадион).jpg|mini|Polesye stadionu
İdmanla məşğul olmaq üçün stadion, KÖYKS-nin (DOSAAF) avtomobil məktəbi, uşaq-gənclər idman məktəbinin bölmələri, hovuz mövcuddur. Futbol üzrə Belarus çempionatının Yüksək liqasında &quot;Qranit&quot; FK dəfələrlə çıxış etmişdir (2020 mövsümündə Birinci liqada çıxış edir).

2023-cü ildə Brest divizionunun İkinci liqasında çıxış edən &quot;Mikaşeviçi&quot; futbol klubu təsis edildi. 2024 Brest vilayəti kubokunun finalçısı, Brest divizionunun İkinci liqasının 2-ci divizionunun qalibidir.

== Mədəniyyət ==
Şəhərdə mədəniyyət sarayı, 2 kitabxana və musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir.

=== Muzeylər ===
* &quot;V. İ. Nedvedski adına Mikaşeviçi gimnaziyası&quot; DTM-nin tarix-diyarşünaslıq muzeyi
* &quot;Mikaşeviçi şəhəri 1 nömrəli orta məktəbi&quot; DTM-nin ekologiya muzeyi
* &quot;Mikaşeviçi şəhəri 2 nömrəli orta məktəbi&quot; DTM-nin muzeyi
* &quot;Qranit&quot; RİUM-un muzeyi

== Hadisələr və tədbirlər ==
* 16 may 2019-cu ildə Mikaşeviçi II Avropa Oyunlarının məşəl estafetini qəbul etmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus24.by/news/sport/fakel-ii-evropeyskikh-igr-pronesli-po-kareram-granita-v-mikashevichakh/|title=II Avropa Oyunlarının məşəlini Mikaşeviçidəki &quot;Qranit&quot; karyerlərindən keçirdilər|access-date=18 may 2026|archive-date=19 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519081329/https://belarus24.by/news/sport/fakel-ii-evropeyskikh-igr-pronesli-po-kareram-granita-v-mikashevichakh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2024-cü il — &quot;Dajınki&quot; vilayət festivalı

== Görməli yerləri ==
* Qardaşlıq məzarlığı, Sovetskaya küç., skverdə
* Qardaşlıq məzarlığı&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://luninets.museum.by/node/63489|title=Mikaşeviçi şəhərinin qardaşlıq məzarlığı|access-date=18 may 2026|archive-date=2022-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218130215/http://luninets.museum.by/node/63489|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Vəftizçi İohannın Miladı şərəfinə pravoslav kilsəsi
* Kilsə
* Uyğunlaşdırılmış kərpic binada katolik kapellası
* Məktəb (1904-cü ildə tikilmiş bina)
* Yəhudi qəbiristanlığı
* Yaşayış binaları
* &quot;Qranit&quot; RİUM-un &quot;Mikaşeviçi&quot; qranit karyerinin muzeyi və müşahidə meydançası

=== Abidə, heykəltəraşlıq ===
* V. İ. Leninə abidə
* 6 avqust 1942-ci ildə nasistlər və polislər tərəfindən öldürülmüş yəhudilərin qardaşlıq məzarı üzərindəki abidə (1992)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* http://mikashevichi.ru/ Mikaşeviçi şəhərinin saytı
[[Kateqoriya:Brest vilayətinin yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Belarus şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Belarusda Holokost yerləri]]</text>
      <sha1>cdy4qo5pa476tiq0tk4j136pdwkzgoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minsk aqlomerasiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>985206</id>
    <revision>
      <id>9015296</id>
      <parentid>8911763</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14182" sha1="gbvpvjttixamq3h0e2tw8qvb0d4zj0a" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
|tip                      = Şəhər aqlomerasiyası
|rəsmi_adı                = Minsk aqlomerasiyası
|orijinal_ad              = {{dil-be|Мінская агламерацыя}}
|ölkə                     = Belarus
|region                   = Minsk vilayəti
|cədvəldə region          = Minsk vilayəti
|cədvəldə rayon           = 
|lat_deg                  = 53
|lon_deg                  = 27
|lat_min                  = 49
|lat_sec                  = 00
|lon_min                  = 31
|lon_sec                  = 24
|CoordAddon               = type:adm3rd_region:RU
|CoordScale               = 1000000
|sahə                     = 1 600
|əhali                    = təxminən 2 700 000&lt;ref&gt;Minsk şəhərətrafı zonası hüdudlarında.&lt;/ref&gt;
|siyahıyaalma_ili         = 2009
|saat_qurşağı             = +3
|telefon_kodu             = +375
|avtomobil_kodu           = 5, 7
|nocat                    = 1
}}

'''Minsk aqlomerasiyası''' ({{dil-be|Мінская агламерацыя}}; həmçinin — &quot;Böyük Minsk&quot;,&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{Cite web |url=http://www.interfax.by/article/1146218 |title=Böyük Minsk Yeni Moskvadan nə ilə fərqlənəcək, Minskdə mənzil tikintisi, Peyk şəhərlər, İnfrastruktur, Yollar, Zelyonıy Bor, Smoleviçi, Rudensk, Drujnıy, Minsk Şəhər İcraiyyə Komitəsi... |access-date=18 may 2026 |archive-date=2017-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414010147/http://www.interfax.by/article/1146218 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{dil-be|Вялікі Мінск}}) — Belarus ərazisində ən böyük aqlomerasiyadır. İlk növbədə [[Minsk]] şəhərini və Minsk vilayətinin Minsk rayonunu əhatə edir, baxmayaraq ki, onun təsiri qonşu vilayətlərin bəzi regionlarında da hiss olunur.&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.%2C%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |title=MİNSK AQLOMERASİYASININ SƏRHƏDLƏRİNİN AYRILMASI MƏSƏLƏSİNƏ DAİR Ozem Q.Z., Zaprudski İ.İ. |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106125739/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.%2C%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Aqlomerasiyanın nüvəsi 1 yanvar 2026-cı il vəziyyətinə 1,995 milyon nəfər əhalisi olan Minsk şəhəridir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=1 yanvar 2026-cı il vəziyyətinə Belarus Respublikası üzrə əhalinin sayı|lang=ru|date=2026-01-01|url-status=|access-date=18 may 2026|archive-date=2026-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518195341/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf}}&lt;/ref&gt; Minskin 1,5 saatlıq əlçatanlıq zonasında 2010-cu ildə təxminən 2,645 milyon nəfər yaşayırdı. Minsk aqlomerasiyası nisbətən gəncdir: onun formalaşması yalnız XX əsrin ikinci yarısında başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/152283/1/Danilau.pdf |title=MİNSK AQLOMERASİYASI BELARUSUN ŞƏHƏR MƏSKƏNLƏRİ SİSTEMİNDƏ Danilov R.Q. |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106125900/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/152283/1/Danilau.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

40 ildən az bir müddətdə aqlomerasiya böyük inkişaf dərəcəsinə çatmışdır. Postsovet Belarusunda səlahiyyətlilər aqlomerasiya periferiyasının inkişafını təşviq edir və aqlomerasiya nüvəsinin əhalisinin artımının qarşısını alırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://realt.onliner.by/2016/11/03/stat-16 |title=İlin əvvəlindən Minskin əhalisi 6,5 min nəfər artıb — Daşınmaz əmlak onliner.by |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106124542/https://realt.onliner.by/2016/11/03/stat-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tərkibi ==
Minsk Şəhər İcraiyyə Komitəsinin məlumatına görə, Minsk şəhərətrafı zonasının sərhədi aşağıdakı kimi görünür (2014-cü ilə):&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://minsk.gov.by/ru/org/3315/attach/6b0dea1/inform_o_primenenii_norm.shtml |title=04.08.2014-cü il tarixli 387 nömrəli Belarus Respublikası Prezidentinin Fərmanının normalarının tətbiqi haqqında məlumat, Minsk şəhərinin şəhərətrafı zonasına aid olan ərazilərin siyahısı və xəritə-sxemi |access-date=18 may 2026 |archive-date=2019-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928113439/https://minsk.gov.by/ru/org/3315/attach/6b0dea1/inform_o_primenenii_norm.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://minsk.gov.by/ru/actual/view/559/ |title=Minsk şəhərinin şəhərətrafı zonasının sərhədi |access-date=18 may 2026 |archive-date=2019-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928113441/https://minsk.gov.by/ru/actual/view/559/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* Vileyka rayonu (qismən);
* Volojin rayonu (qismən);
* Dzerjinsk rayonu;
* Loqoysk rayonu (qismən);
* Minsk rayonu;
* Molodeçno rayonu (qismən);
* Puxoviçi rayonu (qismən);
* Smoleviçi rayonu;
* Stolbtsı rayonu (qismən);
* Uzda rayonu (qismən);
* Çerven rayonu (qismən).

== Formalaşma tarixi ==
Minsk aqlomerasiyasının formalaşması yalnız XX əsrin ikinci yarısında başladı, lakin köçmək imkanı əldə edən kəndlilərin pasportlaşdırılması ilə əlaqədar olaraq bu proses olduqca sürətli oldu. Bir neçə inkişaf mərhələsindən keçdi. Moskva aqlomerasiyasından fərqli olaraq, Minsk aqlomerasiyası Kiyev aqlomerasiyası kimi, öz vilayətinin digər rayonlarına kifayət qədər zəif təsiri ilə xarakterizə olunur: postsovet dövründə Minsk vilayətində Minskin özü ilə birlikdə bir neçə peyk şəhər, həmçinin Minsk rayonu əhalisini artırırdı, lakin Minsk vilayətinin əksər rayonlarında əhali azalırdı, özü də 10%-dən çox.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/2016/0699/tema03.php |title=Niyə üç ölkə müqayisə edildi |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223510/http://demoscope.ru/weekly/2016/0699/tema03.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1988-ci ilə qədər demoqraf P. M. Polyan onu 5,6 urbanizasiya əmsalı ilə &quot;güclü inkişaf etmiş&quot; ikinci dərəcəli aqlomerasiya kimi müəyyən etdi&lt;ref name=autogenerated2 /&gt; və onu Bakı, Kiyev, Xarkov, Daşkənd, Lvov və Dnepropetrovsk kimi sovet şəhərlərinin aqlomerasiyaları ilə eyni sıraya qoydu. Belarus əhalisinin 20%-dən çoxu Minskin öz hüdudları daxilində yaşayır (2016).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belta.by/regions/view/naselenie-minska-za-devjat-mesjatsev-uvelichilos-na-65-tys-chelovek-217706-2016/ |title=Doqquz ay ərzində Minskin əhalisi 6,5 min nəfər artıb |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105184717/http://www.belta.by/regions/view/naselenie-minska-za-devjat-mesjatsev-uvelichilos-na-65-tys-chelovek-217706-2016/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Rəsmi peyk şəhərlər ===
{{Yer xəritəsi+|Belarus Minsk vilayəti|width=200|float=right|caption=Minskin peyk şəhərləri|places=
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=53.604128|lon=27.858012|position=right|label=Rudensk}}
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=54.023203|lon=28.078663|position=right|label=Smoleviçi}}
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=54.211463|lon=27.838786|position=top|label=Loqoysk}}
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=54.008116|lon=27.282603|position=left|label=Zaslavl}}
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=53.750893|lon=27.312815|position=left|label=Fanipol,&lt;br&gt;Dzerjinsk}}
{{Yer xəritəsi~|Belarus Minsk vilayəti|lat=53.679206|lon=27.154887|position=left}}
}}

İlkin plana görə, Minskin doqquz peyk şəhəri olmalı idi: Zaslavl, Fanipol, Dzerjinsk, Stolbtsı, Uzda, Rudensk, Smoleviçi, Jodino, Loqoysk&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belta.by/ru/all_news/regions/U-Minska-budet-9-gorodov-sputnikov_i_517444.html |title=Minskin 9 peyk şəhəri olacaq |access-date=18 may 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224172015/http://www.belta.by/ru/all_news/regions/U-Minska-budet-9-gorodov-sputnikov_i_517444.html |archive-date=2014-12-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Loqoysk və Uzda istisna olmaqla bütün şəhərlər Minsk ilə sərnişin dəmir yolu əlaqəsi ilə birləşdirilmişdir), lakin 10 avqust 2014-cü ildə Belarus prezidentinin qərarı ilə 6 yaşayış məntəqəsi Minskin rəsmi peyk şəhərləri statusunu aldı: [[Dzerjinsk]], [[Zaslavl]], Loqoysk, Rudensk, Smoleviçi, [[Fanipol]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/hlm/prgm/hmm/sustainable_housing/armenia/presentations/day_1/session2_3_Belarus_Pavlova.pdf |title=Minsk şəhərinin polisentrik aqlomerasiyasının inkişafı Qalina Pavlova |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123504/http://www.unece.org/fileadmin/DAM/hlm/prgm/hmm/sustainable_housing/armenia/presentations/day_1/session2_3_Belarus_Pavlova.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Genplan&quot;&gt;{{Cite web |url=http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20161012.generalplan.main.pdf |title=BELARUS RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI 15 sentyabr 2016-cı il № 344 Belarus Respublikası Prezidentinin Fərmanında dəyişikliklər edilməsi haqqında |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106185010/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20161012.generalplan.main.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;BelNİİPşəhərsalma&quot; idarəsində peyk şəhərlərin əhalisinin Minskdən köçən insanlar hesabına dəfələrlə artacağını gözləyirlər: məsələn, Smoleviçinin (Minsk dəmir yolu vağzalından 36 km, R53 və M2 avtomobil yolları ilə şəhər mərkəzinə 38 km) əhalisi 15-dən 60 min sakinə, Rudenskin (dəmir yolu ilə 40 km, respublika əhəmiyyətli birbaşa avtomobil yolu yoxdur) isə 11-dən 110 min sakinə qədər artmalıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://minsknews.by/blog/2014/10/19/kakie-goroda-sputniki-minska-naibolee-perspektivnyi-dlya-razvitiya/ |title=Minskin hansı peyk şəhərləri inkişaf üçün ən perspektivlidir? |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106185335/http://minsknews.by/blog/2014/10/19/kakie-goroda-sputniki-minska-naibolee-perspektivnyi-dlya-razvitiya/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bununla belə, peyk şəhərlərin tikintisinin pilot layihəsi olan Smoleviçidə bir neçə illik müddətdə 2014-cü ilin yayına qədər cəmi bir çoxmənzilli ev tikilmişdir, lakin kommunikasiyalar olmadan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://realt.onliner.by/2014/08/01/smol-18/ |title=Meydanda tək: iki il ərzində peyk şəhərdə nə edilib |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107093120/https://realt.onliner.by/2014/08/01/smol-18 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Elə həmin ilin payızında Smoleviçinin əvəzinə Rudensk Minskin əsas peyk şəhəri təyin edildi. Məmurlar həmçinin bildirirlər ki, peyk şəhərlərdə mərtəbə sayı beşdən çox olmayan, lakin tikinti sıxlığı daha yüksək olan evlər tikmək lazımdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ex-press.by/article.php?id=91347 |title=Minskin əsas peyk şəhəri Smoleviçi deyil, Rudensk oldu |access-date=18 may 2026 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107010731/http://ex-press.by/article.php?id=91347 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Peyk şəhərlərdə tikintini aktivləşdirmək üçün Minsk Şəhər İcraiyyə Komitəsi 2017-ci ilə qədər Minskdə istifadəyə verilən mənzillərin sahəsini iki dəfə azaltmaq niyyətindədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2014/10/24/ic_news_116_447705/ |title=Minskdə mənzil tikintisi 2017-ci ilə qədər təxminən iki dəfə azalacaq |access-date=18 may 2026}}&lt;/ref&gt;

Minskin Baş planının 2016-cı il redaksiyasına əsasən peyk şəhərlərin əhalisinin artımı (hesablama dövrü üçün) aşağıdakı kimidir: Rudensk şəhər tipli qəsəbəsi üçün — 81,0 min nəfər (+70 min nəfər), Dzerjinsk şəhəri üçün — 41,0 min nəfər (+18 min nəfər), Smoleviçi şəhəri üçün — 30,0 min nəfər (+14,5 min nəfər), Zaslavl üçün — 23,5 min nəfər (+9,0 min nəfər), Fanipol üçün — 23,0 min nəfər (+9,0 min nəfər) və Loqoysk üçün — 19,0 min nəfər (+7,0 min nəfər).&lt;ref name=&quot;Genplan&quot; /&gt;

=== Minsk şəhər xətləri ===
Əsas məqalə: Minsk şəhər xətləri
Minsk şəhər xətləri, Minskin öz hüdudları və onun ən yaxın ətrafları daxilində aşağıdakı peyk şəhərlərə qədər elektrik qatarlarından istifadə etməklə dəmir yolu marşrutları şəbəkəsini təmsil edir: Zaslavl, Rudensk və Smoleviçi. Gələcəkdə xətlər Dzerjinsk şəhərinə və &quot;Minsk&quot; Milli hava limanına çata bilər.

== Ədəbiyyat ==
* Polyan P. M. — Məskunlaşmanın dayaq karkasının ayrılması və təhlili metodikası. hissə 1. M.: SSRİ EA Cİ, 1988

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>gbvpvjttixamq3h0e2tw8qvb0d4zj0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Middle East Monitor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987183</id>
    <revision>
      <id>9015008</id>
      <parentid>8947830</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>11 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23340" sha1="8x1uz4jrftmwyhu15izwythsm82eqyt" xml:space="preserve">{{Təşkilat
|Adı                      = 
|Orijinal adı             = 
|Abreviatur               = 
|Bayraq                   = 
|Bayrağın ölçüsü          = 
|Bayrağın izahı           = 
|Emblem                   = 
|Emblemin ölçüsü          = 
|Emblemin izahı           = 
|Şəkil                    = 
|Şəklin ölçüsü            = 
|Şəklin izahı             = 
|Növü                     = 
|Fəaliyyəti               = Tərcümə və orijinal təhlil xidmətləri&lt;br&gt;Media monitoringi
|Şüarı                    = 
|Yaranma tarixi           = 
|Qeydiyyat tarixi         = 
|Dağılma tarixi           = 
|Rəsmi dili               = 
|Mərkəzi                  = London, Birləşmiş Krallıq
|Fəaliyyət göstərdiyi yer = 
|Yarandığı yer            = 
|Qurucusu                 = 
|Prezidenti               = 
|Prezidentin köməkçisi    = 
|Baş katib                = 
|Sədri                    = 
|Büdcəsi                  = 
|Üzvləri                  = 
|Rəsmi saytı              = 
|Vikianbar                = 
}}
&quot;'''Middle East Monitor'''&quot; ('''MEMO'''; azərbaycan dilinə tərcümədə &quot;Yaxın Şərq monitoru&quot; deməkdir) — 2009-cu ilin ortalarında yaranan&lt;ref name=&quot;Legit&quot;&gt;{{cite book |author=Ehud Rosen |url=http://www.jcpa.org/text/Mapping_Delegitimization.pdf |title=Mapping the Organizational Sources of the Global Delegitimization Campaign against Israel in the UK |date=2010 |publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]] |isbn=978-965-218-094-0 |pages=33–35 |access-date=14 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140919215022/http://www.jcpa.org/text/Mapping_Delegitimization.pdf |archive-date=19 September 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Qeyri-kommersiya təşkilatı|qeyri-kommersiya]] mətbuat monitorinqi təşkilatı&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Vorhies |first1=Zach |url=https://books.google.com/books?id=faA4EAAAQBAJ |title=Google Leaks: A Whistleblower's Exposé of Big Tech Censorship |last2=Heckenlively |first2=Kent |date=2021-08-03 |publisher=[[Skyhorse Publishing]] |isbn=978-1-5107-6736-2 |pages=90 |language=en}}&lt;/ref&gt; və [[Lobbiçilik|lobbi]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Zeffman |first=Henry Zeffman |date=August 21, 2018 |title=Jeremy Corbyn referred to watchdog over 2010 Hamas visit |language=en |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/jeremy-corbyn-referred-to-watchdog-over-2010-hamas-visit-hlm3mlvtw |url-status=live |access-date=2022-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920215215/https://www.thetimes.co.uk/article/jeremy-corbyn-referred-to-watchdog-over-2010-hamas-visit-hlm3mlvtw |archive-date=20 September 2022 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=August 21, 2018 |title=Corbyn met terror leaders, but not Jews, on trip to Israel in 2010 — report |url=https://www.timesofisrael.com/corbyn-met-terror-leaders-but-not-jews-on-trip-to-israel-in-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920185034/https://www.timesofisrael.com/corbyn-met-terror-leaders-but-not-jews-on-trip-to-israel-in-2010/ |archive-date=20 September 2022 |access-date=2022-09-19 |website=[[Times of Israel]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; qrupudur. MEMO-nun diqqəti əsasən [[İsrail-Fələstin münaqişəsi]]nə yönəlib, lakin [[Yaxın Şərq]]dəki digər məsələlər barədə də yazılar dərc edir. MEMO Fələstin tərəfdarı yönümlüdür&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Smyrnaios |first1=Nikos |last2=Ratinaud |first2=Pierre |date=January 2017 |title=The Charlie Hebdo Attacks on Twitter: A Comparative Analysis of a Political Controversy in English and French |url=https://ut3-toulouseinp.hal.science/hal-03631470/file/The%20Charlie%20Hebdo%20Attacks%20on%20Twitter.pdf |url-status=live |journal=Social Media + Society |language=en |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=3 |issue=1 |pages=7 |doi=10.1177/2056305117693647 |issn=2056-3051 |s2cid=151668905 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160817/https://ut3-toulouseinp.hal.science/hal-03631470/file/The%20Charlie%20Hebdo%20Attacks%20on%20Twitter.pdf |archive-date=1 March 2024 |access-date=1 March 2024 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rosenfeld |first=Arno |date=2021-10-07 |title=Nike isn't boycotting Israel — despite reports to the contrary |url=https://forward.com/news/476428/nike-isnt-boycotting-israel-despite-reports-to-the-contrary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172759/https://forward.com/news/476428/nike-isnt-boycotting-israel-despite-reports-to-the-contrary/ |archive-date=20 September 2022 |access-date=2022-09-19 |website=[[The Forward]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Altikriti |first=Anas |author-link=Anas Altikriti |date=2010-04-27 |title=Muslim voters come of age |url=http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/apr/27/general-election-muslim-vote |access-date=2022-09-19 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt; və bəzi şərhçilər tərəfindən islamçı,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Black |first=Ian |author-link= |date=2011-06-29 |title=Sheikh Raed Salah: Islamic Movement leader loathed by the Israeli right |url=http://www.theguardian.com/world/2011/jun/29/sheikh-raed-salah-islamic-movement |access-date=2022-09-19 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Levy |first=Eylon |date=August 20, 2018 |title=EXCLUSIVE: Jeremy Corbyn's secret trip to Israel to meet Hamas |url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/182208-180820-exclusive-jeremy-corbyn-s-secret-trip-to-israel-to-meet-hamas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920181331/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/182208-180820-exclusive-jeremy-corbyn-s-secret-trip-to-israel-to-meet-hamas |archive-date=20 September 2022 |access-date=2022-09-19 |website=[[i24news]]}}&lt;/ref&gt; [[Müsəlman Qardaşlığı]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Steven A. |author-link= |date=October 16, 2013 |title=Egypt: Reductio Ad Absurdum |url=https://www.cfr.org/blog/egypt-reductio-ad-absurdum |access-date=2022-09-19 |website=[[Xarici Əlaqələr Şurası|Council on Foreign Relations]] |language=en |archive-date=2020-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705021308/https://www.cfr.org/blog/egypt-reductio-ad-absurdum |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knipp |first=Kersten |date=September 30, 2016 |title=The flight out of Egypt |url=https://www.dw.com/en/the-flight-out-of-egypt/a-35933694 |access-date=2022-09-20 |website=[[Deutsche Welle]] |language=en-GB |archive-date=2016-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160930211304/https://www.dw.com/en/the-flight-out-of-egypt/a-35933694 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və [[HƏMAS]]-ın tərəfdarı kimi adlandırılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-05-26 |title=Qatari media incites boycott of Bahrain's Palestinian workshop, but ignores leaks about own regime attendance |url=https://www.arabnews.com/node/1502356/media |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173219/https://www.arabnews.com/node/1502356/media |archive-date=20 September 2022 |access-date=2022-09-19 |website=[[Arab News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Yorke |first1=Harry |last2=Tominey |first2=Camilla |author-link2= |date=2018-09-21 |title=Jeremy Corbyn's allies drawing up emergency plans amid fears he may be suspended over 'undeclared trips' |language=en-GB |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/09/21/jeremy-corbyns-allies-drawing-emergency-plans-amid-fears-may/ |url-status=live |access-date=2022-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173328/https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/09/21/jeremy-corbyns-allies-drawing-emergency-plans-amid-fears-may/ |archive-date=20 September 2022 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

MEMO [[Qətər Dövləti|Qətər]] [[Qətər Dövləti|Dövləti]] tərəfindən maliyyələşdirilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Willi |first=Victor J. |url=https://books.google.com/books?id=074OEAAAQBAJ&amp;q=qatar+%22middle+east+monitor%22 |title=The Fourth Ordeal: A History of the Muslim Brotherhood in Egypt, 1968-2018 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2021 |isbn=978-1-108-83064-5 |pages=373 |access-date=14 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cherkaoui |first=Tarek |date=December 2018 |title=Qatar's public diplomacy, international broadcasting, and the Gulf Crisis |url=https://risingpowersproject.com/qatars-public-diplomacy-international-broadcasting-and-the-gulf-crisis/ |url-status=dead |journal=Rising Powers Quarterly |volume=3 |issue=3 |pages=127–149 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613031008/https://risingpowersproject.com/qatars-public-diplomacy-international-broadcasting-and-the-gulf-crisis/ |archive-date=13 June 2024 |access-date=18 September 2022}}&lt;/ref&gt; Onun direktoru [[Britaniya Müsəlman Şurası]]nın keçmiş baş katibinin müavini&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cordoba Foundation |author-link= |date=Winter 2012 |title=Egypt's Revolution and the Palestine Question |url=http://thecordobafoundation.com/arches-quarterly-vol-6-edition-10/ |journal=Cordoba Foundation#Publications |volume=6 |issue=10 |pages=63 |archive-date=2024-11-30 |access-date=2026-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130223356/http://thecordobafoundation.com/arches-quarterly-vol-6-edition-10/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Palestine Book Awards |title=Dr Daud Abdullah |url=https://www.palestinebookawards.com/about/executive/item/dr-daud-abdullah |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715013108/https://www.palestinebookawards.com/about/executive/item/dr-daud-abdullah |archive-date=15 July 2024 |access-date=15 November 2024 |website=Palestine Book Awards |publication-date=2024}}&lt;/ref&gt; və hazırkı [[Britaniya Müsəlman Təşəbbüsü]]nün direktoru Daud Abdulladır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-02-08 |title=How the Muslim Brotherhood fits into a network of extremism |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/11398538/How-the-Muslim-Brotherhood-fits-into-a-network-of-extremism.html |access-date=2024-12-22 |website=The Telegraph |language=en |archive-date=2018-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709154823/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/11398538/How-the-Muslim-Brotherhood-fits-into-a-network-of-extremism.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tədbirləri ==
2011-ci ilin iyun ayında MEMO [[İsraildə islam hərəkatı|İsraildəki]] [[İsraildə islam hərəkatı|islam hərəkatının]] şimal qolunun lideri [[Raed Salah]] üçün ictimai çıxışlar turu təşkil etdi. Daxili işlər naziri tərəfindən Britaniyaya girişi qadağan edilən Salah deportasiya edilmək üçün həbsdə saxlanılırdı, lakin 2012-ci ilin aprel ayında immiqrasiya tribunalı daxili işlər nazirinin yanlış məlumatlandırılmasını əsas gətirərək deportasiya qərarını ləğv etdi.&lt;ref name=&quot;BBC20110630&quot;&gt;{{Cite news |last=Ware |first=John |date=2011-06-29 |title=Questions over Sheikh Raed Salah's UK ban |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-13969105 |url-status=live |access-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419091949/https://www.bbc.com/news/uk-13969105 |archive-date=19 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Quinn |first=Ben |date=2012-04-08 |title=Palestinian activist wins appeal against deportation |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk/2012/apr/09/activist-deportation-overturned?intcmp=239 |access-date=2024-12-22 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

2011-ci ildə &quot;[[Amnesty International]]&quot; və [[Fələstin Həmrəylik Kampaniyası]] ilə birlikdə və [[Əbdül Bari Atvan]]ın iştirakı ilə MEMO &quot;Zülmə ortaqlıq: Media İsrailə kömək edirmi?&quot; adlı tədbir təşkil etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-05-24 |title=Amnesty approves controversial anti-Israel event |url=https://www.jpost.com/International/Amnesty-approves-controversial-anti-Israel-event |access-date=2024-12-22 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X |archive-date=2024-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317151324/https://www.jpost.com/International/Amnesty-approves-controversial-anti-Israel-event |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dysch |first=Marcus |title=Amnesty to host anti-Israel Atwan talk |url=https://www.thejc.com/news/amnesty-to-host-anti-israel-atwan-talk-tzznpfvm |access-date=2024-12-22 |website=www.thejc.com |language=en |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130223050/https://www.thejc.com/news/amnesty-to-host-anti-israel-atwan-talk-tzznpfvm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

22 avqust 2015-ci ildə MEMO, [[Antisemitizm|antisemit]] karikaturaçı [[Karlos Latuff]] və britaniyalı fələstinli fəal Əzzam Tamiminin iştirakı ilə &quot;Fələstin və Latın Amerikası: Milli hüquqlar uğrunda həmrəyliyin qurulması&quot; adlı tədbir təşkil etdi. Tədbirdə [[Ceremi Korbin]] çıxış etməli idi, lakin bu baş vermədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jackman |first=Josh |title=Jeremy Corbyn pulls out of conference at which antisemitic cartoonist is due to appear |url=https://www.thejc.com/news/jeremy-corbyn-pulls-out-of-conference-at-which-antisemitic-cartoonist-is-due-to-appear-a85d54no |access-date=2024-12-22 |website=www.thejc.com |language=en |archive-date=2024-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317151326/https://www.thejc.com/news/jeremy-corbyn-pulls-out-of-conference-at-which-antisemitic-cartoonist-is-due-to-appear-a85d54no |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Horovitz |first=David |date=2015-08-13 |title=Corbyn withdraws from controversial pro-Palestine conference |url=https://www.jewishnews.co.uk/corbyns-speech-at-controversial-pro-palestine-conference-now-doubtful/ |access-date=2024-12-22 |website=Jewish News |language=en-US |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418115333/https://www.jewishnews.co.uk/corbyns-speech-at-controversial-pro-palestine-conference-now-doubtful/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ilin noyabr ayında MEMO &quot;Səudiyyə Ərəbistanında böhran: müharibə, varislik və gələcək&quot; adlı tədbir təşkil etdi. Tədbirdə Səudiyyə Ərəbistanının [[Səudlar|monarxiyasında]] gələcək varislik, İranla regional rəqabət və Yəmən vətəndaş müharibəsi müzakirə edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=O'Toole |first=Gavin |title=UK: Leaders, academics raise alarm over Saudi 'crisis' |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/11/18/uk-leaders-academics-raise-alarm-over-saudi-crisis/ |access-date=2024-12-22 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026022226/https://www.aljazeera.com/news/2017/11/18/uk-leaders-academics-raise-alarm-over-saudi-crisis/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tənqid olunması ==
2011-ci ildə &quot;[[BBC News]]&quot; müxbiri Con Uer MEMO-nu [[HƏMAS]]-ı dəstəkləyən bir nəşr kimi təsvir etmişdir.&lt;ref name=&quot;BBC20110630&quot; /&gt;

2015-ci ildə [[Leyborist Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyborist Partiyasının]] liderliyinə namizəd [[Liz Kendall]] demişdi: &quot;Ceremi [Korbinin] MEMO tərəfindən təşkil edilən konfransda iştirak etməsi çox düşüncəsiz görünür, &quot;[[Community Security Trust]]&quot;-ın bildirdiyinə görə, bu təşkilat İsrail və yəhudi xalqı haqqında mənfi konspirasiya nəzəriyyələrini ictimaiyyətə yaymaqla tanınır.&quot;&lt;ref name=&quot;Walters 2015 l690&quot;&gt;{{cite web |last=Walters |first=Louisa |date=13 August 2015 |title=Corbyn withdraws from controversial pro-Palestine conference |url=https://www.jewishnews.co.uk/corbyns-speech-at-controversial-pro-palestine-conference-now-doubtful/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418115333/https://www.jewishnews.co.uk/corbyns-speech-at-controversial-pro-palestine-conference-now-doubtful/ |archive-date=18 April 2024 |access-date=18 April 2024 |website=Jewish News}}&lt;/ref&gt;

2016-cı ildə İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin əməkdaşı və İsrailin Londondakı səfirliyinin sözçüsü İftah Kuriel&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yiftah Curiel {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/profile/yiftah-curiel |access-date=2025-07-22 |website=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt; yazımışdı ki, MEMO və &quot;Middle East Eye&quot; adlı oxşar təşkilatın işçiləri &quot;[[Interpal]]&quot;-da fəaliyyət göstərilər, hansı ki İsraildə terroru dəstəkləyən qrup kimi təyin edilmiş və ABŞ Xəzinədarlığının xüsusi olaraq təyin olunmuş terror təşkilatları siyahısına salınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Miller |first=Sara |title=Ex-IDF general: We have elevated occupation to art form |language=en-US |website=[[The Times of Israel]] |url=http://www.timesofisrael.com/liveblog-august-31-2016/ |access-date=2025-07-22 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turning a Blind Eye to Hamas in London {{!}} The Washington Institute |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/turning-blind-eye-hamas-london |access-date=2025-07-22 |website=www.washingtoninstitute.org |language=en |archive-date=2025-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702045440/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/turning-blind-eye-hamas-london |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Veb-saytın özü HƏMAS-a rəğbət bəsləyir və HƏMAS-ın veb-saytı və sosial media hesabları &quot;Middle East Monitor&quot;-un müəllif olduğu materialları paylaşır.&lt;ref&gt;[https://jewishnews.timesofisrael.com/font-of-hatred-how-hamas-relies-on-two-uk-websites/ Font of hatred: How Hamas relies on two UK websites], Jewish News, 31 August 2016&lt;/ref&gt;

Elə həmin il &quot;[[The Sunday Telegraph]]&quot; qəzetinin müxbiri Endryu Gilliqan onu &quot;[[Müsəlman Qardaşlar|[Müsəlman] Qardaşlıq]] və HƏMAS-ın bölgə haqqında irəli sürdüyü nöqteyi-nəzərini qətiyyətlə yayan&quot; kimi təsvir etmişdir. Gilliqan MEMO-nun direktoru Davud Abdullanı &quot;Müsəlman Qardaşlığı fəalı [[Anas Altikriti|Anas]] [[Anas Altikriti|Altikriti]] və iki yüksək vəzifəli HƏMAS xadimi tərəfindən təsis edilmiş və idarə olunan Müsəlman Qardaşlığı ilə əlaqəli [[Britaniya Müsəlman Təşəbbüsü]]nün lideri&quot; adlandırdı. Bundan əlavə, Gilliqan MEMO-nun baş redaktoru İbrahim Hevitti HƏMAS və Qardaşlıqla əlaqəli &quot;Interpal&quot;ın sədri olduğunu bildirdi. Gilliqan MEMO-nun &quot;Crown House&quot;-da yerləşdiyini qeyd edərək həmin yeri Müsəlman Qardaşlarının Avropa fəaliyyətlərinin &quot;mərkəzi&quot; olduğunu qeyd etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-02-08 |title=How the Muslim Brotherhood fits into a network of extremism |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/11398538/How-the-Muslim-Brotherhood-fits-into-a-network-of-extremism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709154823/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/11398538/How-the-Muslim-Brotherhood-fits-into-a-network-of-extremism.html |archive-date=9 July 2018 |access-date=2024-03-24 |website=The Telegraph |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Telegraph 2020 q613&quot;&gt;{{cite web |date=30 July 2020 |title=Jeremy Corbyn, friend to Hamas, Iran and extremists |url=https://www.telegraph.co.uk/news/politics/labour/11749043/Andrew-Gilligan-Jeremy-Corbyn-friend-to-Hamas-Iran-and-extremists.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709225648/http://www.telegraph.co.uk/news/politics/labour/11749043/Andrew-Gilligan-Jeremy-Corbyn-friend-to-Hamas-Iran-and-extremists.html |archive-date=9 July 2017 |access-date=18 April 2024 |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perry, D.L., 2020. ''[https://icsr.info/wp-content/uploads/2020/09/ICSR-Report-The-Islamic-Movement-in-Britain.pdf The Islamic Movement in Britain] {{Wayback|url=https://icsr.info/wp-content/uploads/2020/09/ICSR-Report-The-Islamic-Movement-in-Britain.pdf |date=20240418121530 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240418121530/https://icsr.info/wp-content/uploads/2020/09/ICSR-Report-The-Islamic-Movement-in-Britain.pdf|date=18 April 2024}}''. International Centre for the Study of Radicalisation and Political Violence. London: King’s College.&lt;/ref&gt;

== Fələstin Kitab Mükafatları ==
2012-ci ildən bəri MEMO hər il keçirilən &quot;Fələstin Kitab Mükafatları&quot; tədbirinə sponsorluq və təşkilatçılıq edir.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gadoua |first1=Renée K. |date=2 May 2023 |title='My Poetry Is a Record of What Happened' Says Palestinian MFA Student Mosab Abu Toha G'23 |url=https://news.syr.edu/blog/2023/05/02/my-poetry-is-a-record-of-what-happened-says-mfa-student-mosab-abu-toha-g23/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107173736/https://news.syr.edu/blog/2023/05/02/my-poetry-is-a-record-of-what-happened-says-mfa-student-mosab-abu-toha-g23/ |archive-date=7 November 2023 |access-date=7 November 2023 |publisher=[[Sirakuz Universiteti|Syracuse University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contact Us |url=https://www.palestinebookawards.com/contact?highlight=WyJlYXN0IG1vbml0b3IiXQ== |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107173735/https://www.palestinebookawards.com/contact?highlight=WyJlYXN0IG1vbml0b3IiXQ== |archive-date=7 November 2023 |access-date=7 November 2023 |publisher=Palestine Book Awards |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About the Palestine Book Awards |url=https://www.palestinebookawards.com/about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107173736/https://www.palestinebookawards.com/about |archive-date=7 November 2023 |access-date=7 November 2023 |publisher=Palestine Book Awards |language=en-gb}}&lt;/ref&gt; Mükafat müxtəlif Fələstin mövzularında ingilis dilində kitablar üçün nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 November 2022 |title=Academic books a place at an awards ceremony for Palestine book |url=https://www.wlv.ac.uk/news-and-events/latest-news/2022/november-2022/academic-books-a-place-at-an-awards-ceremony-for-palestine-book-.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107173737/https://www.wlv.ac.uk/news-and-events/latest-news/2022/november-2022/academic-books-a-place-at-an-awards-ceremony-for-palestine-book-.php |archive-date=7 November 2023 |access-date=7 November 2023 |publisher=[[Vulverhempton Universiteti|University of Wolverhampton]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 November 2021 |title=Professor Sonia Nimer wins Translation Award at 2021 Palestine Book Awards |url=https://www.birzeit.edu/en/news/professor-sonia-nimer-wins-translation-award-2021-palestine-book-awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107173746/https://www.birzeit.edu/en/news/professor-sonia-nimer-wins-translation-award-2021-palestine-book-awards |archive-date=7 November 2023 |access-date=7 November 2023 |publisher=[[Birzeyt Universiteti|Birzeit University]]}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Əl-Monitor]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Authority control}}
[[Kateqoriya:2009-cu ildə Birləşmiş Krallıqda yarananlar]]
[[Kateqoriya:2009-cu ildə yaranan saytlar]]
[[Kateqoriya:Xəbər saytları]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıq xəbər veb-saytları]]
[[Kateqoriya:Çoxdilli veb-saytlar]]
[[Kateqoriya:Yaxın Şərq kütləvi informasiya vasitələri]]</text>
      <sha1>8x1uz4jrftmwyhu15izwythsm82eqyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milk and Honey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988658</id>
    <revision>
      <id>9015153</id>
      <parentid>8934385</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5228" sha1="0pdykhx9nct3q45z76starrcwyp08ge" xml:space="preserve">{{Musiqi qrupu
 |Adı               = Milk and Honey
 |Orijinal adı      = {{dil-he|חלב ודבש}}
 |Açar              = 
 |Loqo              = 
 |Loqo miqyası      = 
 |Şəkil             = 
 |Şəkil məlumat     = 
 |Şəkil miqyası     = 
 |Fon               = 
 |Janr              = [[pop-rok]]&lt;br&gt;[[Pop-musiqi]]
 |İllər             = 1979–1983{{*}}1987{{*}}1989{{*}}2001{{*}}2009{{*}}2017
 |Ölkə              = {{Flaqifikasiya|İsrail}}
 |Şəhər             = [[İsrail]]
 |Dil               = [[ivrit dili]]
 |Digər adı         = 
 |Leybl             = 
 |Digər layihələr   = 
 |Əlaqəli layihələr = 
 |Heyət             = Shmulik Bilu &lt;br&gt;Gali Atari
 |Keçmiş üzvlər     = 
 |Əməkdaşlıq        = 
 |Sayt              = 
}}
'''Milk and Honey''' ({{dil-he|חלב ודבש}}) — [[İsrail]] vokal qrupu. Orijinal heyət Şmulik Bilu, Reuven Qvirtz, Yehuda Tamir və [[Qali Atari]]dən ibarət idi. Onlar 1979-cu ildə İsrail üçün &quot;Hallelujah&quot; mahnısı ilə [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə qalib gəliblər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/in-1979-an-israeli-disco-act-took-the-world-by-storm-1798236289 |title=In 1979, an Israeli disco act took the world by storm |first=Kyle |last=Ryan |date=8 February 2013 |website=[[:en:The A.V. Club]]}}&lt;/ref&gt;
== Tarixi ==
Qrup 1978-ci ildə, həm &quot;Hakol Over Habibi&quot; kollektivi, həm də Yardena Arazi bəstəkar Kobi Oşratın &quot;Hallelujah&quot; mahnısını [[1979 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1979-cu il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] üçün İsrailin milli seçim turunda ifa etməkdən imtina etdikdən sonra, prodüser Şlomo Zax və bəstəkar tərəfindən yaradılıb.&lt;ref name=&quot;ESCToday&quot;&gt;{{cite web |url=http://esctoday.com/1280/1979_eurovision_winners_locked_in_legal_battle/ |title=1979 Eurovision winners locked in legal battle |first=Itamar |last=Barak |date=17 February 2003 |website=ESCToday |access-date=1 June 2026 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207080249/https://esctoday.com/1280/1979_eurovision_winners_locked_in_legal_battle/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haaretz&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.haaretz.com/israel-news/eurovision/2019-03-27/ty-article/.premium/40th-anniversary-of-hallelujah-the-song-which-almost-bankrupted-israel/0000017f-e3f1-d7b2-a77f-e3f7e48f0000 |title=40th Anniversary of 'Hallelujah': The Song Which Almost Bankrupted Israel |first=Yavid |last=Rigal |date=27 March 2019 |website=[[:en:Haaretz]] |access-date=2026-06-01 |archive-date=2026-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524033610/https://www.haaretz.com/israel-news/eurovision/2019-03-27/ty-article/.premium/40th-anniversary-of-hallelujah-the-song-which-almost-bankrupted-israel/0000017f-e3f1-d7b2-a77f-e3f7e48f0000 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nəticədə milli seçimin qalibi olan &quot;Milk and Honey&quot; qrupu, ardınca 1979-cu il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində də qələbə qazanıb. &quot;Hallelujah&quot; mahnısı 1979-cu ilin aprelində [[Birləşmiş Krallıq|Britaniya]] [[sinql]] çartlarında (UK Singles Chart) 5-ci pilləyə qədər yüksəlib.&lt;ref&gt;{{cite book |title=[[:en:British Hit Singles &amp; Albums]] |edition=19th |first=David |last=Roberts |year=2006 |publisher=[[:en:Guinness World Records]] |location=London |isbn=1-904994-10-5 |page=366}}&lt;/ref&gt; Qrupun &quot;Goodbye New York&quot; adlı daha bir beynəlxalq hiti də olub.&lt;ref name=&quot;Haaretz&quot; /&gt;

Mahnı müsabiqəsindən bir ildən də az bir müddət keçdikdən sonra [[Qali Atari]] &quot;Milk and Honey&quot; qrupundan ayrılıb və 1981-ci ildə onu Lea Lupatin əvəz edib. Elə həmin il Atari ödənilməmiş qonorarlara görə Zaxı məhkəməyə verib. 1994-cü ildə İsrail məhkəməsi Atarinin xeyrinə qərar çıxararaq Zaxın qonorarları ödəməsi barədə göstəriş verib. Sonradan, 2003-cü ildə Zax və tərəfdaşları Oşratı məhkəməyə verərək, onun da qrupun tərəfdaşı olduğu üçün Atariyə edilən ödənişlərdə payı olması lazım gəldiyini iddia ediblər. Bu məhkəmə çəkişməsi 2009-cu ildə mediasiya yolu ilə həll olunub.&lt;ref name=&quot;Haaretz&quot; /&gt;

&quot;Milk and Honey&quot; qrupu daha iki dəfə milli seçim finalında yarışıb. Onlar 1981-ci ildə &quot;Serenada&quot; mahnısı ilə dördüncü, 1989-cu ildə isə &quot;Ani Ma'amin&quot; mahnısı ilə səkkizinci yeri tutublar. Qrup üzvləri Qvirts və Tamiri 1988-ci ildə Avroviziyada İsrail təmsilçisini müşayiət ediblər.

Şmulik Bilu 31 dekabr 2023-cü ildə [[Təl-Əviv|Tel-Əviv]]dəki İhilov xəstəxanasında 71 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{cite news |title=המוזיקאי שמוליק בילו, חבר להקת חלב ודבש, הלך לעולמו בגיל 71 |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/rjbwp9apt |access-date=31 December 2023 |publisher=Ynet |date=31 December 2023 |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104083726/https://www.ynet.co.il/entertainment/article/rjbwp9apt |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* {{discogs artist|Milk And Honey}}
* {{IMDb name|1810700}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibləri]]
[[Kateqoriya:İsrailin &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>0pdykhx9nct3q45z76starrcwyp08ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milkshake Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989482</id>
    <revision>
      <id>9015157</id>
      <parentid>8948296</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>9 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="6q0knf2kv98p3c2v4nlz7969qwmnpcb" xml:space="preserve">{{Mahnı}}

'''&quot;Milkshake Man&quot;''' – [[Avstraliya]] müğənnidi və mahnı müəllifi &quot;[[Go-Jo]]&quot;nun ifa etdiyi mahnı. Kompozisiya &quot;Go-Jo&quot; tərəfindən Emi Şepard, Corc Şepard və Ceyson Bovino ilə birgə qələmə alınmışdır. Mahnı 25 fevral 2025-ci il tarixində işıq üzü görmüş və [[2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə Avstraliyanı təmsil etmişdir. Sözügedən sinql [[İsveç]], [[Litva]] və [[İslandiya]]nın musiqi qrafiklərinə daxil olmuşdur.

== Videoklipi ==
Rejissorluğu Coş Harris tərəfindən edilən&lt;ref name=&quot;26 February 2025&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/aboutus/2025/02/26/global-viral-pop-sensation-go-jo-to-represent-australia-at-this-years-eurovision-song-contest-in-basel-switzerland/|title=Global viral pop sensation Go-Jo to represent Australia at this year's Eurovision Song Contest in Basel, Switzerland|date=26 February 2025|website=SBS.com.au|publisher=SBS|access-date=30 April 2025|archive-date=29 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429201919/https://www.sbs.com.au/aboutus/2025/02/26/global-viral-pop-sensation-go-jo-to-represent-australia-at-this-years-eurovision-song-contest-in-basel-switzerland/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Milkshake Man&quot; mahnısının videoklipi sinqlın buraxılışı ilə eyni vaxtda Qou-Counun rəsmi &quot;[[YouTube]]&quot; kanalında istifadəçilərə təqdim olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=_08I6mjHSLA |title=Go-Jo - Milkshake Man {{!}} Australia 🇦🇺 {{!}} Official Music Video {{!}} #Eurovision2025 |date=2025-02-25 |last=Eurovision Song Contest |access-date=2025-05-27 |via=YouTube |archive-date=2025-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525180642/https://www.youtube.com/watch?v=_08I6mjHSLA |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ekran işində müğənni iki qadın ilə birlikdə ənənəvi dondurma furqonunun daxilində südlü kokteyllər hazırlayır. Klipin ümumi ab-havası isə bayram enerjisi və stroboskopik işıq effektləri ilə zənginləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|language=sv-SE|first=Johan|last=Alexed|url=https://popmuzik.se/176513/go-jo-milkshake-man/|website=popmuzik.se|title=Go-Jo - Milkshake Man|date=2025-02-25|access-date=2025-02-26|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226161052/https://popmuzik.se/176513/go-jo-milkshake-man/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Avroviziya mahnı müsabiqəsi ==
=== Daxili seçim ===
25 fevral 2025-ci il tarixində Avstraliyanın &quot;SBS&quot; ictimai yayım şirkəti daxili seçim yolu ilə Bazel şəhərində keçirilən Avroviziya 2025 mahnı müsabiqəsində ölkəni &quot;Milkshake Man&quot; kompozisiyası ilə Qou-Counun təmsil edəcəyini bəyan etmişdir. Sinql elə həmin gündən etibarən rəqəmsal platformalarda dinlənilməyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sbs.com.au/whats-on/article/who-is-representing-australia-at-eurovision-2025/dyd1e30jp|title=Global viral pop sensation Go-Jo to represent Australia at this year's Eurovision Song Contest|website=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|date=26 February 2025|access-date=2025-02-26|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225180336/https://www.sbs.com.au/whats-on/article/who-is-representing-australia-at-eurovision-2025/dyd1e30jp|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Müsabiqədə ===
[[2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] [[İsveçrə]]nin [[Bazel]] şəhərində yerləşən &quot;St. Jakobshalle&quot; kompleksində təşkil olunmuşdur. Müsabiqə 13 və 15 may 2025-ci il tarixlərində keçirilən iki yarımfinal və 17 may 2025-ci il tarixində baş tutan final mərhələsindən ibarət olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2024-08-30 |title=Basel will host Eurovision Song Contest 2025 |url=https://eurovision.tv/story/basel-will-host-eurovision-song-contest-2025 |access-date=2025-01-28 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] |archive-date=2024-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830080327/https://eurovision.tv/story/basel-will-host-eurovision-song-contest-2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  28 yanvar 2025-ci ildə reallaşan püşkatma nəticəsində Avstraliya ikinci yarımfinal mərhələsində çıxış etmək imkanı əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=2025-01-28|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-semi-final-draw-results|title=Eurovision 2025: Semi-Final Draw Results|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=2025-01-29|archive-date=2025-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128120331/https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-semi-final-draw-results|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sonradan təşkilatçılar tərəfindən Qou-Counun ikinci yarımfinal şousunun açılışını etməsi – səhnəyə birinci nömrə altında çıxması müəyyənləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2025-03-27|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0327/1504478-eurovision-semi-finals-running-order-announced/|title=Eurovision semi-finals running order announced|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|access-date=2025-04-10|archive-date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515183303/https://www.rte.ie/entertainment/2025/0327/1504478-eurovision-semi-finals-running-order-announced/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Avstraliya təmsilçisi final mərhələsinə vəsiqə qazana bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-second-semi-final-qualifiers|title=Eurovision 2025: The Second Semi-Final Qualifiers|website=Eurovision.TV|publisher=[[European Broadcasting Union]]|date=2025-05-15|access-date=2025-05-15|archive-date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515234839/https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-second-semi-final-qualifiers|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Trek siyahısı ==
'''Rəqəmsal yükləmə/striminq'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/milkshake-man-single/1798151412|title=Milkshake Man – Song by Go-Jo|website=[[Apple Music]]|access-date=2025-03-22|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225225255/https://music.apple.com/us/album/milkshake-man-single/1798151412|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# «Milkshake Man» – 3:04

'''Rəqəmsal yükləmə/striminq, &quot;[[Jolyon Petch]]&quot; remiksi'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/milkshake-man-jolyon-petch-remix-single/1811449276|title=Milkshake Man (Jolyon Petch Remix) – Single – Album by Go-Jo|website=[[Apple Music]]|access-date=2025-05-02}}&lt;/ref&gt;
# «Milkshake Man» (Jolyon Petch Remix Edit) – 2:42
# «Milkshake Man» (Jolyon Petch Remix) – 3:32

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ilin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ilin sinqlları]]</text>
      <sha1>6q0knf2kv98p3c2v4nlz7969qwmnpcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989616</id>
    <revision>
      <id>9015177</id>
      <parentid>8959300</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8382" sha1="1w9veiv6hp5p9u0l5r78s7tk9cyz15p" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu
|adı                = Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi
|emblem             = Milli kibertəhlükəsizlik agentliyi.svg
|emblemin ölçüsü    = 300
|ölkə               = {{AZE}}
|yaradılıb          = 2 iyun 2026
|tabelik            = [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi]]
|əvvəlki            = [[Elektron Təhlükəsizlik Xidməti]]
|ünvan              = Xətai prospekti 16, Bakı
|rəhbərin adı1      = Fərid Zeynalov
|rəhbərin vəzifəsi1  = İdarə heyətinin sədri
|saytı              = [https://www.cert.az cert.az]
}}

'''Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi''' (''digər adı ilə'' '''CERT.AZ''' ''/ az.'' ''MKA, en.'' National Cybersecurity Agency) — ölkədə kibertəhlükəsizlik sahəsində tənzimləməni və nəzarəti, kritik informasiya infrastrukturları və dövlət orqanlarına məxsus informasiya infrastrukturlarına münasibətdə isə məlumat mübadiləsini həyata keçirən, dayanıqlılığın artırılmasını təmin edən, informasiya infrastrukturu subyektlərinin fəaliyyətini koordinasiya edən, habelə dövlət orqanlarına məxsus informasiya infrastrukturları və kritik informasiya infrastrukturları istisna olmaqla, informasiya infrastrukturlarının kibertəhlükəsizliyinin pozulmasına yönəlmiş hərəkətlərin aşkarlanması, araşdırılması və qarşısının alınması məqsədilə preventiv tədbirlər görən publik hüquqi şəxsdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cert.az/haqqimizda |title=Millik Kibertəhlükəsizlik Agentliyi haqqında |access-date=2026-06-07 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902064004/https://cert.az/haqqimizda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Haqqında ==
Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi mövcud və yarana biləcək kibertəhlükələr barədə ölkə səviyyəsində məlumatlandırmanı, əhalinin, dövlət və qeyri-dövlət qurumlarının (istifadəçilər) kibertəhlükəsizlik sahəsində maarifləndirilməsini və onlara metodiki dəstək göstərilməsini təmin edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cert.az/haqqimizda/tarixce |title=MKA Tarixçəsi |access-date=2026-06-07 |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826103726/https://cert.az/haqqimizda/tarixce |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bununla yanaşı, qanunvericilik çərçivəsində yayılması qadağan edilən informasiyanın internet informasiya ehtiyatlarında yerləşdirilməsinə qarşı tədbirlərin görülməsi və fərdi məlumatların mühafizəsi sahəsində fəaliyyət həyata keçirən səlahiyyətli qurum kimi fəaliyyət göstərir.

== Tarixi ==
[[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi]] yanında Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidentinin]] 2012-ci il 26 sentyabr tarixli 708 nömrəli Fərmanının 5-ci hissəsinə əsasən yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''&quot;İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi tədbirləri haqqında&quot;'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 sentyabr 2012-ci il tarixli '''Fərmanı''' |url=http://president.az/articles/6298 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929013755/https://president.az/articles/6298 |archive-date=2021-09-29 |access-date=2022-08-26}}&lt;/ref&gt; &quot;Azərbaycan Respublikasında nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər&quot; haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 yanvar 2018-ci il tarixli Fərmanı ilə Mərkəz Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında [[Elektron Təhlükəsizlik Xidməti]] kimi Nazirliyin strukturuna daxil edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 iyun 2026-cı il tarixli Fərmanına əsasən, Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında fəaliyyət göstərən Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin əsasında Nazirliyin tabeliyində “Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi” publik hüquqi şəxs yaradılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72658 |title=&quot;'''Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin NİZAMNAMƏSİ'''&quot; haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 2 iyun tarixli Fərmanı |access-date=2026-06-07 |archive-date=2026-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602114223/https://president.az/az/articles/view/72658 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==

* kibertəhlükəsizlik sahəsində informasiya infrastrukturu subyektlərinin fəaliyyətini koordinasiya (kritik informasiya infrastrukturlarına, dövlət orqanlarına məxsus olan informasiya infrastrukturlarına münasibətdə yalnız məlumat mübadiləsini) etmək;
* müvafiq sahədə dövlət siyasətinin formalaşmasında və həyata keçirilməsində iştirak etmək;
* müvafiq sahədə fəaliyyətin normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq təşkilini, əlaqələndirilməsini, tənzimləməni və qüvvədə olan normativ hüquqi aktlara əməl edilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;
* ölkə üzrə informasiya infrastrukturlarının kibertəhlükəsizliyinin pozulmasına yönəldilmiş hərəkətlərin aşkarlanması, araşdırılması və qarşısının alınması üçün aidiyyəti qurumlarla birlikdə preventiv tədbirlər görmək;
* informasiya sistemlərinin və şəbəkələrinin, kompüter avadanlıqlarının və onların proqram təminatının, lokal və korporativ informasiya sistemlərinin və ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı yönəldilmiş kiberhücumlar, kibertəhdidlər, baş vermiş kiberinsidentlər, qanunsuz müdaxilələr, ziyanverici proqramlar (kibertəhlükələr) barədə dövlət orqanlarından, sahəvi kompüter insidentlərinə qarşı mübarizə mərkəzlərindən, istifadəçilərdən, proqram təminatı və texniki avadanlıqları istehsalçılarından, xarici ölkələrdəki analoji strukturlardan və digər mənbələrdən daxil olan məlumatları toplamaq və təhlil etmək (kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinə münasibətdə kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində səlahiyyətli orqan vasitəsilə);
* mövcud və yarana biləcək kibertəhlükələr barədə ölkə səviyyəsində məlumatlandırmanı həyata keçirmək, istifadəçilərin kibertəhlükəsizlik sahəsində maarifləndirilməsini və onlara metodiki dəstək göstərilməsini təmin etmək (ali kateqoriya dövlət orqanlarına, mühafizə olunan şəxslərə, qorunan və strateji obyektlərə, habelə dövlət orqanlarına məxsus olan informasiya infrastrukturlarına münasibətdə aidiyyəti səlahiyyətli orqan vasitəsilə, kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinə münasibətdə kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində səlahiyyətli orqan vasitəsilə);
* müvafiq sahə üzrə tövsiyələr vermək;
* müvafiq sahə üzrə hazırlığı təmin etmək məqsədilə ölkədə və Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda fəaliyyət göstərən digər aidiyyəti qurumlarla əməkdaşlıq etmək;
* yayılması qadağan edilən informasiyanın internet informasiya ehtiyatlarında yerləşdirilməsi halları ilə bağlı qanunla müəyyən edilmiş tədbirlər görmək;
* fərdi məlumatların qanunsuz toplanılması, işlənilməsi və mühafizəsinin təmin edilməməsi halları ilə bağlı tədbirlər görmək;
* müvafiq sahədə fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi, göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, şəffaflığın artırılması, habelə innovativ ideya və layihələrin dəstəklənməsi məqsədilə aidiyyəti qurumlarla birlikdə müvafiq tədbirlər görmək;
* müvafiq sahə üzrə dövlət-özəl tərəfdaşlığının inkişafı və təşviqi üçün tədbirlər görmək.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın dövlət təşkilatları]]</text>
      <sha1>1w9veiv6hp5p9u0l5r78s7tk9cyz15p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikoplazma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991080</id>
    <revision>
      <id>9015066</id>
      <parentid>8970061</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13088" sha1="fuq2u87rwfpj1kpqgl8tg14yumwct6f" xml:space="preserve">[[File:Mycoplasma Howe Bovine Mastitis 2022.jpg|thumb|Qidalı mühitində yetişdirilmiş mikoplazma koloniyalarının morfoloji görünüşü.]]
'''Mikoplazma''' — hüceyrə membranının ətrafında [[hüceyrə divarı]] (peptidoqlikan qatı) olmayan [[bakteriyalar]] cinsidir. Bu xüsusiyyət onu digər bakteriyalardan fərqləndirir və hüceyrə divarının sintezinə təsir edən beta-laktam antibiotiklərinə qarşı təbii davamlılıq yaradır. Mikoplazmalar parazit və ya saprotrof həyat tərzi sürə bilirlər.
Gündəlik istifadə zamanı “mikoplazma” termini çox vaxt Mollicutes sinfinin bütün nümayəndələrini ifadə etsə də, elmi təsnifatda yalnız Mycoplasma cinsinə aid orqanizmləri göstərir. Sonrakı taksonomik dəyişikliklər nəticəsində əvvəllər bu cinsə daxil edilən bir çox növ digər cinslərə köçürülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Frank |first1=B. |title=Ueber der Pilzsymbiose der Leguminosen |journal=Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft |date=1889 |volume=7 |pages=332–346 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/112170#page/344/mode/1up |trans-title=On fungal symbioses of legumes |language=German |quote=From p. 335: &quot;Die durch die Infection entstandene veränderte Art des Plasmas in den Rindenzellen will ich, da sie offenbar durch die Vermischmung mit einem pilzartigen Wesen entstanden ist, als Mycoplasma bezeichnen.&quot; [''I want to designate as &quot;mycoplasma&quot; the altered type of plasma in the cortex cells which arose by infection, since it'' [i.e., the altered type of plasma] ''obviously arose by mixing with a fungal organism.''] |archive-date=2017-03-24 |access-date=2026-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170324152823/http://www.biodiversitylibrary.org/item/112170#page/344/mode/1up |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Krass_1973&gt;{{cite journal | vauthors = Krass CJ, Gardner MW | date = January 1973 | title = Etymology of the Term Mycoplasma | journal = Int. J. Syst. Evol. Microbiol. | volume = 23 | issue = 1 | pages = 62–64 | doi = 10.1099/00207713-23-1-62 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
“Mikoplazma” termini yunan mənşəlidir və “göbələk” mənasını verən mykes və “formalaşmış maddə” mənasını verən plasma sözlərindən yaranmışdır. Bu termin ilk dəfə bitki hüceyrələrinin sitoplazmasında göbələyə bənzər mikroorqanizmlərin yaratdığı dəyişiklikləri təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Sonralar bəzi sapvari mikroorqanizmlər üçün də bu ad təklif edilmişdir. Bu orqanizmlərin həm hüceyrəli, həm də hüceyrəsiz mərhələlərə malik olduqları düşünülürdü ki, bu da onların mikroskop altında görünməsini, lakin bakteriyaları saxlayan filtrlərdən keçməsini izah etməyə çalışırdı.&lt;ref name=&quot;LarsenHwang2010&quot;&gt;{{cite journal|last1=Larsen|first1=Bryan|last2=Hwang|first2=Joseph|title=Mycoplasma, Ureaplasma, and Adverse Pregnancy Outcomes: A Fresh Look|journal=Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology|volume=2010|year=2010|pages=1–7|issn=1064-7449|doi=10.1155/2010/521921|pmid=20706675|pmc=2913664|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Daha sonrakı dövrlərdə bu [[mikroorqanizmlər]] “plevropnevmoniyaya bənzər orqanizmlər” adı ilə tanınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book | editor1-last= Browning | editor1-first=G.F. | editor2-last=Citti | editor2-first=C. | title = Mollicutes Molecular Biology and Pathogenesis | pages=1–14 |edition = 1st | publisher = Caister Academic Press | year = 2014 | isbn = 978-1-908230-30-0}}&lt;/ref&gt; Hazırda həmin orqanizmlərin hamısı Mollicutes sinfində təsnif edilir və “Mycoplasma” adı yalnız konkret cins üçün istifadə olunur.

== Xarakterik xüsusiyyətləri ==

Mikoplazmalar insanlarda, heyvanlarda və bitkilərdə yaşayan parazit və ya kommensal mikroorqanizmlərdir. Onlar həm onurğalı, həm də buğumayaqlı canlılarda rast gəlinirlər. Mikoplazmalar sərbəst yaşayan ən kiçik mikroorqanizmlərdən hesab olunur. İlk dəfə yoluxucu plevropnevmoniyadan əziyyət çəkən mal-qaranın plevra boşluğunda aşkar edilmişlər.
;Əsas xüsusiyyətləri
* Hüceyrə divarı yoxdur və hüceyrənin xarici sərhədini yalnız plazmatik membran təşkil edir.&lt;ref name=&quot;pmid27842572&quot;&gt;{{Cite journal | doi = 10.1186/s13059-016-1087-9| title = Dietary nitrogen alters codon bias and genome composition in parasitic microorganisms| journal = Genome Biology| volume = 17| issue = 226| pages = 3–15| year = 2016| last1 = Seward| first1 = Emily| last2 = Kelly | first2 = Steve | pmid = 27842572 | pmc=5109750| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;

* Hüceyrə divarının olmaması səbəbindən formalarını asanlıqla dəyişə bilirlər və pleomorfizm nümayiş etdirirlər.
* Nüvə və digər membranla əhatələnmiş orqanoidlər yoxdur.
* Genetik material bir cüt DNT molekulundan ibarətdir və sitoplazmada sərbəst yerləşir.
* Ribosomları bakteriyalar üçün xarakterik olan tipdədir.
* Hüceyrənin bir ucunda yerləşən xüsusi replikasiya sahəsi çoxalma və genetik materialın ayrılmasında iştirak edir.
* Heterotrof qidalanırlar. Bəzi növlər saprofit yaşasa da, əksəriyyəti bitki və heyvanlarda parazitlik edir.
* Lazımi böyümə faktorlarını sintez edə bilmədiklərinə görə sahib orqanizmdən asılıdırlar.

== Hüceyrə və koloniya morfologiyası ==

Sərt hüceyrə divarının olmaması mikoplazmalara müxtəlif formalara düşmək imkanı verir. Onlar dairəvi, oval, uzunsov və qeyri-müntəzəm formalarda ola bilirlər. Buna görə də onları klassik bakteriya formaları olan çöplər, kokklar və ya [[spiroxetlər]] kimi qruplaşdırmaq çətindir.&lt;ref name=NCBI&gt;{{cite web| author=Sayers| url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Undef&amp;id=2093&amp;lvl=3&amp;keep=1&amp;srchmode=1&amp;unlock| title=Mycoplasma| access-date=2022-09-09| publisher=[[National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) taxonomy database| display-authors=et al.| archive-date=2022-09-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204200/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Undef&amp;id=2093&amp;lvl=3&amp;keep=1&amp;srchmode=1&amp;unlock| url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qidalı mühitdə əmələ gətirdikləri koloniyalar xarakterik olaraq “qızardılmış yumurta” görünüşünə malikdir. Koloniyanın mərkəzi hissəsi daha sıx, kənarları isə nazik və şəffaf olur.

== Çoxalma ==
Mikoplazmaların çoxalması adi bakteriyalarda müşahidə edilən ikiyə bölünmə yolu ilə deyil, əsasən tumurcuqlanma mexanizmi ilə baş verir. Bu proses hüceyrənin bir və ya bir neçə qütbündən yeni hüceyrələrin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Elektron mikroskopik tədqiqatlar bu çoxalma üsulunu təsdiqləmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gupta |first1=Radhey S. |last2=Son |first2=Jeen |last3=Oren |first3=Aharon |title=A phylogenomic and molecular markers based taxonomic framework for members of the order Entomoplasmatales: proposal for an emended order Mycoplasmatales containing the family Spiroplasmataceae and emended family Mycoplasmataceae comprising six genera |journal=Antonie van Leeuwenhoek |date=April 2019 |volume=112 |issue=4 |pages=561–588 |doi=10.1007/s10482-018-1188-4|pmid=30392177 }}&lt;/ref&gt;

== Taksonomiyası ==

=== Taksonomiyanın tarixi ===
Uzun müddət mikoplazmaların mənşəyi barədə müxtəlif fikirlər mövcud olmuşdur. Onlar bəzən hüceyrə divarını itirmiş bakteriyalar, bəzən isə viruslara bənzər orqanizmlər hesab edilirdilər. Sonrakı [[filogenetik]] araşdırmalar göstərdi ki, mikoplazmalar təkamül prosesində hüceyrə divarını itirmiş bakteriyalardır. Tibbi və baytarlıq baxımından böyük əhəmiyyətə malik olduqlarına görə mikoplazmaların təsnifatı üzərində uzun illər geniş tədqiqatlar aparılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book | author = Brown DR | chapter = Phylum XVI. Tenericutes Murray 1984a, 356VP | title=Bergey's Manual of Systematic Bacteriology, Second Edition, Vol. 4, (Krieg NR, Staley JT, Brown DR, et al., eds.)| pages=567–568 | publisher = Springer | location=New York |year = 2011 | isbn = 978-0-387-95042-6 }}&lt;/ref&gt; Molekulyar filogenetika sahəsində əldə edilən nəticələr Mollicutes sinfinin daxili əlaqələrini daha aydın göstərmişdir. Əvvəllər mikoplazmalar aşağı G+C tərkibli [[qram-müsbət bakteriyalar]]la birlikdə təsnif edilsə də, müasir analizlər onların ayrıca [[təkamül]] xəttinə malik olduğunu göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kandler |first1=Gertraud |last2=Kandler |first2=Otto |author-link2=Otto Kandler |last3=Huber |first3=Oskar |date=1954 |others=(Article in English available) |title=Untersuchungen über die Morphologie und die Vermehrung der pleuropneumonie-ähnlichen Organismen und der L-Phase der Bakterien. II. Elektronenmikroskopische Untersuchungen |trans-title=Studies on morphology and multiplication of pleuropneumonia-like organisms and on bacterial L-phase, II. Electron microscopy (now mycoplasmas and L-form bacteria) |url=https://badw.de/fileadmin/members/K/1501/1954-Kandler_Kandler-PPLO-II-English2015-03-11.pdf |journal=Archiv für Mikrobiologie |language=German |volume=21 |issue=2 |pages=202–216 |doi=10.1007/BF01816379 |pmid=14350642 |bibcode=1954ArMic..21..202K |s2cid=45546531 |archive-date=2026-06-30 |access-date=2026-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630065706/https://badw.de/fileadmin/members/K/1501/1954-Kandler_Kandler-PPLO-II-English2015-03-11.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Müasir təsnifat ===

Molekulyar və genomik tədqiqatlar nəticəsində əvvəllər Mycoplasma cinsinə daxil edilən çoxlu növlərin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqləndiyi müəyyən edilmişdir. Buna görə də cins yenidən təşkil edilmiş, bir çox növ yeni cinslərə və ailələrə köçürülmüşdür. Bu dəyişikliklər nəticəsində Mycoplasma cinsi daha dar mənada müəyyən edilmiş, insan və heyvan xəstəlikləri ilə əlaqəli bir çox növ isə yeni yaradılmış cinslərdə yerləşdirilmişdir. Taksonomik dəyişikliklər elmi ictimaiyyətdə müzakirələrə səbəb olsa da, hazırda beynəlxalq nomenklatura qaydalarına uyğun olaraq qəbul edilmiş hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Woese |first1=Carl R. |author-link=Carl Woese |last2=Maniloff |first2=J. |last3=Zablen |first3=L.B. |date=1980 |title=Phylogenetic analysis of the mycoplasmas |url=https://www.pnas.org/content/pnas/77/1/494.full.pdf |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=77 |issue=1 |pages=494–498 |doi=10.1073/pnas.77.1.494 |pmid=692864 |bibcode=1980PNAS...77..494W |doi-access=free |archive-date=2022-02-21 |access-date=2026-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221205805/https://www.pnas.org/content/pnas/77/1/494.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mikoplazmanın sintetik genomu ==

Tamamilə sintetik DNT əsasında hazırlanmış və özünü çoxalda bilən mikoplazma hüceyrəsinin kimyəvi yolla sintez edilmiş genomu Mycoplasma laboratorium adlandırılmışdır. Mycoplasma laboratorium minimal genomun öyrənilməsi üçün model [[orqanizm]] kimi istifadə olunur. Minimal genom dedikdə, əsasən yalnız hüceyrənin yaşaması və çoxalması üçün zəruri olan genləri özündə saxlayan, maksimum dərəcədə sadələşdirilmiş genom nəzərdə tutulur.&lt;ref name=&quot;Nocard_Roux_1898&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Nocard EIE, Roux E | title = The microbe of pleuropneumonia. 1896 |url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_march-april-1990_12_2/page/354 | journal = Rev. Infect. Dis. | volume = 12 | issue = 2 | pages = 354–8 | year = 1990 | pmid = 2184501 | doi = 10.1093/clinids/12.2.354 | quote = translation of ''Le microbe de la péripneumonie. '' Ann Inst Pasteur '''12''', 240–262, 1898 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hayflick&quot;&gt;{{cite journal | author = Hayflick L, [[Robert M. Chanock|Chanock RM]] | title = Mycoplasma Species of Man | journal = Bacteriol Rev | volume = 29 | issue = 2 | pages = 185–221 | date = June 1965 | pmid = 14304038 | pmc = 441270 | doi = 10.1128/mmbr.29.2.185-221.1965}}&lt;/ref&gt; 
Bu sintetik genom canlı hüceyrənin fəaliyyət göstərməsi üçün tələb olunan ən vacib genlərin müəyyən edilməsinə imkan verir və sintetik [[biologiya]] sahəsində mühüm nailiyyətlərdən biri hesab olunur. Belə tədqiqatlar həyatın əsas molekulyar mexanizmlərinin öyrənilməsinə, yeni biotexnoloji tətbiqlərin hazırlanmasına və süni hüceyrələrin yaradılmasına kömək edir.&lt;ref&gt;{{cite book |vauthors=((Johansson K-E)), Pettersson B | chapter = Taxonomy of Mollicutes | title=Molecular Biology and Pathogenicity of Mycoplasmas (Razin S, Herrmann R, eds.)| pages=1–30 | publisher = Kluwer Academic/Plenum | location=New York |year = 2002 | isbn = 0-306-47287-2 }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Xərçəngin yoluxucu səbəbləri]]
[[Kateqoriya:Zöhrəvi xəstəliklər]]</text>
      <sha1>fuq2u87rwfpj1kpqgl8tg14yumwct6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Plan</title>
    <ns>4</ns>
    <id>991649</id>
    <revision>
      <id>9014995</id>
      <parentid>9004867</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>268903</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>xəta düzəlişi</comment>
      <origin>9014995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7080" sha1="b28zhi9vk5wnrb3wweb8l30v2041sas" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;(Badamlı binasının önü)
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt - Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|''Brain Ring''
|Qalib komandanın üzvlərinə Gənclər və İdman Nazirliyinin mükafatları təqdim ediləcək
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|
|
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| ______
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: Qırğızlar
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>b28zhi9vk5wnrb3wweb8l30v2041sas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015044</id>
      <parentid>9014995</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Incall</username>
        <id>284958</id>
      </contributor>
      <comment>/* 4-cü gün (15 avqust, şənbə) */</comment>
      <origin>9015044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7080" sha1="9ryugn1pmu226keeejtzhzb0c1kzo17" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;(Badamlı binasının önü)
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt - Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|''Brain Ring''
|Qalib komandanın üzvlərinə Gənclər və İdman Nazirliyinin mükafatları təqdim ediləcək
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|
|
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| ______
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>9ryugn1pmu226keeejtzhzb0c1kzo17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015045</id>
      <parentid>9015044</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Incall</username>
        <id>284958</id>
      </contributor>
      <comment>/* 4-cü gün (15 avqust, şənbə) */</comment>
      <origin>9015045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7174" sha1="qt9fu3vc8jipgkfebhgo1sl1kd8jx43" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;(Badamlı binasının önü)
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt - Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|''Brain Ring''
|Qalib komandanın üzvlərinə Gənclər və İdman Nazirliyinin mükafatları təqdim ediləcək
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|
|
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>qt9fu3vc8jipgkfebhgo1sl1kd8jx43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015063</id>
      <parentid>9015045</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="87qj66gkisnut66o5zfe45dpxricq8x" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt - Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|''Brain Ring''
|Qalib komandanın üzvlərinə Gənclər və İdman Nazirliyinin mükafatları təqdim ediləcək
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|
|
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>87qj66gkisnut66o5zfe45dpxricq8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015067</id>
      <parentid>9015063</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7224" sha1="6x5q666z9jn6ibpcevt7iibz0rfdp56" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt - Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|
| 2 komanda qalib olacaq
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|''Brain Ring''
|Qalib komandanın üzvlərinə Gənclər və İdman Nazirliyinin mükafatları təqdim ediləcək
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|
|
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>6x5q666z9jn6ibpcevt7iibz0rfdp56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015070</id>
      <parentid>9015067</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <origin>9015070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7339" sha1="60cpcec0zu1q2kjo5ghxy6sfq8ua19w" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Promo məhsulların verilməsi
|Resepşn
|Düşərgə iştirakçılarının vahid uniformasının paylanması &lt;br&gt;'''Qeyd: Köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
| 2 komanda qalib olacaq
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>60cpcec0zu1q2kjo5ghxy6sfq8ua19w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015076</id>
      <parentid>9015070</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7599" sha1="8i6aje0f8xu98gld4aiy2jt4wfoiduk" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi. 
&lt;br&gt; Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
|Resepşn
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur. &lt;br&gt;'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
| 2 komanda qalib olacaq
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>8i6aje0f8xu98gld4aiy2jt4wfoiduk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015077</id>
      <parentid>9015076</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7717" sha1="bc32r1016izogc283fbtyrk37d8vvxv" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:30
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta

|Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi. &lt;br&gt;
     '''Resepşn'''
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur. &lt;br&gt;'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
| 2 komanda qalib olacaq
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>bc32r1016izogc283fbtyrk37d8vvxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015081</id>
      <parentid>9015077</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8185" sha1="pc7u30uns55fzafo3oi1vyxez9btw2h" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|rowspan=3|15:00–15:30
|Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.
|
|
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
'''Resepşn'''
|Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.
|-
|
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|'''Resepşn'''
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
| 2 komanda qalib olacaq
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>pc7u30uns55fzafo3oi1vyxez9btw2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015087</id>
      <parentid>9015081</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8089" sha1="rp7oaajq6wsiinjagmzm10m2zsyknzy" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|rowspan=3|15:00–15:30
|Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.
|
|
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
'''Resepşn'''
| 
|-
|
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|'''Resepşn'''
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>rp7oaajq6wsiinjagmzm10m2zsyknzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015088</id>
      <parentid>9015087</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8101" sha1="opaussk7959zepme9ptwvpkm074p46r" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |15:00–15:30
| colspan=&quot;3&quot; |Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
'''Resepşn'''
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|'''Resepşn'''
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>opaussk7959zepme9ptwvpkm074p46r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015089</id>
      <parentid>9015088</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' */</comment>
      <origin>9015089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8118" sha1="2muajvu17811pd8ffkhjxdmdg9ebboh" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |15:00–15:30
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
'''Resepşn'''
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|'''Resepşn'''
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>2muajvu17811pd8ffkhjxdmdg9ebboh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015092</id>
      <parentid>9015089</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="lnw1gj1ybzmel9r0ae5evb5r2uee2eg" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–15:30
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
'''Resepşn'''
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|'''Resepşn'''
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu
|
|
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>lnw1gj1ybzmel9r0ae5evb5r2uee2eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015093</id>
      <parentid>9015092</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8166" sha1="56n4271yzym2r4bd5h5tvqyhqfxc8i8" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar
|
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Konfrans zalı
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|Konfrans zalı
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>56n4271yzym2r4bd5h5tvqyhqfxc8i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015096</id>
      <parentid>9015093</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <origin>9015096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8025" sha1="e5yx1pix392n1n967moir2m6o8vxnre" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar
|
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| rowspan=&quot;5&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>e5yx1pix392n1n967moir2m6o8vxnre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015107</id>
      <parentid>9015096</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8052" sha1="cj27vp5cp73yiyrpsjjx8yf1ypa7ze2" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “Azərsun Holdinq” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar:

* Qələm və stikerlər
|
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| rowspan=&quot;5&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>cj27vp5cp73yiyrpsjjx8yf1ypa7ze2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015115</id>
      <parentid>9015107</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8114" sha1="rwmugl2t896wfmhfvbbygzyq20u5c4v" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]] tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “[[Azərsun|Azərsun Holdinq]]” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar:

* Qələm və stikerlər
|
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| rowspan=&quot;5&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>rwmugl2t896wfmhfvbbygzyq20u5c4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015556</id>
      <parentid>9015115</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <origin>9015556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8277" sha1="hycway4badifkpq2676ktr0nma4qmjg" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]] tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “[[Azərsun|Azərsun Holdinq]]” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar:

* Qələm və stikerlər
|- 
|16:00 - 17-00-dan
|Kür çayı üzərində adalara gəzinti
|70 nəfərlik gəmi icarəsi (sərbəst geyim)
|Kür çayı Riverside restoranında çay süfrəsi
|- 
|rowspan=3|16:00–18:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| rowspan=&quot;5&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>hycway4badifkpq2676ktr0nma4qmjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015565</id>
      <parentid>9015556</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Aida88</username>
        <id>116650</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1-ci gün (12 avqust, çərşənbə) */</comment>
      <origin>9015565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8287" sha1="1nqglmriap3ckfyz05h233rhafbqgnn" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}
== Düşərgənin qrafiki ==
=== '''1-ci gün (12 avqust, çərşənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|07:30–08:00
|Avtobusa minik
|[[Gənclik metrostansiyası|&quot;Gənclik&quot; metrostansiyasının]] yaxınlığı&lt;br&gt;[[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nun önü
|Vaxtında gəlmək xahiş olunur
|-
|08:00–12:00
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nə səfər
|Bakı–Mingəçevir yolu
|Gecikənlər gözlənilməyəcək!
|-
|12:00–13:00
|Hoteldə yerləşmə
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|İştirakçılar otaqda 3 nəfər olmaqla yerləşdiriləcək
|-
|13:00–15:00
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |15:00–16:00
| colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;Vikipediyanın 25 illiyinə həsr edilmiş promo məhsulların verilməsi.&lt;/center&gt;
|-
|Vahid formalar [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]] tərəfindən təqdim olunur.  '''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Resepşn'''
|'''Qeyd:Düşərgə müddətində köynəkləri geyinmək mütləqdir'''
|-
|Düşərgə iştirakçıları üçün nəzərdə tutulmuş promo məhsullar [https://www.aliefs.com/ &quot;Aliefs&quot;] şirkəti tərəfindən təqdim olunur.
'''Promo məhsullar:''' &lt;br&gt;Fincan&lt;br&gt;Fincan altlığı&lt;br&gt;Mousepad&lt;br&gt;Açarlıq&lt;br&gt;Su qabı&lt;br&gt;Eko çanta
| 
|-
|Düşərgənin rəsmi sponsoru “[[Azərsun|Azərsun Holdinq]]” tərəfindən hər bir iştirakçıya 40 AZN dəyərində Bazarstore hədiyyə kartı təqdim ediləcəkdir.
|İstənilən Bazarstore mağazalar şəbəkələrində 40 AZN dəyərində alış-veriş edə bilərsiniz
|-
|Vikimedia Fondu tərəfindən göndərilmiş promo məhsullar:

* Qələm və stikerlər
|- 
|16:00 - 17:00-dan
|Kür çayı üzərində adalara gəzinti
|70 nəfərlik gəmi icarəsi (sərbəst geyim)
|Kür çayı Riverside restoranında çay süfrəsi
|- 
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|- 
|rowspan=3|19:00–20:00
|Açılış tədbiri
|'''Böyük konfrans zalı'''
|Hamının iştirakı mütləqdir
|-
|Qruplar üzrə bölgü
|
|Peşəkar, təcrübəli istifadəçilərin bir-birlərini tanıması, birlikdə  Editatonlar zamanı çalışmaq və asudə vaxtdakı oyunlarda birlikdə oynamaq üçün
|-
|Qrup fotosu
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] önü
|
|-
|
|
|
|
|-
|22:00-dan sonra
|Asudə vaxt 
|
|
|}

=== '''2-ci gün (13 avqust, cümə axşamı)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:15
| &quot;Vikimedia Azərbaycanın 25 illiyi&quot; sessiyası 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|A.Aida88}}
|-
| 10:15–10:25
|&quot;Viki və gənclik&quot;
|İstifadəçi: {{u|Acategory}}
|-
| 10:25–10:45
| &quot;Vikipediya 25: Özbəkcə Vikipediyada görülən işlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Miss Kamola
}}&lt;br&gt;İstifadəçi: {{U|Kamol Azzam}}
|-
| 10:45-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|15:00–15:15
|&quot;Vikimənbə&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Araz Yaquboglu}}
|-
|15:15 - 15:25
|&quot;Wikimedia Commons vasitəsilə Türkiyənin Dəfn İrsinin Sənədləşdirilməsi&quot;
|İstifadəçi: {{u|Adem}}
|-
|15:25–18:00
|Editaton: &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etmə və yaratma
|Məqalə yaratma və redakətələr vacibdir.
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00-21:00
|Kür çayı üzərində olan adalara gəmi ilə gəzinti
|
|
|-
|21:00
|İntellektual oyun
|Komandalar arasında NHN intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək. 
|-
|}

=== '''3-cü gün (14 avqust, cümə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &lt;br&gt; &quot;Vikipediya qadcetləri&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Nemoralis}}
|-
| 10:20–10:40
| &lt;br&gt; _____________  təlimi
|İstifadəçi: {{u|Atakhanli}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Vikidata sorğuları&quot;
|İstifadəçi: {{u|Toghrul R}}
|-
| 11:00-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|
|-
|14:00–20:00
|Mingəçevir tarixi abidələrinə gəzinti
| 
|Şəkillərin Vikianbara yüklənməsi mütləqdir. ([[Commons:Category:Wiki Loves Mingachevir|Kateqoriya]])
|-
|20:00–21:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|21:00
|Asudə vaxt
|Komandalar arasında ''Brain Ring'' - intellektual oyunu 
|2 qalib komandanın üzvlərinə Azərsun Holdingin mükafatları təqdim ediləcək.
|-
|}

=== '''4-cü gün (15 avqust, şənbə)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–09:45
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 10:00–10:20
| &quot;Contributing to Wikisource: Opportunities for Preserving Azerbaijani Heritage&quot; 
| rowspan=&quot;5&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Sofiemama}}
|-
| 10:20–10:40
| &quot;Qaraqalpaq Vikipediyasının inkişaf təcrübəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq&quot;
|İstifadəçi: {{u|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 10:40–11:00
| &quot;Qırğız Vikipediyasının inkişafı: əldə olunan nailiyyətlər və gələcək perspektivlər&quot;
|İstifadəçi: {{u|Incall}}
|-
|11:00-11:15
|&quot;Linguocognitive Mechanisms of Speech Influence&quot;
|İstifadəçi: {{u|Alisa Fatikhova}}
|-
| 11:15-13:00
|Editaton: peşəkar vikipediyaçıların &quot;Azərbaycan gəncləri və idmanı&quot; və Mingəçevir mövzularında məqalə redaktə etməsi və yaratması
|İştirakçıların məqalələri öncədən hazırlamaları tövsiyə edilir.
|-
| '''Qeyd:'''
| Nahar fasiləsinə qədər bütün məqalələr yekunlaşdırılmalı və etherpad linkinə yerləşdirilməlidir. 
| 
|[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilməyən məqalələr qiymətləndirilməyəcəkdir. 
|-
|13:00–14:45
|Nahar fasiləsi
|OİK-in restoranı
|-
|'''Qeyd:'''
| [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar|Komandalar]] səhifəsinə yerləşdirilmiş məqalələrin Komissiya üzvləri tərəfindən qiymətləndirilməsi
| 
|Fərdi, komanda məqalələrinin və eləcə də vikimənbə məqalələrinin qiymətləndirilməsi
|-
|15:00–15:30
|&quot;Vikipediya təlimlərinin universitet və məktəblərdə keçirilməsi, vikipediya klublarının yaradılması ilə bağlı&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | Konfrans zalı
|İstifadəçi: {{u|Rüfət Həsənli}}
|-
|15:30 - 16:00
|&quot;Mənbədən məqaləyə: Vikipediyada dil biliyi, fakt yoxlama və süni intellektdən düzgün istifadə&quot;
|İstifadəçi: {{u|UzeyirMikayil}}
|-
|19:00–20:00
|Şam yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
|20:00
|Bağlanış mərasimi 
|
|Rəsmi və bədii hissələr
|-
|}

=== '''5-ci gün (16 avqust, bazar)''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:72%&quot;
! width=&quot;6%&quot;| Saat
! width=&quot;22%&quot;| Hadisə
! width=&quot;22%&quot;| Yer
! width=&quot;22%&quot;| Qeyd
|-
|08:00–09:00
|Səhər idmanı
|[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
|Hamının iştirakı mütləqdir.
|-
|09:00–11:00
|Səhər yeməyi
|OİK-in restoranı
|
|-
| 11:00
| Mingəçevir — Bakı yolu
| 
|
|-
|}</text>
      <sha1>1nqglmriap3ckfyz05h233rhafbqgnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dilşad Talıbova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>992103</id>
    <revision>
      <id>9015224</id>
      <parentid>8976922</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə silinməyə namizəd göstərilir. Ətraflı: [[:Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova]]</comment>
      <origin>9015224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4992" sha1="aiablx5qu6hk763enjw6yiriy94pcjl" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd}}
{{iş gedir}} 
'''Dilşad Talıbova''' — Azərbaycanlı yazıçı və pedaqoq. 1981-ci ildə [[Gəncə]] şəhərində anadan olmuşdur. Bakalavr və magistr təhsilini [[Gəncə Dövlət Universiteti|Gəncə Dövlət Universitetində]] almışdır. [[2002]]-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası|YAP]]-ın üzvüdür. Ailəlidir, üç övladı var.

Biri ingilis dilində olmaqla beş fənn proqramının müəllifidir. Beynəlxalq və yerli elmi jurnallarda çoxsaylı məqalə və tezisləri nəşr olunmuşdur.

== Həyatı ==
Dilşad Talıbova 1981-ci ildə [[Gəncə]] şəhərində anadan olmuşdur. Bakalavr və magistr təhsilini [[Gəncə Dövlət Universiteti|Gəncə Dövlət Universitetində]] almışdır. [[2002]]-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyasının]] üzvüdür. Ailəlidir, üç övladı var.

== Ədəbi fəaliyyəti ==
Dilşad Talıbovanın bu günə qədər yeddi bədii əsəri işıq üzü görmüşdür:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!İl
!Əsərin adı
|-
|2016
|''Sənə yazmadım səni yazdım''
|-
|2017
|''Səndən qalan noyabr''
|-
|2019
|''Dinar''
|-
|2022
|''Sanitar''
|-
|2023
|''Eşqin adı sənsən''
|-
|2024
|''Dostluq yoxsa məhəbbət''
|-
|2026
|''Tənha adamlar küçəsi''
|}

== Elmi fəaliyyəti ==
Dilşad Talıbova biri ingilis dilində olmaqla beş fənn proqramının müəllifidir. Elmi fəaliyyəti pedaqoji dəstək, şagird şəxsiyyətinin inkişafı və müəllim-şagird əməkdaşlığı mövzularını əhatə edir. Beynəlxalq və yerli elmi jurnallarda məqalə və tezisləri dərc edilmişdir.

=== Elmi məqalə və tezislər ===

==== Azərbaycan dilində ====

* Müəllim şagird əməkdaşlığı prosesində pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''Pedaqoji Universitet Xəbərləri''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2015.

* Pedaqoji dəstək probleminin mahiyyəti və vəzifələri. ''GDU-nun Elmi xəbərləri''. Fundamental, humanitar və təbiət elmləri seriyası. Gəncə, 2016.

* Təlim prosesində müəllim–şagird əməkdaşlığı şəraitində pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''Bakı Qızlar Universiteti. Elmi əsərlər''. Bakı, 2017.

* Pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin formalaşmasına təsirinin pedaqoji-psixoloji şərtləri. ''IX Ümumrespublika elmi konfransının materialları''. [[Bakı Dövlət Universiteti]]. Bakı, 2017.

* Dərsdənkənar tədbirlərdə pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''GDU-nun Elmi xəbərləri''. Fundamental, humanitar və təbiət elmləri seriyası. Gəncə, 2018.

* Şagirdlərin fərdi xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması pedaqoji dəstəyin mühüm amili kimi. ''Pedaqoji Universitetin Xəbərləri''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2018.

* Şagird şəxsiyyətinin inkişafına dəstək mühüm pedaqoji problem kimi. ''Humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2018.

* Pedaqoji dəstək prosesində şagirdlərin fərdi keyfiyyətlərinin inkişaf etdirilməsi. ''Gənc tədqiqatçıların IV respublika elmi-praktik konfransının materialları''. Bakı, 9 aprel 2021.

* Kiçikyaşlı məktəblilərdə milli Azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşdırılması. ''Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri''. 2025.

* Ağıl tərbiyəsinin məntiqi kökləri. ''Elmi əsərlər''. [[Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu]]. Bakı, 2026.

* Qiymətləndirmə pedaqoji monitorinqin mühüm mərhələsidir. ''Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri''. Bakı, 2026.

==== Rus dilində ====

# Роль педагогической поддержки в формировании личности учащегося. ''İnnovasion pedaqogika. Elmi jurnal''. Ukrayna, Odessa, 2019.

# Психолого-педагогические условия воздействия педагогической поддержки на формирование личности учащегося. ''Муниципальное образование: инновации и эксперимент''. Moskva, 2020.

# «Особенности организации внеклассных социально-педагогических работ в азербайджанских школах». ''Beynəlxalq elmi-praktik konfrans materialları''. Moskva, 17 aprel 2025.

==== İngilis dilində ====

# Consideration of individual characteristics of students as an important factor of pedagogical support. ''Науковий вісник ПНПУ імені К. Д. Ушинського''. 2022.

# Pedagogical support as an important factor that affects the formation of student personality. ''Osvita i nauka u minlyvomu sviti: problemy ta perspektyvy rozvytku''. Dnipro, Ukrayna, 26–27 mart 2021.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>aiablx5qu6hk763enjw6yiriy94pcjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015456</id>
      <parentid>9015224</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4976" sha1="a6rozya0k9hmwuz7iat1w9xk6353pw5" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd}}'''Dilşad Talıbova''' — Azərbaycanlı yazıçı və pedaqoq. 1981-ci ildə [[Gəncə]] şəhərində anadan olmuşdur. Bakalavr və magistr təhsilini [[Gəncə Dövlət Universiteti|Gəncə Dövlət Universitetində]] almışdır. [[2002]]-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası|YAP]]-ın üzvüdür. Ailəlidir, üç övladı var.

Biri ingilis dilində olmaqla beş fənn proqramının müəllifidir. Beynəlxalq və yerli elmi jurnallarda çoxsaylı məqalə və tezisləri nəşr olunmuşdur.

== Həyatı ==
Dilşad Talıbova 1981-ci ildə [[Gəncə]] şəhərində anadan olmuşdur. Bakalavr və magistr təhsilini [[Gəncə Dövlət Universiteti|Gəncə Dövlət Universitetində]] almışdır. [[2002]]-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyasının]] üzvüdür. Ailəlidir, üç övladı var.

== Ədəbi fəaliyyəti ==
Dilşad Talıbovanın bu günə qədər yeddi bədii əsəri işıq üzü görmüşdür:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!İl
!Əsərin adı
|-
|2016
|''Sənə yazmadım səni yazdım''
|-
|2017
|''Səndən qalan noyabr''
|-
|2019
|''Dinar''
|-
|2022
|''Sanitar''
|-
|2023
|''Eşqin adı sənsən''
|-
|2024
|''Dostluq yoxsa məhəbbət''
|-
|2026
|''Tənha adamlar küçəsi''
|}

== Elmi fəaliyyəti ==
Dilşad Talıbova biri ingilis dilində olmaqla beş fənn proqramının müəllifidir. Elmi fəaliyyəti pedaqoji dəstək, şagird şəxsiyyətinin inkişafı və müəllim-şagird əməkdaşlığı mövzularını əhatə edir. Beynəlxalq və yerli elmi jurnallarda məqalə və tezisləri dərc edilmişdir.

=== Elmi məqalə və tezislər ===

==== Azərbaycan dilində ====

* Müəllim şagird əməkdaşlığı prosesində pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''Pedaqoji Universitet Xəbərləri''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2015.

* Pedaqoji dəstək probleminin mahiyyəti və vəzifələri. ''GDU-nun Elmi xəbərləri''. Fundamental, humanitar və təbiət elmləri seriyası. Gəncə, 2016.

* Təlim prosesində müəllim–şagird əməkdaşlığı şəraitində pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''Bakı Qızlar Universiteti. Elmi əsərlər''. Bakı, 2017.

* Pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin formalaşmasına təsirinin pedaqoji-psixoloji şərtləri. ''IX Ümumrespublika elmi konfransının materialları''. [[Bakı Dövlət Universiteti]]. Bakı, 2017.

* Dərsdənkənar tədbirlərdə pedaqoji dəstəyin şagird şəxsiyyətinin inkişafına təsiri. ''GDU-nun Elmi xəbərləri''. Fundamental, humanitar və təbiət elmləri seriyası. Gəncə, 2018.

* Şagirdlərin fərdi xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması pedaqoji dəstəyin mühüm amili kimi. ''Pedaqoji Universitetin Xəbərləri''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2018.

* Şagird şəxsiyyətinin inkişafına dəstək mühüm pedaqoji problem kimi. ''Humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası''. [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]. Bakı, 2018.

* Pedaqoji dəstək prosesində şagirdlərin fərdi keyfiyyətlərinin inkişaf etdirilməsi. ''Gənc tədqiqatçıların IV respublika elmi-praktik konfransının materialları''. Bakı, 9 aprel 2021.

* Kiçikyaşlı məktəblilərdə milli Azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşdırılması. ''Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri''. 2025.

* Ağıl tərbiyəsinin məntiqi kökləri. ''Elmi əsərlər''. [[Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu]]. Bakı, 2026.

* Qiymətləndirmə pedaqoji monitorinqin mühüm mərhələsidir. ''Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri''. Bakı, 2026.

==== Rus dilində ====

# Роль педагогической поддержки в формировании личности учащегося. ''İnnovasion pedaqogika. Elmi jurnal''. Ukrayna, Odessa, 2019.

# Психолого-педагогические условия воздействия педагогической поддержки на формирование личности учащегося. ''Муниципальное образование: инновации и эксперимент''. Moskva, 2020.

# «Особенности организации внеклассных социально-педагогических работ в азербайджанских школах». ''Beynəlxalq elmi-praktik konfrans materialları''. Moskva, 17 aprel 2025.

==== İngilis dilində ====

# Consideration of individual characteristics of students as an important factor of pedagogical support. ''Науковий вісник ПНПУ імені К. Д. Ушинського''. 2022.

# Pedagogical support as an important factor that affects the formation of student personality. ''Osvita i nauka u minlyvomu sviti: problemy ta perspektyvy rozvytku''. Dnipro, Ukrayna, 26–27 mart 2021.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>a6rozya0k9hmwuz7iat1w9xk6353pw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd Səid Şamil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>992148</id>
    <revision>
      <id>9015078</id>
      <parentid>9003388</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24107" sha1="h2rdmdzfs7x9ux42yftn3048xcrg84g" xml:space="preserve">{{Yaxşı məqalə}}

{{Vəzifəli şəxs|vətəndaşlığı={{Osmİmp}}&lt;br&gt;{{TUR}}}}

'''Məhəmməd Səid Şamil''' və ya '''Səid bəy''' ({{Lang-av|МухІамад-СагІид Шамил}}; {{DVTY}}) — [[Şimali Qafqaz]]lı ictimai-siyasi mühacir xadim, [[Şeyx Şamil|İmam Şamil]]in nəvəsi. 1920-ci ildə [[Dağıstan]]da [[Qızıl Ordu]] tərəfindən yatırılan anti-sovet üsyanında iştirak edib. Üsyan yatırıldıqdan sonra Səid [[Türkiyə]]yə qayıdıb. Orada daha çox üsyan təşkil etməyi planlaşdırsa da, kifayət qədər dəstək qazana bilməyib.

Məqsədi [[Sovet İttifaqı]]nın dağılması olan [[Prometeizm]] hərəkatının üzvü olub. O, [[Qafqaz İstiqlal Komitəsi (1926–1935)|Qafqaz İstiqlal Komitəsi]]nin üzvü, [[yazıçı]] və [[Publisistika|publisist]] idi. Səid Şamil həmçinin Qafqaz Dağı Xalqları Xalq Partiyasının baş katibi olub. O, müsəlman ölkələrində SSRİ-nin əsas düşmənlərindən biri hesab olunurdu. O, bir çox ərəb dövlətlərinin anti-kommunist qərarlarında əsas rol oynayıb.
== Həyatı ==
[[File:Мухаммад-Камиль Шамиль и Мухаммад-Саид Шамиль.jpg|thumb|right|Səid (sağda) atası Məhəmməd Kamil ilə birlikdə Osmanlı təbliğat plakatında]]
Məhəmməd Səid Şamil 1901-ci ildə Məhəmməd Kamil və Nəsibə xanımın ailəsində anadan olub. [[Kaluqa]]da doğulan Məhəmməd Kamil (1863–1951) [[Osmanlı ordusu]]nun generalı, həmçinin [[Qafqaz müharibəsi]] dövründə Şimali Qafqazın Rusiyaya qarşı müqavimət hərəkatının liderlərindən biri olan [[Şeyx Şamil|İmam Şamil]]in ən kiçik oğlu idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gammer |first=Moshe |title=Шамиль: мусульманское сопротивление царизму, завоевание Чечни и Дагестана |publisher=Kron-Press |year=1998 |isbn=978-5-232-00702-7 |pages=393 |language=ru |trans-title=Shamil: Muslim resistance to Tsarism and the conquest of Chechnya and Dagestan}}&lt;/ref&gt; Nəsibə xanım isə mədinəli müəllim Məhəmməd Səid Əfəndinin qızı idi. Səidin Nasiyə (1899–1983) və Nəcabət (1916–1983) adlı iki bacısı var idi.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;&gt;{{Cite web |last=Donogo |first=Hadji-Murad |date=30 May 2009 |title=Мухаммад Саид Шамиль. Исторический портрет. Воспоминания. Публицистика. Очерки. |trans-title=Muhammad Said Shamil: A historical portrait. Memories, journalism, essays |url=http://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&amp;art=217 |access-date=10 June 2024 |website=Gazavat.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Şamil [[Osmanlı imperiyası]]nın paytaxtı İstanbulda anadan olub. O, uşaqlıq illərini Osmanlı imperiyasının ərəb torpaqlarında keçirib.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt; Təhsilinə başlamaq üçün yenidən bu şəhərə qayıdıb. Öz xatirələrinə görə, o, elitar [[Qalatasaray Liseyi]]ndə təhsil alıb, elə bu dövrdə digər Şimali Qafqaz mühacirləri ilə də tanış olub.{{sfn|Kumuk|2022|p=189}}

Şamil [[Birinci Dünya müharibəsi]] illərində Osmanlı ordusunda döyüşüb.&lt;ref name=&quot;Mamoulia&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mamoulia |first=Georges |date=2012 |title=Кавказская Конфедерация в официальных декларациях, тайной переписке и секретных документах движения &quot;Прометей&quot; |trans-title=The Caucasian Confederation in the official declarations, secret correspondence and secret documents of the Prometheist movement |url=https://www.academia.edu/10783897 |journal=Sociopolitical Thought |location=Moscow |pages=239–240 |via=Academia.edu}}&lt;/ref&gt;  O, 1916-cı ildə Yuozas Qabrisin &quot;Xalqlar İttifaqı&quot; (Union des Nationalités) tərəfindən təşkil olunmuş və [[Lozanna]]da keçirilən &quot;Rusiyanın Məzlum 26 Xalqının Konqresi&quot; adlandırılan toplantıda iştirak edib.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ieshke |first=G. |date=1937 |title=Порабощённые Россией народы на Лозаннском конгрессе 1916 года |url=https://www.jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/492105/edition/466456/content |journal=North Caucasia |volume=42/43 |pages=22}}&lt;/ref&gt;

Şamil doğma [[avar dili]] ilə yanaşı, [[Ərəb dili|ərəb]], [[İngilis dili|ingilis]], [[Fransız dili|fransız]], [[Rus dili|rus]] və [[Türk dili|türk]] dillərini də bilirdi.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt; O, digər bir dağıstanlı mühacir olan Məhməd Fazıl Paşanın qızı ilə evlənsə də, onlar tamamilə rəsmi bir münasibət saxlamış&lt;ref name=&quot;mur&quot;&gt;{{Cite journal |last=Murtazaliyev |first=A. M. |title=Представители рода Имама Шамиля за рубежом. Личности и судьбы |trans-title=Representatives of Imam Shamil's family abroad: personalities and destinies |url=https://ingnii.ru/wp-content/uploads/2016/12/sbornik_90let.pdf#page=116 |journal=Ingushetia in the Context of Scientific Problems and Prospects for Studying the Caucasus (To the 90th Anniversary of the Ingush Research Institute): Collection of Articles of the International Scientific Conference |language=ru |pages=117 |archive-date=14 May 2021 |access-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514001008/https://ingnii.ru/wp-content/uploads/2016/12/sbornik_90let.pdf#page=116 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; və heç vaxt övlad sahibi olmayıb.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

== Dağıstan üsyanı ==
[[File:Портрет Мухаммада-Саида Шамиля.jpg|left|thumb|Məhəmməd Səid Şamilin portreti, 1920-ci il]]
[[Fevral inqilabı|Fevral]] və [[Oktyabr inqilabı|Oktyabr]] inqilablarından sonra Rusiya inperiyası dağıldı. Nəticədə 11 may 1918-ci ildə Şimali Qafqazda [[Dağlılar Respublikası]] quruldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tchermoev |first=Abdulmajid |author-link=:en:Abdulmajid Tapa Tchermoev |date=30 September 2019 |title=Декларация об объявлении независимости Республики Союза объединенных горцев Кавказа и Дагестана (Горской Республики). 11 мая 1918 года |trans-title=Declaration of independence of the Republic of the Union of United Highlanders of the Caucasus and Dagestan (Mountainous Republic): 11 May 1918 |url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/94165-deklaratsiya-ob-obyavlenii-nezavisimosti-respubliki-soyuza-obedinennyh-gortsev-kav-locale-nil-kaza-i-dagestana-gorskoy-respubliki-11-maya-1918-goda |access-date=10 June 2024 |website=Russian Historical Society |language=ru}}&lt;/ref&gt; Sonradan yerini [[Şimali-Qafqaz əmirliyi]]nə verən bu bölgə, 1919-cu ildə [[Ağ ordu]],&lt;ref name=&quot;Charlotte&quot;&gt;{{cite book |last=Charlotte |first=Hille |title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus |url=https://books.google.com/books?id=yxFP6K8iZzQC |date=2010 |publisher=Brill |isbn=9789004179011 |page=56}}&lt;/ref&gt;  ardınca isə 1920-ci ildə [[Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası]] tərəfindən işğal olunaraq regionun müstəqilliyinə son qoyuldu. 11 may 1920-ci ildə bir qrup [[Antikommunizm|antikommunist]] Şimali Qafqaz siyasi xadimi [[Vedeno]] kəndində toplanıb, Məhəmməd Kamili öz üsyanlarının lideri seçdi. Məhəmməd Kamil xəstə olduğundan, öz adından liderlik etmək üçün o zaman 19 yaşında olan Səidi bölgəyə göndərdi.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt; Türk tarixçisi Cem Kumuk isə Məhəmməd Kamilin daha 31 il yaşadığını qeyd edib, onun xəstəliyi fikrinə etiraz edərək bu imtanın başqa səbəblərdən qaynaqlana biləcəyini irəli sürüb.{{sfn|Kumuk|2022|p=191}}

Səid Şamil Fransa qüvvələrinin himayəsi altında Qafqaza yola düşüb.&lt;ref name=&quot;Oreshin&quot;&gt;{{Cite journal |last=Oreshin |first=Sergey |date=2019 |title=Мусульманская теократическая монархия на северном Кавкахе в период Российской революции 1917 года и гражданской войны: идеи и попытки реализации |trans-title=An Islamic theocratic monarchy in the North Caucasus in the period of the 1917 Russian Revolution and the civil war: ideas and attempts at realisation |url=https://elibrary.ru/item.asp?id=41849310 |journal=Islamovedene |language=ru |volume=10 |issue=3 (41) |pages=81–92 |doi=10.21779/2077-8155-2019-10-3-81-92 |via=Science Index|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; 29 oktyabr 1920-ci ildə Dağıstana gəlib.{{sfn|Kumuk|2022|p=191}} Onun gəlişi üsyançıların ruh yüksəkliyini artırıb, həmçinin o, özü ilə üsyana kömək məqsədilə pul və tekstil məhsulları gətirib. Dövrün xatirələrinə görə, ondan üsyana rəhbərlik etmək istənildikdə, belə bir fəaliyyəti öhdəsinə götürmək üçün çox gənc olduğunu bildirərək etiraz edib. Lakin onun bu etirazına baxmayaraq, lider təyinatı qüvvədə qalıb və Gidatli kəndində imam [[Nəcməddin Qotsinski]] ilə görüş zamanı o, rəsmən başçı (imam) elan olunub.&lt;ref name=&quot;Oreshin&quot;/&gt; Şamilə öz ailəsinin doğma kəndi olan [[Gimri]] kəndindən 25 nəfərdən ibarət mühafizə dəstəsi verilib.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

Cem Kumuk qeyd edib ki, Şamilin üsyandakı rolunun əsas məqsədi yəqin ki, Müttəfiq Dövlətlərin və Osmanlı imperiyasındakı Şimali Qafqaz icmasının dəstəyini qazanmaq olub. O, həmçinin İmam Şamilin nəvəsi kimi üsyançılara böyük mənəvi dəstək verib.{{sfn|Kumuk|2022|p=191}} Lakin üsyanın rəsmi başçı (imam) statusuna sahib olmasına baxmayaraq, çox az real gücə malik olub.{{sfn|Kumuk|2022|p=192}} 

Üsyan müxtəlif dərəcəli uğurlarla davam edib. Təxminən 500 nəfərdən ibarət olan Şamil tərəfdarı qoşunlar zəif nizam-intizam ucbatından zəifləyib və nəticədə Qırmızı Ordunu məğlub edə bilməyib. Şamilin özü də üsyan zamanı yaralanıb və 1921-ci ilin martına qədər gizlənə bilib.&lt;ref name=&quot;Bachagayev&quot;&gt;{{Cite news |last=Bachagayev |first=Mairbek |date=9 March 2021 |title=Горская эмиграция в Европе. Кто эти люди? |trans-title=Highlander emigration in Europe: Who were these people? |url=https://www.kavkazr.com/a/31140105.html |access-date=10 June 2024 |work=[[:en:Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=ru}}&lt;/ref&gt; Bir müddət sonra isə Türkiyəyə qayıda bilib. O, orada hərbi hospitala yerləşdirilib. Səid növbəti iki ayı hospitalda müalicə olunaraq keçirib.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

Sovet liderləri [[Serqo Orconikidze]] və [[Najmudin Samurski]] 1921-ci ilin may ayının ortalarında [[Gümrü]] şəhərində Osmanlı generalı [[Kazım Qarabəkir]] Paşa ilə görüşüb və Qarabəkirdən Şamilin onlara təhvil verilməsini tələb edib. Qarabəkir Şamilin Müttəfiqlərin agenti olduğunu və yaxalanan kimi [[bolşeviklər]]ə təhvil veriləcəyini iddia edib. Əslində isə onun üsyandakı roluna görə Türkiyədə hər hansı bir məhkəmə təqibinə məruz qalıb-qalmadığı qeyri-müəyyəndir. Baxmayaraq ki, mövcud ola biləcək hər hansı bir məhkəmə işinin onun bibisi oğlu, idman xadimi [[Mehmet Şamil bəy]] tərəfindən qarşısının alınması ehtimalı yüksəkdir.{{sfn|Kumuk|2022|p=193}}

== Mühacirətdə ==
[[File:Ayaz Ishaki, Said Shamil and Usman Khoja.jpg|300px|thumb|[[Ayaz İshaki]], Səid Şamil və [[Osman Xocaoğlu]] (soldan sağa) [[Varşava]]da, 1938]]
İlk öncə [[Ankara]]ya gedən Şamil, daha sonra [[Samsun]]a yollanıb və burada böyük Şimali Qafqaz mühacir qrupları ilə görüşərək onları Qafqazdakı sovet hökumətini devirmək üçün birləşməyə çağırıb. Sovet kəşfiyyatının məlumatına görə, o, 1921-ci ilin avqustunda [[Qars]]da Qarabəkir Paşaya baş çəkib və orada altı gün qalıb. Bu müddət ərzində o, üsyan planlarını Qarabəkir Paşa ilə bölüşüb, lakin Qarabəkir Paşa bu planları vaxtsız hesab edərək rədd edib.{{sfn|Kumuk|2022|p=193–194}}

[[Kazım Qarabəkir |Kazım Qarabəkir Paşa]] [[Türk Milli Hərəkatı]] ilə Sovetlər arasındakı münasibətlərin pisləşməsinin qarşısını almaq məqsədilə Məhəmməd Səid Şamili [[Ərzurum]] şəhərinə göndərib. Ərzurumda iki ayı fəaliyyətsiz keçirən Şamil, üsyanına icazə verilməyəcəyi təqdirdə [[Antanta|Müttəfiqlər]]i dəstəkləyəcəyi ilə hədələyərək Kazım Qarabəkir Paşaya məktublar yazmağa başlayıb. Hədələrə boyun əymək əvəzinə, Kazım Qarabəkir Paşa onu həm Qafqaz mühacir dairələri, həm də [[Fransa]] siyasi mühiti ilə tanış olması üçün o zaman Parisdə olan [[Bəkir Sami Kunduh]] ilə əlaqələndirib.{{sfn|Kumuk|2022|p=193–194}}
[[Fayl:Мухаммад-Камиль Шамиль и Мухаммад-Саид Шамиль, 1917.jpg|250px|thumb|left|Məhəmməd Səid Şamil və atası Məhəmməd Kamil, 1917-ci il]]
Məhəmməd Səid Şamil 1922-ci ilin oktyabrına qədər Fransa hökumətindən maliyyə dəstəyi alıb. Planlaşdırdığı üsyanı reallaşdırmaq üçün konkret planlar təqdim edə bilməyib, sadəcə &quot;Şimali Qafqazın Müdafiəsi və Milli Birliyinin Lideri&quot; titulu ilə məktublar yazmaqla kifayətlənib. Bu səbəbdən həmin dəstək dayandırılıb. Lakin tezliklə o, [[İkinci Polşa Respublikası]]nın hökumətində yeni tərəfdaşlar tapıb və 1924-cü ilin sonlarında [[Polşa]]nın Türkiyədəki səfiri Roman Knoll ilə görüşüb. Knoll Məhəmməd Səid Şamilə onun rəhbərlik etdiyi &quot;Qafqazın Azadlığı Uğrunda İttifaq&quot; adlı qrupun təşkil olunmasında kömək edib. O, həmçinin [[Prometeizm]] hərəkatının mühüm simalarından biri olub. Məhəmməd Səid Şamilin bu dövrdə Polşa hökumətinə təqdim etdiyi məlumatların çoxu köhnəlmiş və sıradan xarakter daşıyıb, lakin o, bunları Polşanın hərbi attaşesi polkovnik Tadeuş Şetselə olduqca kritik əhəmiyyətli xəbərlər kimi çatdırıb. Xüsusilə diqqətçəkən bir məqam odur ki, Şamilin 21 aprel 1927-ci ildə Şetselə yazdığı məktubda Fransanın [[Suriya]] ərazisində Çərkəz Süvari Dəstəsinin yaradılması barədə məlumat verilib. Şamilin iddialarının əksinə olaraq, həmin dəstə hələ 1922-ci ildə qurulub və onunla heç bir əlaqəsi olmayıb.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;{{sfn|Kumuk|2022|p=193–195}}

Məhəmməd Səid Şamil mühacirətdə olduğu müddətdə də Sovet hökumətinin diqqətini çəkməyə davam edib. Əvvəllər Məhəmməd Səid Şamili Dağıstan üsyanının lideri elan edən Nəcməddin Qotsinskinin məhkəməsi zamanı [[NKVD]] onu Şamildən [[Çeçenlər|Çeçen]] aullarının (kəndlərinin) rəhbərlərinə ünvanlanıb, üsyan başlayacağı təqdirdə silah vəd edən bir məktub almaqda ittiham edib. Bu məktub Sovet arxivlərində mövcud olmadığından, böyük ehtimalla belə bir məktub iddiası birbaşa NKVD tərəfindən uydurulub.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

Məhəmməd Səid Şamil 18 noyabr 1925-ci ildə [[Praqa]]da Qafqaz Dağlıları Xalq Partiyasını qurub. O, partiyanın baş katibi vəzifəsini icra edib. [[Əhməd Tsalikov (yazıçı)|Əhməd Tsalikov]]un rəhbərlik etdiyi digər bir qrup — Qafqaz Dağlıları İttifaqı da bu partiyaya birləşib. 15 iyul 1926-cı ildə tərkibində Şamilin də yer aldığı ikinci bir qurum, yəni [[Qafqaz İstiqlal Komitəsi (1926–1935)|Qafqaz İstiqlal Komitəsi]] yaradılıb. Bu təşkilatların hər ikisində Məhəmməd Səid Şamilin Polşadakı Şimali Qafqaz mühacirlərinin şəksiz liderinə çevrilmək cəhdləri üstünlük təşkil edib və o, digər mühacirləri (o cümlədən [[Əhməd Tsalikov (yazıçı)|Əhməd Tsalikov]]u) Sovet agenti olmaqda günahlandırıb.{{sfn|Kumuk|2022|p=194–195}}

Məhəmməd Səid Şamil bu dövrdə jurnallarda bir neçə məqalə yazmağa davam edib. [[Əmin əl-Hüseyni]]nin rəhbərliyi ilə 1931-ci ilin dekabrında keçirilən Ümumdünya İslam Konqresinin ilk iclasında Səid Şamil konqresin üzvü seçilib və onun ən gənc üzvü olub. Bu statusda o, [[İslam dünyası]]nda [[antikommunizm]]i yaymaq üçün çalışıb və müsəlman dövlətlərinin hökumətlərini Sovet İttifaqına qarşı qərarlar qəbul etməyə sövq etməkdə mühüm rol oynayıb. O, həmçinin [[Səudiyyə Ərəbistanı]]nın diplomatik pasportuna sahib olub və məzlum müsəlmanlara kömək etmək missiyasını daşıyan Ümumdünya İslam Liqasının (Rabita) üzvü seçilib.{{sfn|Kumuk|2022|p=196}}

Məhəmməd Səid Şamil 1935-ci ildə qurulmuş Qafqaz Konfederasiyası Şurasında nümayəndə kimi fəaliyyət göstərib. [[İkinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində isə o, [[Varşava]]da yaşayıb.{{sfn|Kumuk|2022|p=206}}

== İkinci Dünya müharibəsi zamanı ==
[[File:1938 passport issued to Muhammad Said Shamil for Warsaw.jpg|thumb|Varşavada Məhəmməd Səid Şamilə verilən 1938-ci il pasportu.]]
Şamil Polşanın işğalı zamanı Varşavada olub və daha sonra [[Beyrut]]a qaçıb. [[Barbarossa əməliyyatı]]ndan sonra Şamil, o dövrdəki bir çox digər Şimali Qafqaz mühacirləri kimi, Şimali Qafqazın Sovet İttifaqından müstəqillik qazanacağı ümidini ifadə edib. [[Qafqaz döyüşü]] başlayanda isə [[Vermaxt|alman qüvvələri]] [[Dağıstan]] əhalisini öz tərəfinə çəkmək məqsədilə təbliğatdan və Şimali Qafqaz və Dağlı Qafqaz legionlarının mövcudluğundan istifadə etməyə çalışıb, lakin gözlənilməz müqavimətlə qarşılaşıb.&lt;ref name=&quot;Dallin&quot;&gt;{{Cite book |last=Dallin |first=Alexander |author-link=:en:Alexander Dallin |title=German Rule in Russia, 1941-1945: A Study of Occupation Policies |publisher=[[:en:Macmillan Publishers]] |year=1981 |isbn=0-86531-102-1 |edition=2nd, Revised |location=Boulder, Colorado |pages=135}}&lt;/ref&gt;

Bölgədəki dəstəyini artırmaq istəyən [[Üçüncü Reyx]] hökuməti, aralarında Səid Şamilin də olduğu təxminən 40 milli düşüncəli ziyalını bir araya gətirib və onların dəstəyini qazanmaq üçün &quot;Adlon&quot; otelində danışıqlar aparıb. Danışıqlar zamanı Səid Şamil Almaniyanın Dağıstanda müstəqil bir dövlət qurmaq niyyətinin olmadığını, əksinə, bölgəni ilhaq etməyi planlaşdırdığını öyrənib. Danışıqlar altı ay davam edib, daha sonra isə Şamil və Dağıstanın ilhaqına qarşı çıxan digər şəxslər [[Üçüncü Reyx]]i tərk edib.&lt;ref name=&quot;Dallin&quot;/&gt;{{sfn|Kumuk|2022|p=112}}

== Müharibədən sonrakı dövr ==
Müharibə başa çatdıqdan sonra Şamil dünya miqyasında İslam konfranslarında iştirak etməyə davam edərək Sovet İttifaqındakı [[İslam]]ın vəziyyəti barədə çıxışlar edib. [[Bəymirzə Hayit]] ilə birlikdə o, bu dövrdə Sovet hökuməti tərəfindən ölkənin müsəlman dünyasındakı &quot;bir nömrəli düşməni&quot; kimi tanınıb. Növbəti 20–25 il ərzində Şamil əsasən [[Yaxın Şərq]]də yaşayıb. O, həmçinin [[Rusiya]]da Yaşayan Xalqların Azadlığı uğrunda Amerika Komitəsinin fəaliyyətində də iştirak edib.{{sfn|Kumuk|2022|p=210–211}}

Türkiyədə Məhəmməd Səid Şamilin fəaliyyəti əsasən Şimali Qafqaz mədəniyyətinin qorunub saxlanmasına yönəlib. O, Dağlılar Respublikasının keçmiş baş naziri [[Pşemaxo Kotsev]] ilə birlikdə 1951-ci ildə Şimali Qafqazlıların Mədəniyyət və Qarşılıqlı Yardım Cəmiyyətini qurub. Sovetlərin [[Çeçenlərin və inquşların deportasiyası|çeçenlərin və inquşların]], [[Qaraçaylıların deportasiyası|qaraçaylılar]]ın, [[Krım tatarlarının deportasiyası|Krım tatarlarının]] və [[Axısqa türklərinin deportasiyası|Axısqa türklərinin]] deportasiya etmə siyasətinə diqqət çəkmək məqsədilə [[Ərəb Liqası]]nın 1953-cü il iclaslarında iştirak edib. Şamil 1975-ci ildə Şamil Təhsil və Mədəniyyət Fondunun təsisçilərindən biri olub.{{sfn|Kumuk|2022|p=210–211}}

== Vəfatı ==
[[Fayl:Могила Мухаммада Саид Шамиля.jpg|250px|thumb|right|Məhəmməd Səid Şamil və bacılarının [[Qaracaəhməd qəbiristanlığı]]ndakı məzarları]]
1981-ci ildə [[Həcc]] ziyarəti zamanı Məhəmməd Səid Şamil müvazinətini itirərək yıxılıb və beyin silkələnməsi keçirib. O, xəstəxanaya yerləşdirilib və öz xahişi ilə Türkiyəyə qayıdıb, lakin burada vəziyyəti pisləşməyə başlayıb. 21 mart 1981-ci ildə Heydərpaşa xəstəxanasında Səid Şamil vəfat edib. O, [[Qaracaəhməd qəbiristanlığı]]nın &quot;Qafqaz Mücahidi Şamil&quot; bölməsində ailəsinin və Cəmaləddin Qazıqumuxlunun yanında dəfn olunub. Səidin varisləri olmayıb,&lt;ref name=&quot;mur&quot;/&gt; ölümündən iki il sonra vəfat edən bacılarının da övladı yox idi.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

== Xatirəsi ==
Ölümündən sonra Məhəmməd Səid Şamilin geniş şəxsi kitabxanası Şamil Fonduna təhvil verilib.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

2003-cü ildə Məhəmməd Səid Şamilin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə dağıstanlı tədqiqatçılar [[Hacı-Murad Donoqo]] və Əhməd Murtazəliyev Səidin tərcümeyi-halını, müxtəlif məqalələrini, onun haqqında xatirələrini və s. əhatə edən materiallar toplusunu nəşr etdirib.&lt;ref name=&quot;Donogo&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* {{Cite journal |last=Kumuk |first=Cem |date=2022 |title=Said-Bek Shamil...hero or an adventurer? |url=https://www.historicalreporter.ru/upload/iblock/34a/34a17ac06945ad052e49352bc523ee13.pdf |journal=[[:ru:Istorichesky Vestnik]] |volume=39 |pages=188–217 |issn=2306-4978}}
* {{Cite web|lang=ru|url=http://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&amp;art=217|title=Саид Шамиль. Исторический портрет. Воспоминания. Публицистика. Очерки|author=[[:ru:Доного, Хаджи-Мурад Муэддинович|Доного Х. -М]]|website=www.gazavat.ru|date=2009-05-30|location=Махачкала|access-date=2022-06-12|ref=Доного Х. -М|year=2009}}
* {{Статья|ссылка=https://www.historicalreporter.ru/upload/iblock/46a/46a2715565ba4f52fd0e04a67f2dbb0d.pdf|ref=Кумук|автор={{comment|Кумук Дж.|Кумук, Джем}} = {{comment|Kumuk C.|Kumuk Cum}}|заглавие=Предпосылки и последствия трагедии: кровопролитие в Долине Драу 28 мая — 1 июня 1945 года = Predecessors &amp; consequences of a tragedy: May 28 – June 01, 1945 Drau massacre|год=2020|язык=en|издание=[[:ru:Исторический вестник]]|том=ХХХІV|страницы=96–135}}
* {{Статья|ссылка=https://www.historicalreporter.ru/upload/iblock/34a/34a17ac06945ad052e49352bc523ee13.pdf|ref=Кумук|автор={{comment|Кумук Дж.|Кумук, Джем}} = {{comment|Kumuk C.|Kumuk Cum}}|заглавие=Саид-Бек Шамиль... Герой или искатель приключений? = Said-Bek Shamil Hero or an Adventurer?|год=2022|язык=en|издание=[[:ru:Исторический вестник]]|том=ХХХІХ|страницы=|issn=2306-4978}}
* {{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/61852272/ŞEYH_ŞAMİLİN_TÜRKİYEDEKİ_SON_VARİSİ_MEHMET_SAİD_ŞAMİL|автор=Şamil Yildiz|заглавие=ŞEYH ŞAMİL&amp;#39;İN TÜRKİYE&amp;#39;DEKİ SON VARİSİ MEHMET SAİD ŞAMİL|издание=[[:ru:Academia.edu]]}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Cite web|lang=tr|url=https://ebedbizimdir.com/2021/11/18/seyh-samilin-son-varisi-mehmet-said-samil/|title=Ebed Bizimdir - Şeyh Şamil’in Son Varisi Mehmet Said Şamil|website=Ebed Bizimdir|date=2021-11-17|access-date=2022-06-13}}
* {{Cite web|lang=tr|url=https://kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/said-samil.html|title=MEHMED SAİD ŞAMİL|author=|website=kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|access-date=2022-06-13}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>h2rdmdzfs7x9ux42yftn3048xcrg84g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arxiv/2026 İyun</title>
    <ns>4</ns>
    <id>992640</id>
    <revision>
      <id>9015055</id>
      <parentid>8990763</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri]] müzakirəsi arxivə əlavə olundu</comment>
      <origin>9015055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="2iyup9cqhbh3l3xa8ua55svokvb4dea" xml:space="preserve">{{Arxiv}}

{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Adil Bağırov (iş adamı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlqar Eyyubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Awaaz India TV}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolonya Beynəlxalq Klubu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kimlik (jurnal)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arpaci günbəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Cenk Tunalı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri}}</text>
      <sha1>2iyup9cqhbh3l3xa8ua55svokvb4dea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015058</id>
      <parentid>9015055</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əhməd Şahidov]] müzakirəsi arxivə əlavə olundu</comment>
      <origin>9015058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="iiuxuckk44sjgkwnh3ogza9hb465y6i" xml:space="preserve">{{Arxiv}}

{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Adil Bağırov (iş adamı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlqar Eyyubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Awaaz India TV}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolonya Beynəlxalq Klubu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kimlik (jurnal)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arpaci günbəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Cenk Tunalı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əhməd Şahidov}}</text>
      <sha1>iiuxuckk44sjgkwnh3ogza9hb465y6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015060</id>
      <parentid>9015058</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikotals</username>
        <id>234003</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Böyükkişi Heydərli]] müzakirəsi arxivə əlavə olundu</comment>
      <origin>9015060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="nfcy4ndunorwg3lzh5i6p2p2obj1k0b" xml:space="preserve">{{Arxiv}}

{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Adil Bağırov (iş adamı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlqar Eyyubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Awaaz India TV}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolonya Beynəlxalq Klubu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kimlik (jurnal)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arpaci günbəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Cenk Tunalı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əhməd Şahidov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Böyükkişi Heydərli}}</text>
      <sha1>nfcy4ndunorwg3lzh5i6p2p2obj1k0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropa İttifaqının prezidentləri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>993024</id>
    <revision>
      <id>9015411</id>
      <parentid>9008936</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8936" sha1="dvw88dfemvg4zccvp3d4ocy62n82bx7" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;Spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;Rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;Prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;Sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş Komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:

* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkiləri nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı şurası tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]

Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa Şurasının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və şura daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan şuraya rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa Şurasına, həm də Avropa İttifaqı Şurasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>dvw88dfemvg4zccvp3d4ocy62n82bx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015413</id>
      <parentid>9015411</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8936" sha1="dbiarhl5feeqcbiuhhy9hzsm17wwjwp" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:

* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkiləri nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı şurası tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]

Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa Şurasının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və şura daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan şuraya rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa Şurasına, həm də Avropa İttifaqı Şurasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>dbiarhl5feeqcbiuhhy9hzsm17wwjwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015419</id>
      <parentid>9015413</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8929" sha1="4n5yyivyokcdcirml3cxpqgz54i8nbx" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:

* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkiləri nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı şurası tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]

Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və şura daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan şuraya rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa Şurasına, həm də Avropa İttifaqı Şurasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>4n5yyivyokcdcirml3cxpqgz54i8nbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015421</id>
      <parentid>9015419</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8929" sha1="2jpp36ri2jxqds88h51hesotew9v0pc" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkiləri nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı şurası tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa Şurasına, həm də Avropa İttifaqı Şurasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>2jpp36ri2jxqds88h51hesotew9v0pc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015423</id>
      <parentid>9015421</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8933" sha1="05ufai4xat6r3i0jxzz3fpkweog8z75" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa Şurasına, həm də Avropa İttifaqı Şurasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>05ufai4xat6r3i0jxzz3fpkweog8z75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015424</id>
      <parentid>9015423</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avropa İttifaqının Prezidenti */</comment>
      <origin>9015424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8939" sha1="jy2cxju0vwtj0n2h89gnbj7ndm2mkmq" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Avropa Şurasındakı müvafiq milli liderlər tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa İttifaqına, həm də Avropa İttifaqı Komissiyasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ Şurasına sədrlik edən müvafiq üzv dövlətin Avropa Şurasındakı nümayəndəsi Avropa Şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa Şurasının Prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>jy2cxju0vwtj0n2h89gnbj7ndm2mkmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015425</id>
      <parentid>9015424</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8831" sha1="013ly9a1kzhkh3rbk1gxuhp6qgf2lwy" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Aİ-nın müvafiq milli liderləri tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa İttifaqına, həm də Avropa İttifaqı Komissiyasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ  şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa İttifaqı prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Şurası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 January, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>013ly9a1kzhkh3rbk1gxuhp6qgf2lwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015426</id>
      <parentid>9015425</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8834" sha1="big2kodser6ccqftb844saokq3p1296" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Aİ-nın müvafiq milli liderləri tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa İttifaqına, həm də Avropa İttifaqı Komissiyasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ  şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa İttifaqı prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Komissiyası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 Yanvar, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>big2kodser6ccqftb844saokq3p1296</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015429</id>
      <parentid>9015426</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8878" sha1="mqny7lvkj0f8cqq0vz1pv0mhhg7xll1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Aİ-nın müvafiq milli liderləri tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa İttifaqına, həm də Avropa İttifaqı Komissiyasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ  şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa İttifaqı prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Komissiyası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 Yanvar, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>mqny7lvkj0f8cqq0vz1pv0mhhg7xll1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015431</id>
      <parentid>9015429</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8864" sha1="quk42gn6pfxsfsboatpvrz7v0xwqzgv" xml:space="preserve">[[File:EU Presidents family photo 2024.jpg|thumb|Brüsseldə görüşən üç sədr (dekabr 2024): [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa İttifaqının sədri]] Antoniu Koşta, Avropa Parlamentinin sədri [[Roberta Metsola]] və Avropa Komissiyasının sədri [[Ursula fon der Leyen]].]]
'''Avropa İttifaqının prezidentləri''' — Avropa İttifaqı təskilatının prezidentlərinə [[Avropa İttifaqı|Aİ]]-nın üç ayrı institutunun rəhbərləri daxildir:

* [[Avropa İttifaqının Prezidenti|Avropa Şurasının Prezidenti]] Antoniu Koşta — 1 dekabr 2024-cü ildən
* Avropa Komissiyasının Prezidenti [[Ursula fon der Leyen]] — 1 dekabr 2019-cu ildən.
* Avropa Parlamentinin Prezidenti [[Roberta Metsola]] — 11 yanvar 2022-ci ildən.

Onlarla yanaşı, hər ölkədən bir nəfər olmaqla 27 milli nazirdən ibarət olan [[Avropa İttifaqı Şurası]] (həmçinin Nazirlər Şurası və ya sadəcə Şura) fəaliyyət göstərir.

Sədrlik konkret bir şəxs tərəfindən deyil, bir ölkə tərəfindən həyata keçirilir. İclaslara sədrliyi (müzakirə olunan mövzudan və ya Şuranın &quot;konfiqurasiyasından&quot; asılı olaraq) həmin ölkənin naziri edir.  İclaslara adətən Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot;&gt;{{cite web|title=EU Presidents – who does what? - European Union – European Commission|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/presidents_en|website=European Union|access-date=14 November 2017|language=en|date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;

Protokola əsasən, müqavilələrdə ilk sırada [[Avropa İttifaqının Prezidenti]] birinci gəlir.&lt;ref&gt;[http://publications.europa.eu/code/en/en-390500.htm 9.5. Administrative structure of the European Union: official titles and listing order], European Commission&lt;/ref&gt; Bununla belə, beynəlxalq səviyyədə Avropa İttifaqının əsas təmsilçisi [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]] hesab olunur,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/cg00014.en07.pdf Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community], Article 9 B&lt;/ref&gt; lakin Aİ-nın icraedici orqanının rəhbəri qismində [[Avropa Parlamentinin prezidenti]] də (sədri) [[G7]] və digər beynəlxalq sammitlərdə iştirak edir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Mediada ==
[[Kütləvi informasiya vasitələri|Kütləvi İnformasiya vasitələri]]ndə bu vəzifələrin hər biri &quot;Avropa prezidenti&quot; kimi təsvir edilsə də, onlardan heç biri [[Prezident respublikası|Prezident üsul-idarəsinin]] rəhbərinin (həm dövlət, həm də hökumət başçısı olan şəxsin) analoqu deyil. Bu qurumların hər birinin öz rəhbəri olduğu üçün, onların müvafiq rolları arasında daha aydın fərq yaratmağa imkan verəcək vəzifə adlarının — məsələn, Avropa Parlamentinin &quot;spikeri&quot;, Avropa Mərkəzi Bankının &quot;rəhbəri&quot;, Avropa İttifaqı Şurasının &quot;prezidenti&quot;, Avropa İttifaqının &quot;sədri&quot; və Avropa Komissiyasının &quot;Baş komissarı&quot; kimi adların — istifadə olunması ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür.&lt;ref&gt;'The European Union: How Does it Work?' (3rd ed) Elizabeth Bomberg, John Peterson and Richard Corbett (2012, Oxford University Press) {{ISBN|978-0-19-957080-5}} and {{ISBN|0-19-957080-9}}&lt;/ref&gt;

Komissiya sədrinin ən böyük nüfuza malik olduğu dövrdə — 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərdə — media bəzən onu &quot;İttifaqın Baş naziri&quot; adlandırırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune |date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 17 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossant|first=John|title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition)|work=Business Week |date=27 September 1999|url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010406003725/http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm|url-status=dead|archive-date=6 April 2001|access-date=17 June 2007}}&lt;/ref&gt; Prezident termininin bu mənada işlədilməsi Avropada qeyri-adi hal deyil.

== Seçkiləri ==
Hər qurumun rəhbəri bir qədər fərqli üsulla seçilir:
* Avropa Parlamentinin sədri Avropa Parlamenti üzvləri arasından 2,5 illik və müddəti uzadıla bilən səlahiyyət müddətinə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;
* Avropa Komissiyasının prezidenti son Avropa Parlament seçkilərini nəzərə alınmaqla Avropa İttifaqı prezidenti tərəfindən rəsmi olaraq təklif edilir və daha sonra Avropa Parlamenti tərəfindən 5 illik, yenilənə bilən müddətə seçilir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Rolu ==
[[File:Political System of the European Union.svg|thumb|400px|Avropa İttifaqının siyasi sisteminin, onun üç prezidentini əks etdirən diaqram.]]
Avropa İttifaqının adi qanunvericilik proseduruna əsasən, Komissiya qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürür, Avropa Parlamenti və Avropa İttifaqı Şurası isə düzəlişlər və hüquqi aktın qəbul edilməsi barədə birgə qərarlar qəbul edir. Bu orqanların hər birinin prezidenti, ümumiyyətlə, onun işinin təşkili və fəaliyyətinə ümumi rəhbərliyi təmin etməlidir.

=== Avropa İttifaqının Prezidenti ===
{{Main|Avropa İttifaqının Prezidenti}}
Avropa İttifaqının prezidenti Aİ-nın beynəlxalq və diplomatik baxımdan əsas nümayəndəsi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Ondan Aİ-nın ümumi siyasi istiqamətini müəyyən etmək və İttifaq daxilində kompromis və konsensusun təşviqi üçün çalışan Aİ-na rəhbərlik etmək tələb olunur. Prezident Aİ-nın müvafiq milli liderləri tərəfindən təyin olunur.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

[[Lissabon müqaviləsi|Lissabon Müqaviləsi]]ndən əvvəl hər bir üzv dövlət öz növbəsində həm Avropa İttifaqına, həm də Avropa İttifaqı Komissiyasına sədrlik vəzifələrini öz üzərinə götürürdü və Aİ  şurasının iclaslarına sədrlik edirdi. Lissabon Müqaviləsindən əvvəl &quot;Avropa İttifaqı prezidenti&quot; titul və vəzifəsi və ya hər hansı analoji vəzifə mövcud deyildi.

=== Avropa Komissiyasının Prezidenti ===
{{Main|Avropa Komissiyasının Prezidenti}}
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyinin komissiyasına, icra hakimiyyətinə və kabinetinə rəhbərlik edir və buna görə də Aİ daxilində ən güclü vəzifə hesab olunur. Prezident, bu qurumun bir hissəsi olaraq, Avropa qanunvericiliyinin siyasi istiqaməti, logistikası və tətbiqi üçün məsuliyyət daşıyır və həm Avropa Parlamenti, həm də Avropa Birliyi Komissiyası qarşısında hesabat verir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

Prezidentə [[Portfel (maliyyə)|portfelləri]] Avropa Komissarları arasında bölüşdürmək hüququ verilir, onları vəzifədən azad etmək və vəzifələrini yenidən bölüşdürmək, eləcə də Komissiyanın inzibati heyətinə rəhbərlik etmək hüququ verilir.

=== Avropa Parlamentinin prezidenti ===
{{Main|Avropa Parlamentinin prezidenti}}
Avropa Parlamentinin prezidenti lazımi parlament proseduruna əməl olunmasını təmin edir və Parlamenti həm hüquqi, həm də diplomatik münasibətlərdə təmsil etməkdən məsuldur. Prezident həmçinin Aİ büdcəsinə yekun razılıq verməlidir.&lt;ref name=&quot;EUROPA-EU Presidents&quot; /&gt;

== Qallereyası ==
{{center|{{Gallery
|title=Avropa İttifaqının əsas liderləri {{flag|Avropa İttifaqı}}
|height=170
|align=center
|File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''Antonio Kosta'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
(1 dekabr, 2024-cü ildən)&lt;br /&gt;
|File:Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]&lt;br /&gt;(1 Dekabr, 2019-cu ildən)
|File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|&lt;big&gt;'''[[Roberta Metsola]]'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;[[Avropa Parlamentinin prezidenti]]&lt;br /&gt;(11 Yanvar, 2022-ci ildən)}}}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://europa.eu/about-eu/basic-information/eu-presidents/index_en.htm EU website – European Union Presidents]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>quk42gn6pfxsfsboatpvrz7v0xwqzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropa Komissiyasının Prezidenti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>993026</id>
    <revision>
      <id>9015311</id>
      <parentid>9005428</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38689" sha1="30ai1bwb0hg9l6y0bqi6j9a0bfq3jzi" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası Ursula fon der Leyeninin namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir. O, həmçinin 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] ilə Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Görüşlər ==
Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqı haqqında müqavilənin 17-ci maddəsi prezidentin və komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, bu halda ixtisaslı çoxluq &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>30ai1bwb0hg9l6y0bqi6j9a0bfq3jzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015314</id>
      <parentid>9015311</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38714" sha1="mwsiou8cnc2fji40h9hrwy7nkbdka31" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir. O, həmçinin 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] ilə Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Görüşlər ==
Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqı haqqında müqavilənin 17-ci maddəsi prezidentin və komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, bu halda ixtisaslı çoxluq &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>mwsiou8cnc2fji40h9hrwy7nkbdka31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015320</id>
      <parentid>9015314</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9015320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38703" sha1="snvnb09kejgy6zhhr4bejioyefmosdt" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] ilə Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Görüşlər ==
Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqı haqqında müqavilənin 17-ci maddəsi prezidentin və komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, bu halda ixtisaslı çoxluq &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>snvnb09kejgy6zhhr4bejioyefmosdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015325</id>
      <parentid>9015320</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parlament nəzarəti */</comment>
      <origin>9015325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38720" sha1="8pk8pr1ph45o1tcdrddcff6y3mlprdw" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Görüşlər ==
Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqı haqqında müqavilənin 17-ci maddəsi prezidentin və komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, bu halda ixtisaslı çoxluq &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>8pk8pr1ph45o1tcdrddcff6y3mlprdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015331</id>
      <parentid>9015325</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Görüşlər */</comment>
      <origin>9015331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39006" sha1="s2jms2l5089grfdjkb00o33pasov31h" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Sədr vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>s2jms2l5089grfdjkb00o33pasov31h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015333</id>
      <parentid>9015331</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təyinatı */</comment>
      <origin>9015333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39010" sha1="c047njv8bu8e9bdm94a80gz95p142ff" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da veto qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezudent Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>c047njv8bu8e9bdm94a80gz95p142ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015336</id>
      <parentid>9015333</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təyinatı */</comment>
      <origin>9015336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39019" sha1="puv8fh3a3i7vjt087ypt6sh8lg3hso1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Şurada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə baş verib.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Şura daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>puv8fh3a3i7vjt087ypt6sh8lg3hso1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015337</id>
      <parentid>9015336</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəffaflığı */</comment>
      <origin>9015337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39021" sha1="s9z1svntl63f2o30u4ktprxx7bblm8e" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Şura tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələrini nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>s9z1svntl63f2o30u4ktprxx7bblm8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015339</id>
      <parentid>9015337</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Meyarları */</comment>
      <origin>9015339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39023" sha1="93c22aynldgww9ajsye2v1xsai15fai" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Prezident Barroko etiraf etdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

Lissabon Müqaviləsinə əsasən, Avropa Şurası Avropa Parlamentinə keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Şura tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>93c22aynldgww9ajsye2v1xsai15fai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015342</id>
      <parentid>9015339</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Seçkiləri */</comment>
      <origin>9015342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39030" sha1="oojrq4jd47ysy5yre92i4c2pckdc56v" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>oojrq4jd47ysy5yre92i4c2pckdc56v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015344</id>
      <parentid>9015342</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prezidentlərin siyahısı */</comment>
      <origin>9015344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39267" sha1="b153dzx2l0bf3gvlllv3g5v387u4eud" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|From left to right: Presidents [[José Manuel Barroso|Barroso]], [[Romano Prodi|Prodi]], [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]], [[Jean-Claude Juncker|Juncker]] and [[Jacques Santer|Santer]] in 2024]]
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>b153dzx2l0bf3gvlllv3g5v387u4eud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015346</id>
      <parentid>9015344</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prezidentlərin siyahısı */</comment>
      <origin>9015346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39030" sha1="oojrq4jd47ysy5yre92i4c2pckdc56v" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər Maastrixt Müqaviləsi çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt; 

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>oojrq4jd47ysy5yre92i4c2pckdc56v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015350</id>
      <parentid>9015346</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Səlahiyyət müddəti */</comment>
      <origin>9015350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39028" sha1="qyf25o74kadnmw56cnepquh86elpu7b" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa Birliyində ən güclü vəzifədir, Komissiyaya nəzarət edir və Komissiya Birlik qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident komissiyaya rəhbərlik edir və bütövlükdə İttifaqı istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə həmçinin Komissiyanın maraqlarını həm İttifaq daxilində, həm də xaricdə təmsil etmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>qyf25o74kadnmw56cnepquh86elpu7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015357</id>
      <parentid>9015350</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vəzifə və səlahiyyətləri */</comment>
      <origin>9015357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38994" sha1="kpogfa862rt3kz67z9us74sbbi5drt4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. Məsələn, o, Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>kpogfa862rt3kz67z9us74sbbi5drt4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015359</id>
      <parentid>9015357</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vəzifə və səlahiyyətləri */</comment>
      <origin>9015359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38967" sha1="l3tfkvemoayhufa7np4w7ux1kxmuv24" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bolər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Prezidentin vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>l3tfkvemoayhufa7np4w7ux1kxmuv24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015364</id>
      <parentid>9015359</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vəzifə və səlahiyyətləri */</comment>
      <origin>9015364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38990" sha1="7x033g6yt5r5bpkr6wsbcn49865rksn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti Brüsseldəki Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. Birincisi, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir, ikincisi isə iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırıb.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>7x033g6yt5r5bpkr6wsbcn49865rksn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015373</id>
      <parentid>9015364</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vəzifə və səlahiyyətləri */</comment>
      <origin>9015373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38984" sha1="9bjdzyx4t1v36gbdkyw0mn046f4sqob" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilə kimi tanınan sənəd — əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>9bjdzyx4t1v36gbdkyw0mn046f4sqob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015374</id>
      <parentid>9015373</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prezidentlərin siyahısı */</comment>
      <origin>9015374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38980" sha1="6ebzzht4s75gde4qrpt5tsm5kw84ziq" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilə kimi tanınan sənəd əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>6ebzzht4s75gde4qrpt5tsm5kw84ziq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015378</id>
      <parentid>9015374</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9015378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39014" sha1="6jj4ej6jqxj4bjv07q1j92asd341av4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilə kimi tanınan sənəd əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]</text>
      <sha1>6jj4ej6jqxj4bjv07q1j92asd341av4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015379</id>
      <parentid>9015378</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39014" sha1="jucnofpothooe3b4dpte62bye8m191i" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilə kimi tanınan sənəd əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|[[1994 European Parliament election|1994]]
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>jucnofpothooe3b4dpte62bye8m191i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015382</id>
      <parentid>9015379</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prezidentlərin siyahısı */</comment>
      <origin>9015382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38976" sha1="oajtiset7r0okqq0offus2ep2oaxre3" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilə kimi tanınan sənəd əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1994
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>oajtiset7r0okqq0offus2ep2oaxre3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015405</id>
      <parentid>9015382</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38962" sha1="h1fxcqbh6vfudl5tlcatafmr21laays" xml:space="preserve">{{Dövlət vəzifəsi
|portret               = Official Portrait of Ursula von der Leyen.jpg
|təyin edilib          = 1 dekabr 2019-cu ildən
|səlahiyyət müddəti    = 5 ildən bir təkrarlana bilər
|rəsmi saytı           = {{URL|https://commission.europa.eu/about/organisation/president_en|ec.europa.eu}}
}}
'''Avropa Komissiyasının Prezidenti''' — həmçinin Komissarlar Kollegiyasının prezidenti kimi də tanınır, [[Avropa İttifaqı|Avropa İttifaqının]] (Aİ) icra hakimiyyəti orqanı olan Avropa Komissiyasının rəhbəri. Komissiyanın prezidenti Kollegiya adlanan komissarlar kabinetinə rəhbərlik edir. Prezidentə lazım olduqda komissarlar arasında [[Portfel (maliyyə)|maliyyə portfeli]]ni bölüşdürmək, onları yenidən təyin etmək və ya vəzifədən azad etmək səlahiyyəti verilir. Kollegiya komissiyanın dövlət qulluğuna rəhbərlik edir, siyasət gündəliyini müəyyən edir və hazırladığı qanunvericilik təkliflərini müəyyən edir. Komissiya Aİ qanunlarına çevriləcək qanun layihələrini təklif edə və hazırlaya bilən yeganə qurumdur. 

Avropa Komissiyasının sədri həmçinin, İttifaqın Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birlikdə beynəlxalq səviyyədə Aİ-nı təmsil edir.

Bu vəzifə 1958-ci ildə təsis edilib. Hər yeni sədr [[Avropa İttifaqı Şurası|Avropa İttifaqı şurası]] tərəfindən irəli sürülür və Avropa Parlamenti tərəfindən beşillik müddətə seçilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia Britannica  | title=European Commission |url=https://www.britannica.com/topic/European-Commission |first=Clifford A. |last=Jones | date=9 November 2023 |quote=The procedure is that the governments of the member states jointly select a commission president, who is then approved by Parliament.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.citizensinformation.ie/en/government_in_ireland/european_government/eu_institutions/european_commission.html |title=European Commission |website=citizensinformation.ie |date=21 June 2022 |publisher=Government of Ireland |quote=&quot;The Parliament must also approve the President of the European Commission&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSOLIDATED VERSION OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION  |url= https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:2bf140bf-a3f8-4ab2-b506-fd71826e6da6.0023.02/DOC_1&amp;format=PDF   |quote=Article 17 (7). Taking into account the elections to the European Parliament and after having held the appropriate consultations, the European Council, acting by a qualified majority, shall propose to the European Parliament a candidate for President of the Commission. This candidate shall be elected by the European Parliament by a majority of its component members. If he does not obtain the required majority, the European Council, acting by a qualified majority, shall within one month propose a new candidate who shall be elected by the European Parliament following the same procedure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kotanidis |first1=Silvia |publisher=European Parliamentary Research Service |title=Role and election of the President of the European Commission |url=https://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-637983-Role-election-EC-President-update-2019-FINAL.pdf |access-date=29 September 2022 |quote=The Treaty of Lisbon strengthened the role of Parliament further. Whilst previously, the nomination of a presidential candidate was merely 'approved' by Parliament (Article 214(2) TEC), Parliament now elects the candidate (Article 17(7) TEU), which places particular emphasis on the political linkage between Parliament and Commission.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election of the European Commission President |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/election-european-commission-president/ |website=www.consilium.europa.eu |access-date=29 September 2022 |language=en |quote=&quot;European Council proposes a candidate [...], European Parliament elects [...], a new Commission President is elected.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Klemperer |first1=David |title=EU institutions: how are the top jobs allocated? |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/eu-top-office-holders-appointment |website=www.instituteforgovernment.org.uk |date=23 May 2019 |access-date=29 September 2022 |publisher=Institute for Government |quote=According to the 2009 Lisbon Treaty, the Council, acting by qualified majority vote, proposes a candidate for European Commission President to the European Parliament. The candidate is either elected by the European Parliament, or, if they fail to obtain an absolute majority, rejected, in which case the process is repeated until a candidate is elected by the Parliament.}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, Komissiya sədri [[Avropa Parlamenti]]nə İttifaqın vəziyyəti ilə bağlı illik müraciət edir.

2019-cu ilin iyulunda Avropa İttifaqı şurası [[Ursula fon der Leyen|Ursula fon der Leyenin]]in namizədliyini irəli sürdü və iyulun 16-da Jan-Klod Yunkerin əvəzinə Avropa Parlamenti onu Avropa Komissiyasının 13-cü sədri seçdi.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/ Von der Leyen tapped to run European Commission]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-49010801 Von der Leyen elected EU Commission head after MEPs vote]&lt;/ref&gt; 

Ursula Fon der Lyayen Avropa Parlamentinin onun təklif etdiyi Komissiya Kollegiyasının təsdiqləməsindən sonra 1 dekabr 2019-cu ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/european-parliament-confirms-von-der-leyen-commission/ Von der Leyen’s in — now the hard work begins]&lt;/ref&gt; və 18 iyul 2024-cü ildə yenidən seçilib.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/eu-parliament-decide-second-term-commission-chief-von-der-leyen-2024-07-18/ EU Commission boss von der Leyen elected for second term]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahı (&quot;Berlaymont&quot; binası)]]
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028459-0019, Robert-Schuman-Preis, Verleihung an Walter Hallstein.jpg|thumb|Komissiyanın ilk sədri Valter Hallşteyn]]
[[File:EC Presidents 2024.jpg|thumb|Soldan sağa: Prezidentlər Barroso, Prodi, [[Ursula fon der Leyen|Ursula Fon der Leyen]], Yunker və Santer 2024-cü il]]
Hazırkı Komissiya 1957-ci ildə Roma Müqaviləsi ilə təsis edilmişdir və 1967-ci ildə Ali Hakimiyyət Orqanını və [[Avropa Atom Enerjisi Birliyi|Avratom]] Komissiyasını əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html &quot;European Commission&quot;.]&lt;/ref&gt; Komissiyanın ilk prezidenti Avropa hüququnu möhkəmləndirməyə və milli qanunvericiliyə təsir göstərməyə başlayan Valter Hallşteyn idi. Əvvəlcə hökumətlər onun administrasiyasının fəaliyyətinə az diqqət yetirirdilər. Lakin [[Avropa Ədalət Məhkəməsi|Avropa Məhkəməsi]]nin dəstəyi ilə komissiya daha ciddi qəbul edilməyə başladı.{{sfn|Eppink|2007|pp=221–222}}

== Parlament nəzarəti ==
Tarixən Şura Komissiyanın prezidentini və bütün qurumu Parlamentin rəyi olmadan yekdilliklə təyin edirdi. Lakin 1993-cü ildə [[Avropa İttifaqının müqavilələri]] imzalandıqdan sonra, Avropa İttifaqı vətəndaşları tərəfindən birbaşa seçilən qurum olan Avropa Parlamenti&lt;ref&gt;[https://www.cvce.eu/obj/european_parliament-en-ad6a0d57-08ef-427d-a715-f6e3bfaf775a.html European Parliament]&lt;/ref&gt; prezidentin təyinatı ilə bağlı məsləhətləşmək və bütövlükdə komissiyaya [[Veto|veto]] qoymaq hüququ qazandı. Parlament məsləhətləşmə hüququnu prezidentə qarşı veto hüququ kimi şərh etmək qərarına gəldi və Şura bunu istəmədən də olsa qəbul etdi.{{sfn|Hix|2008|pp=37–38}} Bu veto hüququ [[Amsterdam müqaviləsi]] ilə rəsmiləşdirilmişdi. [[Nitsa sazişi]] Şuranın səsvermə qaydasını yekdillik prinsipindən sadəcə ixtisaslaşmış çoxluq tələb edən sistemə dəyişdi.

== Təyinatı ==
[[Avropa İttifaqının müqavilələri]]nın 17-ci maddəsi prezidentin və onun komandasının təyin edilməsi prosedurunu müəyyən edir.&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF CONSOLIDATED VERSION
OF THE TREATY ON EUROPEAN UNION ]&lt;/ref&gt;

Avropa Şurası Prezident vəzifəsinə namizəd barədə gücləndirilmiş ixtisaslı səs çoxluğu ilə və Avropa Parlamentinə son seçkilərin nəticələrini nəzərə almaqla qərar qəbul edir.&lt;ref name=article-17&gt;Article 17 of the [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF Treaty on European Union (Lisbon amended)], (PDF) Eur-Lex&lt;/ref&gt; Avropa Şurası, son Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələrini nəzərə almaqla, Prezident vəzifəsinə güclü, ixtisaslaşmış kadr seçir.&lt;ref name=article-17/&gt;

Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilənin 238-ci maddəsinə uyğun olaraq, &quot;gücləndirilmiş ixtisaslı çoxluq&quot; təşkil edilir, çünki Avropa İttifaqı Şurası Avropa Komissiyasından və ya Birliyin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsindən gəlməyən bir təklifə səs verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|title=The role of the European Council in nominations and appointments|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|title=Qualified majority|website=European Counil|access-date=4 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E238 Article 238 of the Treaty on the Functioning of the European Union]&lt;/ref&gt;

Təklif daha sonra Parlamentə təqdim olunur və Parlament ya təyinatı təsdiqləməli, ya da [[Veto|veto]] qoymalıdır. Əgər namizədlik Avropa Parlamenti üzvlərinin mütləq əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənərsə, o, təsdiqlənmiş hesab olunur. Bundan sonra, Prezident Şura ilə birlikdə öz komandasını nəzərdən keçirmək üçün Parlamentə təqdim edir. Parlament adətən hər bir namizədin gələcək məsuliyyət sahələrinə uyğun olaraq müvafiq parlament komitəsi tərəfindən keçirilən açıq dinləmələrdə iştirak etməsini tələb edir. Parlament daha sonra Komissiyanı bütövlükdə səsə qoyur və təsdiqlənərsə təyin edir.&lt;ref name=article-17/&gt;

== Şəffaflığı ==
Komissiyada ixtisaslı çoxluq daha çox namizədin irəli sürülməsinə səbəb olub, Parlamentin iştirakı və Aİ-na [[Ümumi bazar|Ümumi bazarın]] yaradılmasından onun islahatına doğru siyasət istiqamətinin dəyişməsi səbəbindən daha çox siyasiləşmə olur.{{sfn|Hix|2008|p=157}} Lakin buna baxmayaraq, Komissiya daxilində seçim əsasən bağlı qapılar arxasında qalır. 

=== Meyarları ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 1em 0.5em; clear:right&quot;
|+ Üzv dövlətlər üzrə prezidentlərin sayı
! Ölkə
! colspan=&quot;2&quot; | Prezident
|-
| {{flagu|Luxembourg}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 60px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 3
|-
| {{flagu|France}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Germany}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Italy}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 40px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 2
|-
| {{flagu|Belgium}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Netherlands}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Portugal}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|United Kingdom}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|-
| {{flagu|Spain}} || style=&quot;border-right: none&quot; | &lt;div style=&quot;width: 20px; height: 4px; background: #555555;&quot;&gt;&lt;/div&gt; || style=&quot;border-left: none&quot; | 1
|}
Çox vaxt Komissiya tərəfindən seçilən namizəd milli səviyyədə tanınmış siyasi xadim olur, lakin bu, məcburi tələb deyil. Prezidenti seçərkən ən son parlament seçkilərinin nəticələri nəzərə alınır (məsələn, Avropanın ən böyük siyasi partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2019/05/30/the-race-for-the-eus-big-jobs-gets-under-way |title=The race for the EU's big jobs gets under way |newspaper=[[The Economist]] |date=30 May 2019 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

Şuranın seçiminə təsir edən digər meyarlara namizənin təmsil etdiyi Avropa regionu (məsələn, 2004-cü ildə Cənubi Avropaya üstünlük verilmişdi), siyasi çəkisi (o, nüfuzlu olmalı, lakin digər üzvləri kölgədə qoymamalıdır), dil bilikləri və inteqrasiya səviyyəsi (xüsusilə, namizənin ölkəsinin həm Avrozonanın, həm də Şengen zonasının üzvü olub-olmaması) daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stuart |first=Paul |title=Portugal's Prime Minister Barroso nominated as European Commission president |publisher=World Socialist Web Site |date=21 July 2004 |url=http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606130922/http://www.wsws.org/articles/2004/jul2004/port-j21.shtml|archive-date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=José Manuel Durão Barroso: The New Commission President |publisher=Grayling |year=2004 |url=http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |access-date=1 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929043354/http://www.graylingbrussels.com/Vote4CommissionPresident/index.php?page=barossoprofile |archive-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Seçkiləri ===
2008-ci ilin fevralında Portuqaliya prezidenti Barroko etiraf etmişdi ki, nəzəri cəhətdən Prezident hökumət başçıları ilə eyni [[Legitimlik|legitimliy]]ə malik olsa da, praktikada vəziyyət belə deyil.&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57427/barroso-admits-legitimacy-problem-for-commission-president-post/ Barroso admits legitimacy problem for commission president post]&lt;/ref&gt; 

[[Lissabon müqaviləsi]]nə əsasən, Avropa Komissiyası Avropa Parlamentində keçirilmiş son seçkilərin nəticələrini nəzərə almalıdır. Bundan əlavə, Parlament Komissiya tərəfindən irəli sürülmüş namizədi sadəcə təsdiqləmir, əslində onu seçir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080227034911/http://www.epin.org/pdf/comment_Hughes2_june03.pdf &quot;Nearing Compromise as Convention goes into Final Week?&quot;]&lt;/ref&gt;

Avropa siyasi partiyalarının qarşıdan gələn seçkilərdə namizədlər irəli sürə bilmələri üçün&lt;ref&gt;[https://euobserver.com/57988/european-politics-to-get-more-political/ European politics to get more political]&lt;/ref&gt; onların gücləndirilməsi tələb olunurdu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209210103/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_palmer/2007/01/good_rather_than_bad_not_b_ig.html &quot;Size shouldn't matter&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609002711/http://www.federalunion.org.uk/europe/democracyleadership.shtml &quot;Leadership of the EU&quot;. Federal Union.]&lt;/ref&gt;

=== Namizədlər ===
Aparıcı namizəd (almanca: Spitzenkandidat) prosesi, Komissiya sədrinin seçimini Avropa Parlamenti seçkilərinin nəticələri ilə əlaqələndirmək üsuludur və hər bir əsas Avropa Siyasi Partiyası (Avropa Parlamentinin siyasi qrupları ilə qarışdırılmamalıdır) Parlament seçkilərindən əvvəl Komissiya sədri vəzifəsinə namizədini irəli sürməlidir. Ən böyük partiyanın (və ya əksəriyyət koalisiyasının dəstəyini qazana bilən partiyanın) Spitzenkandidatı Komissiya sədrliyini öz üzərinə götürmək mandatına malik olur. Bu proses ilk dəfə 2014-cü ildə həyata keçirilmiş və onun legitimliyi Avropa Şurasının bəzi üzvləri tərəfindən mübahisələndirilmişdir.

== Səlahiyyət müddəti ==
Prezident beşillik müddətə seçilir. Müddətin sayına dair heç bir məhdudiyyət yoxdur. Seçkilər [[Maastrixt sazişi]] çərçivəsində uyğunlaşdırılıb və hər beş ildən bir keçirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ec.europa.eu/commission_barroso/president/personal/role/_redirect.htm?lang=en &quot;Role and Powers&quot;. Europa.]&lt;/ref&gt; Prezident Parlamentin tənqid səsverməsi ilə vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilər.&lt;ref&gt;[https://www.politico.eu/article/unfolding-drama-of-the-commissions-demise/ Unfolding drama of the Commission’s demise]&lt;/ref&gt;

== Vəzifə və səlahiyyətləri ==
Avropa Komissiyasının prezidenti Avropa İttifaqında ən güclü vəzifədir. O, Komissiyaya nəzarət edir və İttifaq qanunvericiliyi üzrə təşəbbüs hüququna malikdir (yalnız müqavilələrlə müəyyən edildiyi kimi, üzv dövlətlər tərəfindən kollektiv fəaliyyət üçün ona həvalə edilmiş məsələlər üzrə) və onun icrasını təmin etməkdən məsuldur. Prezident komissiyanın səlahiyyət müddəti ərzində siyasət gündəliyinə nəzarət edir və praktikada prezidentin razılığı olmadan heç bir siyasi təklif edilə bilməz.&lt;ref name=&quot;Europa Institutions&quot;&gt;{{Cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=Europa|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|archive-date=23 June 2007}}&lt;/ref&gt;

Prezident bütövlükdə İttifaqın işini istiqamətləndirir. [[Avropa İttifaqının müqavilələri|Müqavilələrdə]] deyilir ki, &quot;Komissiya öz prezidentinin siyasi rəhbərliyi altında işləyəcək&quot; (219-ci maddə).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Bu, Kollegiyanın iclaslarını, şəxsi kabinetlərin rəhbərlərinin iclaslarını çağırmaq və onlara sədrlik etmək yolu ilə həyata keçirilir. Prezident həmçinin Komissiya üzvünü istefaya çıxarda bilər. Komissiya kollektiv kabinet məsuliyyəti prinsipi əsasında kollegial orqan kimi fəaliyyət göstərir, lakin, sədrin səlahiyyətləri onu &quot;bərabərlər arasında birinci&quot; statusundan daha üstün mövqeyə qaldırır. Prezidentin rolu nazirlər kabinetinə rəhbərlik edən hökumət başçısının rolu ilə müqayisə oluna bilər.

Avropa Komissiyasının Prezidenti vəzifələrinə Komissiyanın maraqlarına İttifaq daxilindən əlavə, həm də xaricdə təmsil eləmək daxildir. O, Aİ üzvüdür, və Avropa Parlamentində, eləcə də Nazirlər Şurasında keçirilən müzakirələrdə iştirak edir. Beynəlxalq səhnədə o, [[G8]] görüşlərində Birliyi təmsil edir. Lakin xarici siyasətdə Prezident xarici siyasət məsələlərinə cavabdeh olan bir sıra digər vəzifəli şəxslərlə, məsələn, Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə və Avropa Şurasının Prezidenti ilə rəqabət aparmaq məcburiyyətindədir ([[Primus inter pares]]).{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Prezidentin rolu Nazirlər Kabinetinə sədrlik edən Baş nazirin roluna bənzəyir.{{sfn|Eppink|2007|pp=232–3}} 

Üzvlərin sayı o qədər çoxdur ki, prezident getdikcə bütün ştatların dəstəyini qazana bilmir, baxmayaraq ki, bu iş hər kəsi məmnun etməyə çalışmalıdır. Parlament komissiya üzərində daha çox səlahiyyətə malikdir və onun təkliflərini rədd edə bilər. Komissiyanın Parlament üzərində az səlahiyyəti var, məsələn, yeni seçkilər təyin etmək üçün onu buraxmaq imkanı.{{sfn|Eppink|2007|pp=226–8}}

Prezidentin kabineti [[Brüssel|Brüsseldəki]] Berlaymont binasının yuxarı — on üçüncü — mərtəbəsində yerləşir. Prezident siyasi məsləhətləri öz kabinetindən alır və kabinetin rəhbəri onun siyasi mühafizəçisi kimi fəaliyyət göstərir.{{sfn|Eppink|2007|pp=211–3}} Avropa dövlət qulluğu sistemində Prezident, qurum daxilindəki əsas səlahiyyətləri və daşıdığı rəmzi məna səbəbindən çox yüksək statusa malikdir.{{sfn|Eppink|2007|p=211}} Prezident hüquq xidməti və Komissiyanın Baş Katibliyi vasitəsilə əlavə səlahiyyətlər həyata keçirir. O, hüquqi texniki məsələlərlə bağlı təklifləri ləğv etmək səlahiyyətinə malikdir və iclasları, gündəliyi və protokolları təşkil edir. Prezidentin bu sahələrə nəzarəti ona komissiyanın işini idarə edərkən əlavə siyasi vasitələr verir. Bu, həmçinin Komissiya prezidentinin prezidentlik üslubunu artırır.{{sfn|Eppink|2007|pp=217–21}}

== Prezidentlərin siyahısı ==
[[Avropa İqtisadi Birliyi]] [[Roma müqaviləsi]] — hazırda Avropa İttifaqının fəaliyyəti haqqında müqavilə kimi tanınan sənəd əsasında təsis edilmişdir. Avropa İttifaqı həmçinin Avropa İqtisadi Birliyinin hüquqi varisidir. 1993-cü ildə [[Maastrixt sazişi|Maastrixt sazişinin]] qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının təsis edilməsi bu vəzifənin adına təsir göstərməmişdir. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsindən sonra Avropa İcmaları Komissiyası Avropa Komissiyası adlandırıldı. Bu dəyişiklik həm artıq geniş istifadədə olan adı, həm də &quot;Avropa İcmaları&quot; strukturunun digər &quot;sütun&quot; sistemi ilə birlikdə ləğv edilməsi faktını əks etdirirdi.

=== Partiyalar ===
*{{legend2|{{party color|European People's Party}}|[[Avropa Xalq Partiyası]] |border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}}|Avropa Liberal Demokrat və İslahatçı Partiyası |border=1px solid #AAAAAA}} 
*{{legend2|{{party color|Party of European Socialists}}|Avropa Sosialistləri Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}
*{{legend2|{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}}|Avropa Proqressiv Demokratları Partiyası|border=1px solid #AAAAAA}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=100%&quot;
|-
! width=1%| {{abbr|№}}
! width=10%|Portreti
! width=15%|President
! width=8%|Dövlət
! width=12%|Vəzifəyə gəlmə vaxtı
! width=12%|Vəzifədən ayrıldığı vaxt
! width=8%|Partiya
! widht=15% colspan=2|Qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=10%|Komissiya
! width=5% |Qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Walter Hallstein (1957).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Valter Hallşteyn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1901–1982)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Almaniya}} [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Almaniya Federativ Respublikası]] 
|1 January 1958
|5 July 1967
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Hallşteyn Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/637982/EPRS_BRI(2019)637982_EN.pdf Walter Hallstein – First President of the Commission and visionary of European integration], ''European Union History Series''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|1|1|1967|7|5}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Rey 1966 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan Rey'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1983)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} [[Belçika]]
| 6 İyul 1967
| 1 İyul 1970
|rowspan=2| Azadlıq və Tərəqqi Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Rey Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41967D0447|title=Ernennung der Mitglieder sowie des Präsidenten und der Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (67/447/EWG) (67/31/Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1967|7|6|1970|7|2}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Franco Maria Malfatti crop.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Franko Mariya Malfatti'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1927–1991)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 2 İyul 1970
| 21 Mart 1972
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Malfatti Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41970D0351|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 29. Mai 1970 über die Ernennung der Mitglieder der Kommission (70/351/EGKS, EWG, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1970|7|2|1972|3|22}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Sicco Mansholt 1962.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Sikko Mansholt'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1908–1995)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} [[Niderland]]
| 22 Mart 1972
| 5 Yanvar 1973
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlərin və Demokratların Proqressiv Alyansı
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Mansholt Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0149|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung des Präsidenten und eines Vizepräsidenten der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/149/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:41972D0150|title=BESCHLUSS der Vertreter der Regierungen der Mitgliedstaaten der Europäischen Gemeinschaften vom 21. März 1972 über die Ernennung eines Mitglieds der Kommission der Europäischen Gemeinschaften (72/150/Euratom, EGKS, EWG)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1972|3|22|1973|1|6}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:FGO Portrait 1973.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Fransua-Havier Ortoli
'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1973
| 5 Yanvar 1977
|rowspan=2| Respublika uğrunda Demokratlar İttifaqı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Proqressiv demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Ortoli Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41973D0101(02)|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1973 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41975D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1974 on the appointment of the President of the Commission (75/1/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Roy Jenkins 1977 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Roy Cenkins'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1920–2003)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
| 6 Yanvar 1977
| 5 Yanvar 1981
|rowspan=2| [[Leyboristlər Partiyası (Birləşmiş Krallıq)|Leyboristlər Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər Partiyası
|bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| Cenkins Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41976D0918|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 20 December 1976 appointing the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (76/918/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41979D0001|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 19 December 1978 on the appointment of the President and Vice-Presidents of the Commission of the European Communities (79/1/ECSC, EEC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 years
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|1979

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Thorn EC Portrait 1980.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Qaston Torn'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1928–2007)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq|Lüksenburq]]
| 6 Yanvar 1981
| 5 Yanvar 1985
|rowspan=2| Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratlar
|rowspan=2| Torn Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41981D0004|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 1 January 1981 appointing the President of the Commission of the European Communities (81/4/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| 4 il

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Jacques Delors (1993) (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jak Delor'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1925–2023)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
| 6 Yanvar 1985
| 22 Yanvar 1995
|rowspan=2| [[Sosialist Partiya (Fransa)|Sosialist Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1984&lt;br&gt;1989
|rowspan=2| Delor Komissiyası I - II - III
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41984D0652|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 4 December 1984 appointing the President of the Commission of the European Communities (84/652/Euratom, ECSC, EEC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1985|1|6|1995|1|23}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Jacques Santer 1995.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''
Jak Santer'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1937-ci ildən)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 23 Yanvar 1995
| 15 Mart 1999
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1994
|rowspan=4| Santer Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41995D0012|title=Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 23 January 1995 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (95/12/EC, Euratom, ECSC)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1995|1|23|1999|3|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| –
|rowspan=2| [[File:Manuel Marin 1996 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Manuel Marin''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1949–2017)
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
| 15 Mart 1999 
| 15 Sentyabr 1999
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Sosialistlər
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/section/politics/news/father-of-eus-erasmus-programme-manuel-marin-dies/ 'Father' of EU's Erasmus programme Manuel Marín dies], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|3|15|1999|9|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Romano Prodi 1999 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Romano Prodi'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1939)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Italy}} [[İtaliya]]
| 16 Sentyabr 1999
| 21 Noyabr 2004
|rowspan=2| Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratlar 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|1999 
|rowspan=2| Prodi Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:41999D0627 Decision of the Representatives of the Governments of the Member States of the European Communities of 15 September 1999 appointing the President and the Members of the Commission of the European Communities (1999/627/EC, ECSC, Euratom)]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|9|16|2004|11|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Barroso EC Portrait 2005 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Xoze Manuel Barrozo'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Portugal}} [[Portuqaliya]]
| 22 Noyabr 2004
| 31 Oktyabr 2014
|rowspan=2| Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2004]&lt;br&gt;2009
|rowspan=2| Barrozo Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004D0780|title=COUNCIL DECISION of 19 November 2004 appointing the President and Members of the Commission of the European Communities (2004/780/EC, Euratom)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:038:0007:0008:EN:PDF|title=DECISION OF THE EUROPEAN COUNCIL of 9 February 2010 appointing the European Commission (2010/80/EU)}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|11|22|2014|11|1}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Ioannes Claudius Juncker die 7 Martis 2014.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''Jan-Klod Yunker'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
| 1 Noyabr 2014 
| 30 Noyabr 2019
|rowspan=2| Xristian Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2014
|rowspan=2| Yunker Komissiyası
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/review-juncker-commission-brochure.pdf Juncker Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/juncker-commission/ Juncker Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2014|11|1|2019|11|30}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Ursula von der Leyen 2024.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Ursula von der Leyen]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1958)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| {{flag|Germany}} [[Almaniya]]
|1 Dekabr 2019
| ''Vəzifədə''

|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası 
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|2019&lt;br/&gt;2024 
|rowspan=2| Von der Leyen Komissiyası I - II
|rowspan=2| &lt;ref&gt;[https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en Von der Leyen Commission], ''European Commission''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.euractiv.com/topics/von-der-leyen-commission/ Von der Leyen Commission], ''Euractiv''&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|12|1}}
|-
|}

===Xronologiyası===

{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:14
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =

  id:EPP    value:rgb(0.200,0.600,0.999)  legend:Christian_Democrat
  id:PES    value:rgb(0.941,0.000,0.110)  legend:Socialist
  id:ALDE   value:rgb(0.999,0.835,0.000)  legend:Liberal
  id:EPD    value:rgb(0.000,0.329,0.647)  legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1958 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1960
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1958

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 01/01/1958 till: 30/06/1967 color:EPP text:&quot;[[Walter Hallstein|Hallstein]]&quot; fontsize:10
 from: 30/06/1967 till: 01/07/1970 color:ALDE text:&quot;[[Jean Rey (politician)|Rey]]&quot; fontsize:10
 from: 01/07/1970 till: 01/03/1972 color:EPP text:&quot;[[Franco Maria Malfatti|Malfatti]]&quot; fontsize:10
 from: 01/03/1972 till: 05/01/1973 color:PES text:&quot;[[Sicco Mansholt|Mansholt]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1973 till: 05/01/1977 color:EPD text:&quot;[[François-Xavier Ortoli|Ortoli]]&quot; fontsize:10
 from: 05/01/1977 till: 19/01/1981 color:PES text:&quot;[[Roy Jenkins|Jenkins]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1981 till: 06/01/1985 color:ALDE text:&quot;[[Gaston Thorn|Thorn]]&quot; fontsize:10
 from: 06/01/1985 till: 24/01/1995 color:PES text:&quot;[[Jacques Delors|Delors]]&quot; fontsize:10
 from: 24/01/1995 till: 15/03/1999 color:EPP text:&quot;[[Jacques Santer|Santer]]&quot; fontsize:10
 from: 15/03/1999 till: 17/09/1999 color:PES text:&quot;[[Manuel Marín|Marín]]&quot; fontsize:10
 from: 17/09/1999 till: 22/11/2004 color:ALDE text:&quot;[[Romano Prodi|Prodi]]&quot; fontsize:10
 from: 22/11/2004 till: 01/11/2014 color:EPP text:&quot;[[José Manuel Barroso|Barroso]]&quot; fontsize:10
 from: 01/11/2014 till: 30/11/2019 color:EPP text:&quot;[[Jean-Claude Juncker|Juncker]]&quot; fontsize:10
 from: 01/12/2019 till: end color:EPP text:&quot;[[Ursula von der Leyen|von der Leyen]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri|Avropa İttifaqının Prezidentləri]]
* [[Avropa Parlamentinin prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa Komissiyası]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Avropa ölkələri]]

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]</text>
      <sha1>h1fxcqbh6vfudl5tlcatafmr21laays</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zənci Musa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>993381</id>
    <revision>
      <id>9014863</id>
      <parentid>9014390</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>En Merker</username>
        <id>184342</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9014863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8138" sha1="su8tnw3wh6cgtx3vu2c7ayvu7ageh04" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Zənci Musa''' və ya '''Sudanlı Zənci Musa''' həmçinin '''Sudanlı Zənci Musa Bəy''' ({{dil-tr|Zenci Musa /Sudanlı Zenci Musa / Sudanlı Zenci Musa Bey}}; {{DVTY}}) — [[Təşkilati Məxsusə]] üzvü və [[Osmanlı ordusu]] könüllü əsgəri. O, [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]]ndən (Trablisqarb döyüşündən) [[Birinci Dünya müharibəsi]]nə qədər imperiyanın iştirak etdiyi bütün müharibələrdə vuruşub. Zənci Musa [[Əşrəf Səncər Quşçubaşı]]nın yavəri olub.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuşçubaşı, Eşref Sencer {{!}} International Encyclopedia of the First World War (WW1)|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/kuscubas_esref_sencer|access-date=2021-12-12|website=encyclopedia.1914-1918-online.net}}&lt;/ref&gt; 
== Həyatı ==
Zənci Musa 1880-ci ildə [[Krit]]də andan olub. Əslən [[Sudan]]dandır. Atası ilə birlikdə Kritdə yaşayarkən, atasının vəfatından sonra türk heyranı olan babasının yanına – [[Qahirə]]yə köçüb və [[türklər]]in yaşadığı məhəllədə böyüyüb. Musa [[türk dili]]ni mükəmməl səviyyədə məhz bu məhəllədə öyrənib.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=|title=Aşk Olsun|date=2016|publisher=Efor Yayınları|isbn=978-605-82122-0-6|page=222|language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|date=|title=Mehmed Niyazi'nin Romanlarında Tarih Algısı|url=http://johut.karabuk.edu.tr/Makaleler/375034178_9.%20Vedat%20Ye%c5%9fil%c3%a7i%c3%a7ek.pdf|website=|publisher=|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404171749/http://johut.karabuk.edu.tr/Makaleler/375034178_9.%20Vedat%20Ye%C5%9Fil%C3%A7i%C3%A7ek.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Diyanet Dergi {{!}} Diyanet – Aylık Dergi – Aile – Çocuk – İlmi Dergi – Bülten|url=https://dergi.diyanet.gov.tr/makaledetay.php?ID=32030|access-date=4 February 2021|website=dergi.diyanet.gov.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 July 2017|title=Zenci Musa|url=http://www.rusen.org/zenci-musa/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923170101/http://www.rusen.org/zenci-musa/|archive-date=23 September 2020|access-date=4 February 2021|website=Rusen.Org {{!}} Ankara Türkiye}}&lt;/ref&gt; 1911-ci ildə babası ilə birlikdə könüllü olaraq [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]]ə qatılıb. Bu ərəfədə yerli əhalini [[italyanlar]]a qarşı təşkilatlandırmaq üçün Liviyaya gələn [[Əşrəf Səncər Quşçubaşı]] ilə tanış olub və onun yavəri olub.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=[ Yeni Safak Online – Gündem – Haber: Tarihin unuttuğu savaş – 22.4.2002 ]|url=https://www.yenisafak.com/arsiv/2002/nisan/22/g3.html|access-date=4 February 2021|website=www.yenisafak.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=Sudanlı bir Osmanlı kahramanı: Zenci Musa|url=https://www.dunyabizim.com/portre/sudanli-bir-osmanli-kahramani-zenci-musa-h12349.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106071806/https://www.dunyabizim.com/portre/sudanli-bir-osmanli-kahramani-zenci-musa-h12349.html|archive-date=6 November 2020|website=|publisher=[[:tr:Dünya Bülteni]]}}&lt;/ref&gt;

İtaliya–Osmanlı müharibəsi bitdikdən sonra [[Balkan müharibələri]]nə, [[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı isə [[Sinay və Fələstin cəbhəsi]]nə, Hicaz-Yəmən cəbhəsinə, [[Çanaqqala döyüşü]]nə və [[Süveyş əməliyatı]]na qatılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zencı Musa {{!}} Afro Türkler Dayanışma Derneği|url=http://www.afroturc.org/zenci-musa|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227185105/http://www.afroturc.org/zenci-musa|archive-date=27 February 2020|access-date=4 February 2021|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 December 2018|title=Sudanlı Zenci Musa Hartum'da Anıldı|url=https://hartum.yee.org.tr/tr/haber/sudanli-zenci-musa-hartumda-anildi|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209051421/https://hartum.yee.org.tr/tr/haber/sudanli-zenci-musa-hartumda-anildi|archive-date=9 February 2021|access-date=4 February 2021|website=Hartum|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sudanlı Musa – Tvnet Belgesel Kitaplığı|url=https://www.tvnet.com.tr/belgesel-kitapligi/sudanli-musa/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128110127/https://www.tvnet.com.tr/belgesel-kitapligi/sudanli-musa/|archive-date=28 January 2019|access-date=4 February 2021|website=www.tvnet.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Türkiye Büyük Millet Meclisi|url=https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tutanak_sd.birlesim_baslangic?P4=14205&amp;P5=B&amp;page1=5&amp;page2=5&amp;web_user_id=15716296|access-date=4 February 2021|website=www.tbmm.gov.tr}}&lt;/ref&gt;  Camal Kutayın iddiasına görə, [[İstanbulun işğalı]] günlərində [[Britaniya Ordusu|Britaniya ordusu]]nun generalı Çarlz Harinqton Musanı ingilislərin tərəfinə çəkmək üçün ona qızıl təklif etmiş, lakin Musa bunu qəbul etməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=|title=Lavrens'e karşı Kuşçubaşı|date=|work=Harington ve Zenci Musa|publisher=The University of California|isbn=978-975-98884-6-6|pages=242–243|language=|author=Cemal Kutay}}&lt;/ref&gt; İştirak etdiyi müharibələrdə həm silahlı mübarizə aparmış, həm də kəşfiyyat fəaliyyətləri həyata keçirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1919-cu ildə [[Üsküdar]]da Şeyx Ata Əfəndinin [[Özbəklər təkyəsi]]ndə yaşayarkən [[vərəm]] xəstəliyindən vəfat edib. Nəşi Özbəklər təkyəsinin yanında yerləşən qəbiristanlıqda dəfn olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mehmet Niyazi Özdemir İle Adâlet ve Medeniyet Sohbeti|url=https://www.kirmizilar.com/tr/index.php/konuk-yazarlar2/347-mehmet-niyazi-%C3%B6zdemir-%C3%B6zdemir-ile-ad%C3%A2let-ve-medeniyet-sohbeti|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515214237/https://www.kirmizilar.com/tr/index.php/konuk-yazarlar2/347-mehmet-niyazi-%C3%B6zdemir-%C3%B6zdemir-ile-ad%C3%A2let-ve-medeniyet-sohbeti|archive-date=15 May 2018|access-date=4 February 2021|website=Kırmızılar Resmi Web Sayfası|date=23 November 2015 |language=tr-TR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Zenci Musa'nın tek kişilik destanı|url=https://www.haber7.com/yasam/haber/121865-zenci-musanin-tek-kisilik-destani|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109112346/https://www.haber7.com/yasam/haber/121865-zenci-musanin-tek-kisilik-destani|archive-date=9 January 2016|access-date=4 February 2021|website=Haber7|language=tr}}&lt;/ref&gt; Hazırda məzarının dəqiq yeri tapılmadığı üçün qəbiristanlıq daxilində müəyyən olunmuş bir yerdə onun xatirəsinə başdaşı (kitabə) qoyulub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Populyar mədəniyyətdəki yeri ==
[[Mehmet Akif Ərsoy]] 1915-ci ildə [[Ərəbistan yarımadası|Ərəbistan]] səfəri zamanı Əşrəf Səncər Quşçubaşının yanındakı Zənci Musa ilə tanış olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=4 February 2021|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712101157/https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-akif-ersoy|language=tr|title=Mehmed ÂKıf Ersoy – TDV İslâm Ansiklopedisi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-akif-ersoy|work=TDV İslam Ansiklopedisi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=4 February 2021|archive-date=31 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231032102/https://safahat.diyanet.gov.tr/History.aspx|title=Dijital Safahat|url=https://safahat.diyanet.gov.tr/History.aspx|work=safahat.diyanet.gov.tr}}&lt;/ref&gt; Ərsoy daha sonra Zənci Musa haqqında bu misraları qələmə alıb:&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 

{{sitat|&quot;Əşrəf bəyin yavəri Zənci Musa,|Çiynindən ərşə ucaldı Nəbi İsa&quot;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/dun-bugun/osmanli-ve-milli-mucadelenin-unutulmaz-istihbaratcisi-zenci-musa/1828112 Osmanlı ve Milli Mücadele'nin unutulmaz istihbaratçısı: Zenci Musa]
* [https://blog.damlayayinevi.com.tr/zenci-musa/ AK YÜREKLİ BİR OSMANLI CENGAVERİ: KUŞÇUBAŞI EŞREF'İN FEDAİSİ ZENCİ MUSA]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Təşkilati Məxsusə]]
[[Kateqoriya:Üsküdarda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Vərəm xəstəliyindən ölənlər]]</text>
      <sha1>su8tnw3wh6cgtx3vu2c7ayvu7ageh04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaralama:Mehman Həsənli</title>
    <ns>118</ns>
    <id>993440</id>
    <revision>
      <id>9014954</id>
      <parentid>9014779</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9014954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="ayo19ksnp3pweilgewah3eui1a0ohse" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
•Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
•Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
•AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
•Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
•Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
•TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
•TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
•Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)
•TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>ayo19ksnp3pweilgewah3eui1a0ohse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014956</id>
      <parentid>9014954</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9014956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1862" sha1="muz8so3zskfvmghzr17kzhp28amzoxk" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>muz8so3zskfvmghzr17kzhp28amzoxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014963</id>
      <parentid>9014956</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Təltif və mükafatları */</comment>
      <origin>9014963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="bwjfd2m374ehkt4foltvlm06irgathu" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>bwjfd2m374ehkt4foltvlm06irgathu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014969</id>
      <parentid>9014963</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9014969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="tgh7pym6q32jnhw5i15okn2e07ngkwn" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>tgh7pym6q32jnhw5i15okn2e07ngkwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014976</id>
      <parentid>9014969</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9014976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2964" sha1="9g93kpoigrykn6ykl2qxmwzm76fn9sl" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>9g93kpoigrykn6ykl2qxmwzm76fn9sl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014983</id>
      <parentid>9014976</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9014983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="7wuntsoscjp5sgp043cfqp8ti5cdwcr" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.  

== Elmi yaradıcılığı ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>7wuntsoscjp5sgp043cfqp8ti5cdwcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014987</id>
      <parentid>9014983</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9014987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="abh7bzmggg77qum6q19mn2asbr2xg3x" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.  

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri(2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), İcraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini(2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkiçaf üzrə direktor müavinidir.Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Dissertasiya şurasının sədridir.

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>abh7bzmggg77qum6q19mn2asbr2xg3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014990</id>
      <parentid>9014987</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9014990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="tdyoku8bennohsxtthjo0s2bvefj0sg" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>tdyoku8bennohsxtthjo0s2bvefj0sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014994</id>
      <parentid>9014990</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9014994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="awv166wadcizic7ykt837d1sbwys2nn" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir. 

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalının baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. 

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>awv166wadcizic7ykt837d1sbwys2nn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014996</id>
      <parentid>9014994</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9014996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="i1bze2flvlv4amtixzqrxsdizool8sj" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. 

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>i1bze2flvlv4amtixzqrxsdizool8sj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014998</id>
      <parentid>9014996</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9014998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5060" sha1="83z4vo7eqqbpkyvjrlfv57lmt259mym" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. 

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 monoqrafiya, 3 tərtib və 2 tərcümə kitabı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik məqalə müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, İngiltərə, Rusiya (Tatarıstan və Başqırdıstan), Çin, Kuba, Polşa, Ukrayna, Qırğızıstan, Özbəkistan və Qazaxıstanda nəşr edilmişdir. Çingiz Aytmatovun yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı monoqrafiyası 2020-ci ildə Bakıda, 2022-ci ildə isə Ankarada &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə özbək cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Əbdürrauf Fitrətin həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı monoqrafiyası nəşr edilmişdir. 

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>83z4vo7eqqbpkyvjrlfv57lmt259mym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015000</id>
      <parentid>9014998</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi yaradıcılığı */</comment>
      <origin>9015000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="7qkfy9c41wyuf1mkm3s3njsn0zb44ks" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 [[monoqrafiya]], 3 tərtib və 2 [[tərcümə]] [[kitab]]&lt;nowiki/&gt;ı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik [[məqalə]] müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları [[Azərbaycan]]&lt;nowiki/&gt;la yanaşı [[Türkiyə]], [[İngiltərə]], [[Rusiya]] ([[Tatarıstan]] və [[Başqırdıstan]]), [[Çin]], [[Kuba]], [[Polşa]], [[Ukrayna]], [[Qırğızıstan]], [[Özbəkistan]] və [[Qazaxıstan]]&lt;nowiki/&gt;da nəşr edilmişdir. [[Çingiz Aytmatov]]&lt;nowiki/&gt;un yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı 2020-ci ildə [[Bakı]]&lt;nowiki/&gt;da, 2022-ci ildə isə [[Ankara]]&lt;nowiki/&gt;da &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə [[Özbəklər|özbək]] cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi [[Əbdürrauf Fitrət]]&lt;nowiki/&gt;in həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı nəşr edilmişdir. 

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>7qkfy9c41wyuf1mkm3s3njsn0zb44ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015004</id>
      <parentid>9015000</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9015004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5307" sha1="c9cuwj4wdh35fb6b90ebb9rzl4gvkv5" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 [[monoqrafiya]], 3 tərtib və 2 [[tərcümə]] [[kitab]]&lt;nowiki/&gt;ı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik [[məqalə]] müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları [[Azərbaycan]]&lt;nowiki/&gt;la yanaşı [[Türkiyə]], [[İngiltərə]], [[Rusiya]] ([[Tatarıstan]] və [[Başqırdıstan]]), [[Çin]], [[Kuba]], [[Polşa]], [[Ukrayna]], [[Qırğızıstan]], [[Özbəkistan]] və [[Qazaxıstan]]&lt;nowiki/&gt;da nəşr edilmişdir. [[Çingiz Aytmatov]]&lt;nowiki/&gt;un yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı 2020-ci ildə [[Bakı]]&lt;nowiki/&gt;da, 2022-ci ildə isə [[Ankara]]&lt;nowiki/&gt;da &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə [[Özbəklər|özbək]] cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi [[Əbdürrauf Fitrət]]&lt;nowiki/&gt;in həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı nəşr edilmişdir. 

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 

== Monoqrafiyalar ==

== Məqalələr ==

== Konfranslar ==


 İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>c9cuwj4wdh35fb6b90ebb9rzl4gvkv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015005</id>
      <parentid>9015004</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9015005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5308" sha1="rsaqf7d9f5q0kdd1ctj4vcrohm2cxkw" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 [[monoqrafiya]], 3 tərtib və 2 [[tərcümə]] [[kitab]]&lt;nowiki/&gt;ı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik [[məqalə]] müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları [[Azərbaycan]]&lt;nowiki/&gt;la yanaşı [[Türkiyə]], [[İngiltərə]], [[Rusiya]] ([[Tatarıstan]] və [[Başqırdıstan]]), [[Çin]], [[Kuba]], [[Polşa]], [[Ukrayna]], [[Qırğızıstan]], [[Özbəkistan]] və [[Qazaxıstan]]&lt;nowiki/&gt;da nəşr edilmişdir. [[Çingiz Aytmatov]]&lt;nowiki/&gt;un yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı 2020-ci ildə [[Bakı]]&lt;nowiki/&gt;da, 2022-ci ildə isə [[Ankara]]&lt;nowiki/&gt;da &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə [[Özbəklər|özbək]] cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi [[Əbdürrauf Fitrət]]&lt;nowiki/&gt;in həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı nəşr edilmişdir. 
== Monoqrafiyalar ==

== Məqalələr ==

== Konfranslar ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


 İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>rsaqf7d9f5q0kdd1ctj4vcrohm2cxkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015006</id>
      <parentid>9015005</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9015006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5310" sha1="9vcofmqum4lpayf9xpq7li0udo4rg5c" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = [[Akademik]] [[İsa Həbibbəyli]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 [[monoqrafiya]], 3 tərtib və 2 [[tərcümə]] [[kitab]]&lt;nowiki/&gt;ı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik [[məqalə]] müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları [[Azərbaycan]]&lt;nowiki/&gt;la yanaşı [[Türkiyə]], [[İngiltərə]], [[Rusiya]] ([[Tatarıstan]] və [[Başqırdıstan]]), [[Çin]], [[Kuba]], [[Polşa]], [[Ukrayna]], [[Qırğızıstan]], [[Özbəkistan]] və [[Qazaxıstan]]&lt;nowiki/&gt;da nəşr edilmişdir. [[Çingiz Aytmatov]]&lt;nowiki/&gt;un yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı 2020-ci ildə [[Bakı]]&lt;nowiki/&gt;da, 2022-ci ildə isə [[Ankara]]&lt;nowiki/&gt;da &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə [[Özbəklər|özbək]] cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi [[Əbdürrauf Fitrət]]&lt;nowiki/&gt;in həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı nəşr edilmişdir. 
== Monoqrafiyalar ==

== Məqalələr ==

== Konfranslar ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>9vcofmqum4lpayf9xpq7li0udo4rg5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015042</id>
      <parentid>9015006</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seyidnisə</username>
        <id>268879</id>
      </contributor>
      <origin>9015042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="20szxpovg3uwmaszt6tkimns1i8rrsr" xml:space="preserve">{{İş gedir}} {{Alim
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 03.05.1989
 |doğum yeri           = [[Bakı]]
 |elm sahəsi           = [[Filologiya|filologiya]]
 |elmi dərəcəsi        = [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[Dosent|dosent]]
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]
 |təhsili              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]
 |mükafatları          = 
}}
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli (1989, [[Bakı]] şəhəri) — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini, [[filologiya elmləri doktoru]] (2025)

== Həyatı ==
Mehman Ağasəlim oğlu Həsənli 3 may 1989-cu ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur.  2007-ci ildə  [[Bakı]] şəhəri [[Xətai rayonu]] Rövşən Əliyev adına 254 saylı məktəbi bitirmişdir. 2007-2011-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 2011-2014-cü illərdə  Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə magistratura pilləsi üzrə təhsili almışdır. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun filologiya üzrə fəlsəfə dokturluğu üzrə əyani [[doktorantura]]&lt;nowiki/&gt;ya qəbul olmuşdur. 2017-ci ildə filologiya elmləri üzrə [[fəlsəfə doktoru]] [[elmi dərəcə]]&lt;nowiki/&gt;si almışdır. 2021-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[dosent]] elmi adını almışdır. 2025-ci ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə [[Elmlər doktoru|filologiya elmləri doktoru]] dərəcəsi verilmişdir.

== Elmi yaradıcılığı ==
Mehman Həsənli 2014-cü ilin noyabr ayından etibarən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nda direktor köməkçisi kimi işə başlamış, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2017-2018), İnstitun elmi katibi (2018-2021), icraçı direktoru (2021-2024), elmi işlər üzrə direktor müavini (2024-2026) vəzifələrində çalışmışdır. Hal-hazırda İnstitutun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavinidir. [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]&lt;nowiki/&gt;nun Dissertasiya şurasının sədridir.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun [[Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (jurnal)|“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı]]&lt;nowiki/&gt;nın baş redaktoru, Cənubi Koreyanın Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutunun “The Journal of Eurasian Turkic Studies”, AMEA-nın “Gənc tədqiqatçı” jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti dövründə 3 [[monoqrafiya]], 3 tərtib və 2 [[tərcümə]] [[kitab]]&lt;nowiki/&gt;ı, həmçinin 100-dən çox elmi və 50-dən çox publisistik [[məqalə]] müəllifi olmuşdur. Elmi və publisistik yazıları [[Azərbaycan]]&lt;nowiki/&gt;la yanaşı [[Türkiyə]], [[İngiltərə]], [[Rusiya]] ([[Tatarıstan]] və [[Başqırdıstan]]), [[Çin]], [[Kuba]], [[Polşa]], [[Ukrayna]], [[Qırğızıstan]], [[Özbəkistan]] və [[Qazaxıstan]]&lt;nowiki/&gt;da nəşr edilmişdir. [[Çingiz Aytmatov]]&lt;nowiki/&gt;un yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Çingiz Aytmatov və Azərbaycan&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı 2020-ci ildə [[Bakı]]&lt;nowiki/&gt;da, 2022-ci ildə isə [[Ankara]]&lt;nowiki/&gt;da &quot;Bengü Yayınları&quot; tərəfindən türk dilində çap olunmuşdur. O, həmçinin Çingiz Aytmatovun bir sıra bədii əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. 2025-ci ildə [[Özbəklər|özbək]] cədid ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi [[Əbdürrauf Fitrət]]&lt;nowiki/&gt;in həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş &quot;Əbdürrauf Fitrət və özbək cədidçiliyi&quot; adlı [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;sı nəşr edilmişdir. 
== Monoqrafiyalar ==

== Məqalələr ==

== Konfranslar ==

== Təltif və mükafatları ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaradıcı gənclər üçün nəzərdə tutulan bir illik təqaüdü (2016)
* Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin gənc alimi” (2016)
* AMEA-nın “Fəxri Fərmanı” (2016)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “Fəxri fərmanı” (2018)
* Respublika Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının “İlin peşəkar gənci” Döş nişanı (2021)
* TÜRKSOY-un “Nəsimi” medalı (2023)
* TÜRKSOY-un “TÜRKSOY” medalı (2024)
* Beynəlxalq Çingiz Aytmatov Akademiyasının Fəxri üzvü (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nakhiyev |first=Toghrul Nasirli, Alakhber |title=Mehman Həsənli Beynəlxalq Aytmatov Akademiyasının fəxri üzvü seçilib |url=https://science.gov.az/az/news/open/30446 |access-date=2026-07-29 |website=science.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* TÜRKSOY-un “Vamberi” medalı (2025) 


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==</text>
      <sha1>20szxpovg3uwmaszt6tkimns1i8rrsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaybkodinq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>993663</id>
    <revision>
      <id>9014947</id>
      <parentid>9014364</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nemoralis [[İntuisiya ilə proqramlaşdırma]] səhifəsinin adını istiqamətləndirmə qoymadan [[Vaybkodinq]] olaraq dəyişdi: Müzakirə səhifəsinə əsasən</comment>
      <origin>9014364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5970" sha1="4pqlqiej0boe5vs3xuol3zrqt358wrz" xml:space="preserve">'''İntuisiya ilə proqramlaşdırma''' ({{Dil-en|vibe coding}}) – proqram təminatı tərtibatçısının layihəni və ya tapşırığı [[böyük dil modeli]]nə sorğu şəklində təsvir etdiyi və kodun [[süni intellekt]] vasitəsilə avtomatik olaraq yazıldığı bir proqram təminatı hazırlama təcrübəsidir. İntuisiya ilə proqramlaşdırma, süni intellekt tərəfindən yaradılan kodu dərindən və ətraflı şəkildə nəzərdən keçirmədən qəbul etməyi, bunun əvəzinə əldə olunan nəticələrə və dəyişiklikləri yönləndirmək üçün növbəti sorğulara güvənməyi nəzərdə tuta bilər.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{cite web |last=Edwards |first=Benj |date=5 March 2025 |title=Will the future of software development run on vibes? |url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |archive-date=6 March 2025 |access-date=3 June 2025 |website=[[Ars Technica]] |publisher= |language=en-US |quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times of India-2025&quot;&gt;{{cite news |date=2 March 2025 |title=What is 'vibe code'? Former Tesla AI director Andrej Karpathy defines a new era in AI-driven development |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms |url-status=live |access-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms |archive-date=4 March 2025 |quote=Karpathy's &quot;vibe coding&quot; is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.}}&lt;/ref&gt;

Bu termin 2025-ci ilin fevral ayında [[OpenAI]]-ın həmtəsisçisi və [[Tesla (şirkət)|Tesla]]-nın keçmiş süni intellekt rəhbəri, kompüter mütəxəssisi Andrey Karpatı tərəfindən irəli sürülmüşdür. &quot;Merriam-Webster&quot; lüğəti 2025-ci ilin mart ayında bu termini &quot;slenq və trend&quot; ifadə kimi siyahıya daxil etmişdir.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{cite web |date=8 March 2025 |title=vibe coding |url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding |access-date=2 June 2025 |work=Slang &amp; Trending |publisher=Merriam-Webster |language=en |quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; Termin, həmçinin &quot;Collins English Dictionary&quot; tərəfindən 2025-ci ildə &quot;İlin Sözü&quot; seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garnsworthy |first=Jenny |date=6 November 2025 |title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html |access-date=6 November 2025 |website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 November 2025 |title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo |access-date=6 November 2025 |website=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

İntuisiya ilə proqramlaşdırma tərəfdarları bildirirlər ki, bu üsul hətta həvəskar proqramçılara belə, [[Proqram təminatı mühəndisliyi|proqram mühəndisliyi]] üçün tələb olunan geniş hazırlıq və bacarıqlara sahib olmadan proqram təminatı yaratmağa imkan verir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lanz |first=Jose Antonio |date=23 March 2025 |title=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |url=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games |website=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Hasan |last2=Mann |first2=Jyoti |date=13 February 2025 |title=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |url=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |archive-date=26 February 2025 |access-date=3 March 2025 |website=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; Tənqidçilər isə cavabdehliyin, sistemin saxlanılma qabiliyyətinin olmamasına və nəticədə yaranan proqram təminatında [[Boşluq (informatika)|təhlükəsizlik boşluqlarının]] yaranma riskinin artmasına diqqət çəkirlər.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Proqramlaşdırma paradiqmaları]]</text>
      <sha1>4pqlqiej0boe5vs3xuol3zrqt358wrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014950</id>
      <parentid>9014947</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <origin>9014950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5947" sha1="q1qt4w6f2s8bqpatpmvyfvhzsakark8" xml:space="preserve">'''Vaybkodinq''' ({{Dil-en|vibe coding}}) – proqram təminatı tərtibatçısının layihəni və ya tapşırığı [[böyük dil modeli]]nə sorğu şəklində təsvir etdiyi və kodun [[süni intellekt]] vasitəsilə avtomatik olaraq yazıldığı bir proqram təminatı hazırlama təcrübəsidir. İntuisiya ilə proqramlaşdırma, süni intellekt tərəfindən yaradılan kodu dərindən və ətraflı şəkildə nəzərdən keçirmədən qəbul etməyi, bunun əvəzinə əldə olunan nəticələrə və dəyişiklikləri yönləndirmək üçün növbəti sorğulara güvənməyi nəzərdə tuta bilər.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{cite web |last=Edwards |first=Benj |date=5 March 2025 |title=Will the future of software development run on vibes? |url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |archive-date=6 March 2025 |access-date=3 June 2025 |website=[[Ars Technica]] |publisher= |language=en-US |quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times of India-2025&quot;&gt;{{cite news |date=2 March 2025 |title=What is 'vibe code'? Former Tesla AI director Andrej Karpathy defines a new era in AI-driven development |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms |url-status=live |access-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms |archive-date=4 March 2025 |quote=Karpathy's &quot;vibe coding&quot; is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.}}&lt;/ref&gt;

Bu termin 2025-ci ilin fevral ayında [[OpenAI]]-ın həmtəsisçisi və [[Tesla (şirkət)|Tesla]]-nın keçmiş süni intellekt rəhbəri, kompüter mütəxəssisi Andrey Karpatı tərəfindən irəli sürülmüşdür. &quot;Merriam-Webster&quot; lüğəti 2025-ci ilin mart ayında bu termini &quot;slenq və trend&quot; ifadə kimi siyahıya daxil etmişdir.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{cite web |date=8 March 2025 |title=vibe coding |url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding |access-date=2 June 2025 |work=Slang &amp; Trending |publisher=Merriam-Webster |language=en |quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; Termin, həmçinin &quot;Collins English Dictionary&quot; tərəfindən 2025-ci ildə &quot;İlin Sözü&quot; seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garnsworthy |first=Jenny |date=6 November 2025 |title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html |access-date=6 November 2025 |website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 November 2025 |title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo |access-date=6 November 2025 |website=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

İntuisiya ilə proqramlaşdırma tərəfdarları bildirirlər ki, bu üsul hətta həvəskar proqramçılara belə, [[Proqram təminatı mühəndisliyi|proqram mühəndisliyi]] üçün tələb olunan geniş hazırlıq və bacarıqlara sahib olmadan proqram təminatı yaratmağa imkan verir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lanz |first=Jose Antonio |date=23 March 2025 |title=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |url=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games |website=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Hasan |last2=Mann |first2=Jyoti |date=13 February 2025 |title=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |url=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |archive-date=26 February 2025 |access-date=3 March 2025 |website=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; Tənqidçilər isə cavabdehliyin, sistemin saxlanılma qabiliyyətinin olmamasına və nəticədə yaranan proqram təminatında [[Boşluq (informatika)|təhlükəsizlik boşluqlarının]] yaranma riskinin artmasına diqqət çəkirlər.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Proqramlaşdırma paradiqmaları]]</text>
      <sha1>q1qt4w6f2s8bqpatpmvyfvhzsakark8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Vaybkodinq</title>
    <ns>1</ns>
    <id>993674</id>
    <revision>
      <id>9014948</id>
      <parentid>8995226</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nemoralis [[Müzakirə:İntuisiya ilə proqramlaşdırma]] səhifəsinin adını istiqamətləndirmə qoymadan [[Müzakirə:Vaybkodinq]] olaraq dəyişdi: Müzakirə səhifəsinə əsasən</comment>
      <origin>8995226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="josne9jlrd48ioyrw8cspob2ti7ulg3" xml:space="preserve">{{müzakirə}}

== Adlandırma ==

@[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]], vaybkodinq daha doğru adlandırma olardı. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:48, 10 iyul 2026 (UTC)

:Transliterasiyadan heç xoşum gəlmir. &quot;Vayb kodlaşdırma&quot;, &quot;Vaybkoding&quot; və s. kimi səhifələr yaradıb bura yönləndirmək olar, hansı ki çoxunu siz etmisiz artıq. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şiaİv]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 06:45, 11 iyul 2026 (UTC)
::İntuisiya ilə proqramlaşdırma heç yerdə istifadə olunmur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 10:03, 11 iyul 2026 (UTC)
::: Bu birləşmə heç yerdə istifadə olunmur, &quot;Vaybkodinq&quot; uyğundu — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 10:34, 11 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>josne9jlrd48ioyrw8cspob2ti7ulg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014949</id>
      <parentid>9014948</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adlandırma */ cavabla: {{y}} Dəyişdirildi. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>9014949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="13ygw5qrnf9i3v7lm6fov288svor52h" xml:space="preserve">{{müzakirə}}

== Adlandırma ==

@[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]], vaybkodinq daha doğru adlandırma olardı. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:48, 10 iyul 2026 (UTC)

:Transliterasiyadan heç xoşum gəlmir. &quot;Vayb kodlaşdırma&quot;, &quot;Vaybkoding&quot; və s. kimi səhifələr yaradıb bura yönləndirmək olar, hansı ki çoxunu siz etmisiz artıq. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şiaİv]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 06:45, 11 iyul 2026 (UTC)
::İntuisiya ilə proqramlaşdırma heç yerdə istifadə olunmur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 10:03, 11 iyul 2026 (UTC)
::: Bu birləşmə heç yerdə istifadə olunmur, &quot;Vaybkodinq&quot; uyğundu — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 10:34, 11 iyul 2026 (UTC)
: {{y}} Dəyişdirildi. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 14:15, 29 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>13ygw5qrnf9i3v7lm6fov288svor52h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd Məmmədov (alim)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>993777</id>
    <revision>
      <id>9014887</id>
      <parentid>9003923</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babak M01</username>
        <id>349293</id>
      </contributor>
      <origin>9014887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11967" sha1="hyjg9x3r3w3calt4oplh08nwdy1hjey" xml:space="preserve">{{Şəxs
|adı=Məhəmməd Məmmədov
|orijinal adı={{dil-az|Məmmədov Məhəmməd Əsgər oğlu}}
|şəkil=[[File:Mammadov Mahammad.pdf|thumb]]
|şəklin izahı=
|doğum tarixi=09.05.1957
|doğum yeri=[[Babək rayonu|Babək rayonu]], [[Naxçıvan MSSR|Naxçıvan MSSR]], [[Azərbaycan SSR|Azərbaycan SSR]], [[SSRİ|SSRİ]]
|vətəndaşlığı={{AZE}}
|milliyyəti=Azərbaycanlı
|ixtisası=Telekommunikasiya mütəxəssisi
|təhsili=[[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutu]]
|fəaliyyət illəri=1979-2015
|elmi dərəcəsi=[[Fəlsəfə doktoru|Texnika üzrə fəlsəfə doktoru]]
|partiyası=[[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyası]]
|tanınır=Rabitə və informasiya təhlükəsizliyi, telekommunikasiya
|mükafatları=&quot;Rabitə ustası&quot;, &quot;Əməkdar mühəndisi&quot;
{{Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi}}
|elmi adı=[[Dosent|Dosent]]
}}

'''Məmmədov Məhəmməd Əsgər oğlu''' — texnika mühəndisi, rabitə və informasiya təhlükəsizliyi sahəsi üzrə mütəxəssis, texnika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent — 1957-ci ildə [[Naxçıvan MSSR|Naxçıvan MSSR]]-in [[Babək rayonu|Babək rayonunun Bulqan kəndində]] anadan olmuşdur.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
1974-cü ildə həmin Bulqan kənddə orta məktəbi bitirmişdir. Elə həmin il [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun]] (AzPİ, indiki [[Azərbaycan Texniki Universiteti]] — [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]) Elektrotexnika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1979-cu ildə [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]- nun “Elektrotexnika” fakultəsinin “Avtomatik elektrik rabitəsi” ixtisasını bitirmiş və təyinatla [[Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyinin]] sərəncamına göndərilmişdir.

Həmin ildən rabitə sahəsində fəaliyyətinə başlamışdır:

* 1979 – 1989-cu illərdə elektrik mexaniki vəzifəsindən başlayaraq mühəndis, böyük mühəndis, stansiya xidmətinin rəisi, telefon qovşağının baş mühəndisi;
* 1989 – 1990, 1992 – 1994, 1997 – 1999-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin baş mühəndisi;
* 1996 – 1997-ci illərdə [[“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontoru|“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontorunun]] rəisi;
* 1999 – 2004-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin rəisi;
* 2004 – 2015-cı illərdə [[Aztelekom|Aztelekom IB]]-nin Baş direktoru;
* 2008 – 2015-cı illərdə [[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyasının]] Mərkəzi Nəzarət – Təftiş Komissiyasının sədri&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-06-25 |title=Məhəmməd Məmmədov YAP MTK-nın sədri seçilib |url=https://sia.az/az/news/politics/353733.html |access-date=2026-07-03 |website=Sia.az - Dünya və yerli xəbərlərin tək ünvanı |language=az}}&lt;/ref&gt;.
M.Məmmədov [[“Rabitə Dünyasi” qazeti|“Rabitə Dünyasi” qazetinin]] keçirdiyi sorğuya əsasən 2000-ci və 2001-ci ilin yekunlarına görə iki dəfə “İlin Birlik Rəisi” nominasiyasında qalib olub.

M.Məmmədov paralel olaraq elmi fəaliyyətini də davam etdirmişdir. 2003-cü ildən texnika elmləri namizədi və 2010-cu ildən müsabiqə yolu ilə “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrası üzrə dosent vəzifəsinə seçilmişdir. O, magistr hazırlıq pilləsində ixtisas fənləri üzrə mühazirə, laboratoriya və məşğələ dərsləri aparır, buraxılış işlərinə və istehsalat təcrübələrinə rəhbərlik edib. 2005 – 2010-cu illər bakalavr buraxılış işlərinin müdafiəsi üzrə [[Dövlət Attestasiya Komissiyası|Dövlət Attestasiya Komissiyasının]] sədri olub.  

2006 – 2016-cı illər [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]-nun nəzdindəki D.02.031 dissertasiya şurasının 05.12.13 — “Telekommunikasiya sistemləri, şəbəkələri və qurğuları” və 05.13.05 — “Hesablama texnikasının və idarəetmə sistemlərinin element və qurğuları” ixtisasları üzrə Elmi seminarının üzvü olub.

== Elmi fəaliyyət ==
Elmlər namizədi, dosent M.Məmmədovun İxtira üzrə Patentin, [[Ali Attestasiya Komissiyası (Azərbaycan)|AAK]] siyahısına daxil olan, [[Scopus]] indeksli MDB ölkələrinin elmi-tutumlu, ixtisaslaşmış jurnallarında və [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&amp;oldid=1353178245 Springer] nəşrlərin impak-faktorlu jurnallarında dərc olunmuş elmi işlərin, dərs vəsaitlərin, elmi-metodik vəsaitlərin və rabitənin müxtəlif sahələrində tətbiq edilən səmərəli təkliflərin müəllifidir.

M.Məmmədovun 20 ildən artıq elmi-pedaqoji iş stajı vardır:

* [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]] nun “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrasında aparılan dövlət büdcəli elmi-tədqiqat işinin yerinə yetirilməsində aktiv iştirak edib.
* “Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi” ixtisası üzrə kadr hazırlığının səviyyəsini yüksəltmək məqsədi ilə tədris laboratoriyalarının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsində [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Universitetə]] əməli köməklik göstərib.
* [http://info-iae.ru/ru/ Rusiya Federasiyasının Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının] və [https://ama.com.az/aze/ Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasının] həqiqi üzvüdür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AMA-NIN HƏQİQİ ÜZVLƏRİ |url=https://ama.com.az/aze/ama-nin-h%C9%99qiqi-uzvl%C9%99ri/ |access-date=2026-07-02 |website=Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasi |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Азербайджанская инженерная академия / Состав {{!}} МИА |url=http://info-iae.ru/ru/chlenstvo/chleny-mia/azerbajdzhanskaya-inzhenernaya-akademiya/ |access-date=2026-07-02 |language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;.

=== Elmi əsərlər ===

# ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri // Azərbaycan Respublikası Dövlət Elm və Texnika Komitəsi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Elmi-Texniki İnformasiya İnstitutu, İnformasiya vərəqi, № 6, 1998.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mammadov |first=Iltimas |last2=Мəmmədov |first2=М.Ә |last3=Hәsənov |first3=, М.H. |last4=Vəliyev |first4=Z.М |date=1998-01-01 |title=ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri |url=https://www.researchgate.net/publication/403868823_ISDN_sbksinin_terminal_adapterlri}}&lt;/ref&gt;
# Müasir telekommunikasiya texnologiyaları, 1998.&lt;ref&gt;https://anl.az/down/birillik_1998.pdf&lt;/ref&gt;
# Optik foton texnologiyasının analizi // Azərbaycan Texnologiya İnstitutu Azərbaycan Xalq Cümhüriyyətinin 81 illik yubileyinə həsr olunmuş “Yeyinti, yüngül sənaye və xidmət sahələrinin aktual problemləri” Beynəlxalq elmi-texniki konfrans, 1999.&lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/404860012_Optik_-_foton_texnologiyasinin_analizi&lt;/ref&gt;
# Применение преобразователей на основе нейтронных сетей в системах распознавания // AzTU-nun professor-müəllim heyəti və aspirantların 48-ci tədris-metodiki və ETK, II hissə, 2000.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:6801/one&lt;/ref&gt;
# Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 1-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:7572/one&lt;/ref&gt;
#Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 2-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3267/one&lt;/ref&gt;
#Теоритические основы оптимизации узлов и сетей связи // Bakı: Elm, 2007.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Зависимость свойств множества разрешенных кодовых конструкций от параметров таймерных сигналов // A.S.Popov adına Odessa Milli Rabitə Akademiyasının elmi əsərlər məcmuəsi, № 2, 2008.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Çoxkanallı telekommunikasiya sistemlərinin əsasları, 2009.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3370/one&lt;/ref&gt;

=== Patentlər ===

# Optik liflərin pyezoelektrik kommutasiya qurğusu, 1999.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/212322194431016276041999.4.pdf&lt;/ref&gt;
# Portativ ozonator, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//250862992824651317512006.1.pdf&lt;/ref&gt;
# Kipləndirici kompaund, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//210932327027877229802006.3.pdf&lt;/ref&gt;
# Məsafədən zondlama peyk verici-qəbuledici telerabitə sistemi, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//31856211763110827539Ixtira_2007_01.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon zənginin melodiyalı siqnalizatoru, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/30952264032135331709Ixtira_2007_02.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon abunəçi xəttində ifrat gərginlik yüklənməsini aradan qaldıran sxem, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//23481246002616326940Ixtira_2007_03.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon aparatının mikrofon qurğusu, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//28257284842707821750Ixtira_2012_01.pdf&lt;/ref&gt;

== Digər məlumatlar ==

* 1997 – 2015-ci illər ərzində Baş Nazirin Sərəncamları ilə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] (eləcə də Nazirliyin yerində həmin dövr ərzində yaranan yeni Nazirliklərin) Kollegiyasının üzvü olub;
* 1989 – 2000-ci illərdə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] Texniki şurasının üzvü olub;
* 1998 – 2000-ci illərdə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan MR]]-nın rabitə şəbəkəsinin yenidən qurulması üzrə İşçi Qrupa rəhbərlik edərək aylarla Muxtar Respublikanın şəhər və rayonlarında qalaraq, yerində tikinti və yenidən qurma işlərinin aparılmasını təşkil edib;
* Əlli faizdən çoxu analoq tipli avadanlıqlar olan [[Aztelekom]] şəbəkəsinin ən ucqar yaşayış məntəqələri daxil olmaqla 2013-cü ildə elektron avadanlıqlarla tam əvəz edilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsində istifadə olunan üç rəqəmli, dörd rəqəmli, beş rəqəmli və s. nömrələnmələri, 2014-cü ildən etibarən [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] tövsiyyələrinə uyğun vahid yeddirəqəmli nömrələnməyə keçirilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsi ərazisində olan bütün şəhərlərə, rayon mərkəzlərinə və qəsəbələrə, eləcə də 50%-dən artıq kəndlərə optik kabellərin çəkilməsini təmin edib.

== Aldığı mükafatlar ==
* 2001-ci ildə “Rabitə Ustası” fəxri adına;
* Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində çalışan şəxslərə “[[Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı|Əməkdar Mühəndis]]” fəxri adının verilməsi haqqında&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/22636 |access-date=2026-07-02 |website=e-qanun.az |language=en}}&lt;/ref&gt;;
* [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] (İTU) sertifikatlarına; 
*  Rabitənin inkisafi üzrə [[Regional Əməkdaşlıq Şurasi|Regional Əməkdaşlıq Şurasinin]] Fəxri Fərmanına; 
* [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi|Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının]] Diplomuna layiq görülüb.

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Dosentlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]</text>
      <sha1>hyjg9x3r3w3calt4oplh08nwdy1hjey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014890</id>
      <parentid>9014887</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babak M01</username>
        <id>349293</id>
      </contributor>
      <origin>9014890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11969" sha1="6vv83g42r25j1w3b25g1wtgj83pqrez" xml:space="preserve">{{Şəxs
|adı=Məhəmməd Məmmədov
|orijinal adı={{dil-az|Məmmədov Məhəmməd Əsgər oğlu}}
|şəkil=[[File:Mammadov Mahammad.pdf|thumb]]
|şəklin izahı=
|doğum tarixi=09.05.1957
|doğum yeri=[[Babək rayonu|Babək rayonu]], [[Naxçıvan MSSR|Naxçıvan MSSR]], [[Azərbaycan SSR|Azərbaycan SSR]], [[SSRİ|SSRİ]]
|vətəndaşlığı={{AZE}}
|milliyyəti=Azərbaycanlı
|ixtisası=Telekommunikasiya mütəxəssisi
|təhsili=[[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutu]]
|fəaliyyət illəri=1979-2015
|elmi dərəcəsi=[[Fəlsəfə doktoru|Texnika üzrə fəlsəfə doktoru]]
|partiyası=[[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyası]]
|tanınır=Rabitə və informasiya təhlükəsizliyi, telekommunikasiya
|mükafatları=&quot;Rabitə ustası&quot;, &quot;Əməkdar mühəndisi&quot;
{{Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi}}
|elmi adı=[[Dosent|Dosent]]
}}

'''Məmmədov Məhəmməd Əsgər oğlu''' — texnika mühəndisi, rabitə və informasiya təhlükəsizliyi sahəsi üzrə mütəxəssis, texnika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent — 1957-ci ildə [[Naxçıvan MSSR|Naxçıvan MSSR]]-nın [[Babək rayonu|Babək rayonunun Bulqan kəndində]] anadan olmuşdur.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
1974-cü ildə həmin Bulqan kənddə orta məktəbi bitirmişdir. Elə həmin il [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun]] (AzPİ, indiki [[Azərbaycan Texniki Universiteti]] — [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]) Elektrotexnika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1979-cu ildə [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]- nun “Elektrotexnika” fakultəsinin “Avtomatik elektrik rabitəsi” ixtisasını bitirmiş və təyinatla [[Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyinin]] sərəncamına göndərilmişdir.

Həmin ildən rabitə sahəsində fəaliyyətinə başlamışdır:

* 1979 – 1989-cu illərdə elektrik mexaniki vəzifəsindən başlayaraq mühəndis, böyük mühəndis, stansiya xidmətinin rəisi, telefon qovşağının baş mühəndisi;
* 1989 – 1990, 1992 – 1994, 1997 – 1999-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin baş mühəndisi;
* 1996 – 1997-ci illərdə [[“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontoru|“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontorunun]] rəisi;
* 1999 – 2004-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin rəisi;
* 2004 – 2015-cı illərdə [[Aztelekom|Aztelekom IB]]-nin Baş direktoru;
* 2008 – 2015-cı illərdə [[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyasının]] Mərkəzi Nəzarət – Təftiş Komissiyasının sədri&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-06-25 |title=Məhəmməd Məmmədov YAP MTK-nın sədri seçilib |url=https://sia.az/az/news/politics/353733.html |access-date=2026-07-03 |website=Sia.az - Dünya və yerli xəbərlərin tək ünvanı |language=az}}&lt;/ref&gt;.
M.Məmmədov [[“Rabitə Dünyasi” qazeti|“Rabitə Dünyasi” qazetinin]] keçirdiyi sorğuya əsasən 2000-ci və 2001-ci ilin yekunlarına görə iki dəfə “İlin Birlik Rəisi” nominasiyasında qalib olub.

M.Məmmədov paralel olaraq elmi fəaliyyətini də davam etdirmişdir. 2003-cü ildən texnika elmləri namizədi və 2010-cu ildən müsabiqə yolu ilə “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrası üzrə dosent vəzifəsinə seçilmişdir. O, magistr hazırlıq pilləsində ixtisas fənləri üzrə mühazirə, laboratoriya və məşğələ dərsləri aparır, buraxılış işlərinə və istehsalat təcrübələrinə rəhbərlik edib. 2005 – 2010-cu illər bakalavr buraxılış işlərinin müdafiəsi üzrə [[Dövlət Attestasiya Komissiyası|Dövlət Attestasiya Komissiyasının]] sədri olub.  

2006 – 2016-cı illər [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]-nun nəzdindəki D.02.031 dissertasiya şurasının 05.12.13 — “Telekommunikasiya sistemləri, şəbəkələri və qurğuları” və 05.13.05 — “Hesablama texnikasının və idarəetmə sistemlərinin element və qurğuları” ixtisasları üzrə Elmi seminarının üzvü olub.

== Elmi fəaliyyət ==
Elmlər namizədi, dosent M.Məmmədovun İxtira üzrə Patentin, [[Ali Attestasiya Komissiyası (Azərbaycan)|AAK]] siyahısına daxil olan, [[Scopus]] indeksli MDB ölkələrinin elmi-tutumlu, ixtisaslaşmış jurnallarında və [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&amp;oldid=1353178245 Springer] nəşrlərin impak-faktorlu jurnallarında dərc olunmuş elmi işlərin, dərs vəsaitlərin, elmi-metodik vəsaitlərin və rabitənin müxtəlif sahələrində tətbiq edilən səmərəli təkliflərin müəllifidir.

M.Məmmədovun 20 ildən artıq elmi-pedaqoji iş stajı vardır:

* [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]] nun “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrasında aparılan dövlət büdcəli elmi-tədqiqat işinin yerinə yetirilməsində aktiv iştirak edib.
* “Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi” ixtisası üzrə kadr hazırlığının səviyyəsini yüksəltmək məqsədi ilə tədris laboratoriyalarının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsində [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Universitetə]] əməli köməklik göstərib.
* [http://info-iae.ru/ru/ Rusiya Federasiyasının Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının] və [https://ama.com.az/aze/ Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasının] həqiqi üzvüdür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AMA-NIN HƏQİQİ ÜZVLƏRİ |url=https://ama.com.az/aze/ama-nin-h%C9%99qiqi-uzvl%C9%99ri/ |access-date=2026-07-02 |website=Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasi |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Азербайджанская инженерная академия / Состав {{!}} МИА |url=http://info-iae.ru/ru/chlenstvo/chleny-mia/azerbajdzhanskaya-inzhenernaya-akademiya/ |access-date=2026-07-02 |language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;.

=== Elmi əsərlər ===

# ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri // Azərbaycan Respublikası Dövlət Elm və Texnika Komitəsi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Elmi-Texniki İnformasiya İnstitutu, İnformasiya vərəqi, № 6, 1998.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mammadov |first=Iltimas |last2=Мəmmədov |first2=М.Ә |last3=Hәsənov |first3=, М.H. |last4=Vəliyev |first4=Z.М |date=1998-01-01 |title=ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri |url=https://www.researchgate.net/publication/403868823_ISDN_sbksinin_terminal_adapterlri}}&lt;/ref&gt;
# Müasir telekommunikasiya texnologiyaları, 1998.&lt;ref&gt;https://anl.az/down/birillik_1998.pdf&lt;/ref&gt;
# Optik foton texnologiyasının analizi // Azərbaycan Texnologiya İnstitutu Azərbaycan Xalq Cümhüriyyətinin 81 illik yubileyinə həsr olunmuş “Yeyinti, yüngül sənaye və xidmət sahələrinin aktual problemləri” Beynəlxalq elmi-texniki konfrans, 1999.&lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/404860012_Optik_-_foton_texnologiyasinin_analizi&lt;/ref&gt;
# Применение преобразователей на основе нейтронных сетей в системах распознавания // AzTU-nun professor-müəllim heyəti və aspirantların 48-ci tədris-metodiki və ETK, II hissə, 2000.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:6801/one&lt;/ref&gt;
# Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 1-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:7572/one&lt;/ref&gt;
#Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 2-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3267/one&lt;/ref&gt;
#Теоритические основы оптимизации узлов и сетей связи // Bakı: Elm, 2007.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Зависимость свойств множества разрешенных кодовых конструкций от параметров таймерных сигналов // A.S.Popov adına Odessa Milli Rabitə Akademiyasının elmi əsərlər məcmuəsi, № 2, 2008.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Çoxkanallı telekommunikasiya sistemlərinin əsasları, 2009.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3370/one&lt;/ref&gt;

=== Patentlər ===

# Optik liflərin pyezoelektrik kommutasiya qurğusu, 1999.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/212322194431016276041999.4.pdf&lt;/ref&gt;
# Portativ ozonator, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//250862992824651317512006.1.pdf&lt;/ref&gt;
# Kipləndirici kompaund, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//210932327027877229802006.3.pdf&lt;/ref&gt;
# Məsafədən zondlama peyk verici-qəbuledici telerabitə sistemi, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//31856211763110827539Ixtira_2007_01.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon zənginin melodiyalı siqnalizatoru, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/30952264032135331709Ixtira_2007_02.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon abunəçi xəttində ifrat gərginlik yüklənməsini aradan qaldıran sxem, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//23481246002616326940Ixtira_2007_03.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon aparatının mikrofon qurğusu, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//28257284842707821750Ixtira_2012_01.pdf&lt;/ref&gt;

== Digər məlumatlar ==

* 1997 – 2015-ci illər ərzində Baş Nazirin Sərəncamları ilə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] (eləcə də Nazirliyin yerində həmin dövr ərzində yaranan yeni Nazirliklərin) Kollegiyasının üzvü olub;
* 1989 – 2000-ci illərdə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] Texniki şurasının üzvü olub;
* 1998 – 2000-ci illərdə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan MR]]-nın rabitə şəbəkəsinin yenidən qurulması üzrə İşçi Qrupa rəhbərlik edərək aylarla Muxtar Respublikanın şəhər və rayonlarında qalaraq, yerində tikinti və yenidən qurma işlərinin aparılmasını təşkil edib;
* Əlli faizdən çoxu analoq tipli avadanlıqlar olan [[Aztelekom]] şəbəkəsinin ən ucqar yaşayış məntəqələri daxil olmaqla 2013-cü ildə elektron avadanlıqlarla tam əvəz edilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsində istifadə olunan üç rəqəmli, dörd rəqəmli, beş rəqəmli və s. nömrələnmələri, 2014-cü ildən etibarən [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] tövsiyyələrinə uyğun vahid yeddirəqəmli nömrələnməyə keçirilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsi ərazisində olan bütün şəhərlərə, rayon mərkəzlərinə və qəsəbələrə, eləcə də 50%-dən artıq kəndlərə optik kabellərin çəkilməsini təmin edib.

== Aldığı mükafatlar ==
* 2001-ci ildə “Rabitə Ustası” fəxri adına;
* Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində çalışan şəxslərə “[[Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı|Əməkdar Mühəndis]]” fəxri adının verilməsi haqqında&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/22636 |access-date=2026-07-02 |website=e-qanun.az |language=en}}&lt;/ref&gt;;
* [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] (İTU) sertifikatlarına; 
*  Rabitənin inkisafi üzrə [[Regional Əməkdaşlıq Şurasi|Regional Əməkdaşlıq Şurasinin]] Fəxri Fərmanına; 
* [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi|Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının]] Diplomuna layiq görülüb.

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Dosentlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]</text>
      <sha1>6vv83g42r25j1w3b25g1wtgj83pqrez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropa Parlamentinin prezidenti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994188</id>
    <revision>
      <id>9015392</id>
      <parentid>9005441</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32584" sha1="3cf7wes27mck1oaulu1utxdvznoqsl0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Dövlət vəzifəsi
|ölkə                  =
|vəzifə                = Avropa Parlamentinin prezidenti
|orijinal adı          ='''President of the European Parliament'''
|portret               = Official portrait of Roberta Metsola.jpg
|portretin izahı       =
|hazırkı               =
|təyin edilib          = 18 yanvar 2022-ci ildən
|başçılıq edir         = [[Avropa Parlamenti]]
|müraciət forması      =
|iqamətgahı            = [[Strasburq]], [[Fransa]]
|səlahiyyət müddəti    = 2,5 il
|maaş                  =
|təsis edilib          = 1952 / 1958&lt;ref name=&quot;Note 1952&quot;&gt;Parliament began either in 1952 with the Common Assembly or 1958 with the Parliamentary Assembly.&lt;/ref&gt;
|bərpa edilib          =
|birinci               = Pol-Anri Spaak / [[Robber Şuman]]
|sonuncu               =
|rəsmi saytı           =[https://the-president.europarl.europa.eu/en/ The President European Parliament]
}}
'''Avropa Parlamentinin prezidenti''' — Avropa Parlamentinin müzakirələrinə və fəaliyyətlərinə sədrlik edən şəxs. O, Parlamenti [[Avropa İttifaqı]] daxilində və beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Birgə qərar və Aİ büdcəsi çərçivəsində irəli sürülən qanunlar üçün prezidentin imzası tələb olunur.

Avropa Parlamentinin prezidenti iki il yarım müddət ərzində vəzifə tutur və bu vəzifə adətən iki əsas siyasi partiya arasında növbələşmə prinsipi ilə həyata keçirilir. Parlamentin 1952-ci ildəki təsisindən bəri 30 prezident fəaliyyət göstərib, onlardan 17-si bu vəzifəni 1979-cu ildə keçirilmiş ilk parlament seçkilərindən sonra icra edib və əksəriyyəti təşkilata erkən mərhələdə qoşulmuş ölkələri təmsil edib. Prezidentlərdən üçü qadın olub. 

== Parlamentdəki rolu ==
Prezident müzakirələrin gedişatına və Parlamentin və onun orqanlarının bütün fəaliyyətlərinə rəhbərlik edir, prosedur qaydalarına riayət olunmasını təmin edir. Bu baxımdan rolu milli parlamentin [[Spiker|spiker]]inin roluna bənzəyir. Prezidentin iclaslara özü və ya onun iştirakı olmadan sədrlik edən 14 [[Vitse-prezident|vitse-prezident]]i var. Prezident həmçinin büdcə və inzibati məsələlərdən məsul olan Büronun və Parlamentin bütün siyasi qruplarının liderlərindən ibarət idarəetmə orqanı olan Prezidentlər Konfransının iclaslarına sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;president site&quot;&gt;{{cite web|title=The President of the European Parliament|publisher=Europa |url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|access-date=19 November 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608032326/http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;duties&quot;&gt;{{cite web|title=Duties of the President|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt; 

== İttifaqdakı mövqeyi ==
Avropa Parlamentinin Prezidenti Parlamenti bütün hüquqi məsələlərdə və xarici əlaqələrdə, xüsusən də beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Avropa Şurasının iclasları zamanı prezident şuranın gündəliyindəki mövzularla bağlı Parlamentin mövqeyini bildirmək üçün çıxış edir. Prezident həmçinin yeni müqavilələr üzrə Hökumətlərarası Konfranslarda iştirak edir. Avropa İttifaqının büdcəsinin və məcəllə qəbul proseduru çərçivəsində qəbul edilmiş Birlik aktlarının qəbul edilməsi üçün onun imzası tələb olunur. Həmçinin bu sahələr üzrə Avropa Komissiya ilə razılaşdırma komitələrinə sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;Protocol&quot;&gt;{{cite web|title=Parliament's Protocol Service |date=28 July 2006|url=http://www.europarl.europa.eu/news/public/focus_page/008-9981-205-07-30-901-20060728FCS09980-24-07-2006-2006/default_en.htm|publisher=European Parliament|access-date=28 October 2007 }}&lt;/ref&gt;

Əksər ölkələrdə dövlət başçısının protokolu bütün digərlərindən əvvəl gəlir. Lakin, Aİ Parlamenti birinci qurum kimi qeyd olunur və buna görə də onun prezidentinin protokolu digər Avropa və ya milli protokollardan əvvəl gəlir. 

== Seçkiləri ==
Prezident Parlament üzvləri tərəfindən iki il yarım müddətinə seçilir, bu o deməkdir ki, hər parlament dövründə iki seçki keçirilir və nəticədə, adətən, bir parlament dövrü ərzində iki prezident vəzifə tutur. 
1980-ci illərdən bəri parlamentdəki iki ən böyük partiya — [[Avropa Xalq Partiyası]] və Avropa Sosialistlər Partiyası bu vəzifəni öz aralarında bölüşmək təcrübəsini formalaşdırıb.&lt;ref&gt;[https://fedtrust.co.uk/admin/uploads/FedT_workshop_Settembri.pdf  &quot;Is the European Parliament competitive or consensual ...]&lt;/ref&gt;

2009–2014-cü illər Parlament çağırışından etibarən, vəzifəsini başa vuran Prezident, Avropa Parlamentinin deputatı kimi yenidən seçildiyi təqdirdə, yeni Prezidentin seçilməsi prosesinə sədrlik edir. Əgər vəzifəsini başa vuran Prezident Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilməzsə, həmin vəzifəni 14 vitse-prezidentdən biri icra edir. Bu keçid dövründə vəzifəsini başa vuran Prezident və ya vitse-prezident Prezidentin bütün səlahiyyətlərini həyata keçirir. Ümumi həll edilə biləcək yeganə məsələ yeni Prezidentin seçilməsidir.&lt;ref name=&quot;Rule11&quot;&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20070101+RULE-011+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Səsvermə bülletenləri təqdim edilməzdən əvvəl onları parlamentə elan edən sədrə verilir. Üç səsvermədən sonra heç bir üzv mütləq səs çoxluğu əldə etmədikdə, əvvəlki səsvermədə ən çox səsə malik olan yalnız iki üzv ilə dördüncü səsvermə keçirilir. Bundan sonra hələ də bərabərlik olarsa, ən yaşlı namizəd seçilmiş elan edilir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 13 : Election of President – opening address|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-013+DOC+XML+V0//EN&amp;language=EN&amp;navigationBar=YES|access-date=22 November 2007 }}&lt;/ref&gt;

Avropa Parlamentinin sədri vəzifəsini (və onun sələfi olan qurumların rəhbərliyini) bir sıra görkəmli şəxsiyyətlər tutmuşdur. İlk sədrlərə İttifaqın baniləri Pol-Anri Spaak, Alsid de Qasperi və Rober Şuman daxildir. Bu vəzifəni tutan ilk qadınlar Simon Veyl (1979-cu ildə — birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşdırılmış parlamentin ilk sədri) və Nikol Fonten (1999-cu ildə) olmuşdur. Hər ikisi Fransa vətəndaşı idi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former E.P. Presidents|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten.htm?former|access-date=15 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Polşanın keçmiş Baş naziri və &quot;Həmrəylik Seçki Fəaliyyəti&quot;nin təmsilçisi [[Yeji Buzek]], 2000-ci illərdə Aİ-yə qoşulmuş Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrindən seçilmiş ilk Prezident oldu.

2009-cu ilə qədər sədrin seçilməsi prosesində iclasa əvvəlki sədr deyil, ən yaşlı Avropa Parlamentinin üzvü sədrlik edirdi. Həmin üzv sədrin bütün səlahiyyətlərinə malik idi. İclaslarda yalnız sədrin seçilməsi məsələsinə baxıla bilərdi.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RULES-6-2007-01-01-RULE-011_EN.html?redirect &quot;Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member&quot;.]&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Parlamentin qaydaları dəyişdirildi. Ona əsasən, yeni sədr seçilənədək Parlamentin ilk iclasına vəzifəsini başa vuran sədr (əgər Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilibsə) və ya vəzifəsini başa vuran sədr müavinlərindən biri sədrlik edirdi.

[[Roberta Metsola]] 18 yanvar 2022-ci ildə Avropa Parlamentinin Prezidenti seçildi. O, indiyə qədər prezident seçilən ən gənc siyasətçi və üstəlik bu vəzifəni tutan üçüncü qadındır.&lt;ref name=president&gt;{{cite web
 |url          = https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |title        = Roberta Metsola elected new President of the European Parliament
 |lang         = en
 |publisher    = European Parliament
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220119000722/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{cite web
 |url          = https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |title        = Депутата от Мальты Роберту Метсолу избрали спикером Европарламента
 |publisher    = ТАСС
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220118141724/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;

== Avropa Parlamenti sədrlərinin siyahısı ==
=== Ümumi Assambleyanın prezidentləri ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Bundesarchiv Bild 183-39998-0427, Paul-Henri Spaak.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pol-Anri Spaak'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1899–1972)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Belçika]]
|11 Sentyabr 1952
|11 May 1954
|rowspan=2| Belçika Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1952|09|11|1954|05|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Alcide de Gasperi 2.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Alçide De Qasperi]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1881–1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|11 May 1954
|19 Avqust 1954{{efn|name=diedintraterm|Died in office}}
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|05|11|1954|08|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Giuseppe Pella 1963.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Cüzeppe Pella'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1981)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|29 Noyabr 1954
|27 Noyabr 1956
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|11|29|1956|11|27}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|27 Noyabr 1956
|19 Mart 1958
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1956|11|27|1958|03|19}}
|}

=== Parlament Assambleyasının prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlişı
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Robert Schuman 1958 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Robert Schuman'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1886–1963)&lt;/small&gt;
|rowspan=2|  [[Fransa]]
|19 Mart 1958
|18 Mart 1960
|rowspan=2| Xalq Respublikaçı Hərəkatı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|3|19|1960|3|18}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|18 Mart 1960
|27 Mart 1962
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1960|3|18|1962|3|27}}
|}

=== Tətin olunmuş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya 
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Gaetano Martino.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Gaetano Martino'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1967)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|27 Mart 1962
|21 Mart 1964
|rowspan=2| İtaliya Liberal Partiyası
!rowspan=2 style=Liberal|
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1962|3|27|1964|3|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Duvieusart.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Jan Duvieusart'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1977)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|21 Mart 1964
|24 Sentyabr 1965
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1964|3|21|1965|9|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Victor Leemans.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Viktor Lemans'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1971)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|24 Sentyabr 1965
|7 Mart 1966
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xrisrian Demikratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1965|9|24|1966|3|7}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Poher 1966 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Alen Poer'''&lt;br /&gt;{{small|(1909–1996)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|7 Mart 1966
|11 Mart 1969
|rowspan=2| Respublikaçı Hərəkat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1966|3|7|1969|3|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Mario Scelba (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Mario Skelba'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1991)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}}
|11 Mart 1969
|9 Mart 1971
|rowspan=2| İtaliya Xristian Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1969|3|11|1971|3|9}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Walter Behrendt (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Valter Berendt'''&lt;br /&gt;{{small|(1914–1997)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|9 Mart 1971
|13 Mart 1973
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1971|3|9|1973|3|13}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Cees Berkhouwer (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Kornelis Berkhuver'''&lt;br /&gt;{{small|(1919–1992)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|13 Mart 1973
|11 Mart 1975
|rowspan=2| Azadlıq və Demokratiya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1973|3|13|1975|3|11}}
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Spenale (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jorj Spenal'''&lt;br /&gt;{{small|(1913–1983)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|11 Mart 1975
|8 Mart 1977
|rowspan=2| Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1975|3|11|1977|3|8}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Emilio Colombo crop.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Emilio Kolombo'''&lt;br /&gt;{{small|(1920–2013)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|8 Mart 1977
|17 İyul 1979
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1977|3|8|1979|7|17}}
|}

=== Seçilmiş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Simone Veil (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Simona Veyl'''&lt;br /&gt;{{small|(1927–2017)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|17 İyul 1979
|19 Yanvar 1982
|rowspan=2| Fransız Demokratiya Birliyi
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratları
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1979
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1979|7|17|1982|1|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Dankert EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Pit Dankert'''&lt;br /&gt;{{small|(1934–2003)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|19 Yanvar 1982
|24 İyul 1984
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1982|1|19|1984|7|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Pflimlin EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pyer Pflimlin'''&lt;br /&gt;{{small|(1907–2000)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|24 İyul 1984
|20 Yanvar 1987
|rowspan=2| Fransız Demokratiyası Uğrunda Birlik Partitası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1984
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1984|7|24|1987|1|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Plumb EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Henri Plamb, Baron Plamb'''&lt;br /&gt;{{small|(1925–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} Birləşmiş Krallıq
|20 Yanvar 1987
|25 İyul 1989
|rowspan=2| Konservativ Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Demokratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1987|1|20|1989|7|25}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Barón Crespo EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Enrike Baron Qrespo'''&lt;br /&gt;{{small|(born 1944)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|25 İyul 1989
|21 Yanvar 1992
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1989
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1989|7|25|1992|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Klepsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Eqon Klepş'''&lt;br /&gt;{{small|(1930–2010)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|21 Yanvar 1992
|19 İyul 1994
|rowspan=2| Xristian Demokrat İttifaqı 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| 
Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1992|1|21|1994|7|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Hänsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Klaus Henş'''&lt;br /&gt;{{small|(1938)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|19 İyul 1994
|14 Yanbar 1997
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1994
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1994|7|19|1997|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Gil Robles EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Xose Mariya Hil-Robles]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1935–2023)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|14 Yanvar 1997
|20 İyul 1999
|rowspan=2| İspaniya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1997|1|14|1999|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Nicole Fontaine.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Nikol Fonten'''&lt;br /&gt;{{small|(1942–2018)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|20 İyul 1999
|15 Yanvar 2002
|rowspan=2| [[Xalq Hərəkatı Uğrunda İttifaq]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1999
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|7|20|2002|1|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Cox Portrait 2002.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pat Koks'''&lt;br /&gt;{{small|(1952)}}
|rowspan=2| {{flag|Ireland}} İrlandiya
|15 Yanvar 2002
|20 İyul 2004
|rowspan=2| [[Bitərəf siyasətçi|Bitərəf]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2002|1|15|2004|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Borrell Portrait 2004.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jozep Borrel'''&lt;br /&gt;{{small|(1947)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|20 İyul 2004
|16 Yanvar 2007
|rowspan=2| [[İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2004
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|7|20|2007|1|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Pöttering EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans-Gert Pöttering'''&lt;br /&gt;{{small|(1945)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|16 Yanvar 2007
|14 İyul 2009
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2007|1|16|2009|7|14}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Jerzy Buzek.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Yeji Buzek]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1940)}}
|rowspan=2| {{flag|Poland}} Polşa
|14 İyul 2009
|17 Yanvar 2012
|rowspan=2| Vətəndaş Platforması
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2009
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2009|7|14|2012|1|17}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 14
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Martin Schulz.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Martin Şults]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1955)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|17 Yanvar 2012
|17 Yanvar 2017
|rowspan=2| [[Almaniya Sosial Demokrat Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialists və Democratlar
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2012|1|17|2017|1|17}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2014 

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 15
|rowspan=2| [[File:Antonio_Tajani_(cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Antonio Tayani'''&lt;br /&gt;{{small|(1953)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|17 Yanvar 2017
|3 İyul 2019
|rowspan=2| Forza Italiya
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2017|1|17|2019|7|3}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 16
|rowspan=2| [[File:Official portrait of David Sassoli, president of the European Parliament.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''David Sassoli'''&lt;br /&gt;{{small|(1956–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|3 İyul 2019
|11 Yavar 2022{{efn|name=diedintraterm}}
|rowspan=2| İtaliya Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist və Demokratlar
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2019
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|7|3|2022|1|11}}

|-
|colspan=9|''[[Roberta Metsola]] was Interim President from 11 to 18 January 2022.''
|
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 17
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Roberta Metsola]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1979)}}
|rowspan=2| {{flag|Malta}}
|18 Yanvar 2022
|Vəzifədə
|rowspan=2| [[Milliyyətçi Partiyası (Malta)|Milliyyətçi Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2|
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2022|1|18|}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2024
|}

=== Xronologiyası ===
{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:12
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =
  id:pes    value:rgb(0.941,0.000,0.110) legend:Socialist
  id:epp    value:rgb(0.200,0.600,0.999) legend:Christian_Democrat
  id:lib    value:rgb(0.999,0.835,0.000) legend:Liberal
  id:con    value:rgb(0.000,0.329,0.647) legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1950 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1950
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1950

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 11/09/1952 till: 11/05/1954 color:pes text:&quot;[[Paul-Henri Spaak|Spaak]]&quot; fontsize:10 
 from: 11/05/1954 till: 19/08/1954 color:epp text:&quot;[[Alcide De Gasperi|De Gasperi]]&quot; fontsize:10
 from: 29/11/1954 till: 27/11/1956 color:epp text:&quot;[[Giuseppe Pella|Pella]]&quot; fontsize:10
 from: 27/11/1956 till: 19/03/1958 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 19/03/1958 till: 18/03/1960 color:epp text:&quot;[[Robert Schuman|Schuman]]&quot; fontsize:10
 from: 18/03/1960 till: 27/03/1962 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 27/03/1962 till: 21/03/1964 color:lib text:&quot;[[Gaetano Martino|Martino]]&quot; fontsize:10
 from: 21/03/1964 till: 24/09/1965 color:epp text:&quot;[[Jean Duvieusart|Duvieusart]]&quot; fontsize:10
 from: 24/09/1965 till: 07/03/1966 color:epp text:&quot;[[Victor Leemans|Leemans]]&quot; fontsize:10
 from: 07/03/1966 till: 11/03/1969 color:epp text:&quot;[[Alain Poher|Poher]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1969 till: 16/03/1971 color:epp text:&quot;[[Mario Scelba|Scelba]]&quot; fontsize:10
 from: 16/03/1971 till: 13/03/1973 color:pes text:&quot;[[Walter Behrendt|Behrendt]]&quot; fontsize:10
 from: 13/03/1973 till: 10/03/1975 color:lib text:&quot;[[Cornelis Berkhouwer|Berkhouwer]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1975 till: 08/03/1977 color:pes text:&quot;[[George Spénale|Spénale]]&quot; fontsize:10
 from: 08/03/1977 till: 17/07/1979 color:epp text:&quot;[[Emilio Colombo|Colombo]]&quot; fontsize:10
 from: 17/07/1979 till: 19/01/1982 color:lib text:&quot;[[Simone Veil|Veil]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1982 till: 24/07/1984 color:pes text:&quot;[[Piet Dankert|Dankert]]&quot; fontsize:10
 from: 24/07/1984 till: 20/01/1987 color:epp text:&quot;[[Pierre Pflimlin|Pflimlin]]&quot; fontsize:10
 from: 20/01/1987 till: 25/07/1989 color:con text:&quot;[[Henry Plumb|Plumb]]&quot; fontsize:10
 from: 25/07/1989 till: 21/01/1992 color:pes text:&quot;[[Enrique Barón Crespo|Barón Crespo]]&quot; fontsize:10
 from: 21/01/1992 till: 26/07/1994 color:epp text:&quot;[[Egon Klepsch|Klepsch]]&quot; fontsize:10
 from: 26/07/1994 till: 14/01/1997 color:pes text:&quot;[[Klaus Hänsch|Hänsch]]&quot; fontsize:10
 from: 14/01/1997 till: 20/07/1999 color:epp text:&quot;[[José María Gil-Robles|Gil-Robles]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/1999 till: 15/01/2002 color:epp text:&quot;[[Nicole Fontaine|Fontaine]]&quot; fontsize:10
 from: 15/01/2002 till: 20/07/2004 color:lib text:&quot;[[Pat Cox|Cox]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/2004 till: 16/01/2007 color:pes text:&quot;[[Josep Borrell|Borrell]]&quot; fontsize:10
 from: 16/01/2007 till: 14/07/2009 color:epp text:&quot;[[Hans-Gert Pöttering|Pöttering]]&quot; fontsize:10
 from: 14/07/2009 till: 17/01/2012 color:epp text:&quot;[[Jerzy Buzek|Buzek]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2012 till: 17/01/2017 color:pes text:&quot;[[Martin Schulz|Schulz]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2017 till: 03/07/2019 color:epp text:&quot;[[Antonio Tajani|Tajani]]&quot; fontsize:10
 from: 03/07/2019 till: 11/01/2022 color:pes text:&quot;[[David Sassoli|Sassoli]]&quot; fontsize:10
 from: 11/01/2022 till: end color:epp text:&quot;[[Roberta Metsola|Metsola]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|European Parliament}}
* [http://www.europarl.europa.eu/president President of the European Parliament – Official Website]
* [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES Duties of the President] europarl.europa.eu
* [http://www.ena.lu?lang=2&amp;doc=4150 Presidents of the European Parliament] European Navigator
* [https://web.archive.org/web/20140219023023/http://www.europarl.europa.eu/news/expert/background_page/008-1806-015-01-03-901-20070109BKG01804-15-01-2007-2007-false/default_p001c006_en.htm Results of Presidential elections 1979–2007]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa Parlamenti]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]</text>
      <sha1>3cf7wes27mck1oaulu1utxdvznoqsl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015404</id>
      <parentid>9015392</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32581" sha1="q05tkq4njr8ulkc3zpotshkp2g9h6rq" xml:space="preserve">{{Dövlət vəzifəsi
|ölkə                  =
|vəzifə                = Avropa Parlamentinin prezidenti
|orijinal adı          ='''President of the European Parliament'''
|portret               = Official portrait of Roberta Metsola.jpg
|portretin izahı       =
|hazırkı               =
|təyin edilib          = 18 yanvar 2022-ci ildən
|başçılıq edir         = [[Avropa Parlamenti]]
|müraciət forması      =
|iqamətgahı            = [[Strasburq]], [[Fransa]]
|səlahiyyət müddəti    = 2,5 il
|maaş                  =
|təsis edilib          = 1952 / 1958&lt;ref name=&quot;Note 1952&quot;&gt;Parliament began either in 1952 with the Common Assembly or 1958 with the Parliamentary Assembly.&lt;/ref&gt;
|bərpa edilib          =
|birinci               = Pol-Anri Spaak / [[Robber Şuman]]
|sonuncu               =
|rəsmi saytı           =[https://the-president.europarl.europa.eu/en/ The President European Parliament]
}}
'''Avropa Parlamentinin prezidenti''' — Avropa Parlamentinin müzakirələrinə və fəaliyyətlərinə sədrlik edən şəxs. O, Parlamenti [[Avropa İttifaqı]] daxilində və beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Birgə qərar və Aİ büdcəsi çərçivəsində irəli sürülən qanunlar üçün prezidentin imzası tələb olunur.

Avropa Parlamentinin prezidenti iki il yarım müddət ərzində vəzifə tutur və bu vəzifə adətən iki əsas siyasi partiya arasında növbələşmə prinsipi ilə həyata keçirilir. Parlamentin 1952-ci ildəki təsisindən bəri 30 prezident fəaliyyət göstərib, onlardan 17-si bu vəzifəni 1979-cu ildə keçirilmiş ilk parlament seçkilərindən sonra icra edib və əksəriyyəti təşkilata erkən mərhələdə qoşulmuş ölkələri təmsil edib. Prezidentlərdən üçü qadın olub. 

== Parlamentdəki rolu ==
Prezident müzakirələrin gedişatına və Parlamentin və onun orqanlarının bütün fəaliyyətlərinə rəhbərlik edir, prosedur qaydalarına riayət olunmasını təmin edir. Bu baxımdan rolu milli parlamentin [[Spiker|spiker]]inin roluna bənzəyir. Prezidentin iclaslara özü və ya onun iştirakı olmadan sədrlik edən 14 [[Vitse-prezident|vitse-prezident]]i var. Prezident həmçinin büdcə və inzibati məsələlərdən məsul olan Büronun və Parlamentin bütün siyasi qruplarının liderlərindən ibarət idarəetmə orqanı olan Prezidentlər Konfransının iclaslarına sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;president site&quot;&gt;{{cite web|title=The President of the European Parliament|publisher=Europa |url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|access-date=19 November 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608032326/http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;duties&quot;&gt;{{cite web|title=Duties of the President|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt; 

== İttifaqdakı mövqeyi ==
Avropa Parlamentinin Prezidenti Parlamenti bütün hüquqi məsələlərdə və xarici əlaqələrdə, xüsusən də beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Avropa Şurasının iclasları zamanı prezident şuranın gündəliyindəki mövzularla bağlı Parlamentin mövqeyini bildirmək üçün çıxış edir. Prezident həmçinin yeni müqavilələr üzrə Hökumətlərarası Konfranslarda iştirak edir. Avropa İttifaqının büdcəsinin və məcəllə qəbul proseduru çərçivəsində qəbul edilmiş Birlik aktlarının qəbul edilməsi üçün onun imzası tələb olunur. Həmçinin bu sahələr üzrə Avropa Komissiya ilə razılaşdırma komitələrinə sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;Protocol&quot;&gt;{{cite web|title=Parliament's Protocol Service |date=28 July 2006|url=http://www.europarl.europa.eu/news/public/focus_page/008-9981-205-07-30-901-20060728FCS09980-24-07-2006-2006/default_en.htm|publisher=European Parliament|access-date=28 October 2007 }}&lt;/ref&gt;

Əksər ölkələrdə dövlət başçısının protokolu bütün digərlərindən əvvəl gəlir. Lakin, Aİ Parlamenti birinci qurum kimi qeyd olunur və buna görə də onun prezidentinin protokolu digər Avropa və ya milli protokollardan əvvəl gəlir. 

== Seçkiləri ==
Prezident Parlament üzvləri tərəfindən iki il yarım müddətinə seçilir, bu o deməkdir ki, hər parlament dövründə iki seçki keçirilir və nəticədə, adətən, bir parlament dövrü ərzində iki prezident vəzifə tutur. 
1980-ci ildən bəri parlamentdəki iki ən böyük partiya — [[Avropa Xalq Partiyası]] və Avropa Sosialistlər Partiyası bu vəzifəni öz aralarında bölüşmək təcrübəsini formalaşdırıb.&lt;ref&gt;[https://fedtrust.co.uk/admin/uploads/FedT_workshop_Settembri.pdf  &quot;Is the European Parliament competitive or consensual ...]&lt;/ref&gt;

2009–2014-cü il Parlament çağırışından etibarən, vəzifəsini başa vuran Prezident, Avropa Parlamentinin deputatı kimi yenidən seçildiyi təqdirdə, yeni Prezidentin seçilməsi prosesinə sədrlik edir. Əgər vəzifəsini başa vuran Prezident Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilməzsə, həmin vəzifəni 14 vitse-prezidentdən biri icra edir. Bu keçid dövründə vəzifəsini başa vuran Prezident və vitse-prezident Prezidentin bütün səlahiyyətlərini həyata keçirir. Ümumi həll edilə biləcək yeganə məsələ yeni Prezidentin seçilməsidir.&lt;ref name=&quot;Rule11&quot;&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20070101+RULE-011+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Səsvermə bülletenləri təqdim edilməzdən əvvəl onlar parlamenti elan edən sədrə verilir. Üç səsvermədən sonra heç bir üzv mütləq səs çoxluğu əldə etmədikdə, əvvəlki səsvermədə ən çox səsə malik olan yalnız iki üzv ilə dördüncü səsvermə keçirilir. Bundan sonra  bərabərlik olmasa, ən yaşlı namizəd seçilmiş elan edilir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 13 : Election of President – opening address|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-013+DOC+XML+V0//EN&amp;language=EN&amp;navigationBar=YES|access-date=22 November 2007 }}&lt;/ref&gt;

Avropa Parlamentinin sədri vəzifəsini (və onun sələfi olan qurumların rəhbərliyini) bir sıra görkəmli şəxsiyyətlər tutmuşdur. İlk sədrlərə İttifaqın baniləri Pol-Anri Spaak, Alsid de Qasperi və Rober Şuman daxildir. Bu vəzifəni tutan ilk qadınlar Simon Veyl (1979-cu ildə — birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşdırılmış parlamentin ilk sədri) və Nikol Fonten (1999-cu ildə) olmuşdur. Hər ikisi Fransa vətəndaşı idi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former E.P. Presidents|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten.htm?former|access-date=15 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Polşanın keçmiş Baş naziri və &quot;Həmrəylik Seçki Fəaliyyəti&quot;nin təmsilçisi [[Yeji Buzek]], 2000-ci illərdə Aİ-na qoşulmuş Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrindən seçilmiş ilk Prezident oldu.

2009-cu ilə qədər sədrin seçilməsi prosesində iclasa əvvəlki sədr deyil, ən yaşlı Avropa Parlamentinin üzvü sədrlik edirdi. Həmin üzv sədrin bütün səlahiyyətlərinə malik idi. İclaslarda yalnız sədrin seçilməsi məsələsinə baxıla bilərdi.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RULES-6-2007-01-01-RULE-011_EN.html?redirect &quot;Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member&quot;.]&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Parlamentin qaydaları dəyişdirildi. Ona əsasən, yeni sədr seçilənədək Parlamentin ilk iclasına vəzifəsini başa vuran sədr (əgər Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilibsə) və ya vəzifəsini başa vuran sədr müavinlərindən biri sədrlik edirdi.

[[Roberta Metsola]] 18 yanvar 2022-ci ildə Avropa Parlamentinin Prezidenti seçildi. O, indiyə qədər prezident seçilən ən gənc siyasətçi və üstəlik bu vəzifəni tutan üçüncü qadındır.&lt;ref name=president&gt;{{cite web
 |url          = https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |title        = Roberta Metsola elected new President of the European Parliament
 |lang         = en
 |publisher    = European Parliament
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220119000722/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{cite web
 |url          = https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |title        = Депутата от Мальты Роберту Метсолу избрали спикером Европарламента
 |publisher    = ТАСС
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220118141724/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;

== Avropa Parlamenti sədrlərinin siyahısı ==
=== Ümumi Assambleyanın prezidentləri ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Bundesarchiv Bild 183-39998-0427, Paul-Henri Spaak.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pol-Anri Spaak'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1899–1972)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Belçika]]
|11 Sentyabr 1952
|11 May 1954
|rowspan=2| Belçika Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1952|09|11|1954|05|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Alcide de Gasperi 2.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Alçide De Qasperi]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1881–1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|11 May 1954
|19 Avqust 1954{{efn|name=diedintraterm|Died in office}}
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|05|11|1954|08|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Giuseppe Pella 1963.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Cüzeppe Pella'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1981)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|29 Noyabr 1954
|27 Noyabr 1956
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|11|29|1956|11|27}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|27 Noyabr 1956
|19 Mart 1958
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1956|11|27|1958|03|19}}
|}

=== Parlament Assambleyasının prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlişı
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Robert Schuman 1958 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Robert Schuman'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1886–1963)&lt;/small&gt;
|rowspan=2|  [[Fransa]]
|19 Mart 1958
|18 Mart 1960
|rowspan=2| Xalq Respublikaçı Hərəkatı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|3|19|1960|3|18}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|18 Mart 1960
|27 Mart 1962
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1960|3|18|1962|3|27}}
|}

=== Tətin olunmuş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya 
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Gaetano Martino.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Gaetano Martino'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1967)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|27 Mart 1962
|21 Mart 1964
|rowspan=2| İtaliya Liberal Partiyası
!rowspan=2 style=Liberal|
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1962|3|27|1964|3|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Duvieusart.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Jan Duvieusart'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1977)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|21 Mart 1964
|24 Sentyabr 1965
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1964|3|21|1965|9|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Victor Leemans.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Viktor Lemans'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1971)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|24 Sentyabr 1965
|7 Mart 1966
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xrisrian Demikratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1965|9|24|1966|3|7}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Poher 1966 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Alen Poer'''&lt;br /&gt;{{small|(1909–1996)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|7 Mart 1966
|11 Mart 1969
|rowspan=2| Respublikaçı Hərəkat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1966|3|7|1969|3|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Mario Scelba (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Mario Skelba'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1991)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}}
|11 Mart 1969
|9 Mart 1971
|rowspan=2| İtaliya Xristian Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1969|3|11|1971|3|9}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Walter Behrendt (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Valter Berendt'''&lt;br /&gt;{{small|(1914–1997)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|9 Mart 1971
|13 Mart 1973
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1971|3|9|1973|3|13}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Cees Berkhouwer (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Kornelis Berkhuver'''&lt;br /&gt;{{small|(1919–1992)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|13 Mart 1973
|11 Mart 1975
|rowspan=2| Azadlıq və Demokratiya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1973|3|13|1975|3|11}}
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Spenale (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jorj Spenal'''&lt;br /&gt;{{small|(1913–1983)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|11 Mart 1975
|8 Mart 1977
|rowspan=2| Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1975|3|11|1977|3|8}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Emilio Colombo crop.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Emilio Kolombo'''&lt;br /&gt;{{small|(1920–2013)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|8 Mart 1977
|17 İyul 1979
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1977|3|8|1979|7|17}}
|}

=== Seçilmiş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Simone Veil (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Simona Veyl'''&lt;br /&gt;{{small|(1927–2017)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|17 İyul 1979
|19 Yanvar 1982
|rowspan=2| Fransız Demokratiya Birliyi
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratları
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1979
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1979|7|17|1982|1|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Dankert EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Pit Dankert'''&lt;br /&gt;{{small|(1934–2003)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|19 Yanvar 1982
|24 İyul 1984
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1982|1|19|1984|7|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Pflimlin EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pyer Pflimlin'''&lt;br /&gt;{{small|(1907–2000)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|24 İyul 1984
|20 Yanvar 1987
|rowspan=2| Fransız Demokratiyası Uğrunda Birlik Partitası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1984
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1984|7|24|1987|1|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Plumb EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Henri Plamb, Baron Plamb'''&lt;br /&gt;{{small|(1925–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} Birləşmiş Krallıq
|20 Yanvar 1987
|25 İyul 1989
|rowspan=2| Konservativ Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Demokratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1987|1|20|1989|7|25}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Barón Crespo EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Enrike Baron Qrespo'''&lt;br /&gt;{{small|(born 1944)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|25 İyul 1989
|21 Yanvar 1992
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1989
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1989|7|25|1992|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Klepsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Eqon Klepş'''&lt;br /&gt;{{small|(1930–2010)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|21 Yanvar 1992
|19 İyul 1994
|rowspan=2| Xristian Demokrat İttifaqı 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| 
Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1992|1|21|1994|7|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Hänsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Klaus Henş'''&lt;br /&gt;{{small|(1938)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|19 İyul 1994
|14 Yanbar 1997
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1994
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1994|7|19|1997|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Gil Robles EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Xose Mariya Hil-Robles]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1935–2023)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|14 Yanvar 1997
|20 İyul 1999
|rowspan=2| İspaniya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1997|1|14|1999|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Nicole Fontaine.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Nikol Fonten'''&lt;br /&gt;{{small|(1942–2018)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|20 İyul 1999
|15 Yanvar 2002
|rowspan=2| [[Xalq Hərəkatı Uğrunda İttifaq]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1999
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|7|20|2002|1|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Cox Portrait 2002.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pat Koks'''&lt;br /&gt;{{small|(1952)}}
|rowspan=2| {{flag|Ireland}} İrlandiya
|15 Yanvar 2002
|20 İyul 2004
|rowspan=2| [[Bitərəf siyasətçi|Bitərəf]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2002|1|15|2004|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Borrell Portrait 2004.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jozep Borrel'''&lt;br /&gt;{{small|(1947)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|20 İyul 2004
|16 Yanvar 2007
|rowspan=2| [[İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2004
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|7|20|2007|1|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Pöttering EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans-Gert Pöttering'''&lt;br /&gt;{{small|(1945)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|16 Yanvar 2007
|14 İyul 2009
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2007|1|16|2009|7|14}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Jerzy Buzek.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Yeji Buzek]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1940)}}
|rowspan=2| {{flag|Poland}} Polşa
|14 İyul 2009
|17 Yanvar 2012
|rowspan=2| Vətəndaş Platforması
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2009
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2009|7|14|2012|1|17}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 14
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Martin Schulz.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Martin Şults]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1955)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|17 Yanvar 2012
|17 Yanvar 2017
|rowspan=2| [[Almaniya Sosial Demokrat Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialists və Democratlar
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2012|1|17|2017|1|17}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2014 

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 15
|rowspan=2| [[File:Antonio_Tajani_(cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Antonio Tayani'''&lt;br /&gt;{{small|(1953)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|17 Yanvar 2017
|3 İyul 2019
|rowspan=2| Forza Italiya
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2017|1|17|2019|7|3}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 16
|rowspan=2| [[File:Official portrait of David Sassoli, president of the European Parliament.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''David Sassoli'''&lt;br /&gt;{{small|(1956–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|3 İyul 2019
|11 Yavar 2022{{efn|name=diedintraterm}}
|rowspan=2| İtaliya Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist və Demokratlar
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2019
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|7|3|2022|1|11}}

|-
|colspan=9|''[[Roberta Metsola]] was Interim President from 11 to 18 January 2022.''
|
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 17
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Roberta Metsola]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1979)}}
|rowspan=2| {{flag|Malta}}
|18 Yanvar 2022
|Vəzifədə
|rowspan=2| [[Milliyyətçi Partiyası (Malta)|Milliyyətçi Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2|
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2022|1|18|}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2024
|}

=== Xronologiyası ===
{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:12
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =
  id:pes    value:rgb(0.941,0.000,0.110) legend:Socialist
  id:epp    value:rgb(0.200,0.600,0.999) legend:Christian_Democrat
  id:lib    value:rgb(0.999,0.835,0.000) legend:Liberal
  id:con    value:rgb(0.000,0.329,0.647) legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1950 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1950
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1950

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 11/09/1952 till: 11/05/1954 color:pes text:&quot;[[Paul-Henri Spaak|Spaak]]&quot; fontsize:10 
 from: 11/05/1954 till: 19/08/1954 color:epp text:&quot;[[Alcide De Gasperi|De Gasperi]]&quot; fontsize:10
 from: 29/11/1954 till: 27/11/1956 color:epp text:&quot;[[Giuseppe Pella|Pella]]&quot; fontsize:10
 from: 27/11/1956 till: 19/03/1958 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 19/03/1958 till: 18/03/1960 color:epp text:&quot;[[Robert Schuman|Schuman]]&quot; fontsize:10
 from: 18/03/1960 till: 27/03/1962 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 27/03/1962 till: 21/03/1964 color:lib text:&quot;[[Gaetano Martino|Martino]]&quot; fontsize:10
 from: 21/03/1964 till: 24/09/1965 color:epp text:&quot;[[Jean Duvieusart|Duvieusart]]&quot; fontsize:10
 from: 24/09/1965 till: 07/03/1966 color:epp text:&quot;[[Victor Leemans|Leemans]]&quot; fontsize:10
 from: 07/03/1966 till: 11/03/1969 color:epp text:&quot;[[Alain Poher|Poher]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1969 till: 16/03/1971 color:epp text:&quot;[[Mario Scelba|Scelba]]&quot; fontsize:10
 from: 16/03/1971 till: 13/03/1973 color:pes text:&quot;[[Walter Behrendt|Behrendt]]&quot; fontsize:10
 from: 13/03/1973 till: 10/03/1975 color:lib text:&quot;[[Cornelis Berkhouwer|Berkhouwer]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1975 till: 08/03/1977 color:pes text:&quot;[[George Spénale|Spénale]]&quot; fontsize:10
 from: 08/03/1977 till: 17/07/1979 color:epp text:&quot;[[Emilio Colombo|Colombo]]&quot; fontsize:10
 from: 17/07/1979 till: 19/01/1982 color:lib text:&quot;[[Simone Veil|Veil]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1982 till: 24/07/1984 color:pes text:&quot;[[Piet Dankert|Dankert]]&quot; fontsize:10
 from: 24/07/1984 till: 20/01/1987 color:epp text:&quot;[[Pierre Pflimlin|Pflimlin]]&quot; fontsize:10
 from: 20/01/1987 till: 25/07/1989 color:con text:&quot;[[Henry Plumb|Plumb]]&quot; fontsize:10
 from: 25/07/1989 till: 21/01/1992 color:pes text:&quot;[[Enrique Barón Crespo|Barón Crespo]]&quot; fontsize:10
 from: 21/01/1992 till: 26/07/1994 color:epp text:&quot;[[Egon Klepsch|Klepsch]]&quot; fontsize:10
 from: 26/07/1994 till: 14/01/1997 color:pes text:&quot;[[Klaus Hänsch|Hänsch]]&quot; fontsize:10
 from: 14/01/1997 till: 20/07/1999 color:epp text:&quot;[[José María Gil-Robles|Gil-Robles]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/1999 till: 15/01/2002 color:epp text:&quot;[[Nicole Fontaine|Fontaine]]&quot; fontsize:10
 from: 15/01/2002 till: 20/07/2004 color:lib text:&quot;[[Pat Cox|Cox]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/2004 till: 16/01/2007 color:pes text:&quot;[[Josep Borrell|Borrell]]&quot; fontsize:10
 from: 16/01/2007 till: 14/07/2009 color:epp text:&quot;[[Hans-Gert Pöttering|Pöttering]]&quot; fontsize:10
 from: 14/07/2009 till: 17/01/2012 color:epp text:&quot;[[Jerzy Buzek|Buzek]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2012 till: 17/01/2017 color:pes text:&quot;[[Martin Schulz|Schulz]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2017 till: 03/07/2019 color:epp text:&quot;[[Antonio Tajani|Tajani]]&quot; fontsize:10
 from: 03/07/2019 till: 11/01/2022 color:pes text:&quot;[[David Sassoli|Sassoli]]&quot; fontsize:10
 from: 11/01/2022 till: end color:epp text:&quot;[[Roberta Metsola|Metsola]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|European Parliament}}
* [http://www.europarl.europa.eu/president President of the European Parliament – Official Website]
* [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES Duties of the President] europarl.europa.eu
* [http://www.ena.lu?lang=2&amp;doc=4150 Presidents of the European Parliament] European Navigator
* [https://web.archive.org/web/20140219023023/http://www.europarl.europa.eu/news/expert/background_page/008-1806-015-01-03-901-20070109BKG01804-15-01-2007-2007-false/default_p001c006_en.htm Results of Presidential elections 1979–2007]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa Parlamenti]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Parlament sədrləri]]</text>
      <sha1>q05tkq4njr8ulkc3zpotshkp2g9h6rq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015428</id>
      <parentid>9015404</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32540" sha1="eidnlfim8m22j8xihg2apdfb87gnpp0" xml:space="preserve">{{Dövlət vəzifəsi
|ölkə                  =
|vəzifə                = Avropa Parlamentinin prezidenti
|orijinal adı          ='''President of the European Parliament'''
|portret               = Official portrait of Roberta Metsola.jpg
|portretin izahı       =
|hazırkı               =
|təyin edilib          = 18 yanvar 2022-ci ildən
|başçılıq edir         = [[Avropa Parlamenti]]
|müraciət forması      =
|iqamətgahı            = [[Strasburq]], [[Fransa]]
|səlahiyyət müddəti    = 2,5 il
|maaş                  =
|təsis edilib          = 1952 / 1958&lt;ref name=&quot;Note 1952&quot;&gt;Parliament began either in 1952 with the Common Assembly or 1958 with the Parliamentary Assembly.&lt;/ref&gt;
|bərpa edilib          =
|birinci               = Pol-Anri Spaak / [[Robber Şuman]]
|sonuncu               =
|rəsmi saytı           =[https://the-president.europarl.europa.eu/en/ The President European Parliament]
}}
'''Avropa Parlamentinin prezidenti''' — Avropa Parlamentinin müzakirələrinə və fəaliyyətlərinə sədrlik edən şəxs. O, Parlamenti [[Avropa İttifaqı]] daxilində və beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Birgə qərar və Aİ büdcəsi çərçivəsində irəli sürülən qanunlar üçün prezidentin imzası tələb olunur.

Avropa Parlamentinin prezidenti iki il yarım müddət ərzində vəzifə tutur və bu vəzifə adətən iki əsas siyasi partiya arasında növbələşmə prinsipi ilə həyata keçirilir. Parlamentin 1952-ci ildəki təsisindən bəri 30 prezident fəaliyyət göstərib, onlardan 17-si bu vəzifəni 1979-cu ildə keçirilmiş ilk parlament seçkilərindən sonra icra edib və əksəriyyəti təşkilata erkən mərhələdə qoşulmuş ölkələri təmsil edib. Prezidentlərdən üçü qadın olub. 

== Parlamentdəki rolu ==
Prezident müzakirələrin gedişatına və Parlamentin və onun orqanlarının bütün fəaliyyətlərinə rəhbərlik edir, prosedur qaydalarına riayət olunmasını təmin edir. Bu baxımdan rolu milli parlamentin [[Spiker|spiker]]inin roluna bənzəyir. Prezidentin iclaslara özü və ya onun iştirakı olmadan sədrlik edən 14 [[Vitse-prezident|vitse-prezident]]i var. Prezident həmçinin büdcə və inzibati məsələlərdən məsul olan Büronun və Parlamentin bütün siyasi qruplarının liderlərindən ibarət idarəetmə orqanı olan Prezidentlər Konfransının iclaslarına sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;president site&quot;&gt;{{cite web|title=The President of the European Parliament|publisher=Europa |url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|access-date=19 November 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608032326/http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|archive-date=8 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;duties&quot;&gt;{{cite web|title=Duties of the President|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt; 

== İttifaqdakı mövqeyi ==
Avropa Parlamentinin Prezidenti Parlamenti bütün hüquqi məsələlərdə və xarici əlaqələrdə, xüsusən də beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Avropa Şurasının iclasları zamanı prezident şuranın gündəliyindəki mövzularla bağlı Parlamentin mövqeyini bildirmək üçün çıxış edir. Prezident həmçinin yeni müqavilələr üzrə Hökumətlərarası Konfranslarda iştirak edir. Avropa İttifaqının büdcəsinin və məcəllə qəbul proseduru çərçivəsində qəbul edilmiş Birlik aktlarının qəbul edilməsi üçün onun imzası tələb olunur. Həmçinin bu sahələr üzrə Avropa Komissiya ilə razılaşdırma komitələrinə sədrlik edir.&lt;ref name=&quot;Protocol&quot;&gt;{{cite web|title=Parliament's Protocol Service |date=28 July 2006|url=http://www.europarl.europa.eu/news/public/focus_page/008-9981-205-07-30-901-20060728FCS09980-24-07-2006-2006/default_en.htm|publisher=European Parliament|access-date=28 October 2007 }}&lt;/ref&gt;

Əksər ölkələrdə dövlət başçısının protokolu bütün digərlərindən əvvəl gəlir. Lakin, Aİ Parlamenti birinci qurum kimi qeyd olunur və buna görə də onun prezidentinin protokolu digər Avropa və ya milli protokollardan əvvəl gəlir. 

== Seçkiləri ==
Prezident Parlament üzvləri tərəfindən iki il yarım müddətinə seçilir, bu o deməkdir ki, hər parlament dövründə iki seçki keçirilir və nəticədə, adətən, bir parlament dövrü ərzində iki prezident vəzifə tutur. 
1980-ci ildən bəri parlamentdəki iki ən böyük partiya — [[Avropa Xalq Partiyası]] və Avropa Sosialistlər Partiyası bu vəzifəni öz aralarında bölüşmək təcrübəsini formalaşdırıb.&lt;ref&gt;[https://fedtrust.co.uk/admin/uploads/FedT_workshop_Settembri.pdf  &quot;Is the European Parliament competitive or consensual ...]&lt;/ref&gt;

2009–2014-cü il Parlament çağırışından etibarən, vəzifəsini başa vuran Prezident, Avropa Parlamentinin deputatı kimi yenidən seçildiyi təqdirdə, yeni Prezidentin seçilməsi prosesinə sədrlik edir. Əgər vəzifəsini başa vuran Prezident Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilməzsə, həmin vəzifəni 14 vitse-prezidentdən biri icra edir. Bu keçid dövründə vəzifəsini başa vuran Prezident və vitse-prezident Prezidentin bütün səlahiyyətlərini həyata keçirir. Ümumi həll edilə biləcək yeganə məsələ yeni Prezidentin seçilməsidir.&lt;ref name=&quot;Rule11&quot;&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member|publisher=European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20070101+RULE-011+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES|access-date=12 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Səsvermə bülletenləri təqdim edilməzdən əvvəl onlar parlamenti elan edən sədrə verilir. Üç səsvermədən sonra heç bir üzv mütləq səs çoxluğu əldə etmədikdə, əvvəlki səsvermədə ən çox səsə malik olan yalnız iki üzv ilə dördüncü səsvermə keçirilir. Bundan sonra  bərabərlik olmasa, ən yaşlı namizəd seçilmiş elan edilir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 13 : Election of President – opening address|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-013+DOC+XML+V0//EN&amp;language=EN&amp;navigationBar=YES|access-date=22 November 2007 }}&lt;/ref&gt;

Avropa Parlamentinin sədri vəzifəsini (və onun sələfi olan qurumların rəhbərliyini) bir sıra görkəmli şəxsiyyətlər tutmuşdur. İlk sədrlərə İttifaqın baniləri Pol-Anri Spaak, Alsid de Qasperi və Rober Şuman daxildir. Bu vəzifəni tutan ilk qadınlar Simon Veyl (1979-cu ildə — birbaşa seçkilər yolu ilə formalaşdırılmış parlamentin ilk sədri) və Nikol Fonten (1999-cu ildə) olmuşdur. Hər ikisi Fransa vətəndaşı idi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former E.P. Presidents|publisher=|European Parliament|url=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten.htm?former|access-date=15 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

Polşanın keçmiş Baş naziri və &quot;Həmrəylik Seçki Fəaliyyəti&quot;nin təmsilçisi [[Yeji Buzek]], 2000-ci illərdə Aİ-na qoşulmuş Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrindən seçilmiş ilk Prezident oldu.

2009-cu ilə qədər sədrin seçilməsi prosesində iclasa əvvəlki sədr deyil, ən yaşlı Avropa Parlamentinin üzvü sədrlik edirdi. Həmin üzv sədrin bütün səlahiyyətlərinə malik idi. İclaslarda yalnız sədrin seçilməsi məsələsinə baxıla bilərdi.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RULES-6-2007-01-01-RULE-011_EN.html?redirect &quot;Rules of Procedure of the European Parliament. Rule 11: Oldest member&quot;.]&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Parlamentin qaydaları dəyişdirildi. Ona əsasən, yeni sədr seçilənədək Parlamentin ilk iclasına vəzifəsini başa vuran sədr (əgər Avropa Parlamentinin üzvü kimi yenidən seçilibsə) və ya vəzifəsini başa vuran sədr müavinlərindən biri sədrlik edirdi.

[[Roberta Metsola]] 18 yanvar 2022-ci ildə Avropa Parlamentinin Prezidenti seçildi. O, indiyə qədər prezident seçilən ən gənc siyasətçi və üstəlik bu vəzifəni tutan üçüncü qadındır.&lt;ref name=president&gt;{{cite web
 |url          = https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |title        = Roberta Metsola elected new President of the European Parliament
 |lang         = en
 |publisher    = European Parliament
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220119000722/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220114IPR21012/roberta-metsola-elected-new-president-of-the-european-parliament
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{cite web
 |url          = https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |title        = Депутата от Мальты Роберту Метсолу избрали спикером Европарламента
 |publisher    = ТАСС
 |date         = 2022-01-18
 |access-date  = 2022-01-19
 |archive-date = 2022-01-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220118141724/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13455355
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;

== Avropa Parlamenti sədrlərinin siyahısı ==
=== Ümumi Assambleyanın prezidentləri ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Bundesarchiv Bild 183-39998-0427, Paul-Henri Spaak.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pol-Anri Spaak'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1899–1972)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Belçika]]
|11 Sentyabr 1952
|11 May 1954
|rowspan=2| Belçika Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1952|09|11|1954|05|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Alcide de Gasperi 2.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Alçide De Qasperi]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1881–1954)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|11 May 1954
|19 Avqust 1954
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|05|11|1954|08|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Giuseppe Pella 1963.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Cüzeppe Pella'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1902–1981)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[İtaliya]]
|29 Noyabr 1954
|27 Noyabr 1956
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1954|11|29|1956|11|27}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|27 Noyabr 1956
|19 Mart 1958
|rowspan=2| Xristian Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1956|11|27|1958|03|19}}
|}

=== Parlament Assambleyasının prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlişı
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Robert Schuman 1958 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Robert Schuman'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1886–1963)&lt;/small&gt;
|rowspan=2|  [[Fransa]]
|19 Mart 1958
|18 Mart 1960
|rowspan=2| Xalq Respublikaçı Hərəkatı
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratlar
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1958|3|19|1960|3|18}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:KAS-Furler, Hans-Bild-14318-1 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans Furler'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1904–1975)&lt;/small&gt;
|rowspan=2| [[Almaniya]]
|18 Mart 1960
|27 Mart 1962
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1960|3|18|1962|3|27}}
|}

=== Tətin olunmuş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya 
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki mandatı
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Gaetano Martino.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Gaetano Martino'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1967)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|27 Mart 1962
|21 Mart 1964
|rowspan=2| İtaliya Liberal Partiyası
!rowspan=2 style=Liberal|
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1962|3|27|1964|3|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Jean Duvieusart.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Jan Duvieusart'''&lt;br /&gt;{{small|(1900–1977)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|21 Mart 1964
|24 Sentyabr 1965
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1964|3|21|1965|9|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Victor Leemans.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Viktor Lemans'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1971)}}
|rowspan=2| {{flag|Belgium}} Belçika
|24 Sentyabr 1965
|7 Mart 1966
|rowspan=2| Xristian Sosial Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xrisrian Demikratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1965|9|24|1966|3|7}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Poher 1966 (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Alen Poer'''&lt;br /&gt;{{small|(1909–1996)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|7 Mart 1966
|11 Mart 1969
|rowspan=2| Respublikaçı Hərəkat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1966|3|7|1969|3|11}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Mario Scelba (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Mario Skelba'''&lt;br /&gt;{{small|(1901–1991)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}}
|11 Mart 1969
|9 Mart 1971
|rowspan=2| İtaliya Xristian Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1969|3|11|1971|3|9}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Walter Behrendt (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Valter Berendt'''&lt;br /&gt;{{small|(1914–1997)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|9 Mart 1971
|13 Mart 1973
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokrat Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1971|3|9|1973|3|13}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Cees Berkhouwer (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Kornelis Berkhuver'''&lt;br /&gt;{{small|(1919–1992)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|13 Mart 1973
|11 Mart 1975
|rowspan=2| Azadlıq və Demokratiya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1973|3|13|1975|3|11}}
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Spenale (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jorj Spenal'''&lt;br /&gt;{{small|(1913–1983)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|11 Mart 1975
|8 Mart 1977
|rowspan=2| Sosialist Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1975|3|11|1977|3|8}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Emilio Colombo crop.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Emilio Kolombo'''&lt;br /&gt;{{small|(1920–2013)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|8 Mart 1977
|17 İyul 1979
|rowspan=2| Xristian Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Xristian Demokratları
|rowspan=2 bgcolor=#EEEEEE|–
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1977|3|8|1979|7|17}}
|}

=== Seçilmiş Parlament prezidentləri ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=90%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portreti
! width=15%|Prezident
! width=8%|Ölkə
! width=13%|Vəzifəyə gəlməsi
! width=13%|Vəzifədən ayrılması
! width=10%|Partiya
! widht=10% colspan=2|Partiya qrupu
! width=5% |Seçki
! width=5% |qeydlər

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Simone Veil (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Simona Veyl'''&lt;br /&gt;{{small|(1927–2017)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|17 İyul 1979
|19 Yanvar 1982
|rowspan=2| Fransız Demokratiya Birliyi
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Demokratları
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1979
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1979|7|17|1982|1|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Dankert EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Pit Dankert'''&lt;br /&gt;{{small|(1934–2003)}}
|rowspan=2| {{flag|Netherlands}} Niderland
|19 Yanvar 1982
|24 İyul 1984
|rowspan=2| Leyboristlər Partiyası 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1982|1|19|1984|7|24}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Pflimlin EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pyer Pflimlin'''&lt;br /&gt;{{small|(1907–2000)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|24 İyul 1984
|20 Yanvar 1987
|rowspan=2| Fransız Demokratiyası Uğrunda Birlik Partitası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1984
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1984|7|24|1987|1|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Plumb EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Henri Plamb, Baron Plamb'''&lt;br /&gt;{{small|(1925–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|United Kingdom}} Birləşmiş Krallıq
|20 Yanvar 1987
|25 İyul 1989
|rowspan=2| Konservativ Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of European Conservatives and Reformists}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Demokratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1987|1|20|1989|7|25}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 5
|rowspan=2| [[File:Barón Crespo EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Enrike Baron Qrespo'''&lt;br /&gt;{{small|(born 1944)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|25 İyul 1989
|21 Yanvar 1992
|rowspan=2| İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1989
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1989|7|25|1992|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 6
|rowspan=2| [[File:Klepsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Eqon Klepş'''&lt;br /&gt;{{small|(1930–2010)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|21 Yanvar 1992
|19 İyul 1994
|rowspan=2| Xristian Demokrat İttifaqı 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| 
Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1992|1|21|1994|7|19}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 7
|rowspan=2| [[File:Hänsch EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Klaus Henş'''&lt;br /&gt;{{small|(1938)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|19 İyul 1994
|14 Yanbar 1997
|rowspan=2| Almaniya Sosial Demokratlar Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1994
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1994|7|19|1997|1|21}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 8
|rowspan=2| [[File:Gil Robles EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''
Xose Mariya Hil-Robles]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1935–2023)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|14 Yanvar 1997
|20 İyul 1999
|rowspan=2| İspaniya Xalq Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1997|1|14|1999|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 9
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Nicole Fontaine.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Nikol Fonten'''&lt;br /&gt;{{small|(1942–2018)}}
|rowspan=2| {{flag|France}} Fransa
|20 İyul 1999
|15 Yanvar 2002
|rowspan=2| [[Xalq Hərəkatı Uğrunda İttifaq]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|1999
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|1999|7|20|2002|1|15}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 10
|rowspan=2| [[File:Cox Portrait 2002.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Pat Koks'''&lt;br /&gt;{{small|(1952)}}
|rowspan=2| {{flag|Ireland}} İrlandiya
|15 Yanvar 2002
|20 İyul 2004
|rowspan=2| [[Bitərəf siyasətçi|Bitərəf]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Alliance of Liberals and Democrats for Europe}};&quot; |
|rowspan=2| Liberal Democratları
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2002|1|15|2004|7|20}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 11
|rowspan=2| [[File:Borrell Portrait 2004.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Jozep Borrel'''&lt;br /&gt;{{small|(1947)}}
|rowspan=2| {{flag|Spain}} İspaniya
|20 İyul 2004
|16 Yanvar 2007
|rowspan=2| [[İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialistlər
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2004
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2004|7|20|2007|1|16}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 12
|rowspan=2| [[File:Pöttering EC President Portrait.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Hans-Gert Pöttering'''&lt;br /&gt;{{small|(1945)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|16 Yanvar 2007
|14 İyul 2009
|rowspan=2| [[Xristian Demokrat İttifaqı (Almaniya)|Xristian Demokrat İttifaqı Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2007|1|16|2009|7|14}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 13
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Jerzy Buzek.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Yeji Buzek]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1940)}}
|rowspan=2| {{flag|Poland}} Polşa
|14 İyul 2009
|17 Yanvar 2012
|rowspan=2| Vətəndaş Platforması
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası Qrupu
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2009
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2009|7|14|2012|1|17}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 14
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Martin Schulz.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Martin Şults]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1955)}}
|rowspan=2| {{flag|Germany}} Almaniya
|17 Yanvar 2012
|17 Yanvar 2017
|rowspan=2| [[Almaniya Sosial Demokrat Partiyası]]
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialists və Democratlar
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2012|1|17|2017|1|17}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2014 

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 15
|rowspan=2| [[File:Antonio_Tajani_(cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''Antonio Tayani'''&lt;br /&gt;{{small|(1953)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|17 Yanvar 2017
|3 İyul 2019
|rowspan=2| Forza Italiya
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2017|1|17|2019|7|3}}

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 16
|rowspan=2| [[File:Official portrait of David Sassoli, president of the European Parliament.jpg|110px]]
|rowspan=2| '''David Sassoli'''&lt;br /&gt;{{small|(1956–2022)}}
|rowspan=2| {{flag|Italy}} İtaliya
|3 İyul 2019
|11 Yavar 2022{{efn|name=diedintraterm}}
|rowspan=2| İtaliya Demokratik Partiyası
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|rowspan=2| Socialist və Demokratlar
|rowspan=4 bgcolor=#EEEEEE|2019
|rowspan=2| 
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2019|7|3|2022|1|11}}

|-
|colspan=9|''[[Roberta Metsola]] was Interim President from 11 to 18 January 2022.''
|
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 17
|rowspan=2| [[File:Official portrait of Roberta Metsola (cropped).jpg|110px]]
|rowspan=2| '''[[Roberta Metsola]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1979)}}
|rowspan=2| {{flag|Malta}}
|18 Yanvar 2022
|Vəzifədə
|rowspan=2| [[Milliyyətçi Partiyası (Malta)|Milliyyətçi Partiyası]] 
!rowspan=2 style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|rowspan=2| Avropa Xalq Partiyası qrupu
|rowspan=2|
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE| {{age in years and days|2022|1|18|}}
|rowspan=3 bgcolor=#EEEEEE|2024
|}

=== Xronologiyası ===
{{#tag:timeline|
ImageSize  = width:875 height:auto barincrement:12
PlotArea   = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars  = late

Colors     =
  id:pes    value:rgb(0.941,0.000,0.110) legend:Socialist
  id:epp    value:rgb(0.200,0.600,0.999) legend:Christian_Democrat
  id:lib    value:rgb(0.999,0.835,0.000) legend:Liberal
  id:con    value:rgb(0.000,0.329,0.647) legend:Conservative
  id:gray1  value:gray(0.85)
  id:gray2  value:gray(0.95)
  id:grid   value:gray(0.5)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1950 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1950
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1950

Legend     = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75

BarData    =
  barset:PM

TextData   =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:&quot;Siyasi Partiya:&quot;

PlotData   =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 11/09/1952 till: 11/05/1954 color:pes text:&quot;[[Paul-Henri Spaak|Spaak]]&quot; fontsize:10 
 from: 11/05/1954 till: 19/08/1954 color:epp text:&quot;[[Alcide De Gasperi|De Gasperi]]&quot; fontsize:10
 from: 29/11/1954 till: 27/11/1956 color:epp text:&quot;[[Giuseppe Pella|Pella]]&quot; fontsize:10
 from: 27/11/1956 till: 19/03/1958 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 19/03/1958 till: 18/03/1960 color:epp text:&quot;[[Robert Schuman|Schuman]]&quot; fontsize:10
 from: 18/03/1960 till: 27/03/1962 color:epp text:&quot;[[Hans Furler|Furler]]&quot; fontsize:10
 from: 27/03/1962 till: 21/03/1964 color:lib text:&quot;[[Gaetano Martino|Martino]]&quot; fontsize:10
 from: 21/03/1964 till: 24/09/1965 color:epp text:&quot;[[Jean Duvieusart|Duvieusart]]&quot; fontsize:10
 from: 24/09/1965 till: 07/03/1966 color:epp text:&quot;[[Victor Leemans|Leemans]]&quot; fontsize:10
 from: 07/03/1966 till: 11/03/1969 color:epp text:&quot;[[Alain Poher|Poher]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1969 till: 16/03/1971 color:epp text:&quot;[[Mario Scelba|Scelba]]&quot; fontsize:10
 from: 16/03/1971 till: 13/03/1973 color:pes text:&quot;[[Walter Behrendt|Behrendt]]&quot; fontsize:10
 from: 13/03/1973 till: 10/03/1975 color:lib text:&quot;[[Cornelis Berkhouwer|Berkhouwer]]&quot; fontsize:10
 from: 11/03/1975 till: 08/03/1977 color:pes text:&quot;[[George Spénale|Spénale]]&quot; fontsize:10
 from: 08/03/1977 till: 17/07/1979 color:epp text:&quot;[[Emilio Colombo|Colombo]]&quot; fontsize:10
 from: 17/07/1979 till: 19/01/1982 color:lib text:&quot;[[Simone Veil|Veil]]&quot; fontsize:10
 from: 19/01/1982 till: 24/07/1984 color:pes text:&quot;[[Piet Dankert|Dankert]]&quot; fontsize:10
 from: 24/07/1984 till: 20/01/1987 color:epp text:&quot;[[Pierre Pflimlin|Pflimlin]]&quot; fontsize:10
 from: 20/01/1987 till: 25/07/1989 color:con text:&quot;[[Henry Plumb|Plumb]]&quot; fontsize:10
 from: 25/07/1989 till: 21/01/1992 color:pes text:&quot;[[Enrique Barón Crespo|Barón Crespo]]&quot; fontsize:10
 from: 21/01/1992 till: 26/07/1994 color:epp text:&quot;[[Egon Klepsch|Klepsch]]&quot; fontsize:10
 from: 26/07/1994 till: 14/01/1997 color:pes text:&quot;[[Klaus Hänsch|Hänsch]]&quot; fontsize:10
 from: 14/01/1997 till: 20/07/1999 color:epp text:&quot;[[José María Gil-Robles|Gil-Robles]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/1999 till: 15/01/2002 color:epp text:&quot;[[Nicole Fontaine|Fontaine]]&quot; fontsize:10
 from: 15/01/2002 till: 20/07/2004 color:lib text:&quot;[[Pat Cox|Cox]]&quot; fontsize:10
 from: 20/07/2004 till: 16/01/2007 color:pes text:&quot;[[Josep Borrell|Borrell]]&quot; fontsize:10
 from: 16/01/2007 till: 14/07/2009 color:epp text:&quot;[[Hans-Gert Pöttering|Pöttering]]&quot; fontsize:10
 from: 14/07/2009 till: 17/01/2012 color:epp text:&quot;[[Jerzy Buzek|Buzek]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2012 till: 17/01/2017 color:pes text:&quot;[[Martin Schulz|Schulz]]&quot; fontsize:10
 from: 17/01/2017 till: 03/07/2019 color:epp text:&quot;[[Antonio Tajani|Tajani]]&quot; fontsize:10
 from: 03/07/2019 till: 11/01/2022 color:pes text:&quot;[[David Sassoli|Sassoli]]&quot; fontsize:10
 from: 11/01/2022 till: end color:epp text:&quot;[[Roberta Metsola|Metsola]]&quot; fontsize:10
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa İttifaqının Prezidenti]]
* [[Avropa İttifaqının prezidentləri]]
* [[Avropa Komissiyasının Prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|European Parliament}}
* [http://www.europarl.europa.eu/president President of the European Parliament – Official Website]
* [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&amp;navigationBar=YES Duties of the President] europarl.europa.eu
* [http://www.ena.lu?lang=2&amp;doc=4150 Presidents of the European Parliament] European Navigator
* [https://web.archive.org/web/20140219023023/http://www.europarl.europa.eu/news/expert/background_page/008-1806-015-01-03-901-20070109BKG01804-15-01-2007-2007-false/default_p001c006_en.htm Results of Presidential elections 1979–2007]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Avropa Parlamenti]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı qurumları]]
[[Kateqoriya:Avropa İttifaqı]]
[[Kateqoriya:Prezidentlər]]
[[Kateqoriya:Parlament sədrləri]]</text>
      <sha1>eidnlfim8m22j8xihg2apdfb87gnpp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahir Xəlifəzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994262</id>
    <revision>
      <id>9015111</id>
      <parentid>9011556</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damby2010</username>
        <id>350277</id>
      </contributor>
      <comment>Inglis dilinde adin yazilmasi elave olunub</comment>
      <origin>9015111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="qr51u0q4lepzw4emnjots6d7wib5esp" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
25 dekabr 1961-ci il tarixdə Tbilisi şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Bakı şəhər 20 №-li orta məktəbini, 1984-cü ildə isə S. M. Kirov adına [[Azərbaycan Dövlət Universiteti]]ni bitirmişdir.

1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>qr51u0q4lepzw4emnjots6d7wib5esp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015113</id>
      <parentid>9015111</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damby2010</username>
        <id>350277</id>
      </contributor>
      <comment>redakte olunub</comment>
      <origin>9015113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="11iqat6csyryrdhwjk1kmbibvag2sx1" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
25 dekabr 1961-ci il tarixdə Tbilisi şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Bakı şəhər 20 №-li orta məktəbini, 1984-cü ildə isə S. M. Kirov adına [[Azərbaycan Dövlət Universiteti]]ni bitirmişdir.

1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>11iqat6csyryrdhwjk1kmbibvag2sx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015117</id>
      <parentid>9015113</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damby2010</username>
        <id>350277</id>
      </contributor>
      <comment>tekrar olunan melumat legv edildi</comment>
      <origin>9015117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4184" sha1="t4u8lbsjvdxii5sqqao3wyvlg25dy7b" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>t4u8lbsjvdxii5sqqao3wyvlg25dy7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015119</id>
      <parentid>9015117</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42196-64</username>
        <id>351490</id>
      </contributor>
      <origin>9015119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="i7m44rbyi6mr531j5on8ndyx3cjlaa1" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* Mahir Khalifa-zadeh, Canadian Historical Association, [https://cha-shc.ca/publications/historians-corner-the-chas-digital-newsletter/historians-corner-february-2025/]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>i7m44rbyi6mr531j5on8ndyx3cjlaa1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015133</id>
      <parentid>9015119</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damby2010</username>
        <id>350277</id>
      </contributor>
      <comment>Merkezin web addresi elave olunub</comment>
      <origin>9015133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4397" sha1="0s2m8nz5tcs7p4girhyqsn11gtujjc5" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, Media and Analysis Centre, Toronto, Canada, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* Mahir Khalifa-zadeh, Canadian Historical Association, [https://cha-shc.ca/publications/historians-corner-the-chas-digital-newsletter/historians-corner-february-2025/]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>0s2m8nz5tcs7p4girhyqsn11gtujjc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015228</id>
      <parentid>9015133</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damby2010</username>
        <id>350277</id>
      </contributor>
      <comment>redakte olunub</comment>
      <origin>9015228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="lz8jvfu0jz3ngwmv7h6it2i4e9e75bu" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
25 dekabr 1961-ci il tarixdə Tbilisi şəhərində anadan olub.

1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, Media and Analysis Center, Toronto, Canada, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* Mahir Khalifa-zadeh, Canadian Historical Association, Ottawa, Canada [https://cha-shc.ca/publications/historians-corner-the-chas-digital-newsletter/historians-corner-february-2025/]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>lz8jvfu0jz3ngwmv7h6it2i4e9e75bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015238</id>
      <parentid>9015228</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42342-22</username>
        <id>351504</id>
      </contributor>
      <comment>redakte olunub</comment>
      <origin>9015238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="m1288fbkvwwvzjdlbx63l6xg75hyvzp" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Mahir Çingiz oğlu Xəlifəzadə''' (Inglis: ''Mahir Khalifa-zadeh'', {{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, professor, Ph.D, təqaüddə olan diplomat (I-ci dərəcəli müşavir), Kanadanın Toronto şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Azərbaycan Qlobal kontekstdə&quot; (''Azerbaijan in Global Context'') tarixi-siyasi tədqiqatlar mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.

== Həyatı ==
25 dekabr 1961-ci il tarixdə Tbilisi şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Bakı şəhər 20 №-li orta məktəbini, 1984-cü ildə isə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir.

1988–1992-ci illərdə SSRİ EA Beynəlxalq Bioloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Nəzəri və Təcrübi Biofizika İnstitutunun (ITEB, RAN, https://iteb.ru/) məqsədli aspiranturasında təhsil almış və orada namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin qlobal siyasət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlər üzrə şöbəsinin müdiri, 

1994–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. 1995–1998 -ci illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəkı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə II-I katib, 1999-Kosovoda ATƏT-in missiyasında fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1999-06-09 |title=OSCE Kosovo Verification Mission / Task Force for Kosovo (closed) {{!}} Organization for Security and Co-operation in Europe |url=https://www.osce.org/kvm-closed |access-date=2026-07-14 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609192526/https://www.osce.org/kvm-closed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin ABŞ və Kanada şöbəsinin müdir əvəzi, 2002-ci ilin fevral ayından Xarici İşlər Nazirliyinin Orta Şərq və Cənubi Asiya (İran) şöbəsində müdir müavini, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığındakı səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir, 2007–2008-ci illərdə isə Xarici İşlər Nazirliyinin I Avropa şöbəsinin (İngiltərə və Skandinaviya ölkələri) müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2014-cü illərdə Kanadanın Monreal şəhərində fəaliyyət göstərən &quot;Qloballaşdırma Problemləri üzrə Araşdırma Mərkəzi&quot;nin əməkdaşı olub.

2012- ci ildə Bakı şəhərində fəaliyət göstərən &quot;Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasında&quot; Politologiya və Beynəlxalq Münasibətlər üzrə professor rütbəsini alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-07 |title=IeeAcademy |url=https://ieeacademy.org/ |access-date=2026-07-16 |website=IeeAcademy |language=en-US |archive-date=2026-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716224734/https://ieeacademy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2017-ci ildən Kanadanın Toronto şəhərində özünün &quot;Azərbaycan Qlobal Konteksdə&quot; (Azerbaijan in Global Context, [https://www.azglobalcontext.org/ www.azglobalcontext.org]) adlı tarix və siyasi araşdırmalar mərkəzini açıb və həmin mərkəzə rəhbərlik edir.

M. Xəlifəzadə, geosiyasət, beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycan tarixinə dair beynəlxalq jurnallarda dərc olunmuş 60-dan çox elmi məqalənin və 4 kitab fəslinin müəllifidir. Kanada Tarix Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) və Kanada Siyasi Elmlər Assosiasiyasının (Ottava, Kanada) üzvü və fəal iştirakçısıdır.

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* Azerbaijan in Global Context, Media and Analysis Center, Toronto, Canada, https://www.azglobalcontext.org/
* Mahir Khalifa-zadeh, Google Scholar, [https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en} https://scholar.google.com/citations?user=UAmaogYAAAAJ&amp;hl=en]
* academia.edu, https://independent.academia.edu/MahirKhalifazadeh
* Mahir Xəlifəzadə, Azərbaycan Respublikası Diaspora Üzrə Dövlət Komitəsi [https://diaspor.gov.az/az/news-detail/obscure-histories-bakidaki-qiz-qalasindan-behs-edib-2971]
* Mahir Khalifa-zadeh, Canadian Historical Association, Ottawa, Canada [https://cha-shc.ca/publications/historians-corner-the-chas-digital-newsletter/historians-corner-february-2025/]
* US President Joe Biden's Letter to Prof Mahir Khalifa-zadeh, June 4, 2021, White House, Washington DC, USA [https://www.azglobalcontext.org/search/label/US%20President]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]</text>
      <sha1>m1288fbkvwwvzjdlbx63l6xg75hyvzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miray Yapım</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994617</id>
    <revision>
      <id>9015432</id>
      <parentid>9014275</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4333" sha1="640w84q9ja8wi1smwwvsqvurucov7zj" xml:space="preserve">{{Şirkət|Adı=Miray Yapım|Yaranma tarixi=2008|təsisçiləri=Eyüp Gökhan Özekin|Saytı=mirayyapim.com.tr|location={{TUR}}|orijinal adı=|tipi=Anonim şirkət|məhsulu=Televiziya proqramı&lt;br&gt;[[Bədii film]]&lt;br&gt;[[Sənədli film]]&lt;br&gt;[[Serial]]|industry=Media və İstehsal}}

'''Miray Yapım''' — 2008-ci ildə Türkiyəli iş insanı və prodüser Eyüp Gökhan Özekin tərəfindən təsis edilmiş media və istehsal şirkətidir.

== Tarixçə ==
'''Miray Yapım''', Türkiyənin güclü hekayə danışma ənənəsini müasir istehsal yanaşması ilə birləşdirən, televiziya və rəqəmsal platformalar üçün məzmun yaradan müstəqil bir istehsal şirkətidir.

2008-ci ildə qurulan '''Miray Yapım''', seriallar, sənədli filmlər, televiziya proqramları və rəqəmsal platforma layihələri daxil olmaqla müxtəlif janrlarda layihələr istehsal edərək sənayedə güclü bir mövqe qazanmışdır. Yarandığı gündən bəri, hekayə danışmaları ilə tamaşaçılara təsir edən və istehsal gücü ilə seçilən layihələr inkişaf etdirməyi hədəfləyir.

'''Miray Yapım''' üçün bir hekayə sadəcə ekrana gətirilən bir hekayə deyil; bu, personajları, atmosferi və duyğuları ilə tamaşaçıya təsir edən bir dünyadır. Tarixi dramlardan müasir hekayələrə qədər istehsal yanaşması ilə şirkət hər layihədə güclü bir hekayə bütövlüyü yaratmağa üstünlük verir.

Yaradıcı qrupları, texniki təcrübəsi və genişmiqyaslı istehsal təcrübəsi ilə '''Miray Yapım''', Türkiyədə istehsal olunan hekayələri beynəlxalq auditoriyaya çatdırmağı və yerli hekayələrin universal rezonansını görünən etməyi hədəfləyir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hakkımızda |url=https://mirayyapim.com.tr/tr/about-us |website=Miray Yapım |language=tr |date=13 iyul 2026 |access-date=2026-07-13 |archive-date=2026-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723074910/https://mirayyapim.com.tr/tr/about-us |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Layihələr ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
|'''İl'''
| '''İstehsal'''
| '''Növü'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| ''Milad''
| Teleserial
|-
| ''Anamın Yeməyi Bəkir Dəvəli ilə''
| rowspan=&quot;2&quot; | Televiziya proqramı
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''Aşpazın Sağlam Süfrəsi''
|-
| ''Türkiyənin Meqa Layihələri''
| rowspan=&quot;2&quot; | Sənədli film
|-
| 2023-
| ''Türkiyənin Enerjisi''
|-
| 2023-2024
| ''Bir az kül, bir az duman''
| Televiziya proqramı
|-
| 2024-
| ''Məhməd: Fəthlər Sultanı''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 may 2024 |title=Mehmed: Fetihler Sultanı konusu nedir? Mehmed: Fetihler Sultanı uyarlama mı gerçek hayat hikayesi mi? |url=https://www.cnnturk.com/magazin/mehmed-fetihler-sultani-konusu-nedir-mehmed-fetihler-sultani-uyarlama-mi-gercek-hayat-hikayesi-mi-2089377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531222353/https://www.cnnturk.com/magazin/mehmed-fetihler-sultani-konusu-nedir-mehmed-fetihler-sultani-uyarlama-mi-gercek-hayat-hikayesi-mi-2089377 |archive-date=31 may 2024 |access-date=2024-05-31 |website=CNN Türk |language=tr}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | Teleserial
|-
| 2025-2026
| ''Vəfa Sultan''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2026
| ''Göy qurşağı faşizmi''
| Sənədli film
|-
| ''On beşlilər''
| İnternet serialı
|-
| ''Əsrlik gecə''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 mart 2026 |title=TRT’den yeni 15 Temmuz projesi; “Asırlık Gece” |url=https://www.birsenaltuntas.com/dizi/trtden-yeni-15-temmuz-projesi-asirlik-gece/70534/ |url-status=live |access-date=2026-03-06 |website=Miray Yapım |language=tr}}&lt;/ref&gt;
| Sənədli serial
|}

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Facebook|Miray-Yapım-61556625971783/|name=Miray Yapım}}

* {{Instagram|miray.yapim|name=Miray Yapım}}

* {{YouTube|channel=MirayYapım|link=https://www.youtube.com/@MirayYapim}}

* {{X profili|mirayyapim|name=Miray Yapım}}

== Mənbə ==
[[Kateqoriya:2008-ci ildə yaranan şirkətlər]]
[[Kateqoriya:2008-ci ildə yaradılmış təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:2008-ci ildə Türkiyədə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Türkiyə film şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə şirkətləri]]</text>
      <sha1>640w84q9ja8wi1smwwvsqvurucov7zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mimir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994620</id>
    <revision>
      <id>9015242</id>
      <parentid>9004719</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9015242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10244" sha1="qi3sjf4nl68268uz8g9uieao1wgd0tn" xml:space="preserve">[[Fayl:Oden vid Mims lik.jpg|thumb|[[XIX əsr]]ə aid təsvir: [[Odin]] Mimirin başı kəsilmiş cəsədini taparkən. Erik Bratenin ''Poetik Edda'' nəşrindən.]]

'''Mimir''' ({{dil-non|Mímir}}, bəzən '''Mim''') — [[skandinav mifologiyası]]nda biliyi və müdrikliyi ilə tanınan varlıq. Rəvayətə görə, [[Asar-Van müharibəsi|aslar və vanlar arasında]] baş vermiş [[müharibə]] zamanı başı kəsilmişdir. Daha sonra [[Asar|allah]] [[Odin]] Mimirin başını özü ilə gəzdirir və bu baş ona gizli biliklər söyləyərək məsləhətlər verir.&lt;ref&gt;https://vikings-and-valhalla.com.au/blogs/nordic-mythology/mimir&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asgardalaska.org/2025/01/mimir-head-of-wisdom/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2026-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260718163820/https://asgardalaska.org/2025/01/mimir-head-of-wisdom/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Mimir haqqında məlumatlar [[XIII əsr]]də daha qədim şifahi ənənələr əsasında tərtib edilmiş [[Poetik Edda]]da, islandiyalı [[Snorri Sturluson]] tərəfindən XIII əsrdə qələmə alınmış [[Kiçik Edda]]da, həmçinin Snorrinin müəllifi olduğu [[Heimskringla]] əsərində asların tarixi şəxsiyyətlər kimi təqdim edildiyi evhemerist təsvirlərdə hifz edilib saxlanılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://berloga-workshop.com/blog/384-mimisbrunnr.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201150748/https://berloga-workshop.com/blog/384-mimisbrunnr.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Mimirin adı [[Mímisbrunnr]] quyusunun, eləcə də [[alim]]lərin ümumiyyətlə [[İqqdrasil]] [[ağac]]ının digər adları hesab etdikləri ''Mímameiðr'' və ''Hoddmímis holt'' adlarında da rast gəlinir. Bəzi tədqiqatçılar [[Bestla]]nın Mimirin bacısı olduğunu irəli sürmüş, buna əsasən isə Mimirin Odinin ana tərəfdən dayısı olduğu qənaətinə gəlmişlər.

== Etimologiyası ==

'''Mimir''' və '''Mim''' adlarının mənşəyi [[tarixi linqvistika]] baxımından tam aydın deyildir. Bununla belə, [[Filologiya|filoloqlar]] arasında ən geniş qəbul olunmuş [[nəzəriyyə]]yə görə, ''Mímir'' adı [[Proto-Hind-Avropa dili|proto-hind-avropa dilindəki]] '''mer-''' felinin təkrarlanmış formasından yaranmışdır. Bu fel «düşünmək», «xatırlamaq», «təfəkkür etmək» və ya «üzərində düşünmək» mənalarını ifadə edir. Bu kök [[Sanskrit]] dilində ''smárati'', [[Avesta dili]]ndə ''hi-šmaraiti'', [[Qədim yunan dili]]ndə ''mermaírō'' və [[Qot dili]]ndə ''maúrnan'' sözləri ilə müqayisə olunur.&lt;ref&gt;Lincoln (1991: 54–55)&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Mímer and Balder Consulting the Norns (1821-1822) by H. E. Freund.jpg|thumb|Mimir və [[Baldr]]ın [[Nornlar]]la məsləhətləşməsi. H. E. Freund, 1821–1822.]]

Buna görə tədqiqatçılar ''Mímir'' və ''Mim'' adlarının müasir [[ingilis dili]]ndəki ''memory'' («yaddaş») sözü və onun ifadə etdiyi anlayışlarla əlaqəli olduğunu hesab edirlər. Mifologiyaşünas [[Rudolf Simek]] bu adı «xatırlayan» və ya «müdrik şəxs» kimi izah etmişdir.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://grokipedia.com/page/M%C3%ADmir |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2026-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305024326/https://grokipedia.com/page/M%C3%ADmir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbələrdə ==

=== Poetik Edda ===

Mimir [[Poetik Edda]]nın ''[[Völuspá]]'' və ''[[Sigrdrífumál]]'' poemalarında xatırlanır.

''Völuspá'' poemasında Mimir iki bənddə qeyd olunur. 28-ci bənddə Odinin [[Mímisbrunnr|Mimir quyusu]]ndan hikmət əldə etmək üçün gözlərindən birini qurban verməsinə işarə edilir və Mimirin hər səhər «Həlak olanların atası»nın, yəni Odinin girovu müqabilində bal şərabı içdiyi bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://berloga-workshop.com/blog/384-mimisbrunnr.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201150748/https://berloga-workshop.com/blog/384-mimisbrunnr.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

46-cı bənddə isə [[Raqnarök]] hadisələri ilə əlaqədar olaraq Mimin «oğullarının» taleyin alovlandığı vaxt oynadıqları qeyd edilir. Bu «oğullar» haqqında başqa heç bir məlumat hifz edilib saxlanmamışdır. Həmin bənddə allah [[Heimdall]]ın [[Gjallarhorn]] buynuzunu çaldığı və Mimirin kəsilmiş başının Odinə məsləhətlər verdiyi də təsvir olunur.

''Sigrdrífumál'' poemasının 14-cü bəndində Mimirin danışan kəsilmiş başına daha bir işarə edilir. ''[[Fjölsvinnsmál]]'' poemasının 20 və 24-cü bəndlərində isə [[İqqdrasil]] ağacı ''Mímameiðr'' adı ilə xatırlanır.

=== Kiçik Edda ===

[[Kiçik Edda]]nın ''[[Gylfaginning]]'' bölməsinin 15-ci fəslində Mimir öz adını daşıyan quyunun sahibi kimi təqdim olunur. O, həmin quyudan su içərək böyük hikmət və bilik qazanır. Quyudan içmək üçün [[Heimdall]]ın Raqnarökün başlanmasını elan etmək məqsədilə istifadə etdiyi məşhur buynuzla eyni adı daşıyan [[Gjallarhorn]] içki buynuzundan istifadə edir. Burada həmçinin bildirilir ki, Mimir quyusu [[İqqdrasil]] ağacının üç kökündən birinin altında, şaxta nəhənglərinin yaşadığı diyarda yerləşir.

''Gylfaginning''in 51-ci fəslində Raqnarökün başlanğıcı belə təsvir edilir: Heimdall bütün gücü ilə Gjallarhornu çalır və bütün allahları oyadır. Bundan sonra allahlar məclis təşkil edirlər. Odin isə özü və tərəfdarları üçün məsləhət almaq məqsədilə Mimir quyusuna gedir. Bu zaman İqqdrasil titrəyir və nə göylərdə, nə də yerdə qorxu hiss etməyən heç bir varlıq qalmır.

[[Kiçik Edda]]nın ''[[Skáldskaparmál]]'' bölməsində Mimirin adı müxtəlif [[kenninq]]lərdə işlədilir. Bunlara Odini ifadə edən «Mimin dostu», nəhəngi bildirən «fitnəkar Mimir» ifadəsi və nəhəng adlarının siyahısında yer alan digər işlənmələr daxildir.

=== Heimskringla ===

Mimir [[Heimskringla]] məcmusuna daxil olan ''[[Ynglinqlər saqası]]''nın 4-cü və 7-ci fəsillərində xatırlanır.

4-cü fəsildə Snorri Sturluson [[Asar-Van müharibəsi|Asarlar ilə Vanlar arasında baş vermiş müharibəni]] tarixi hadisə kimi təsvir edir. Onun yazdığına görə, uzun sürən [[döyüş]]lərdən sonra hər iki tərəf sülh bağlamaq qərarına gəlir və [[girov]] mübadiləsi aparır. Vanlar [[Asqard]]a özlərinin ən nüfuzlu nümayəndələri olan varlı tanrı [[Njörd]]ü və onun oğlu [[Freyr]]i göndərirlər.&lt;ref&gt;Hollander (2007:8)&lt;/ref&gt; Bunun müqabilində aslar Vanlara xalq tərəfindən başçı olmağa layiq hesab edilən hündürboy və yaraşıqlı [[Hœnir]]i, eləcə də böyük zəka sahibi kimi təsvir olunan Mimiri göndərirlər. Vanlar isə öz növbəsində ən müdrik şəxsləri sayılan [[Kvasir]]i aslara verirlər.

Snorri yazır ki, Hœnir Vanlar ölkəsinə gəldikdən dərhal sonra başçı seçilir və Mimir ona daim dəyərli məsləhətlər verir. Lakin Mimir yanında olmadıqda, Hœnir yığıncaqlarda və xalq məclislərində verilən bütün suallara yalnız «Qoy başqaları qərar versin» cavabını verirdi. Bundan şübhələnən Vanlar asların onları aldatdıqlarını düşünərək Mimiri ələ keçirir, başını kəsir və həmin başı Asqarda göndərirlər.&lt;ref&gt;Hollander (2007:8)&lt;/ref&gt;

Odin Mimirin başını çürüməsin deyə otlarla mumiyalayır, sonra isə sehrli [[dua]]lar oxuyaraq ona yenidən danışmaq qabiliyyəti verir. Bundan sonra Mimirin başı Odinə gizli bilikləri və sirləri açıqlayır. ''Ynglinqlər saqası''nın 7-ci fəslində də Mimirin başı yenidən xatırlanır və Odinin onu daim yanında saxladığı, başın isə başqa aləmlər haqqında ona məlumat verdiyi bildirilir.

== Nəzəriyyələr ==

''[[Hávamál]]'' [[poema]]sının 140-cı bəndinə əsasən Odin anası [[Bestla]]nın adı çəkilməyən qardaşından doqquz sehrli nəğmə öyrənmişdir. Buna görə bəzi tədqiqatçılar həmin qardaşın əslində Mimir olduğunu irəli sürmüşlər. Əgər bu [[nəzəriyyə]] doğru olarsa, Mimir Odinin ana tərəfdən dayısı hesab olunur və onun atası [[Bölþorn]] olmuş olur.&lt;ref&gt;Examples include Rydberg (1886:176), Bellows (1923:92) and Puhvel (1989:212)&lt;/ref&gt;

[[Viktor Rydberq]]in irəli sürdüyü nəzəriyyəyə görə isə Mimirin həyat yoldaşı ''[[Fjölsvinnsmál]]'' poemasında adı çəkilən [[Sinmara]]dır. Rydberq hesab edirdi ki, Sinmaranın ləqəbi «Mímir-Niðhad»ın kraliçasına və onun [[Völund]]un diz vətərlərini kəsdirmək əmrinə işarə edir.&lt;ref&gt;Rydberg (2003:196)&lt;/ref&gt;

== Populyar mədəniyyətdə ==

Mimir [[Santa Monica Studio]] tərəfindən [[döyüş-macəra oyunu]] janrında hazırlanmış '''''God of War''''' (2018) videooyununda və onun davamı olan '''''God of War Ragnarök''''' (2022) oyununda mühüm personajlardan biri kimi yer alır.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.denofgeek.com/games/god-of-war-ragnarok-cast-voice-actors-every-character/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110000840/https://www.denofgeek.com/games/god-of-war-ragnarok-cast-voice-actors-every-character/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hər iki oyunda personajı şotland aktyoru [[Alastair Duncan]] səsləndirmişdir.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.polygon.com/god-of-war-ragnarok-guide/23434302/norse-myth-inspiration-characters-odin-thor-freya/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-07-18 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715032827/https://www.polygon.com/god-of-war-ragnarok-guide/23434302/norse-myth-inspiration-characters-odin-thor-freya/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Loki]]
* [[Skandinav mifologiyası]]
* [[Odin]]
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Aesir]]
[[Kateqoriya:Müdriklik tanrıları]]
[[Kateqoriya:Öldürülmüş ilahlar]]</text>
      <sha1>qi3sjf4nl68268uz8g9uieao1wgd0tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emirates (aviakompaniya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994759</id>
    <revision>
      <id>9015303</id>
      <parentid>9014638</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>9015303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99900" sha1="gutmo8v5njup9cc72s329o27p76owbg" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Aviaşirkət
 |adı                    = 
 |orijinal adı           = 
 |təsis olunub           = 15 mart, 1985
 |fəaliyyətə başlayıb    = 25 oktyabr, 1985
 |şüar                   = 
 |ana şirkət             = Emirates Qrup
 |alt şirkət             = 
 |təyinat məntəqələri    = 
 |qərargahı              = Əl Qərhud, [[Dubay]], [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|BƏƏ]]
 |rəhbər                 = Tim Klark (Prezident)&lt;br&gt;Əhməd bin Səid Əl  Maktum (Sədr, Baş icraçı direktor)
 |əməliyyat mənfəəti     = 
 |gəlir                  = 34,83 ​​milyard [[ABŞ dolları]] (2024–2025)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230523054550/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf &quot;The Emirates Group Annual Report.]&lt;/ref&gt;
 |xalis mənfəət          = 5,19 milyard [[ABŞ dolları]] (2024–2025)
 |ümumi aktivlər         = -
 |ümumi kapital          = 
 |işçi sayı              = 69 465 (2024–2025)
 |saytı                  = 
 }}
'''Emirates''' — [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|BƏƏ]]-in ən böyük milli aviadaşıyıcısı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120903004224/http://news.airwise.com/story/view/1346371856.html &quot;Etihad Suspends Flights To Damascus&quot;.]&lt;/ref&gt; Dubay hökumətinə məxsus &quot;Investment Corporation of Dubai&quot; şirkətinin nəzdindəki &quot;The Emirates Group&quot;un törəmə müəssisəsidir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20260106004222/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-orders-8-additional-airbus-a350-900-aircraft-worth-us-34-billion-at-dubai-airshow-2025/ &quot;Emirates orders 8 more A350s&quot;.]&lt;/ref&gt; Emirates uzun məsafəli uçuşlar üzrə ixtisaslaşmış dünyanın ən böyük aviaşirkəti,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20251117111710/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2025/11/17/dubai-airshow-emirates-places-order-for-65-boeing-777x-planes/ Dubai Airshow: Emirates places $38bn order for 65 Boeing 777X planes]&lt;/ref&gt; həmçinin [[Yaxın Şərq]]in ən böyük aviaşirkətidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231015130115/https://seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php &quot;Emirates Flight Information&quot;.]&lt;/ref&gt; Şirkət [[Dubay Beynəlxalq Hava Limanı]]nın mərkəzindən həftədə 3600-dən çox uçuş həyata keçirir. O, 250-dən çox təyyarədən ibarət donanması ilə altı qitədə 80 ölkənin 150-dən çox şəhərinə uçuşlar təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170930222610/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months &quot;Emirates aircraft cover 432 million kilometres across the globe in six months&quot;.]&lt;/ref&gt; Yükdaşıma əməliyyatları &quot;Emirates SkyCargo&quot; tərəfindən həyata keçirilir.&lt;ref&gt;[https://www.theemiratesgroup.com/index.html?aspxerrorpath=/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx &quot;Emirates SkyCargo&quot;.]&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; planlaşdırılmış uçuşlar üzrə gəlir gətirən sərnişin-kilometr göstəricisinə görə dünyanın üçüncü ən böyük aviaşirkəti,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160705112926/http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf &quot;2016 Infographic&quot; (]&lt;/ref&gt; həmçinin daşınan yükün ton-kilometr göstəricisinə görə ikinci ən böyük aviaşirkətidir.

1980-ci illərin ortalarında o vaxt üçün ən böyük aviaşirkət olan &quot;Gulf Air&quot; Dubaya həyata keçirdiyi uçuşları azaltmağa başladı. Nəticədə, 15 mart 1985-ci il tarixində [[Əl Məktum| Dubayın kral ailəsinin]] dəstəyi ilə &quot;Emirates&quot; şirkəti təsis edildi və onun ilk iki təyyarəsi &quot;Pakistan International Airlines&quot; tərəfindən təmin olundu. 10 milyon dollarlıq ilkin kapitala malik olan şirkətin dövlət subsidiyalarından asılı olmadan fəaliyyət göstərməsi tələb olunurdu. 10 milyon dollarlıq ilkin kapitala malik olan şirkət dövlət subsidiyalarından asılı olmadan fəaliyyət göstərməli idi. &quot;Pakistan International Airlines&quot; [[Kəraçi]] hava limanında &quot;Emirates&quot;in kabin heyəti üçün pulsuz təlim imkanları təmin etmişdi. Aviaşirkət onun hazırkı sədri Əhməd bin Səid Əl Maktum tərəfindən təsis edilib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725113015/http://www.emirates.com/english/about/news/news_detail.aspx?article=411638&amp;offset=0 &quot;Emirates Announces 2009 Expansion Plan&quot;. Business Standard.]&lt;/ref&gt; 

Emirates &quot;[[Airbus]]&quot; və &quot;[[Boeing]]&quot; istehsalı olan geniş füzelyajlı təyyarələrdən ibarət qarışıq donanmanı istismar edir və donanması tamamilə geniş füzelyajlı təyyarələrdən ibarət olan azsaylı aviaşirkətlərdən biridir (&quot;Emirates Executive&quot; istisna olmaqla).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190119230940/http://www.emirates-executive.com/ &quot;Emirates Executive&quot;.]&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin yanvarına olan məlumata görə, Emirates, donanmasında 116 təyyarə olmaqla [[Airbus A380]]-in dünyada ən böyük istifadəçisidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231025153805/https://www.emirates.com/ph/english/experience/our-fleet/a380/ The Emirates A380]&lt;/ref&gt; Təqdim edildiyi gündən Airbus A380, xüsusilə yüksək sıxlıqlı, uzun məsafəli marşrutlarda Əmirlik donanmasının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Emirates həm də [[Boeing 777]] təyyarəsinin dünyada ən böyük istifadəçisidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231006093435/https://www.emirates.com/ph/english/experience/our-fleet/boeing-777/ The Emirates Boeing 777]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
&quot;Emirates&quot; 1985-ci ilin martında Dubay hökmdarı [[Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum|Məhəmməd bin Rəşid Əl Maktumun]] dəstəyi ilə təsis edilib. 25 oktyabr 1985-ci ildə &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Airbus A300B4-200&quot; tipli təyyarə (qeydiyyat nömrəsi AP-BBM) ilə Dubay Beynəlxalq Hava Limanından Pakistanın Kəraçi şəhərindəki Cinnah Beynəlxalq Hava Limanına ilk uçuşunu həyata keçirdi. 

3 iyul 1987-ci ildə &quot;Emirates&quot; donanmasına qoşulan ilk sərnişin təyyarəsi olan &quot;Airbus A310-300&quot; Tuluza-Blanyak hava limanından Dubaya uçuş həyata keçirdi. [[Frankfurt-Mayn|Frankfurt]] (Atatürk hava limanında dayanacaqla), həmçinin [[London]]un Qatvik və Male Beynəlxalq hava limanlarına uçuşlar başladı. Daha sonra [[Sinqapur Çanqi Aeroportu]], [[Banqkok]] və [[Honkonq]] hava limanlarına marşrutlar açıldı.

Fəaliyyətinin ilk illərində &quot;Emirates&quot; ildə orta hesabla 30% təşkil edən güclü artım nümayiş etdirdi.&lt;ref&gt;[https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/1994-1995.pdf . The Emirates Group : Reports and Accounts (1994-1995)]&lt;/ref&gt; [[Körfəz müharibəsi]] aviaşirkətin biznesinin genişlənməsinə təkan verdi, çünki o, müharibənin son on günü ərzində uçuşları davam etdirən yeganə aviaşirkət idi. 1991-ci ilin iyununda – Körfəz müharibəsi ilə bağlı hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan qısa müddət sonra – &quot;Emirates&quot; nəhayət ki, Londonun Hitrou hava limanına uçuş əldə edə bildi. 1996-cı ildə &quot;Emirates&quot; özünün baza modeli olan &quot;Boeing 777-200&quot; təyyarəsini təhvil aldı, ardınca 1997-ci ildə təyyarənin artırılmış uçuş məsafəsinə malik versiyası, 1999-cu ildə isə &quot;Airbus A330-200&quot; və &quot;Boeing 777-300&quot; modelləri donanmaya əlavə edildi. 2000-ci ildə aviaşirkət &quot;Skywards&quot; adlı daimi sərnişin proqramını istifadəyə verdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241220003326/https://www.emirates.com/english/about-us/timeline/ &quot;History Timeline&quot;.]&lt;/ref&gt;

O vaxtdan bəri aviaşirkət dünyanın istənilən nöqtəsinə uçuşlar həyata keçirməyə və beynəlxalq marşrutlarda digər iri aviaşirkətlərlə rəqabət aparmağa diqqət yetirərək, öz donanmasını və uçuş şəbəkəsini genişləndirməyə davam edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230127064036/https://www.thenationalnews.com/business/lufthansa-steps-up-fight-to-bar-emirates-from-berlin-1.600476 Lufthansa steps up fight to bar Emirates from Berlin]&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə Dubay Aviasiya Sərgisində &quot;Emirates&quot; və onun tərəfdaş aviaşirkəti &quot;flyDubai&quot; 50 milyard dollar dəyərində &quot;Boeing&quot; təyyarələri üçün sifariş vermişdilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231113152030/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/looming-emirates-777x-deal-kickstart-dubai-airshow-sources-2023-11-12/ Dubai faces down airline rivals with $50 billion jet orders]&lt;/ref&gt;

== İdarəetməsi ==
Aviaşirkət Dubay hökumətinin investisiya şirkəti olan Dubay İnvestisiya Korporasiyasının The Emirates Group-un törəmə şirkətidir.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |date=31 December 2008 |title=Dubai transfers ownership of Emirates, Dnata to IDC |work=MEED |url=https://www.meed.com/dubai-transfers-ownership-of-emirates-dnata-to-idc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525172737/http://uaeinteract.com/docs/Emirates_and_Dnata_now_under_ICD/33512.htm |archive-date=25 May 2009 |access-date=1 December 2023 |publisher=MEED}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Benham |first=Jason |date=30 December 2008 |title=Dubai moves ownership of Emirates, Dnata to ICD |url=https://www.arabianbusiness.com/industries/transport/dubai-moves-ownership-of-emirates-dnata-icd-41385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125094528/http://www.arabianbusiness.com/542365-dubai-moves-ownership-of-emirates-dnata-to-icd |archive-date=25 November 2009 |access-date=1 December 2023 |work=Arabian Business}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110520080118/http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx &quot;The Emirates Group&quot;.]&lt;/ref&gt; İlk 11 il ərzində şirkətin həcmi hər 3,5 ildən bir ikiqat artır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060114093210/https://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2005/10/01/8359251/index.htm Rise of the Emirates Empire]&lt;/ref&gt; 

2015-ci ildə &quot;Emirates&quot; 2,6 milyard [[BƏƏ dirhəmi]] (708 milyon ABŞ dolları) məbləğində dividend ödəyib. Müqayisə üçün, 2014-cü ildə bu rəqəm 1 milyard BƏƏ dirhəmi (272 milyon ABŞ dolları) təşkil etmişdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151003100224/http://gulfbusiness.com/2015/05/emirates-airline-2014-net-profit-jumps-40-lower-oil-price/#.VVdBZfmqqko Emirates Airline 2014 Net Profit Jumps 40% On Lower Oil Price]&lt;/ref&gt; Aviaşirkətin yaradılması zamanı 10 milyon ABŞ dolları məbləğində ilkin kapital və təxminən 80 milyon ABŞ dolları həcmində əlavə investisiya təmin etdiyinə görə, hökumət dividendlərin ödənilməyə başlandığı 1999-cu ildən bəri &quot;Emirates&quot;dən ümumilikdə 14,6 milyard BƏƏ dirhəmi əldə edib. Dubay hökuməti şirkətin yeganə sahibidir, lakin o, şirkətə yeni vəsait yatırmır və aviaşirkətin fəaliyyətinə müdaxilə etmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Strukturu ==
&quot;Emirates&quot; hava limanı xidmətləri, mühəndislik və turizm fəaliyyətləri daxil olmaqla, əlaqəli sahələrə və sektorlara genişlənməklə öz fəaliyyətini şaxələndirib. Şikətin 50-dən çox törəmə şirkəti mövcuddur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx|title=The Emirates Group|publisher=Emirates|date=3 January 2011|access-date=3 January 2011|archive-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520080118/http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theemiratesgroup.com/english/our-company/company-overview/company-overview.aspx|title=Company Overview|publisher=The Emirates Group|date=9 July 2009|access-date=15 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714235645/http://www.theemiratesgroup.com/english/our-company/company-overview/company-overview.aspx|archive-date=14 July 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== İmtiyazları ===
&quot;Emirates&quot; öz işçilərini hərtərəfli tibbi sığorta planları, həmçinin ödənişli analıq və xəstəlik məzuniyyəti kimi imtiyazlarla təmin edir. Şirkət işçilərin fəaliyyətinin idarə edilməsində səriştəyə əsaslanan yanaşmanın bir hissəsi kimi tətbiq edilən mənfəətin bölüşdürülməsi və fəaliyyət nəticələrinə əsaslanan mükafatlandırma sistemini tədbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151031004303/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100965480 Up in the Air: How Airlines Can Improve Performance by Engaging their Employees.]&lt;/ref&gt;  

2023 və 2024-cü illərdə şirkət, həmin illərdə əldə edilmiş mənfəət əsasında işçilərə əhəmiyyətli məbləğdə bonuslar ödəyib. 2023-cü il üzrə bonus 24 həftəlik əmək haqqına,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240617135458/https://www.thenationalnews.com/uae/2023/05/12/emirates-airline-profit-share/ Emirates airline staff to share in Dh10.6 billion profits bonus
]&lt;/ref&gt; 2024-cü il üzrə bonus isə 20 həftəlik əmək haqqına&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240617135459/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2024/05/13/emirates-bonus-profit/ &quot;Emirates Group to pay 20-week bonus to eligible employees after record profit&quot;.]&lt;/ref&gt; bərabər olub. 2025-ci ildə &quot;Emirates Group&quot; əvvəlki illə müqayisədə 18% artımla 22,7 milyard BƏƏ dirhəmi həcmində rekord mənfəət əldə etdikdən sonra işçilərə 22 həftəlik əmək haqqına bərabər bonus ödəyib.

=== Ətraf mühit göstəriciləri ===
Aviaşirkət digər aviaşirkətlərlə müqayisədə daha az tullantılar yaratdığını iddia edir; belə ki, istifadə etdiyi hər 100 sərnişin-kilometr üçün orta yanacaq sərfiyyatı 4 litrdən azdır.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Kim Lim |title=Amazing Emirates First Class and Business Class, Full Review with Cost |url=https://www.aviationnepal.com/amazing-emirates-first-class-and-business-class-full-review-with-cost/ |website=Aviation Nepal |access-date=24 March 2022 |date=19 August 2020 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519222844/https://www.aviationnepal.com/amazing-emirates-first-class-and-business-class-full-review-with-cost/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə aviaşirkət kommersiya aviasiyasında qalıq yanacaqların istifadəsinin azaldılması ilə bağlı tədqiqat və inkişaf işlərini, o cümlədən alternativ yanacaq və enerji həllərinin hazırlanmasını maliyyələşdirmək məqsədilə üç il ərzində 200 milyon dollar sərmayə yatıracağını elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gosai |first=Hemal |date=13 May 2023 |title=Emirates Announces $200 Million Investment in Green Aviation |url=https://airlinegeeks.com/2023/05/13/emirates-announces-200-million-investment-in-green-aviation/ |access-date=13 May 2023 |website=AirlineGeeks.com |language=en |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513202543/https://airlinegeeks.com/2023/05/13/emirates-announces-200-million-investment-in-green-aviation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Biznes tendensiyaları ==
Emirates üçün əsas tendensiyalar:&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 July 2009 |title=Annual Reports {{pipe}} The Emirates Group |url=https://www.emirates.com/de/english/about-us/financial-transparency/annual-reports/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216092255/http://ekgroup.com/AnnualReports/Index.asp |archive-date=16 February 2009 |access-date=15 July 2009 |publisher=Ekgroup.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; margin: 1em auto;text-align:center;background: #f8f9faff;&quot;
|-
!
! Dövriyyə&lt;br /&gt;(BƏƏ dirhəmi)
!Xalis mənfəət&lt;br /&gt;(BƏƏ dirhəmi)
!Sərnişin&lt;br /&gt;uçuş (m)
!Sərnişin yükü&lt;br /&gt;faktoru (%)
!Daşınan yük&lt;br /&gt;(000 tonn)
!Sayı&lt;br /&gt;of A380
!Mənbə
|-
|1997
|3.7
|0.26 
|3.6 
|70.0
|426
|—
|
|-
|1998
|4.0 
|0.26 
|3.6 
|70.0
|200 
|—
|
|-
|1999
|4.4 
|0.31 
|4.2 
|74.5 
|214 
|—
|
|-
|2000
|5.1 
|0.30
|4.7 
|71.9
|269 
|—
|
|-
|2001
|6.3 
|0.42 
|5.7 
|75.1 
||335 
|—
|
|-
|2002
|7.1 
|0.46
|6.7 
|74.3
|401 
|—
|
|-
|2003
|9.5 
|0.90 
|8.5 
|76.6 
|525 
|—
|
|-
| 2004
|13.1 
|1.5 
|10.4 
|73.4
|660 
|—
|
|-
|2005
|17.9 
|2.4 
|12.5 
|74.6 
|838 
|—
|
|-
|2006
|22.6 
|2.4 
|14.4 
|75.9 
|1,019 
|—
|
|-
|2007
|29.1 
|3.0 
|17.5 
|76.2 
|1,156 
|—
|
|-
|2008
|38.8 
|5.0 
|21.2 
|79.8 
|1,282 
|—
|
|-
|2009
|43.2 
|0.68
|22.7 
|75.8
|1,408 
|4 
|
|-
|2010
|43.4 
|3.5 
|27.4 
|78.1 
|1,580 
|8 
|
|-
|2011
|54.2 
|5.3 
|31.4 
|80.0 
|1,767 
|15 
|
|-
|2012
|62.2 
|1.5
|33.9 
|80.0 
|1,796 
|21 
|
|-
| 2013
|73.1 
|2.2 
|39.3 
|79.7
|2,086 
|31 
|
|-
|2014
|82.6 
|3.2 
|44.5 
|79.4
|2,250 
|47 
|
|-
|2015
|88.8 
|4.5 
|49.2 
|79.6 
|2,377 
|59 
|
|-
|2016
|85.0
|7.1 
|51.8 
|76.5
|2,509 
|75 
|
|-
|2017
|85.0 
|1.2
|56.0 
|75.1
|2,577 
|94 
|
|-
|2018
|92.3 
|2.7 
|58.4 
|77.5 
|2,623 
|102 
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2018&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2017–2018 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2018.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530235319/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2018.pdf |archive-date=30 May 2023 |access-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|97.9 
|0.87
|58.6 
|76.8
|2,659 
|109 
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2019&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2018–2019 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2019.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511155924/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2019.pdf |archive-date=11 May 2019 |access-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|91.9
|1.0 
|56.1
|78.5 
|2,389
|115 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2019-2020 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2019-2020.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421162402/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2019-2020.pdf |archive-date=21 April 2023 |access-date=11 October 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|30.9
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;−20.2&lt;/span&gt;
|6.5
|44.3
|1,873
|113
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2021&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2020–2021 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2021.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160913/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2021.pdf |archive-date=25 June 2021 |access-date=16 January 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022  
|59.1 
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;−3.9&lt;/span&gt;
|19.5 
|58.6 
|2,139 
|118 
|&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2021-2022.pdf |title=The Emirates Group Annual Report 2021-2022 |publisher=Emirates Group |year=2022 |pages=7 |access-date=28 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421162402/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2021-2022.pdf |archive-date=21 April 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|107 
|10.5 
|43.6 
|79.5 
|1,849
|116
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2022-2023 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523054550/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf |archive-date=23 May 2023 |access-date=11 October 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|121
|17.2
|51.9
|79.9
|2,176
|116
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2024 |title=Emirates Annual Report 2023-24 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2023-2024.pdf |website=Emirates |access-date=19 July 2024 |archive-date=28 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828190959/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2023-2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|'''2025'''
|'''127'''
|'''19.0'''
|'''53.6'''
|'''78.9'''
|'''2,338'''
|'''116'''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates Annual Report 2024-25 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2024-2025.pdf |access-date=8 May 2025 |website=Emirates |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195829/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2024-2025.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== Brendi ==
[[File:EA GP7200.jpg|thumb|&quot;Emirates&quot;in &quot;Airbus A380-800&quot; təyyarəsində (ərəb dilində) loqosu]]
[[File:EMIRatesB777.jpg|thumb|Sidney hava limanında &quot;Expo 2020&quot;nin &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarəsi]]

1990-cı illərdə &quot;Emirates&quot; &quot;Özünüzə hədiyyə edin — &quot;Emirates&quot; ilə uçun&quot; şüarı ilə bir sıra reklam çarxları təqdim etdi. 1999-cu ildə A330-200 təyyarəsinin təqdim olunduğu bir tanıtım videosu yayımlandı; videoda təyyarə həm orijinal, həm də bir neçə ay əvvəl təqdim edilmiş və 2023-cü ilə qədər istifadədə qalmış yeni rəng tərtibatında nümayiş etdirildi.

Reklamlar 2002-ci ildən etibarən yenidən yayımlanmağa başladı və aviaşirkət 2004-cü ildə &quot;Fly Emirates. Keep Discovering&quot; (Emirates ilə uçun. Kəşf etməyə davam edin.) şüarını qəbul etdi. 2010-cu illərdə Emirates reklamlarında &quot;Fly Emirates. Keep Discovering&quot;, &quot;Fly Emirates To over Six Continents&quot; (&quot;Emirates&quot; ilə altıdan çox qitəyə uçun) və &quot;Hello Tomorrow&quot; (Salam, Sabah) kimi müxtəlif şüarlarından istifadə edirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090206122957/http://emirates.com/english/about/advertising/advertising.aspx &quot;About Emirates | Emirates Advertising&quot;.]&lt;/ref&gt; Şirkət hazırda &quot;Fly Better&quot; 
(Daha yaxşı uçun) şüarından istifadə edir.

2008-ci ilin avqustunda &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Simon Jersey&quot; tərəfindən hazırlanmış, 16 000 əməkdaş üçün nəzərdə tutulan yeni [[Uniforma|uniformanı]] təqdim etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120225051234/http://www.emirates.com/hk/English/about/news/news_detail.aspx?media=ID0EAFAA&amp;article=344580&amp;offset=0 &quot;Tailored for New Era | Emirates | About Emirates | News&quot;.]&lt;/ref&gt;

Aviaşirkətin təyyarələrinin [[Şaquli stabilizator|şaquli stabilizator]] hissəsində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin bayrağı, mühərriklərində ərəb kalliqrafiyası üslubunda loqo, gövdəsində isə həm ərəb, həm də ingilis dillərində &quot;Emirates&quot; sözü təsvir olunub. İstifadə olunan rəng sxemi 1999-cu ilin noyabrında, ilk Boeing 777-300 təyyarəsində dəyişdirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250921102320/https://www.thenationalnews.com/travel/2023/03/16/new-emirates-livery-celebrates-dubai-airlines-arab-heritage/ New Emirates livery celebrates Dubai airline's Arab heritage]&lt;/ref&gt; Bu dəyişikliyə loqotipin yenilənməsi, ingiliscə loqonun böyüdülərək təyyarənin ön hissəsinə doğru yerini dəyişməsi (ərəbcə loqo isə daha kiçik ölçüdə saxlanılmaqla) və şaquli stabilizator hissəsində fərqli, dalğalanan bayraq təsvirinin yer alması daxil idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100113171300/http://www.flightglobal.com/articles/1999/11/15/58396/updated-livery-is-revealed-by-emirates.html &quot;Updated livery is revealed by Emirates-15/11/1999-Flight Daily News&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Sponsorluğu ==
=== İnfrastrukturu ===
[[File:Emirates Air Line, London 01-07-2012 (7551144398).jpg|thumb|Londonda &quot;Emirates Air Line&quot; kanat xətti]]
2011-ci ildən 2022-ci ilə qədər &quot;Emirates&quot; şirkəti Londonun şərqində [[Temza|Temza çayı]] üzərindəki &quot;Emirates Air Line&quot; kanat xəttinə sponsorluq etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-england-london-15217173 Emirates sponsors cable car] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715114437/https://www.bbc.com/news/uk-england-london-15217173 |date=15 July 2018 }} ''[[BBC News]]'' 7 October 2011&lt;/ref&gt;

=== İdmanda ===
==== Kriket ====
[[File:A6-EOH A380 Emirates2.jpg|thumb|2019-cu il Kriket üzrə Dünya Çempionatına həsr olunmuş xüsusi tərtibatlı A380]]

&quot;Emirates&quot; Kricket Australia,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081120094232/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/cricket_australia.aspx Cricket Australia]&lt;/ref&gt; Lord's Taverners,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081120095419/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/lords_taverners.aspx &quot;Lord's Taverners | Sponsorships | About&quot;]&lt;/ref&gt; və Pro Arch Turnirinə sponsorluq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110813003029/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/pro_arch_tournament.aspx Pro Arch Tournament]&lt;/ref&gt; &quot;Emirates&quot; həmçinin Beynəlxalq Kriket Şurasının (BKŞ) rəsmi tərəfdaşıdır. Bu müqavilə &quot;Emirates&quot;ə BKŞ-nın bütün əsas turnirləri – o cümlədən 2011, 2015 və 2019-cu illərdə keçirilmiş [[Kriket|kriket]] üzrə Dünya Kubokları, Qadınlar arasında kriket üzrə Dünya Kubokları, BKŞ Çempionlar Kuboku və &quot;World Twenty20&quot; turniri – ilə əməkdaşlıq imkanı qazandırırdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.brandrepublic.com/News/783297/Emirates-secures-major-international-cricket-sponsorship.aspx|title=Emirates secures major international cricket sponsorship – Brand Republic News|publisher=Brand Republic|access-date=15 July 2009|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406102854/http://www.brandrepublic.com/News/783297/Emirates-secures-major-international-cricket-sponsorship.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; &quot;Durham County&quot; Kriket Klubunun &quot;Twenty20&quot; matçları üçün nəzərdə tutulmuş idman geyimlərinə sponsorluq edir, həmçinin &quot;Riverside Ground&quot; (hazırda &quot;Emirates Riverside&quot;) və &quot;Emirates Old Trafford&quot; stadionlarının ad hüquqlarına sahibdir. Şirkət eyni zamanda &quot;Lancashire County&quot; Kriket klubunun geyimlərinə də sponsorluq edir. Bundan əvvəl &quot;Emirates&quot; dünyanın ən böyük milli kriket turniri olan Hindistan Premyer Liqasında &quot;Kings XI Punjab&quot; (2–4-cü mövsümlər) və &quot;Deccan Chargers&quot; (5-ci mövsüm) komandalarının əsas sponsoru olmuşdur.

==== Футбол ====
[[File:The Emirates Stadium - geograph.org.uk - 1612768.jpg|thumb|Londonda &quot;Emirates&quot; stadionu (&quot;[[Arsenal FK|Arsenal]]&quot; futbol klubunun stadionu).]]

&quot;Emirates&quot; [[FİFA]]-nın və FİFA Dünya Çempionatının sponsoru idi, lakin sonralar sponsorluq fəaliyyətini dayandırdı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240626153559/https://abcnews.go.com/International/qatar-soccer-world-cup-controversial/story?id=93283278 Why the Qatar soccer World Cup is so controversial]&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; 2001-ci ilin avqustundan 2005-ci ilin mayına qədər &quot;Çelsi&quot; klubunun əsas titul sponsoru olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180927085631/https://www.skysports.com/football/news/11668/2202543/chelsea-fly-high-with-emirates-deal Chelsea Flying High with Emirates Deal Archived ]&lt;/ref&gt; Şirkət 2006–2007 il mövsümündən etibarən &quot;Arsenal&quot;ın,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230802081713/https://www.arsenal.com/news/arsenal-and-emirates-extend-partnership-2028 &quot;Arsenal&quot; və &quot;Emirates&quot; tərəfdaşlığı 2028-ci ilə qədər uzadır.]&lt;/ref&gt; 2010–2011-də &quot;Milan&quot;ın, 2013–2014 &quot;Real Madrid&quot;ın, 2015–2016-da &quot;Benfika&quot;nın,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150519155615/http://www.arabianbusiness.com/emirates-adds-benfica-sports-sponsorship-portfolio-593317.html Emirates adds Benfica to sports sponsorship portfolio]&lt;/ref&gt; 2020–2021 &quot;Olimpik Lion&quot;un&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200315205132/https://www.ol.fr/fr-fr/contenus/articles/2020/02/05/communique-emirates-et-lolympique-lyonnais-annoncent-un-nouveau-partenariat Emirates et l'Olympique Lyonnais annoncent un nouveau partenariat]&lt;/ref&gt; və 2023–2024 mövsümlərində &quot;Etoile du Sahel&quot;in əsas forma sponsoru kimi çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230624003431/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-becomes-etoile-sportive-du-sahel-sponsor &quot;Emirates&quot; &quot;Etoile Sportive du Sahel&quot; klubunun sponsoru olur.]&lt;/ref&gt; O, həmçinin &quot;New York Kosmos&quot; klubunun əsas forma sponsoru olmuşdur. &quot;Emirates&quot; eyni zamanda FA Kuboku və &quot;Emirates&quot; Kubokunun titul sponsorudur. Şirkət həmçinin &quot;Paris Saint-Germain&quot; (2019-cu ilin mayına qədər) və &quot;Hamburger SV&quot; (2020-ci ilin iyununa qədər) klublarının əsas titul sponsoru olmuşdur. 

2009-cu ilin avqustunda Şotlandiya Gənclər Futbol Assosiasiyası &quot;Emirates&quot; şirkətinin Şotlandiya Kuboku yarışına sponsorluq edəcəyini elan etdi.&lt;ref&gt;[https://www.heraldscotland.com/default_content/12503077.emirates-airlines-announce-deal-sponsor-scottish-junior-cup-first-round-draw/ &quot;Emirates Airlines announce deal to sponsor Scottish Junior Cup at first round draw&quot;. ]&lt;/ref&gt; &quot;Emirates&quot; Asiya Futbol Konfederasiyasının (AFK) səfər və oyun fəaliyyətlərinin, o cümlədən AFK Çempionlar Liqası və AFF Suzuki Kubokunun sponsorudur. Şirkət həmçinin &quot;Major League Soccer&quot;də çıxış edən &quot;FC Dallas&quot; klubuna da sponsorluq edir.

==== Hazırda sponsorluq edilən futbol klubları ====

*{{flagicon|ENG}}      — [[Arsenal FK]] 
*{{flagicon|ENG}}      — Arsenal WFC
*{{flagicon|FRA}}      — [[Olimpik Lion FK]]
*{{flagicon|ITA}}      — [[Milan FK]]
*{{flagicon|ITA}}      — Milan Qadın FK
*{{flagicon|İspaniya}} — [[Real Madrid]]
*{{flagicon|İspaniya}}  — [[Real Madrid BK]]
*{{flagicon|İspaniya}}   — Real Madrid Qadin FK
*{{flagicon|POR}}         — [[Benfika FK]]
*{{flagicon|POR}}         — Benfica B
*{{flagicon|POR}}         — Benfica uşaq FK 
*{{flagicon|TUN}}          — Etoil du Sahel FK

=== Reqbi ===
&quot;Emirates&quot; 2013-2017-ci illər ərzində &quot;Super Liqa&quot; reqbi komandası olan &quot;Varrinqton Volves&quot;a sponsorluq edib. Çoxillik sponsorluğun illik dəyərinin təxminən 300 000 [[Funt sterlinq|funt-sterlinq]] olduğu bildirilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241127072417/https://www.sportspromedia.com/news/warrington_wolves_agree_groundbreaking_emirates_deal/ Warrington Wolves agree groundbreaking Emirates deal]&lt;/ref&gt;

O, həmçinin &quot;USA Reqbi&quot;[63] təşkilatının və &quot;Vorld Reqbi&quot;-nin beynəlxalq hakimlər heyətinin əsas sponsorudur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602111109/https://www.emirates.com/ae/english/about-us/our-communities/sponsorship/rugby/ &quot;Rugby&quot;]&lt;/ref&gt; 2015-ci ildən etibarən &quot;Emirates&quot; Cənubi Afrikanın &quot;Super Reqbi&quot; komandası olan &quot;Lions&quot;a sponsorluq edir və həm komandanın, həm də &quot;Ellis Park&quot; reqbi stadionunun adlandırma hüquqlarına sahibdir. O, həmçinin 2007-ci ildən bəri Reqbi üzrə Dünya Kubokuna və 2025-ci ildən etibarən Qadınlar arasında Reqbi üzrə Dünya Kubokuna sponsorluq edir.

=== Basketbol ===
23 sentyabr 2019-cu ildə &quot;Emirates&quot; &quot;Beyrut Basketbol klubu&quot; ilə 2019–2020-ci illər mövsümünə sponsorluq etmək məqsədilə tərəfdaşlıq müqaviləsi bağladı. Razılaşmaya televiziya ilə yayımlanan oyunlar zamanı brendin imkanları, sosial media fəaliyyətləri hüquqları və oyun biletlərinin ayrılması daxil idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602105643/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-partners-with-the-beirut-basketball-club-for-its-20192020-season/ Emirates Partners with the Beirut Basketball Club for its 2019/2020 season]&lt;/ref&gt; Daha sonra COVID-19 pandemiyası səbəbindən həmin mövsüm ləğv edildi. Sonradan, 2023-cü ilin sentyabrında &quot;Emirates&quot; klubla çoxillik sponsorluq müqaviləsi imzalayaraq, növbəti üç mövsüm ərzində onun rəsmi aviaşirkəti və forma sponsoru oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602110004/https://campaignme.com/emirates-partners-with-beirut-basketball-club-in-a-multi-year-sponsorship/ Emirates partners with Beirut Basketball Club in a multi-year sponsorship]&lt;/ref&gt;

8 fevral 2024-cü ildə &quot;Emirates&quot; [[Milli Basketbol Assosiasiyası]] (NBA) ilə liqanın rəsmi aviaşirkəti olmaq məqsədilə çoxillik tərəfdaşlıq müqaviləsi imzaladı. Bu razılaşma həmçinin NBA Kubokunun adlandırma hüquqlarının əldə edilməsini və turnirin 2024-cü il mövsümündən etibarən &quot;Emirates NBA Kuboku&quot; adlandırılmasını nəzərdə tuturdu. Bundan əlavə, NBA hakimlərinin formalarına &quot;Emirates&quot; loqosu əlavə ediləcəkdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240208200946/https://www.nba.com/news/emirates-named-global-airline-partner-of-the-nba-and-title-partner-of-the-emirates-nba-cup &quot;Emirates named global airline partner of the NBA and title partner of the Emirates NBA Cup&quot;. ]&lt;/ref&gt;

=== Digər idman növləri ===
[[File:20250402 Airbus A380-861 of Emirates (A6-EOE) landing at SYD.jpg|thumb|right|Wimbledon tərtibatında A6-EOE]]
* [[At yarışı]] – &quot;Emirates&quot; şirkəti &quot;Dubai International Racing Carnival&quot; yarışlarına sponsorluq edir. Şirkət həmçinin 2011-ci ilə qədər &quot;Avstraliya Turf Klubu&quot;nun Payız və Yaz karnavallarına, 2003-cü ildən 2017-ci ilə qədər isə &quot;Melburn Kuboku Karnavalı&quot;na sponsorluq etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/sport/racing/doncaster-rights-up-for-grabs-as-atc-chases-new-sponsors-20120122-1qc1t.html Doncaster rights up for grabs as ARC chases new sponsors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927085641/https://www.smh.com.au/sport/racing/doncaster-rights-up-for-grabs-as-atc-chases-new-sponsors-20120122-1qc1t.html |date=27 September 2018 }} ''Sydney Morning Herald'' 23 January 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dean |first=Charles |date=15 February 2018 |title=Lexus Becomes Rights Sponsor of Melbourne Cup |work=ClubLexus |url=https://www.clublexus.com/articles/lexus-new-naming-rights-sponsor-australian-melbourne-cup/ |access-date=1 December 2023 |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202034749/https://www.clublexus.com/articles/lexus-new-naming-rights-sponsor-australian-melbourne-cup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, həmçinin digər at idmanı növü olan maneələri dəf etmə (showjumping) yarışlarının – xüsusilə Dubaydakı CSI5* &quot;Emirates Airline Dubai Grand Prix&quot; tədbirinin və hazırda Honkonq, Paris və Nyu-Yorkda (əvvəllər Los-Ancelesdə keçirilirdi) CSI5* yarışları təşkil edən &quot;Longines Masters&quot; seriyasının – daimi sponsorudur.
* [[Tennis]] — Şirkət dörd əsas tennis turnirinə – Avstraliya, Fransa və ABŞ açıq çempionatlarına, həmçinin [[Uimbldon tennis turniri]] (2012-ci ildən etibarən) sponsorluq edir. 2012-ci il mövsümündən başlayaraq, &quot;Emirates&quot; həmçinin ABŞ açıq çempionatına aparan altı həftəlik yay tennis mövsümü olan [[ABŞ Açıq Tennis Turniri]]  də sponsorluq edib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150402164426/http://www.emiratesusopenseries.com/USTA_and_Emirates_Airline_launch_landmark_partnership_for_US_Open_and_US_Open_Series/ &quot;Emirates Airline and USTA Unveil Landmark Partnership for US Open and US Open Series&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[Formula 1]] (F1) — Emirates 2006-cı il mövsümündə Britaniyanın [[McLaren (Formula-1 komandası)|&quot;McLaren&quot; F1]] komandasının sponsoru olmuşdur. Həmçinin, 2013-cü il mövsümündən 2022-ci il mövsümünə qədər &quot;Formula-1&quot;in rəsmi aviaşirkət sponsoru kimi çıxış etmişdir. 2023-cü il mövsümü üçün rəqibi &quot;[[Qatar Airways]]&quot; ondan daha yüksək təklif verərək bu hüququ əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qatar Airways Outbids Regional Rival Emirates to Become Official Airline Sponsor of Formula 1 |date=18 January 2023 |url=https://www.paddleyourownkanoo.com/2023/01/18/qatar-airways-outbids-regional-rival-emirates-to-become-official-airline-sponsor-of-formula-1-report/#:~:text=Qatar%20Airways%20has%20reportedly%20outbid%20regional%20rival%20Emirates,off%20the%202023%20racing%20season%20in%20early%20March. |access-date=19 March 2023 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319192935/https://www.paddleyourownkanoo.com/2023/01/18/qatar-airways-outbids-regional-rival-emirates-to-become-official-airline-sponsor-of-formula-1-report/#:~:text=Qatar%20Airways%20has%20reportedly%20outbid%20regional%20rival%20Emirates,off%20the%202023%20racing%20season%20in%20early%20March. |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Avstraliya futbolu]] — &quot;Emirates&quot; Avstraliya Futbol Liqasında çıxış edən &quot;Kollingwood&quot; Futbol klubuna sponsorluq edir.
* Beysbol — 2016-cı il mövsümündən bəri &quot;Emirates&quot; Böyük Liqa Beysbolunun (MLB) &quot;Los Angeles Dodgers&quot; komandasının rəsmi aviaşirkətidir.
* Velosiped idmanı – 2017-ci ildən etibarən &quot;Emirates&quot; şirkəti UCI Dünya Turu səviyyəsindəki velosiped komandası olan &quot;UAE Team Emirates&quot;in sponsorudur. Dünya Turu komandası statusuna malik olduğu üçün bu komanda &quot;[[Tur de Frans|Tour de France]]&quot;, &quot;[[Ciro d'İtaliya]]&quot; və &quot;Vuelta a Espana&quot; yarışlarında, eləcə də bütün əsas birgünlük yarışlarda avtomatik iştirak hüququ qazanıb.
* [[Yelkən idmanı]] — &quot;Emirates&quot; şirkəti yelkən idmanı üzrə 35-ci &quot;
Amerika Kuboku&quot; yarışının qalibi olan &quot;Emirates Team Yeni Zelandiya&quot; komandasının əsas sponsorudur.

=== Reklamı ===
2015-ci ildə [[Cennifer Eniston]] aviaşirkətin iki reklam çarxında rol alməşdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GS8nqYf5NvQ  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/GS8nqYf5NvQ| archive-date=11 December 2021 |url-status=live|title=Emirates Airlines featuring Jennifer Aniston ! |publisher=YouTube |date=5 October 2015 |access-date=18 January 2018}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yz_qZQbiZuA&amp;t=2s | archive-url=https://web.archive.org/web/20161005215955/https://www.youtube.com/watch?v=yz_qZQbiZuA| archive-date=5 October 2016 | url-status=dead|title=YouTube |publisher=YouTube |access-date=18 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildən etibarən [[Penelopa Kruz]] &quot;Emirates&quot;in brend səfiridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cruzing onboard Emirates' - Emirates announces a new brand ambassador, Penelope Cruz |url=https://www.emirates.com/media-centre/cruzing-onboard-emirates---emirates-announces-a-new-brand-ambassador-penelope-cruz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810225133/https://www.emirates.com/media-centre/cruzing-onboard-emirates---emirates-announces-a-new-brand-ambassador-penelope-cruz/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Expo 2020 ===
&quot;Emirates&quot; Dubayda keçirilən &quot;Expo 2020&quot; sərgisinin rəsmi əsas tərəfdaşlarından biri idir. Bu münasibətlə aviaşirkət sərginin üç əsas mövzusunu — İmkan, Davamlılıq və Mobilliyi — simvolizə edən narıncı, yaşıl və mavi rənglərdən ibarət xüsusi tərtibatlı dizaynı təqdim etdi. Şirkətin &quot;A380&quot; təyyarələrindən biri tamamilə mavi rəngə boyandı və gövdəsinin üzərində burun hissəsindən [[şaquli stabilizator]] hissəsinə qədər &quot;Yeni bir dünyanın yaradılmasına qoşulun&quot; (&quot;Join The Making of a New World&quot;) şüarı əks olundu. Sponsorluq tərəfdaşlığı 1 oktyabr 2021-ci il tarixindən sərginin başa çatdığı 31 mart 2022-ci il tarixinə qədər davam etdi.

== Şəbəkəsi ==
[[File: Emirates A6-EWA Boeing 777-200LR taking off from LAX (5222343985).jpg|thumb|Aviakompaniyanın ən uzun dayanacaqsız uçuşlarından biri olan, Los-Anceles hava limanından qalxan Boeing 777-200LR təyyarəsi.]]
[[File: Airbus A380-842 (cn 272, A6-EVS) 2022-06-21 Andre Gerwing Collection ID 002123.jpg|thumb|İstehsal olunan sonuncu [[Airbus A380]] — A6-EVS]]
2024-cü ilin avqust ayına olan məlumata görə, &quot;Emirates&quot; Dubaydakı mərkəzindən altı qitədə yerləşən 77 ölkədəki 137 istiqaməti əhatə edən şəbəkəsi üzrə həftədə 3000-dən çox uçuş həyata keçirir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 August 2024 |title=Where we fly |url=https://www.emirates.com/in/english/destinations/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812131518/https://www.emirates.com/in/english/destinations/ |archive-date=12 August 2024 |access-date=12 August 2024 |website=Emirates.com}}&lt;/ref&gt; 2024-cü ilin 21 noyabrında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti ilin sonundakı bayram mövsümündə artan turist axınını qarşılamaq məqsədilə, 13 dekabr 2024-cü il tarixindən etibarən 4 həftə müddətində qüvvədə olacaq şəkildə Dubay-Antananarivo marşrutuna həftəlik beşinci reysi əlavə etdi. Həmçinin, 1 dekabr 2025-ci ildə Mavrikiyə istiqamətində, &quot;[[Airbus A380]]&quot; təyyarələri ilə həyata keçirilən iki gündəlik reysə əlavə olaraq üçüncü gündəlik reys təsis edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates boosts services between Madagascar and Seychelles |url=https://www.timesaerospace.aero/news/route-planning-and-tourism/emirates-boosts-services-between-madagascar-and-seychelles |access-date=26 November 2024 |website=Times Aerospace |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124200139/https://www.timesaerospace.aero/news/route-planning-and-tourism/emirates-boosts-services-between-madagascar-and-seychelles |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

2024-cü il oktyabrın 10-da məlum oldu ki, &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti 2024-cü il oktyabrın 28-dən etibarən [[Adelaida]] hava limanına birbaşa uçuşları bərpa edib. Adelaidaya uçuşların bərpası, &quot;Malaysia Airlines&quot;, &quot;Singapore Airlines&quot; və &quot;Qatar Airways&quot; şirkətlərinin təkliflərindən sonra, Böyük Britaniya və ya Avropaya səyahət edənlər üçün dördüncü uçuş variantına çevrilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Emirates restarts daily Adelaide flights |url=https://www.executivetraveller.com/news/emirates-adelaide-777-flights |access-date=17 December 2024 |website=Executive Traveller |language=en |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228005455/https://www.executivetraveller.com/news/emirates-adelaide-777-flights |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin mart ayında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti üç yeni istiqamətə – [[Şençjen]] (Çin), [[Dananq]] (Vyetnam) və [[Siemreap (şəhər)|Siemreap]]a (Kamboca) – uçuşları həyata keçirməklə Asiya şəbəkəsini genişləndirmək planlarını açıqladı. Bu genişlənmə aviaşirkətin Çin materikindəki dördüncü, Vyetnamdakı isə üçüncü istiqaməti olacaq. Yeni marşrutların əlavə edilməsi ilə [[Dubay]]da yerləşən daşıyıcı Asiya-[[Sakit okean|Sakit Okean]] regionunda ümumilikdə 49 istiqamətə xidmət göstərəcək. Bu addım əlaqələri gücləndirmək və həmin regionlarda səyahətə olan artan tələbatı qarşılamaq məqsədi daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gokulan |first=Dhanusha |date=7 November 2024 |title=Emirates Group surges with Dh10.4 billion in profit before tax for half-year 2024-25 |url=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-group-surges-with-dh104-billion-in-profit-before-tax-for-half-year-2024-25-1.1730959031396 |access-date=3 March 2025 |website=Gulf News |language=en |archive-date=3 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303133425/https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-group-surges-with-dh104-billion-in-profit-before-tax-for-half-year-2024-25-1.1730959031396 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dhanusha Gokulan |date=3 March 2025 |title=Emirates to launch flights to 3 new Asian destinations |url=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-to-launch-flights-to-3-new-asian-destinations-1.500050914 |access-date=3 March 2025 |website=Gulf News |language=en |archive-date=3 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303133425/https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-to-launch-flights-to-3-new-asian-destinations-1.500050914 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Alyansı ===
&quot;Emirates&quot; digər aviaşirkətlərlə tərəfdaşlıq əlaqələrinə malik olsa da, &quot;Oneworld&quot;, &quot;SkyTeam&quot; və ya &quot;Star Alliance&quot; kimi üç qlobal [[Aviasiya|aviasiya]] alyansından heç birinin üzvü deyil. 2000-ci ildə aviaşirkət &quot;Star Alliance&quot;a qoşulmaq məsələsini qısa müddətə nəzərdən keçirsə də, sonda müstəqil qalmağa qərar vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Reece|first=Damian|title=Emirates poised to join Star Alliance|publisher=Telegraph.co.uk|date=13 August 2000|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/4461750/Emirates-poised-to-join-Star-Alliance.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/finance/4461750/Emirates-poised-to-join-Star-Alliance.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|page=11|access-date=16 October 2010|location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi sonradan aviaşirkətin qlobal kommersiya əməliyyatları üzrə baş vitse-prezidenti tərəfindən açıqlandı: &quot;Bazar vəziyyətinə reaksiya vermək imkanı məhduddur, çünki qərarların qəbul edilməsi alyans tərəfdaşlarının razılığını tələb edir.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lone Emirates still flying high on luxury|work=The Age|location=Melbourne|date=1 November 2010|url=http://www.theage.com.au/business/lone-emirates-still-flying-high-on-luxury-20101031-178u5.html|access-date=10 November 2010|first=Andrew|last=Heasley|archive-date=3 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101103082557/http://www.theage.com.au/business/lone-emirates-still-flying-high-on-luxury-20101031-178u5.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kod paylaşımı sazişləri ===
==== Emirates aşağıdakı aviaşirkətlərlə kod paylaşımı (codeshare) həyata keçirir:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our network and codeshares |url=https://www.emirates.com/english/help/faq-topics/our-network-and-codeshares/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608145846/https://www.emirates.com/english/help/faq/193949/with-which-airlines-does-emirates-operate-codeshare-flights |archive-date=8 June 2019 |access-date=30 November 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt; ====

{{div col|colwidth=17em}}
* Aegean Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.about.aegeanair.com/media-center/press-releases/2025/emirates-and-aegean-enhance-partnership-to-offer-reciprocal-loyalty-benefits/|title=Emirates and AEGEAN enhance partnership to offer reciprocal loyalty benefits &amp;#124; About Aegean|website=Aegean Airlines}}&lt;/ref&gt;
* Air Kanada&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-canada-form-strategic-partnership/|title=Emirates and Air Canada Form Strategic Partnership|publisher=Emirates|location=Dubai|access-date=12 July 2022|archive-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712154245/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-canada-form-strategic-partnership/?utm_medium=social_organic_pr&amp;utm_source=linkedin&amp;utm_campaign=20220712_aircanadapartnership&amp;utm_content=global|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Mauritius
* Air Seychelles&lt;ref&gt;{{cite web|title=Emirates extends connectivity beyond its network, activating reciprocal codeshare agreement with Condor and establishing new partnership with Air Seychelles|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-extends-connectivity-beyond-its-network-activating-reciprocal-codeshare-agreement-with-condor-and-establishing-new-partnership-with-air-seychelles/|access-date=25 September 2025|archive-date=12 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112223725/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-extends-connectivity-beyond-its-network-activating-reciprocal-codeshare-agreement-with-condor-and-establishing-new-partnership-with-air-seychelles/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[airBaltic]]&lt;ref&gt;{{cite press release|title=airBaltic and Emirates announce codeshare agreement|url=https://www.airbaltic.com/en/airbaltic-and-emirates-announce-codeshare-agreement|publisher=airBaltic|location=Riga|access-date=3 December 2021|date=25 November 2021|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140529/https://www.airbaltic.com/en/airbaltic-and-emirates-announce-codeshare-agreement|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Airlink
* Avianca
* Azul Brazilian Airlines&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnnbrasil.com.br/business/2021/08/18/azul-e-emirates-fecham-acordo-para-compartilhamento-de-voos|title=Azul e Emirates fecham acordo para compartilhamento de voos|date=18 August 2021|author=Paula Arend Laier|work=CNN Brazil|publisher=Warner Bros Discovery|agency=Reuters|language=pt|access-date=18 August 2021|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140523/https://www.cnnbrasil.com.br/business/2021/08/18/azul-e-emirates-fecham-acordo-para-compartilhamento-de-voos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Bangkok Airways
* Batik Air&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Emirates activates codeshare agreement with Batik Air|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-activates-codeshare-agreement-with-batik-air|publisher=Emirates|location=Indonesia|access-date=26 October 2022|date=21 October 2022|archive-date=26 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026065350/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-activates-codeshare-agreement-with-batik-air|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Batik Air Malaysia&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231117-ekodcodeshare|title=Emirates / Batik Air Malaysia begins codeshare service in NW23|website=aeroroutes.com|access-date=17 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119124850/https://www.aeroroutes.com/eng/231117-ekodcodeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Caribbean Airlines&lt;ref&gt;{{cite web | title=Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates Iraq | url=https://www.emirates.com/iq/english/travel-partners/ | access-date=18 January 2026 | archive-date=15 November 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251115164516/https://www.emirates.com/iq/english/travel-partners/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* China Southern Airlines&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates Forges Codeshare Partnership with China Southern Airlines |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-forges-codeshare-partnership-with-china-southern-airlines |publisher=Emirates |location=Dubai |access-date=1 February 2019 |archive-date=16 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216084927/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-forges-codeshare-partnership-with-china-southern-airlines |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Condor airline&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airwaysmag.com/new-post/emirates-condor-codeshare|title=Emirates, Condor Sign Codeshare Agreement|website=airwaysmag.com|access-date=19 June 2024|archive-date=19 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619003917/https://www.airwaysmag.com/new-post/emirates-condor-codeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Copa Airlines
* flydubai&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Emirates / flydubai schedules codeshare launch in late-Oct 2017|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275039/emirates-flydubai-schedules-codeshare-launch-in-late-oct-2017/|work=Routesonline|access-date=3 October 2017|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216084938/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275039/emirates-flydubai-schedules-codeshare-launch-in-late-oct-2017/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Garuda Indonesia&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates signs MoU with Garuda Indonesia |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-mou-with-garuda-indonesia/ |publisher=Emirates |location=Dubai |language=en-us |date=8 November 2021 |access-date=9 November 2021 |archive-date=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109023609/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-mou-with-garuda-indonesia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Gol Linhas Aéreas Inteligentes
* Gulf Air
* Icelandair&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Our partner airlines|url=https://www.icelandair.com/about/our-partner-airlines/|access-date=9 June 2024|website=Icelandair|language=en-US|archive-date=10 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710173410/https://www.icelandair.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ITA Airways&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Emirates/ITA Airways begins codeshare service from Jan 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250120-azekcodeshare|access-date=20 January 2025|website=Aeroroutes|archive-date=20 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120043654/https://www.aeroroutes.com/eng/250120-azekcodeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Japan Airlines
* Jetstar 
* Korean Air
* LATAM Brasil
* Qantas
* Renfe &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/renfe/|title=Partnership with Renfe &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=1 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901204556/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/renfe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Royal Air Maroc&lt;ref&gt;{{cite web |title=Emirates and Royal Air Maroc launch codeshare partnership, for more enhanced journeys between Dubai, Casablanca and beyond |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-royal-air-maroc-launch-codeshare-partnership--for-more-enhanced-journeys-between-dubai-casablanca-and-beyond/ |website=Emirates |language=en-us |date=10 May 2022 |access-date=13 July 2022 |archive-date=13 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713093021/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-royal-air-maroc-launch-codeshare-partnership--for-more-enhanced-journeys-between-dubai-casablanca-and-beyond/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* S7 Airlines&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Emirates expands S7 Airlines Russia codeshare from May 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278867/emirates-expands-s7-airlines-russia-codeshare-from-may-2018/|access-date=30 May 2018|work=Routesonline|date=30 May 2018|archive-date=7 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207000548/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278867/emirates-expands-s7-airlines-russia-codeshare-from-may-2018/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Swedish Railways &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swedish-rail/|title=Partnership with SJ Swedish Rail &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=6 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906231434/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swedish-rail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* SNCF
* SpiceJet&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/spicejet-inks-pact-with-emirates-for-code-share-partnership-3865711.html|title=SpiceJet inks pact with Emirates for code-share partnership|website=Moneycontrol|date=22 April 2019|access-date=22 April 2019|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228044411/https://www.moneycontrol.com/news/business/spicejet-inks-pact-with-emirates-for-code-share-partnership-3865711.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/business/spicejet-enters-into-codeshare-agreement-with-dubai-based-emirates-2138480|title=SpiceJet Enters Into Codeshare Agreement With Dubai-Based Emirates|website=NDTV|date=25 November 2019 |access-date=25 November 2019|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140528/https://www.ndtv.com/business/spicejet-enters-into-codeshare-agreement-with-dubai-based-emirates-2138480|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* TAP Air Portugal
* Thai Airways International
* Trenitalia&lt;ref&gt;{{cite news|title=Emirates e Trenitalia con un solo biglietto|url=http://www.lastampa.it/2018/08/01/economia/emirates-e-trenitalia-con-un-solo-biglietto-7pr6hZrXZEXhrjxphcr9oM/pagina.html|access-date=26 August 2018|work=[[La Stampa|LaStampa.it]]|date=1 August 2018|language=it|trans-title=Emirates and Trenitalia with just one ticket|archive-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126135048/https://www.lastampa.it/2018/08/01/economia/emirates-e-trenitalia-con-un-solo-biglietto-7pr6hZrXZEXhrjxphcr9oM/pagina.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Tunisair
* Uganda Airlines
* United Airlines&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates and United Activate Codeshare Partnership to Enhance Connectivity to the US |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-united-activate-codeshare-partnership-to-enhance-connectivity-to-the-us/ |publisher=Emirates |location=Dubai |access-date=8 June 2024|archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330093427/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-united-activate-codeshare-partnership-to-enhance-connectivity-to-the-us/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* WestJet
{{div col end}}

==== İnterlayn sazişləri ====
&quot;Emirates&quot;in aşağıdakı aviaşirkətlərlə &quot;interlayn&quot; sazişləri mövcuddur:

{{div col|colwidth=17em}}
* Aer Lingus&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.emirates.com/english/travel-partners/ |title=Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates |access-date=12 December 2025 |archive-date=16 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616225256/https://www.emirates.com/english/travel-partners/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Africa World Airlines&lt;ref&gt;{{cite web | title=Emirates and Africa World Airlines ink interline agreement | date=16 April 2019 | url=https://eturbonews.com/emirates-and-africa-world-airlines-ink-interline-agreement/?srsltid=AfmBOopDSbBOuFXHPr5N8pCUTD--45EdEehv8CjE3d-_v-cKS-daEOYo }}&lt;/ref&gt;
* Air Algérie&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Air Burkina&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Partner Airlines {{!}} Air Burkina |url=https://air-burkina.com/en/the-company/partner-airlines#:~:text=Interline%20Partners,Asky |website=Air Burkina |access-date=18 January 2026 |archive-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908140616/https://air-burkina.com/en/the-company/partner-airlines#:~:text=Interline%20Partners,Asky |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Air Caledonie&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Air China&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-china-ink-memorandum-of-understanding-to-explore-enhanced-partnership/|title=Emirates and Air China sign MoU to enhance partnership|website=Emirates and Air China sign MoU to enhance partnership|access-date=4 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007020126/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-china-ink-memorandum-of-understanding-to-explore-enhanced-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Peace&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-peace-sign-interline-agreement-expanding-travel-choices-to-13-cities-in-nigeria/|title=Emirates and Air Peace sign interline agreement, expanding travel choices to 13 cities in Nigeria|website=Emirates and Air Peace sign interline agreement, expanding travel choices to 13 cities in Nigeria|access-date=13 April 2025|archive-date=2 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402230458/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-peace-sign-interline-agreement-expanding-travel-choices-to-13-cities-in-nigeria/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Tahiti Nui&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/us/english/travel-partners/|title=Emirates' travel partners &amp;#124; Emirates United States|access-date=13 April 2025|archive-date=9 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409155708/https://www.emirates.com/us/english/travel-partners/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* All Nippon Airways&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Aurigny&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Biman Bangladesh Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* China Airlines&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Condor airline&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://condor-newsroom.condor.com/en/de/news-article/condor-and-emirates-announce-interline-partnership/ |title=Condor and Emirates announce interline partnership |date=14 November 2023 |access-date=13 April 2025 |archive-date=28 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328122910/https://condor-newsroom.condor.com/en/de/news-article/condor-and-emirates-announce-interline-partnership/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Korsair International&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* DAT airline&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Deutsche Bahn &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/my/english/travel-partners/interline-partnership-with-deutsche-bahn/|title=Partnership with Deutsche Bahn &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates Malaysia|access-date=13 April 2025|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413013925/https://www.emirates.com/my/english/travel-partners/interline-partnership-with-deutsche-bahn/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
* Etihad Airways&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-etihad-announce-interline-expansion-offering-better-itinerary-options-to-boost-uae-tourism/|title=Emirates and Etihad announce interline expansion, offering better itinerary options to boost UAE tourism|website=Emirates and Etihad announce interline expansion, offering better itinerary options to boost UAE tourism|access-date=15 April 2025|archive-date=3 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903145444/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-etihad-announce-interline-expansion-offering-better-itinerary-options-to-boost-uae-tourism/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Fiji Airways&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* flydubai&lt;ref name=&quot;flydubai&quot;&gt;{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=20 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Japan Transocean Air&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Kam Air&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* KTX&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/Korail/|title=Partnership with Korail &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=2 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250902110522/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/Korail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Kuwait Airways&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.traveldailynews.com/aviation/emirates-and-kuwait-airways-ink-interline-agreement-to-strengthen-travel-options-to-the-airlines-network/ | title=Emirates and Kuwait Airways ink interline agreement | date=30 April 2025 | access-date=6 September 2025 | archive-date=7 October 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007015753/https://www.traveldailynews.com/aviation/emirates-and-kuwait-airways-ink-interline-agreement-to-strengthen-travel-options-to-the-airlines-network/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lao Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* LATAM Ecuador&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Loganair&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.loganair.co.uk/emirates-partner/|title=Emirates Partner|website=Loganair|language=en-GB|date=13 April 2025|access-date=13 April 2025|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903173201/https://www.loganair.co.uk/emirates-partner/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Loong Air&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aerotime.aero/articles/emirates-loongair-interline-agreement|title=Emirates and China’s Loong Air sign interline agreement|first=Ian|last=Molyneaux|date=16 February 2026|website=www.aerotime.aero}}&lt;/ref&gt;
* Maldivian &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-maldivian-establish-interline-partnership/|title=Emirates and Maldivian establish interline partnership|website=Emirates and Maldivian establish interline partnership|access-date=13 April 2025|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413013924/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-maldivian-establish-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Mandarin Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Mauritania Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Myanmar Airways International&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Nepal Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Philippine Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-philippine-airlines-enhance-interline-partnership/|title=Emirates and Filippine Airlines enhance interline partnership|website=Emirates and Philippine Airlines enhance interline partnership|access-date=15 April 2025|archive-date=6 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506091554/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-philippine-airlines-enhance-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Royal Brunei Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Royal Brunei Airlines |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Singapore Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Sun Express&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* SriLankan Airlines&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Emirates|title=Emirates and SriLankan establish reciprocal interline partnership|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-srilankan-establish-reciprocal-interline-partnership/|date=13 April 2025|access-date=13 April 2025|archive-date=5 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250505134956/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-srilankan-establish-reciprocal-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Sky Express &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skyexpress.gr/en/news/strategic-partnership-with-emirates|title=Cooperation with Emirates|access-date=22 October 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203235147/https://www.skyexpress.gr/en/news/strategic-partnership-with-emirates|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Starlux Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Swiss International Air Lines&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|title=Fees for partner airlines|website=SWISS|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*Swiss Railways&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swiss-federal-railways/|title=Buy train tickets around Switzerland &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=4 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250904092800/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swiss-federal-railways/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Turkish Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/tr/english/travel-partners/|title=Our partner airlines and railways &amp;#124; Emirates Türkiye|website=Türkiye|access-date=13 April 2025|archive-date=22 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522094220/https://www.emirates.com/tr/english/travel-partners/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{div col end}}

== Bölmələri ==
=== Emiratesin nümayəndəsi ===
&quot;Emirates Executive&quot; bölməsi korporativ və fərdi çarter uçuşlarını həyata keçirmək məqsədilə 2013-cü ildə təsis edilib. Bölmə 19 sərnişin tutumuna malik bir ədəd &quot;Airbus ACJ319&quot; biznes-jeti ilə fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130195751/https://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2014/04/airbus-launches-new-version-of-acj319-corporate-jet.html Airbus launches new version of ACJ319 corporate jet]&lt;/ref&gt; Hava gəmisi həm fərdi kabinələr, həm də standart oturacaqlarla,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130143009/https://corporatejetinvestor.com/articles/airbus-acj319-buyers-and-investors-guide-319/ Airbus ACJ319: Buyer’s and Investor’s Guide]&lt;/ref&gt; eləcə də istirahət zonası, yemək sahəsi və duş kabinələri ilə təchiz edilmiş sanitar qovşaqlarla təchiz olunub.

=== Emirates SkyCargo ===
[[File:A6-EFV STN 140825.jpg|thumb|London Stansted Hava Limanına eniş edən Emirates SkyCargo şirkətinə məxsus [[Boeing 777|Boeing 777F]] təyyarəsi/]]
&quot;Emirates SkyCargo&quot; &quot;Emirates&quot; şirkətinin yükdaşıma bölməsidir. O, &quot;Emirates&quot;in təsis edildiyi il – 1985-ci ilin oktyabrında fəaliyyətə başlayıb və 2001-ci ildə &quot;Boeing 747&quot; yük təyyarəsi ilə uçuş xidmətlərini həyata keçirməyə start verib. Şirkət &quot;Emirates&quot;in sərnişin daşımaları şəbəkəsi ilə ortaq istiqamətlərdən əlavə, yalnız yükdaşıma üçün nəzərdə tutulmuş 10 istiqamətə də xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210522111530/https://www.skycargo.com/ &quot;Emirates SkyCargo&quot;.]&lt;/ref&gt; 2022-ci ildə Emirates, o vaxta qədər sahib olduğu 11 ədəd Boeing 777 yük təyyarəsinə əlavə olaraq daha 5 ədəd sifariş verdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240919132112/https://boeing.mediaroom.com/2022-11-08-Emirates-Expands-its-Cargo-Fleet-With-Five-Boeing-777-Freighters Emirates Expands its Cargo Fleet With Five Boeing 777 Freighters]&lt;/ref&gt;

== Donanması ==
[[File:Hamburg Airport Emirates Boeing 777-31HER A6-ENV (DSC05111).jpg|thumb|Hamburq Hava Limanında &quot;Boeing 777-300ER&quot;]]
[[File:Emirates A350-900 Bologna Airport - 2025.jpg|thumb|Bolonya Hava Limanında Airbus A350]]
2026-cı ilin iyun ayına olan məlumata görə, &quot;Emirates&quot; 266 sərnişin təyyarəsi və &quot;Emirates SkyCargo&quot; tərəfindən istismar olunan 24 yük təyyarəsindən ibarət donanmaya malikdir.&lt;ref&gt;[https://www.emirates.com/media-centre/download/5de819c6-6647-412d-9180-8cd192a647ab/fastfacts07march2026.pdf &quot;Fast Facts - 6 March 2026&quot;]&lt;/ref&gt; Hazırda &quot;Emirates&quot;in donanmasında 116 ədəd &quot;Airbus A380&quot; və 127 ədəd &quot;Boeing 777&quot; (o cümlədən 10 ədəd &quot;777-200LR&quot; və 117 ədəd &quot;777-300ER&quot;) mövcuddur ki, bu da şirkəti hər iki təyyarə modelinin ən böyük istismarçısına çevirir.&lt;ref&gt;[https://www.boeing.com/commercial/777 Now's the perfect time to extend your success.]&lt;/ref&gt; Aviaşirkət həmçinin 23 ədəd &quot;Airbus A350-900&quot; və korporativ təyyarə qismində bir ədəd &quot;Airbus A319&quot; (sadə ağ rəngdə boyanmış) istismar edir. 2014-cü ilin iyulunda &quot;Emirates&quot; 35 ədəd 777-8 və 115 ədəd 777-9 modelindən ibarət 150 ədəd &quot;Boeing 777X&quot; təyyarəsi üçün sifarişi rəsmiləşdirdi[135] və 2020-ci ilin ortalarında &quot;777X&quot; modelinin ilk istismarçısı olması gözlənilirdi. 2017-ci ilin noyabrında şirkət 40 ədəd 787-10 təyyarəsi ilə bağlı öhdəlik imzaladı,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181214120403/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-places-us151-billion-order-for-40-boeing-787-dreamliners-at-2017-dubai-airshow Emirates places US$15.1 billion order for 40 Boeing 787 Dreamliners at 2017 Dubai Airshow]&lt;/ref&gt; lakin 2019-cu ilin əvvəllərində mühərrik imkanlarının Dubayın isti havası üçün yetərsiz olması səbəbindən, Airbus A350-yə üstünlük verərək bu sifarişi ləğv etməyi nəzərdən keçirirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210128053452/https://leehamnews.com/2019/02/04/pontifications-787-10-engines-too-small-for-emirates/ Pontifications: 787-10 engines too small for Emirates]&lt;/ref&gt;

2019-cu ilin fevralında &quot;Emirates&quot; şirkəti &quot;Airbus&quot; ilə 40 ədəd A330-900 və 30 ədəd A350-900 təyyarəsinin alınması barədə anlaşma memorandumu imzaladı. Eyni zamanda, şirkət A380 təyyarələri üzrə ümumi sifariş sayını səkkizə endirdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210120184619/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-deal-for-40-a330-900s-30-a350-900s Emirates signs deal for 40 A330-900s, 30 A350-900s]&lt;/ref&gt; (sonuncu təyyarənin 2022-ci ildə təhvil verilməsi nəzərdə tutulurdu)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210122014657/http://aviationnews.info/UAE_A388_2022.php Emirates will take delivery of its last A380 by 2022]&lt;/ref&gt; və bundan sonra &quot;Airbus&quot; A380-in istehsalını tamamilə dayandırmağı planlaşdırırdı. &quot;Emirates&quot; &quot;Airbus&quot; tərəfindən istehsal olunan sonuncu A380 təyyarəsini (qeydiyyat nömrəsi A6-EVS) 16 dekabr 2021-ci ildə təhvil aldı. Bu, aviaşirkətin donanmasına qoşulan 123-cü A380 təyyarəsi idi. Bu təhvilvermə prosesi, 2007-ci ildə &quot;Singapore Airlines&quot;a ilk təyyarənin verilməsindən 14 il sonra &quot;Airbus A380&quot; istehsalının rəsmən başa çatması demək idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190214115421/https://www.bbc.com/news/business-47231504 Airbus scraps A380 superjumbo jet as sales slump]&lt;/ref&gt;

2019-cu ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; fevral ayında imzalanmış anlaşma memorandumunu əvəz edərək, dəyəri 16 milyard ABŞ dolları olan 50 ədəd A350-900 təyyarəsi üçün sifariş verdiyini elan etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191119170942/https://www.flightglobal.com/news/articles/dubai-a350-order-confirms-emirates-a380-cancellati-462353/ ​DUBAI: A350 order confirms Emirates A380 cancellation]&lt;/ref&gt; Həmçinin 2019-cu ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; 8,8 milyard ABŞ dolları dəyərində 30 ədəd &quot;Boeing 787-9 Dreamliner&quot; təyyarəsi sifariş etdi və eyni zamanda 777X təyyarələri üzrə sifariş sayını 150-dən 126-ya endirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191121200854/https://www.flightglobal.com/news/articles/emirates-to-take-30-787-9s-and-trims-777x-deal-462424/ &quot;Emirates to take 30 787-9s and trims 777X deal&quot;]&lt;/ref&gt;

A380 təyyarələrinin ən böyük istismarçısı olan &quot;Emirates&quot; öz donanmasına texniki xidməti &quot;Safran&quot; şirkətinin törəmə müəssisəsi olan &quot;OEMServices&quot; vasitəsilə həyata keçirir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210927134852/http://www.tradearabia.com/news/OGN_133953.html Emirates in deal with OEMServices]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 2023-cü ildə &quot;Dubai Airshou&quot; sərgisində şirkət ümumi dəyəri 52 milyard ABŞ dolları təşkil edən və tərkibinə 50 ədəd &quot;Boeing 777-9&quot; ilə 35 ədəd &quot;Boeing 777-8&quot; təyyarəsi daxil olan 90 ədəd &quot;777X&quot; təyyarəsi üçün sifarişi rəsmiləşdirdi. Bununla da şirkətin təyyarələrinin ümumi sayı 205-ə çatdı. Həmçinin, əlavə 5 ədəd &quot;Boeing 787 Dreamliner&quot; təyyarəsi sifariş edilərək &quot;Emirates&quot;in &quot;787&quot; sifarişləri 35-ə çatdırıldı. Eyni zamanda, sifarişdəki 30 ədəd &quot;787-9&quot; təyyarəsi 20 ədəd &quot;787-8&quot; və 10 ədəd &quot;787-10&quot; modelinə dəyişdirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231113112724/https://boeing.mediaroom.com/2023-11-13-Emirates-Orders-Nearly-100-More-Boeing-Widebody-Airplanes Emirates Orders Nearly 100 More Boeing Widebody Airplanes]&lt;/ref&gt;

16 noyabr 2023-cü ildə, yenə Dubay Aviasiya Sərgisi çərçivəsində, &quot;Emirates&quot; 6 milyard ABŞ dolları dəyərində əlavə 15 ədəd &quot;Airbus A350-900&quot; təyyarəsi üçün sifariş verdi və bununla da şirkətin sifariş etdiyi &quot;A350-900&quot; təyyarələrinin ümumi sayı 65-ə çatdı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231116102142/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-places-order-for-15-a350s-at-dubai-airshow-2023/ Emirates places order for 15 A350s at Dubai Airshow 2023]&lt;/ref&gt; İlk &quot;A350-900&quot; təyyarəsi 25 noyabr 2024-cü ildə təhvil verildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241201160017/https://aviationsourcenews.com/emirates-takes-delivery-of-its-first-airbus-a350/ Emirates Takes Delivery of its First Airbus A350]&lt;/ref&gt; &quot;A350&quot; ilə uçuşlar 4 yanvar 2025-ci ildə Edinburqa həyata keçirilən ilk reyslə başladı.

18 aprel 2025-ci ildə elan edildi ki, &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti uzun məsafəli uçuşlar üçün nəzərdə tutulmuş oturacaqlarla təchiz edilmiş və 14 000 km-dən (8 699 mil; 7 559 dəniz mili) çox məsafəyə 15 saatdan artıq müddətdə fasiləsiz uçuş həyata keçirmək imkanına malik &quot;Airbus A350-900&quot; təyyarələrini təhvil alacaq. Bu təyyarələr ilk olaraq Adelaida istiqamətində istifadəyə veriləcək və şəhərə hazırda xidmət göstərən &quot;Boeing 777-200LR&quot; təyyarələrini əvəz edəcək.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250428085750/https://www.executivetraveller.com/news/emirates-a350-adelaide &quot;Emirates brings A350, premium economy to Adelaide&quot;.]&lt;/ref&gt;

19 noyabr 2025-ci ildə &quot;Dubai Airshow 2025&quot; sərgisi zamanı &quot;Emirates&quot; dəyəri 3,4 milyard ABŞ dolları olan daha səkkiz ədəd A350-900 təyyarəsi üçün əlavə sifariş verdiyini elan etdi; bununla da şirkətin A350-900 təyyarələri üzrə ümumi sifarişlərinin sayı 73-ə çatdı.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rənglənməsi ==
[[File:Emirates Airbus A300 Bidini.jpg|thumb|Aviaşirkətin ilk rəng sxemi ilə boyanmış və hazırda istismardan çıxarılmış Airbus A300-600R|247x247px]]
[[File:Emirates Boeing 777 A6-ECS Perth 2021 (01).jpg|thumb|Aviaşirkətin ikinci rəng sxemində boyanmış Boeing 777-300ER]]
[[File:Emirates Airbus A380 A6-EOE Perth 2024 (01).jpg|thumb|Hazırkı rəng sxeminə boyanmış Airbus A380]]

Şaquli stabilizatorunda BƏƏ bayrağı, ağ rəngli gövdəsi və gövdənin üst hissəsində qızılı rəngdə yazılmış &quot;Emirates&quot; sözü ilə seçilən ikinci &quot;Emirates&quot; təyyarə tərtibatı ilk dəfə 1999-cu ilin noyabrında &quot;Boeing 777-300&quot; və &quot;Airbus A330-200&quot; təyyarələrində, həmçinin həmin tarixdən etibarən təhvil verilən digər bütün təyyarələrdə tətbiq olunmağa başlandı. Qısa müddət sonra, 2000-ci ildə bu tərtibat &quot;Emirates&quot; donanmasının qalan hissəsinə də şamil edildi və şirkət 2005-ci ilə qədər bütün təyyarələrini bu tərtibata uyğun olaraq yenidən rənglədi. İkinci tərtibatda şirkətin ərəb dilindəki adı da saxlanıldı, lakin şriftin ölçüsü birinci tərtibatdakından daha kiçik idi. Bütün mühərriklərin üzərində &quot;Emirates&quot;in ərəb dilindəki loqosu qızılı rəngdə təsvir edilmişdi. Tərtibat 2005-ci ildə yeniləndi, bu zaman qırmızı rəngli &quot;Emirates&quot; yazısı əlavə edildi.

16 mart 2023-cü ildə &quot;Emirates&quot; özünün yeni təyyarə boyama tərtibatını təqdim etdi. Yeni tərtibatda təyyarənin şaquli stabilizator hissəsində BƏƏ bayrağının daha dinamik, axıcı və üçölçülü (3D) effektə malik təsviri yer alır. Qanad ucları artıq qırmızı rəngdədir və üzərində ağ rəngli ərəb kalliqrafiyası ilə &quot;Emirates&quot; loqosu əks olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230317194647/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-unveils-new-signature-livery-for-its-fleet/ Emirates unveils new signature livery for its fleet]&lt;/ref&gt;

== Xidmətləri ==
=== Kabinləri ===
'''Birinci dərəcəli''' 
Birinci dərəcəli kabinlərin iki növü mövcuddur: qapısı olan tam qapalı kabinə və qapıları bağlanan, lakin tavana qədər çatmayan fərdi kabinə. Hər iki kabinə növü məxfiliyi təmin edən qapılar, mini-bar, paltar asılqanı və əşya saxlama yeri ilə təchiz edilmişdir. Onlar həmçinin &quot;ICE&quot; bort əyləncə sistemi ilə təchiz olunub. Oturacaqlar tam düz yatağa çevrilə bilir. Fərdi kabinələr üç və dörd sinifli konfiqurasiyaya malik Airbus A380-800 və üç sinifli Boeing 777-300ER təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130143008/https://www.emirates.com/hk/english/flying/cabin_features/first_class/private_suites.aspx First Class Private Suites]&lt;/ref&gt; Tam qapalı kabinələr isə yalnız yeni təhvil verilmiş Boeing 777-300ER təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190513102420/https://www.scmp.com/magazines/style/travel-food/article/2119780/emirates-new-luxury-boeing-777-suites-get-little-help Emirates’ new luxury Boeing 777 suites get a little help from Nasa and Mercedes]&lt;/ref&gt;

Bu yaxınlarda əldə edilmiş Airbus A380-800 təyyarəsində birinci dərəcəli fərdi kabinələrinin,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090619225246/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/private_suites.aspx Emirates A380 Private Suites]&lt;/ref&gt; barı, duşu, spa və istirahət zonası var.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725114107/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/shower_spa.aspx ). &quot;Review: Emirates Airbus A380 first class 'shower spa'&quot;]&lt;/ref&gt; Premium-klass oturacaqlar təyyarənin bütün üst göyərtəsi boyunca yerləşir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207141332/http://emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/social_area_onboard_lounge.aspx &quot;The new Emirates A380&quot;.]&lt;/ref&gt;

Emirates 12 noyabr 2017-ci ildə Boeing 777-300ER donanması üçün yeni birinci sinif salonunu təqdim etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180103072547/https://beyondbusinesstravel.com/emirates-first-class-cabins-mercedes-benz/ Emirates launch First Class Cabins inspired by Mercedes-Benz S-Class]&lt;/ref&gt; və 1 dekabr 2017-ci ildə Brüssel və Cenevrəyə ilk uçuşları həyata keçirdi. Yeni birinci sinif salonu altı fərdi kabinədən ibarətdir. Ortadakı kabinələrin hər biri üç virtual pəncərə ilə təchiz edilib; bunlar təyyarənin hər iki tərəfindəki HD kameralar vasitəsilə real vaxt rejimində təsvirləri ötürən yüksək dəqiqlikli LCD ekranlardır. Təklif olunan imkanlara əyləncə ekranının hər iki tərəfində yerləşdirilmiş iki mini-bar, kabina heyəti ilə əlaqə saxlamaq və xidmət sifariş etmək üçün ön kameraya malik 13 düymlük planşet, həmçinin kabinə daxilində işıqlandırma və temperaturu tənzimləyən panel daxildir.&lt;ref&gt;[ https://www.businesstraveller.com/business-travel/emirates-reveals-new-cabins-boeing-b777-fleet/ Emirates reveals new cabins for Boeing B777 fleet]&lt;/ref&gt; 

=== Biznes-klass ===
&quot;Boeing 777-200LR&quot; və &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarələrinin biznes klassında oturacaqlar arasındakı məsafə 1,5 metr təşkil edir və bu oturacaqlar tam uzanaraq 2 metr uzunluq vəziyyətinə gətirilə bilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725113328/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/business_class/full_flat_seats.aspx Flat-bed Business Class Seats]&lt;/ref&gt; Rahatlıq təmin edən xüsusiyyətlər sırasına massaj funksiyası, məxfilik arakəsməsi, hər oturacaq üçün iki fərdi oxu lampası və bir ümumi işıqlandırma lampası. Oturacaqda elektrik enerjisi mənbəyi, noutbuk qoşulması üçün USB portları.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190630010657/https://www.emirates.com/hk/english/experience/cabin-features/business-class/ Business Class]&lt;/ref&gt;

=== Premium ekonom klass ===
2020-ci ilin dekabrında elan edildi ki, &quot;Emirates&quot;in yeni &quot;Premium&quot; ekonom klass salonu məhz bu aviaşirkət üçün xüsusi olaraq hazırlanmış &quot;Recaro PL3530&quot; oturacaqları ilə təchiz olunacaq.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231016015135/https://www.recaro-as.com/en/press/press-releases/details/recaro-aircraft-seating-reveals-luxury-seat-for-emirates-first-premium-economy-cabin.html RECARO Aircraft Seating reveals luxury seat for Emirates’ first premium economy cabin]&lt;/ref&gt;

Oturacaqlar 40 düymə (100 sm) qədər sıra məsafəsi və 8 düym (20 sm) arxaya əyilmə imkanı təklif edir, enləri isə 19,5 düym (50 sm) təşkil edir. Bütün oturacaqlar &quot;Emirates ICE&quot; sistemindən istifadə edən 13,3 düymlük (34 sm) əyləncə ekranı ilə təchiz olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231016015132/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-launches-full-premium-economy-experience/  &quot;Emirates launches full Premium Economy Experience&quot;.]&lt;/ref&gt;

Hazırda &quot;Emirates&quot; donanmasındakı 24 ədəd &quot;Airbus A380&quot; təyyarəsi yeni &quot;Premium Ekpnom&quot; salonu ilə təchiz edilib. Həmçinin, 2022-ci ilin sonlarında başlanmış 2 milyard dollarlıq modernləşdirmə proqramı çərçivəsində bu oturacaqların daha köhnə &quot;Boeing 777-300ER&quot; və &quot;Airbus A380&quot; təyyarələrində də quraşdırılması nəzərdə tutulur. Proqramın sonunda 67 ədəd &quot;Airbus A380&quot; və 53 ədəd &quot;Boeing 777&quot; təyyarəsi &quot;Premium Economy&quot; salonuna sahib olacaq.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230323042506/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-undertakes-largest-known-fleet-retrofit-project-as-part-of-multi-billion-dollar-investment-to-elevate-customer-experience/ &quot;Emirates undertakes largest known fleet retrofit project as part of multi-billion dollar investment to elevate customer experience&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250523232143/https://www.airwaysmag.com/legacy-posts/emirates-spending-us2-billion-in-passenger-enhancements Emirates Spending US$2bn in Passenger Enhancements]&lt;/ref&gt; 

=== Ekonom klass ===
Emiratesin ekonom klass oturacaqlararası məsafə Airbus təyyarələrində 79–81 sm, Boeing təyyarələrində isə 86 sm təşkil edir. Oturacaqların eni standart ölçüdədir (Boeing 777 donanması istisna olmaqla). Emirates-in Boeing 777 təyyarələrində hər sırada 10 oturacaq mövcuddur. Oturacaqlar tənzimlənən başaltlıqlar və 3000 kanallı ICE sistemi ilə təchiz olunub, həmçinin, yeni təyyarələrdə oturacaqlarda noutbuk üçün elektrik çıxışları mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091003134517/http://www.emirates.com/tz/English/flying/cabin_features/economy_class/new_generation_economy_seats.aspx Greater comfort, improved legroom and more features mean a more relaxing flight.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231109182728/https://www.emirates.com/tz/English/experience/our-fleet/a380/ &quot;A380 Entertainment | Emirates A380 Economy Class]&lt;/ref&gt;

=== Ketrinqi ===
Dubay Beynəlxalq Hava Limanından yola düşən &quot;Emirates&quot; reysləri üçün bortda iaşə xidməti, dünyanın ən böyük aviasiya iaşə müəssisələrindən birini idarə edən &quot;Emirates Flight Catering&quot; şirkəti tərəfindən həyata keçirilir. &quot;Emirates&quot; bütün sərnişinlərin yaşına, pəhriz məhdudiyyətlərinə, şəxsi seçimlərinə və dini tələblərinə uyğunlaşdırılmış xüsusi yeməklər təklif edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150311181124/http://traveltips.usatoday.com/types-meals-emirates-airline-62844.html &quot;Types of Meals on Emirates Airline&quot;]&lt;/ref&gt;

=== Uçuş zamanı əyləncə sistemi ===
[[File:Emirates A380 economy ITB 2017 (2).JPG|thumb|ICE (məlumat, kommunikasiya və əyləncə) uçuşdaxili əyləncə sistemi ilə təchiz edilmiş Emirates ekonom-klass oturacağı]]
Emirates 1992-ci ildə kommersiya təyyarələrində fərdi əyləncə sistemini tətbiq edən dünyanın ilk aviaşirkətlərindən biri oldu. 

2012-ci ildə &quot;Emirates&quot; bütün uçuş siniflərində daha böyük və yüksək dəqiqlikli (HD) əyləncə sistemi (IFE) ekranlarını istifadəyə verdi. Bu yeni sistem tamamilə yüksək dəqiqlikli təsvirə malik ilk sistemdir. Ekonom klassdakı ekranlar hər hansı bir aviaşirkət tərəfindən təklif olunan ən böyük ekranlardır.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150324041559/http://www.arabianaerospace.aero/emirates-upgrades-ife-system-and-raises-the-bar-with-ice.html Emirates upgrades IFE system and raises the bar with ICE]&lt;/ref&gt; 

ICE (informasiya, kommunikasiya, əyləncə) Emirates tərəfindən istifadə olunan uçuş zamanı əyləncə (IFE) sistemidir.

2003-cü ildə təqdim edilən ICE sistemi bütün yeni təyyarələrdə mövcuddur və hazırda bütün sərnişinlər üçün (əksər uçuşlarda) 4000 kanal təklif edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190403132244/https://www.emirates.com/es/spanish/experience/inflight-entertainment/ice/ Elija entre 4.000 canales de galardonado entretenimiento]&lt;/ref&gt; ICE sistemi aviaşirkətin Airbus A350-900, Airbus A380-800, Boeing 777-200LR və Boeing 777-300ER təyyarələrində quraşdırılıb.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727183625/http://www.smh.com.au/photogallery/travel/inside-emirates-a380-superjumbo/20081113-5y0n.html  &quot;Emirates A380 superjumbo plane&quot;.]&lt;/ref&gt;

2007-ci ilin iyul ayında Emirates, ICE-in yenilənmiş versiyası olan &quot;ICE Digital Widescreen&quot; sistemini təqdim etdi. Bu sistem bütün sərnişinlərə seçilmiş əyləncə məzmunlu 1200-dən çox kanal təklif edirdi. &quot;ICE Digital Widescreen&quot; bütün Emirates təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110929123502/http://www.emirates.com/english/about/news/news_detail.aspx?article=263662 EMIRATES HELPS DEVELOP NEW SUBTITLE TECHNOLOGY FOR INFLIGHT ENTERTAINMENT SYSTEM]&lt;/ref&gt;

2015-ci ildə Emirates ICE sistemini yeni &quot;eX3&quot; versiyasına təkmilləşdirdi. Bu versiya sərnişin təcrübəsini yaxşılaşdıran yenilikləri – məsələn, daha çox idarəetmə funksiyasına malik pult, daha böyük ekranlar, yeni enerji girişləri, çoxsaylı dillərdə və tələb əsasında izlənilə bilən təxminən 3500 kanal (filmlər, televiziya şouları, musiqi və oyunlar), həmçinin &quot;Voyager&quot; tətbiqi, Bluetooth audio və fərdi video oynatma kimi yeni ICE funksiyalarını – özündə birləşdirirdi. Bu sistem 2009-cu ildən sonra təhvil verilən bütün B777 və A380 təyyarələrində quraşdırılıb.

Emirates-in məlumatına görə, ICE sistemi uçuş zamanı əyləncə sahəsində dünyadakı digər bütün aviaşirkətlərin sistemləri ilə müqayisədə daha çox mükafat qazanıb.

ICE sistemi filmləri, musiqini və videooyunları əhatə edir. ICE istifadəçilərə tələb əsasında 600-dən çox film, 2000-dən çox tələb əsasında video və əvvəlcədən yazılmış televiziya kanalı, 1000 saatdan çox musiqi və 100-dən çox videooyun təklif edir. ICE sistemindən ingilis, fransız, alman, rus, ispan, ərəb, çin, hindi, urdu, fars, koreya, tamil, tay, holland, isveç, italyan və yapon dilləri də daxil olmaqla, 40-dan çox dildə istifadə etmək mümkündür.

=== Məlumat sistemi ===
Sistem &quot;Panasonic Avionics Corporation&quot; şirkətinin &quot;3000i&quot; platformasına əsaslanır. ICE sərnişinlərə [[BBC]] xəbərlərinə birbaşa çıxış imkanı təqdim edir. Bu, avtomatlaşdırılmış xəbər yeniləmə xidmətinə birbaşa qoşulmuş ilk uçuş zamanı əyləncə (IFE) sistemidir. Sərnişinlər uçuşun bütün mərhələlərində – qalxma, sabit uçuş və eniş zamanı – IFE sistemi vasitəsilə təyyarənin xarici kameralarından gələn görüntüləri izləyə bilərlər. &quot;Emirates&quot; həmçinin &quot;Inmarsat&quot; peyk sistemini quraşdırmaqla yüksək sürətli bort internet xidmətini təqdim edən və həmin sistemdən istifadə etməklə canlı beynəlxalq televiziya yayımını təklif edən ilk aviaşirkətdir.&lt;ref&gt;[https://boeing.mediaroom.com/2004-12-02-Singapore-Airlines-and-Connexion-by-Boeing-Finalize-Plans-for-High-Speed-In-Flight-Connectivity &quot;Singapore Airlines and Connexion by Boeing Finalize Plans for High-Speed, In-Flight Connectivity&quot;]&lt;/ref&gt; 

=== Kommunikasiyası ===
ICE sistemi uçuş zamanı istifadə olunan elektron poçt serverinə qoşuludur və bu, sərnişinlərə hər mesaj üçün 1 ABŞ dolları ödəniş müqabilində elektron məktublara baxmaq, onları göndərmək və ya qəbul etmək imkanı verir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070813202037/http://www.asiatraveltips.com/travelnews03/112Emirates.shtml ICE Emirates set to launch new US$ 8 million entertainment system]&lt;/ref&gt; həmçinin oturacaqlararası çat xidmətini də dəstəkləyir. 2006-cı ilin noyabrında aviaşirkət mobil rabitə şirkəti olan &quot;AeroMobile&quot; ilə müqavilə bağlayaraq, sərnişinlərə uçuş zamanı yerüstü şəbəkədəki şəxslərə zəng etmək və ya mesaj göndərmək üçün mobil telefonlardan istifadə imkanı yaratmışdır. Bu xidmət ilk dəfə 2008-ci ilin martında istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080325002201/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7308041.stm &quot;Mobile calls on Emirates flights&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Biznes modeli ==
[[File:DXB on 23 September 2007 Pict 5.jpg|thumb|Dubay Beynəlxalq Hava Limanında dayanmış &quot;Emirates&quot; təyyarəsi]]

Avropa və Avstraliyanın Air France-KLM, British Airways, Lufthansa və Qantas kimi köklü şəbəkə aviadaşıyıcıları, &quot;Emirates&quot;in özünü qlobal aviadaşıyıcı kimi yenidən mövqeləndirmək barədəki strateji qərarını ciddi təhdid hesab edirlər. Belə ki, bu qərar səyahətçilərə Avropa/Şimali Amerika ilə Asiya/Avstraliya arasında hərəkət edərkən London-Hitrou, Paris-Şarl de Qoll və Frankfurt kimi ənənəvi aviasiya qovşaqlarından yan keçməyə və bunun əvəzinə Dubayda uçuşları dəyişməyə imkan verir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110824041058/http://www.centreforaviation.com/news/2010/10/16/europes-flag-carriers-attack-emirates-expansion-canada-blocks-uae-airlines-and-dispute-escalates/page1 Europe's flag carriers attack Emirates' expansion, Canada blocks UAE airlines and dispute escalates | Centre for Asia Pacific Aviation – CAPA&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110930172252/http://www.travelmole.com/stories/1122545.php?news_cat=&amp;pagename=searchresult Middle East airlines change the kangaroo route-20 September 2007]&lt;/ref&gt; Bu daşıyıcılar həmçinin, xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olması səbəbindən, &quot;Emirates&quot;in onların biznesi üçün yaratdığı artan rəqabət təhlükəsi ilə mübarizə aparmaqda çətinlik çəkirlər.

== Davamlılığı ==
Karbon emissiyalarını azaltmaq məqsədilə &quot;Emirates&quot; hələ 2017-ci ildə öz donanması üçün dayanıqlı aviasiya yanacağının (SAF) istifadəsini araşdırmağa başlamışdır. Aviaşirkət Finlandiyanın &quot;Neste&quot; (dayanıqlı aviasiya yanacağı istehsalçısı) və &quot;Shell Aviation&quot; kimi qlobal miqyasda aparıcı bioyanacaq istehsalçıları ilə tərəfdaşlıq əlaqələri qurmuşdur. 2023-cü ilin yanvarında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarəsi ilə uğurlu nümayiş uçuşu həyata keçirdi. Uçuş zamanı təyyarənin iki mühərrikindən biri 100% dayanıqlı aviasiya yanacağı ilə işləyirdi. Elə həmin ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti dörd mühərrikindən birində 100% dayanıqlı aviasiya yanacağından (SAF) istifadə etməklə &quot;Airbus A380&quot; təyyarəsi ilə növbəti nümayiş uçuşu həyata keçirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240618085111/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/11/22/emirates-operates-worlds-first-a380-demo-flight-powered-by-100-sustainable-fuel/ Emirates successfully tests world’s first A380 flight powered by sustainable aviation fuel]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.dubaieye1038.com/news/business/emirates-operates-worlds-first-a380-demo-flight-with-100-saf/ Emirates operates world's first A380 demo flight with 100% SAF&quot;]&lt;/ref&gt;

Aviaşirkət hazırda dünyanın bir sıra hava limanlarında – o cümlədən Paris, Lion, Oslo, Amsterdam, London, Sinqapurda həyata keçirdiyi uçuşlar üçün dayanıqlı aviasiya yanacağı (SAF) təchizatçıları ilə tərəfdaşlıq əlaqələri qurub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tolba |first=Karim |date=13 June 2024 |title=Flying green: Emirates operates SAF-powered flights from Singapore |url=https://www.aviationbusinessme.com/news/emirates-saf-singapore |access-date=18 June 2024 |website=aviationbusinessme.com |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618090614/https://www.aviationbusinessme.com/news/emirates-saf-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Dubai's Emirates powers flights with sustainable aviation fuel from Singapore |url=https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-powers-flights-with-sustainable-aviation-fuel-from-singapore-1.1718270273029 |access-date=19 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-powers-flights-with-sustainable-aviation-fuel-from-singapore-1.1718270273029 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2024 |title=Neste supplies Emirates with SAF from Singapore |url=https://www.gasworld.com/story/neste-supplies-emirates-with-saf-from-singapore/2140120.article/ |access-date=19 June 2024 |website=gasworld |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618093617/https://www.gasworld.com/story/neste-supplies-emirates-with-saf-from-singapore/2140120.article/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bovenizer |first=Noah |date=28 March 2024 |title=Neste begins supplying SAF to Emirates at Amsterdam Schiphol |url=https://www.airport-technology.com/news/neste-supplying-saf-emirates-amsterdam-schiphol/ |access-date=19 June 2024 |website=Airport Technology |language=en-US |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://www.airport-technology.com/news/neste-supplying-saf-emirates-amsterdam-schiphol/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 March 2024 |title=Dubai's Emirates commences use of SAF on flights departing from Amsterdam's Schiphol Airport |url=https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-commences-use-of-saf-on-flights-departing-from-amsterdams-schiphol-airport-1.1711528976692 |access-date=19 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-commences-use-of-saf-on-flights-departing-from-amsterdams-schiphol-airport-1.1711528976692 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2024 |title=Emirates incorporates SAF in London Heathrow flights |url=https://enterprise.news/climate/en/news/story/b5adece2-c9cd-4d7a-85bd-29bb969f2063/emirates-incorporates-saf-in-london-heathrow-flights |website=enterprise.news |access-date=18 June 2024 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://enterprise.news/climate/en/news/story/b5adece2-c9cd-4d7a-85bd-29bb969f2063/emirates-incorporates-saf-in-london-heathrow-flights |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamel |first=Deena |date=18 October 2023 |title=Emirates expands Neste partnership for supply of sustainable aviation fuel |url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/10/18/emirates-expands-neste-partnership-for-supply-of-sustainable-aviation-fuel/ |access-date=19 June 2024 |website=The National |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/10/18/emirates-expands-neste-partnership-for-supply-of-sustainable-aviation-fuel/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates adds SAF on flights from Amsterdam Schiphol Airport |url=https://www.internationalairportreview.com/news/217826/emirates-adds-saf-on-flights-from-amsterdam-schiphol-airport/ |access-date=19 June 2024 |website=International Airport Review |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.internationalairportreview.com/news/217826/emirates-adds-saf-on-flights-from-amsterdam-schiphol-airport/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dubai's Emirates initiates SAF usage on departing flights from Amsterdam's Schiphol Airport |url=https://economymiddleeast.com/news/dubais-emirates-initiates-saf-usage-on-departing-flights-from-amsterdams-schiphol-airport/ |access-date=19 June 2024 |website=Economy Middle East |language=en-US |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://economymiddleeast.com/news/dubais-emirates-initiates-saf-usage-on-departing-flights-from-amsterdams-schiphol-airport/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Hava nəqliyyatı]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
[[Kateqoriya:Şirkətlər]]
[[Kateqoriya:Təyyarələr]]</text>
      <sha1>gutmo8v5njup9cc72s329o27p76owbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015304</id>
      <parentid>9015303</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sponsorluğu */</comment>
      <origin>9015304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99874" sha1="6rp5se2l83zfj4ifjdfybgi52geis96" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Aviaşirkət
 |adı                    = 
 |orijinal adı           = 
 |təsis olunub           = 15 mart, 1985
 |fəaliyyətə başlayıb    = 25 oktyabr, 1985
 |şüar                   = 
 |ana şirkət             = Emirates Qrup
 |alt şirkət             = 
 |təyinat məntəqələri    = 
 |qərargahı              = Əl Qərhud, [[Dubay]], [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|BƏƏ]]
 |rəhbər                 = Tim Klark (Prezident)&lt;br&gt;Əhməd bin Səid Əl  Maktum (Sədr, Baş icraçı direktor)
 |əməliyyat mənfəəti     = 
 |gəlir                  = 34,83 ​​milyard [[ABŞ dolları]] (2024–2025)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230523054550/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf &quot;The Emirates Group Annual Report.]&lt;/ref&gt;
 |xalis mənfəət          = 5,19 milyard [[ABŞ dolları]] (2024–2025)
 |ümumi aktivlər         = -
 |ümumi kapital          = 
 |işçi sayı              = 69 465 (2024–2025)
 |saytı                  = 
 }}
'''Emirates''' — [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|BƏƏ]]-in ən böyük milli aviadaşıyıcısı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120903004224/http://news.airwise.com/story/view/1346371856.html &quot;Etihad Suspends Flights To Damascus&quot;.]&lt;/ref&gt; Dubay hökumətinə məxsus &quot;Investment Corporation of Dubai&quot; şirkətinin nəzdindəki &quot;The Emirates Group&quot;un törəmə müəssisəsidir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20260106004222/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-orders-8-additional-airbus-a350-900-aircraft-worth-us-34-billion-at-dubai-airshow-2025/ &quot;Emirates orders 8 more A350s&quot;.]&lt;/ref&gt; Emirates uzun məsafəli uçuşlar üzrə ixtisaslaşmış dünyanın ən böyük aviaşirkəti,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20251117111710/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2025/11/17/dubai-airshow-emirates-places-order-for-65-boeing-777x-planes/ Dubai Airshow: Emirates places $38bn order for 65 Boeing 777X planes]&lt;/ref&gt; həmçinin [[Yaxın Şərq]]in ən böyük aviaşirkətidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231015130115/https://seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php &quot;Emirates Flight Information&quot;.]&lt;/ref&gt; Şirkət [[Dubay Beynəlxalq Hava Limanı]]nın mərkəzindən həftədə 3600-dən çox uçuş həyata keçirir. O, 250-dən çox təyyarədən ibarət donanması ilə altı qitədə 80 ölkənin 150-dən çox şəhərinə uçuşlar təşkil edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170930222610/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months &quot;Emirates aircraft cover 432 million kilometres across the globe in six months&quot;.]&lt;/ref&gt; Yükdaşıma əməliyyatları &quot;Emirates SkyCargo&quot; tərəfindən həyata keçirilir.&lt;ref&gt;[https://www.theemiratesgroup.com/index.html?aspxerrorpath=/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx &quot;Emirates SkyCargo&quot;.]&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; planlaşdırılmış uçuşlar üzrə gəlir gətirən sərnişin-kilometr göstəricisinə görə dünyanın üçüncü ən böyük aviaşirkəti,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160705112926/http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf &quot;2016 Infographic&quot; (]&lt;/ref&gt; həmçinin daşınan yükün ton-kilometr göstəricisinə görə ikinci ən böyük aviaşirkətidir.

1980-ci illərin ortalarında o vaxt üçün ən böyük aviaşirkət olan &quot;Gulf Air&quot; Dubaya həyata keçirdiyi uçuşları azaltmağa başladı. Nəticədə, 15 mart 1985-ci il tarixində [[Əl Məktum| Dubayın kral ailəsinin]] dəstəyi ilə &quot;Emirates&quot; şirkəti təsis edildi və onun ilk iki təyyarəsi &quot;Pakistan International Airlines&quot; tərəfindən təmin olundu. 10 milyon dollarlıq ilkin kapitala malik olan şirkətin dövlət subsidiyalarından asılı olmadan fəaliyyət göstərməsi tələb olunurdu. 10 milyon dollarlıq ilkin kapitala malik olan şirkət dövlət subsidiyalarından asılı olmadan fəaliyyət göstərməli idi. &quot;Pakistan International Airlines&quot; [[Kəraçi]] hava limanında &quot;Emirates&quot;in kabin heyəti üçün pulsuz təlim imkanları təmin etmişdi. Aviaşirkət onun hazırkı sədri Əhməd bin Səid Əl Maktum tərəfindən təsis edilib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725113015/http://www.emirates.com/english/about/news/news_detail.aspx?article=411638&amp;offset=0 &quot;Emirates Announces 2009 Expansion Plan&quot;. Business Standard.]&lt;/ref&gt; 

Emirates &quot;[[Airbus]]&quot; və &quot;[[Boeing]]&quot; istehsalı olan geniş füzelyajlı təyyarələrdən ibarət qarışıq donanmanı istismar edir və donanması tamamilə geniş füzelyajlı təyyarələrdən ibarət olan azsaylı aviaşirkətlərdən biridir (&quot;Emirates Executive&quot; istisna olmaqla).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190119230940/http://www.emirates-executive.com/ &quot;Emirates Executive&quot;.]&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin yanvarına olan məlumata görə, Emirates, donanmasında 116 təyyarə olmaqla [[Airbus A380]]-in dünyada ən böyük istifadəçisidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231025153805/https://www.emirates.com/ph/english/experience/our-fleet/a380/ The Emirates A380]&lt;/ref&gt; Təqdim edildiyi gündən Airbus A380, xüsusilə yüksək sıxlıqlı, uzun məsafəli marşrutlarda Əmirlik donanmasının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Emirates həm də [[Boeing 777]] təyyarəsinin dünyada ən böyük istifadəçisidir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231006093435/https://www.emirates.com/ph/english/experience/our-fleet/boeing-777/ The Emirates Boeing 777]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
&quot;Emirates&quot; 1985-ci ilin martında Dubay hökmdarı [[Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum|Məhəmməd bin Rəşid Əl Maktumun]] dəstəyi ilə təsis edilib. 25 oktyabr 1985-ci ildə &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Airbus A300B4-200&quot; tipli təyyarə (qeydiyyat nömrəsi AP-BBM) ilə Dubay Beynəlxalq Hava Limanından Pakistanın Kəraçi şəhərindəki Cinnah Beynəlxalq Hava Limanına ilk uçuşunu həyata keçirdi. 

3 iyul 1987-ci ildə &quot;Emirates&quot; donanmasına qoşulan ilk sərnişin təyyarəsi olan &quot;Airbus A310-300&quot; Tuluza-Blanyak hava limanından Dubaya uçuş həyata keçirdi. [[Frankfurt-Mayn|Frankfurt]] (Atatürk hava limanında dayanacaqla), həmçinin [[London]]un Qatvik və Male Beynəlxalq hava limanlarına uçuşlar başladı. Daha sonra [[Sinqapur Çanqi Aeroportu]], [[Banqkok]] və [[Honkonq]] hava limanlarına marşrutlar açıldı.

Fəaliyyətinin ilk illərində &quot;Emirates&quot; ildə orta hesabla 30% təşkil edən güclü artım nümayiş etdirdi.&lt;ref&gt;[https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/1994-1995.pdf . The Emirates Group : Reports and Accounts (1994-1995)]&lt;/ref&gt; [[Körfəz müharibəsi]] aviaşirkətin biznesinin genişlənməsinə təkan verdi, çünki o, müharibənin son on günü ərzində uçuşları davam etdirən yeganə aviaşirkət idi. 1991-ci ilin iyununda – Körfəz müharibəsi ilə bağlı hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan qısa müddət sonra – &quot;Emirates&quot; nəhayət ki, Londonun Hitrou hava limanına uçuş əldə edə bildi. 1996-cı ildə &quot;Emirates&quot; özünün baza modeli olan &quot;Boeing 777-200&quot; təyyarəsini təhvil aldı, ardınca 1997-ci ildə təyyarənin artırılmış uçuş məsafəsinə malik versiyası, 1999-cu ildə isə &quot;Airbus A330-200&quot; və &quot;Boeing 777-300&quot; modelləri donanmaya əlavə edildi. 2000-ci ildə aviaşirkət &quot;Skywards&quot; adlı daimi sərnişin proqramını istifadəyə verdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241220003326/https://www.emirates.com/english/about-us/timeline/ &quot;History Timeline&quot;.]&lt;/ref&gt;

O vaxtdan bəri aviaşirkət dünyanın istənilən nöqtəsinə uçuşlar həyata keçirməyə və beynəlxalq marşrutlarda digər iri aviaşirkətlərlə rəqabət aparmağa diqqət yetirərək, öz donanmasını və uçuş şəbəkəsini genişləndirməyə davam edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230127064036/https://www.thenationalnews.com/business/lufthansa-steps-up-fight-to-bar-emirates-from-berlin-1.600476 Lufthansa steps up fight to bar Emirates from Berlin]&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə Dubay Aviasiya Sərgisində &quot;Emirates&quot; və onun tərəfdaş aviaşirkəti &quot;flyDubai&quot; 50 milyard dollar dəyərində &quot;Boeing&quot; təyyarələri üçün sifariş vermişdilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231113152030/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/looming-emirates-777x-deal-kickstart-dubai-airshow-sources-2023-11-12/ Dubai faces down airline rivals with $50 billion jet orders]&lt;/ref&gt;

== İdarəetməsi ==
Aviaşirkət Dubay hökumətinin investisiya şirkəti olan Dubay İnvestisiya Korporasiyasının The Emirates Group-un törəmə şirkətidir.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |date=31 December 2008 |title=Dubai transfers ownership of Emirates, Dnata to IDC |work=MEED |url=https://www.meed.com/dubai-transfers-ownership-of-emirates-dnata-to-idc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525172737/http://uaeinteract.com/docs/Emirates_and_Dnata_now_under_ICD/33512.htm |archive-date=25 May 2009 |access-date=1 December 2023 |publisher=MEED}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Benham |first=Jason |date=30 December 2008 |title=Dubai moves ownership of Emirates, Dnata to ICD |url=https://www.arabianbusiness.com/industries/transport/dubai-moves-ownership-of-emirates-dnata-icd-41385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125094528/http://www.arabianbusiness.com/542365-dubai-moves-ownership-of-emirates-dnata-to-icd |archive-date=25 November 2009 |access-date=1 December 2023 |work=Arabian Business}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110520080118/http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx &quot;The Emirates Group&quot;.]&lt;/ref&gt; İlk 11 il ərzində şirkətin həcmi hər 3,5 ildən bir ikiqat artır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060114093210/https://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2005/10/01/8359251/index.htm Rise of the Emirates Empire]&lt;/ref&gt; 

2015-ci ildə &quot;Emirates&quot; 2,6 milyard [[BƏƏ dirhəmi]] (708 milyon ABŞ dolları) məbləğində dividend ödəyib. Müqayisə üçün, 2014-cü ildə bu rəqəm 1 milyard BƏƏ dirhəmi (272 milyon ABŞ dolları) təşkil etmişdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151003100224/http://gulfbusiness.com/2015/05/emirates-airline-2014-net-profit-jumps-40-lower-oil-price/#.VVdBZfmqqko Emirates Airline 2014 Net Profit Jumps 40% On Lower Oil Price]&lt;/ref&gt; Aviaşirkətin yaradılması zamanı 10 milyon ABŞ dolları məbləğində ilkin kapital və təxminən 80 milyon ABŞ dolları həcmində əlavə investisiya təmin etdiyinə görə, hökumət dividendlərin ödənilməyə başlandığı 1999-cu ildən bəri &quot;Emirates&quot;dən ümumilikdə 14,6 milyard BƏƏ dirhəmi əldə edib. Dubay hökuməti şirkətin yeganə sahibidir, lakin o, şirkətə yeni vəsait yatırmır və aviaşirkətin fəaliyyətinə müdaxilə etmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Strukturu ==
&quot;Emirates&quot; hava limanı xidmətləri, mühəndislik və turizm fəaliyyətləri daxil olmaqla, əlaqəli sahələrə və sektorlara genişlənməklə öz fəaliyyətini şaxələndirib. Şikətin 50-dən çox törəmə şirkəti mövcuddur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx|title=The Emirates Group|publisher=Emirates|date=3 January 2011|access-date=3 January 2011|archive-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520080118/http://www.emirates.com/english/about/the_emirates_group.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theemiratesgroup.com/english/our-company/company-overview/company-overview.aspx|title=Company Overview|publisher=The Emirates Group|date=9 July 2009|access-date=15 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714235645/http://www.theemiratesgroup.com/english/our-company/company-overview/company-overview.aspx|archive-date=14 July 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== İmtiyazları ===
&quot;Emirates&quot; öz işçilərini hərtərəfli tibbi sığorta planları, həmçinin ödənişli analıq və xəstəlik məzuniyyəti kimi imtiyazlarla təmin edir. Şirkət işçilərin fəaliyyətinin idarə edilməsində səriştəyə əsaslanan yanaşmanın bir hissəsi kimi tətbiq edilən mənfəətin bölüşdürülməsi və fəaliyyət nəticələrinə əsaslanan mükafatlandırma sistemini tədbiq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151031004303/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100965480 Up in the Air: How Airlines Can Improve Performance by Engaging their Employees.]&lt;/ref&gt;  

2023 və 2024-cü illərdə şirkət, həmin illərdə əldə edilmiş mənfəət əsasında işçilərə əhəmiyyətli məbləğdə bonuslar ödəyib. 2023-cü il üzrə bonus 24 həftəlik əmək haqqına,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240617135458/https://www.thenationalnews.com/uae/2023/05/12/emirates-airline-profit-share/ Emirates airline staff to share in Dh10.6 billion profits bonus
]&lt;/ref&gt; 2024-cü il üzrə bonus isə 20 həftəlik əmək haqqına&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240617135459/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2024/05/13/emirates-bonus-profit/ &quot;Emirates Group to pay 20-week bonus to eligible employees after record profit&quot;.]&lt;/ref&gt; bərabər olub. 2025-ci ildə &quot;Emirates Group&quot; əvvəlki illə müqayisədə 18% artımla 22,7 milyard BƏƏ dirhəmi həcmində rekord mənfəət əldə etdikdən sonra işçilərə 22 həftəlik əmək haqqına bərabər bonus ödəyib.

=== Ətraf mühit göstəriciləri ===
Aviaşirkət digər aviaşirkətlərlə müqayisədə daha az tullantılar yaratdığını iddia edir; belə ki, istifadə etdiyi hər 100 sərnişin-kilometr üçün orta yanacaq sərfiyyatı 4 litrdən azdır.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Kim Lim |title=Amazing Emirates First Class and Business Class, Full Review with Cost |url=https://www.aviationnepal.com/amazing-emirates-first-class-and-business-class-full-review-with-cost/ |website=Aviation Nepal |access-date=24 March 2022 |date=19 August 2020 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519222844/https://www.aviationnepal.com/amazing-emirates-first-class-and-business-class-full-review-with-cost/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə aviaşirkət kommersiya aviasiyasında qalıq yanacaqların istifadəsinin azaldılması ilə bağlı tədqiqat və inkişaf işlərini, o cümlədən alternativ yanacaq və enerji həllərinin hazırlanmasını maliyyələşdirmək məqsədilə üç il ərzində 200 milyon dollar sərmayə yatıracağını elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gosai |first=Hemal |date=13 May 2023 |title=Emirates Announces $200 Million Investment in Green Aviation |url=https://airlinegeeks.com/2023/05/13/emirates-announces-200-million-investment-in-green-aviation/ |access-date=13 May 2023 |website=AirlineGeeks.com |language=en |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513202543/https://airlinegeeks.com/2023/05/13/emirates-announces-200-million-investment-in-green-aviation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Biznes tendensiyaları ==
Emirates üçün əsas tendensiyalar:&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 July 2009 |title=Annual Reports {{pipe}} The Emirates Group |url=https://www.emirates.com/de/english/about-us/financial-transparency/annual-reports/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216092255/http://ekgroup.com/AnnualReports/Index.asp |archive-date=16 February 2009 |access-date=15 July 2009 |publisher=Ekgroup.com}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; margin: 1em auto;text-align:center;background: #f8f9faff;&quot;
|-
!
! Dövriyyə&lt;br /&gt;(BƏƏ dirhəmi)
!Xalis mənfəət&lt;br /&gt;(BƏƏ dirhəmi)
!Sərnişin&lt;br /&gt;uçuş (m)
!Sərnişin yükü&lt;br /&gt;faktoru (%)
!Daşınan yük&lt;br /&gt;(000 tonn)
!Sayı&lt;br /&gt;of A380
!Mənbə
|-
|1997
|3.7
|0.26 
|3.6 
|70.0
|426
|—
|
|-
|1998
|4.0 
|0.26 
|3.6 
|70.0
|200 
|—
|
|-
|1999
|4.4 
|0.31 
|4.2 
|74.5 
|214 
|—
|
|-
|2000
|5.1 
|0.30
|4.7 
|71.9
|269 
|—
|
|-
|2001
|6.3 
|0.42 
|5.7 
|75.1 
||335 
|—
|
|-
|2002
|7.1 
|0.46
|6.7 
|74.3
|401 
|—
|
|-
|2003
|9.5 
|0.90 
|8.5 
|76.6 
|525 
|—
|
|-
| 2004
|13.1 
|1.5 
|10.4 
|73.4
|660 
|—
|
|-
|2005
|17.9 
|2.4 
|12.5 
|74.6 
|838 
|—
|
|-
|2006
|22.6 
|2.4 
|14.4 
|75.9 
|1,019 
|—
|
|-
|2007
|29.1 
|3.0 
|17.5 
|76.2 
|1,156 
|—
|
|-
|2008
|38.8 
|5.0 
|21.2 
|79.8 
|1,282 
|—
|
|-
|2009
|43.2 
|0.68
|22.7 
|75.8
|1,408 
|4 
|
|-
|2010
|43.4 
|3.5 
|27.4 
|78.1 
|1,580 
|8 
|
|-
|2011
|54.2 
|5.3 
|31.4 
|80.0 
|1,767 
|15 
|
|-
|2012
|62.2 
|1.5
|33.9 
|80.0 
|1,796 
|21 
|
|-
| 2013
|73.1 
|2.2 
|39.3 
|79.7
|2,086 
|31 
|
|-
|2014
|82.6 
|3.2 
|44.5 
|79.4
|2,250 
|47 
|
|-
|2015
|88.8 
|4.5 
|49.2 
|79.6 
|2,377 
|59 
|
|-
|2016
|85.0
|7.1 
|51.8 
|76.5
|2,509 
|75 
|
|-
|2017
|85.0 
|1.2
|56.0 
|75.1
|2,577 
|94 
|
|-
|2018
|92.3 
|2.7 
|58.4 
|77.5 
|2,623 
|102 
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2018&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2017–2018 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2018.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530235319/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2018.pdf |archive-date=30 May 2023 |access-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|97.9 
|0.87
|58.6 
|76.8
|2,659 
|109 
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2019&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2018–2019 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2019.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511155924/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2019.pdf |archive-date=11 May 2019 |access-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|91.9
|1.0 
|56.1
|78.5 
|2,389
|115 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2019-2020 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2019-2020.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421162402/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2019-2020.pdf |archive-date=21 April 2023 |access-date=11 October 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|30.9
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;−20.2&lt;/span&gt;
|6.5
|44.3
|1,873
|113
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2021&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2020–2021 |url=https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2021.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625160913/https://cdn.ek.aero/downloads/ek/pdfs/report/annual_report_2021.pdf |archive-date=25 June 2021 |access-date=16 January 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022  
|59.1 
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;−3.9&lt;/span&gt;
|19.5 
|58.6 
|2,139 
|118 
|&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2021-2022.pdf |title=The Emirates Group Annual Report 2021-2022 |publisher=Emirates Group |year=2022 |pages=7 |access-date=28 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421162402/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2021-2022.pdf |archive-date=21 April 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|107 
|10.5 
|43.6 
|79.5 
|1,849
|116
|&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot;&gt;{{Cite web |title=The Emirates Group Annual Report 2022-2023 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523054550/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf |archive-date=23 May 2023 |access-date=11 October 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|121
|17.2
|51.9
|79.9
|2,176
|116
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2024 |title=Emirates Annual Report 2023-24 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2023-2024.pdf |website=Emirates |access-date=19 July 2024 |archive-date=28 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828190959/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2023-2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|'''2025'''
|'''127'''
|'''19.0'''
|'''53.6'''
|'''78.9'''
|'''2,338'''
|'''116'''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates Annual Report 2024-25 |url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2024-2025.pdf |access-date=8 May 2025 |website=Emirates |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195829/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2024-2025.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== Brendi ==
[[File:EA GP7200.jpg|thumb|&quot;Emirates&quot;in &quot;Airbus A380-800&quot; təyyarəsində (ərəb dilində) loqosu]]
[[File:EMIRatesB777.jpg|thumb|Sidney hava limanında &quot;Expo 2020&quot;nin &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarəsi]]

1990-cı illərdə &quot;Emirates&quot; &quot;Özünüzə hədiyyə edin — &quot;Emirates&quot; ilə uçun&quot; şüarı ilə bir sıra reklam çarxları təqdim etdi. 1999-cu ildə A330-200 təyyarəsinin təqdim olunduğu bir tanıtım videosu yayımlandı; videoda təyyarə həm orijinal, həm də bir neçə ay əvvəl təqdim edilmiş və 2023-cü ilə qədər istifadədə qalmış yeni rəng tərtibatında nümayiş etdirildi.

Reklamlar 2002-ci ildən etibarən yenidən yayımlanmağa başladı və aviaşirkət 2004-cü ildə &quot;Fly Emirates. Keep Discovering&quot; (Emirates ilə uçun. Kəşf etməyə davam edin.) şüarını qəbul etdi. 2010-cu illərdə Emirates reklamlarında &quot;Fly Emirates. Keep Discovering&quot;, &quot;Fly Emirates To over Six Continents&quot; (&quot;Emirates&quot; ilə altıdan çox qitəyə uçun) və &quot;Hello Tomorrow&quot; (Salam, Sabah) kimi müxtəlif şüarlarından istifadə edirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090206122957/http://emirates.com/english/about/advertising/advertising.aspx &quot;About Emirates | Emirates Advertising&quot;.]&lt;/ref&gt; Şirkət hazırda &quot;Fly Better&quot; 
(Daha yaxşı uçun) şüarından istifadə edir.

2008-ci ilin avqustunda &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Simon Jersey&quot; tərəfindən hazırlanmış, 16 000 əməkdaş üçün nəzərdə tutulan yeni [[Uniforma|uniformanı]] təqdim etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120225051234/http://www.emirates.com/hk/English/about/news/news_detail.aspx?media=ID0EAFAA&amp;article=344580&amp;offset=0 &quot;Tailored for New Era | Emirates | About Emirates | News&quot;.]&lt;/ref&gt;

Aviaşirkətin təyyarələrinin [[Şaquli stabilizator|şaquli stabilizator]] hissəsində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin bayrağı, mühərriklərində ərəb kalliqrafiyası üslubunda loqo, gövdəsində isə həm ərəb, həm də ingilis dillərində &quot;Emirates&quot; sözü təsvir olunub. İstifadə olunan rəng sxemi 1999-cu ilin noyabrında, ilk Boeing 777-300 təyyarəsində dəyişdirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250921102320/https://www.thenationalnews.com/travel/2023/03/16/new-emirates-livery-celebrates-dubai-airlines-arab-heritage/ New Emirates livery celebrates Dubai airline's Arab heritage]&lt;/ref&gt; Bu dəyişikliyə loqotipin yenilənməsi, ingiliscə loqonun böyüdülərək təyyarənin ön hissəsinə doğru yerini dəyişməsi (ərəbcə loqo isə daha kiçik ölçüdə saxlanılmaqla) və şaquli stabilizator hissəsində fərqli, dalğalanan bayraq təsvirinin yer alması daxil idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100113171300/http://www.flightglobal.com/articles/1999/11/15/58396/updated-livery-is-revealed-by-emirates.html &quot;Updated livery is revealed by Emirates-15/11/1999-Flight Daily News&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Sponsorluğu ==
[[File:Emirates Air Line, London 01-07-2012 (7551144398).jpg|thumb|Londonda &quot;Emirates Air Line&quot; kanat xətti]]
2011-ci ildən 2022-ci ilə qədər &quot;Emirates&quot; şirkəti Londonun şərqində [[Temza|Temza çayı]] üzərindəki &quot;Emirates Air Line&quot; kanat xəttinə sponsorluq etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/uk-england-london-15217173 Emirates sponsors cable car] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715114437/https://www.bbc.com/news/uk-england-london-15217173 |date=15 July 2018 }} ''[[BBC News]]'' 7 October 2011&lt;/ref&gt;

=== İdmanda ===
==== Kriket ====
[[File:A6-EOH A380 Emirates2.jpg|thumb|2019-cu il Kriket üzrə Dünya Çempionatına həsr olunmuş xüsusi tərtibatlı A380]]

&quot;Emirates&quot; Kricket Australia,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081120094232/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/cricket_australia.aspx Cricket Australia]&lt;/ref&gt; Lord's Taverners,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081120095419/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/lords_taverners.aspx &quot;Lord's Taverners | Sponsorships | About&quot;]&lt;/ref&gt; və Pro Arch Turnirinə sponsorluq edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110813003029/http://www.emirates.com/english/about/sponsorships/cricket/pro_arch_tournament.aspx Pro Arch Tournament]&lt;/ref&gt; Şirkət həmçinin Beynəlxalq Kriket Şurasının (BKŞ) rəsmi tərəfdaşıdır. Bu müqavilə &quot;Emirates&quot;ə BKŞ-nın bütün əsas turnirləri – o cümlədən 2011, 2015 və 2019-cu illərdə keçirilmiş [[Kriket|kriket]] üzrə Dünya Kubokları, Qadınlar arasında kriket üzrə Dünya Kubokları, BKŞ Çempionlar Kuboku və &quot;World Twenty20&quot; turniri – ilə əməkdaşlıq imkanı qazandırırdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.brandrepublic.com/News/783297/Emirates-secures-major-international-cricket-sponsorship.aspx|title=Emirates secures major international cricket sponsorship – Brand Republic News|publisher=Brand Republic|access-date=15 July 2009|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406102854/http://www.brandrepublic.com/News/783297/Emirates-secures-major-international-cricket-sponsorship.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; &quot;Durham County&quot; Kriket Klubunun &quot;Twenty20&quot; matçları üçün nəzərdə tutulmuş idman geyimlərinə sponsorluq edir, həmçinin &quot;Riverside Ground&quot; (hazırda &quot;Emirates Riverside&quot;) və &quot;Emirates Old Trafford&quot; stadionlarının ad hüquqlarına sahibdir. Şirkət eyni zamanda &quot;Lancashire County&quot; Kriket klubunun geyimlərinə də sponsorluq edir. Bundan əvvəl &quot;Emirates&quot; dünyanın ən böyük milli kriket turniri olan Hindistan Premyer Liqasında &quot;Kings XI Punjab&quot; (2–4-cü mövsümlər) və &quot;Deccan Chargers&quot; (5-ci mövsüm) komandalarının əsas sponsoru olmuşdur.

==== Футбол ====
[[File:The Emirates Stadium - geograph.org.uk - 1612768.jpg|thumb|Londonda &quot;Emirates&quot; stadionu (&quot;[[Arsenal FK|Arsenal]]&quot; futbol klubunun stadionu).]]

&quot;Emirates&quot; [[FİFA]]-nın və FİFA Dünya Çempionatının sponsoru idi, lakin sonralar sponsorluq fəaliyyətini dayandırdı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240626153559/https://abcnews.go.com/International/qatar-soccer-world-cup-controversial/story?id=93283278 Why the Qatar soccer World Cup is so controversial]&lt;/ref&gt;

&quot;Emirates&quot; 2001-ci ilin avqustundan 2005-ci ilin mayına qədər &quot;Çelsi&quot; klubunun əsas titul sponsoru olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180927085631/https://www.skysports.com/football/news/11668/2202543/chelsea-fly-high-with-emirates-deal Chelsea Flying High with Emirates Deal Archived ]&lt;/ref&gt; Şirkət 2006–2007 il mövsümündən etibarən &quot;Arsenal&quot;ın,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230802081713/https://www.arsenal.com/news/arsenal-and-emirates-extend-partnership-2028 &quot;Arsenal&quot; və &quot;Emirates&quot; tərəfdaşlığı 2028-ci ilə qədər uzadır.]&lt;/ref&gt; 2010–2011-də &quot;Milan&quot;ın, 2013–2014 &quot;Real Madrid&quot;ın, 2015–2016-da &quot;Benfika&quot;nın,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150519155615/http://www.arabianbusiness.com/emirates-adds-benfica-sports-sponsorship-portfolio-593317.html Emirates adds Benfica to sports sponsorship portfolio]&lt;/ref&gt; 2020–2021 &quot;Olimpik Lion&quot;un&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200315205132/https://www.ol.fr/fr-fr/contenus/articles/2020/02/05/communique-emirates-et-lolympique-lyonnais-annoncent-un-nouveau-partenariat Emirates et l'Olympique Lyonnais annoncent un nouveau partenariat]&lt;/ref&gt; və 2023–2024 mövsümlərində &quot;Etoile du Sahel&quot;in əsas forma sponsoru kimi çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230624003431/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-becomes-etoile-sportive-du-sahel-sponsor &quot;Emirates&quot; &quot;Etoile Sportive du Sahel&quot; klubunun sponsoru olur.]&lt;/ref&gt; O, həmçinin &quot;New York Kosmos&quot; klubunun əsas forma sponsoru olmuşdur. &quot;Emirates&quot; eyni zamanda FA Kuboku və &quot;Emirates&quot; Kubokunun titul sponsorudur. Şirkət həmçinin &quot;Paris Saint-Germain&quot; (2019-cu ilin mayına qədər) və &quot;Hamburger SV&quot; (2020-ci ilin iyununa qədər) klublarının əsas titul sponsoru olmuşdur. 

2009-cu ilin avqustunda Şotlandiya Gənclər Futbol Assosiasiyası &quot;Emirates&quot; şirkətinin Şotlandiya Kuboku yarışına sponsorluq edəcəyini elan etdi.&lt;ref&gt;[https://www.heraldscotland.com/default_content/12503077.emirates-airlines-announce-deal-sponsor-scottish-junior-cup-first-round-draw/ &quot;Emirates Airlines announce deal to sponsor Scottish Junior Cup at first round draw&quot;. ]&lt;/ref&gt; &quot;Emirates&quot; Asiya Futbol Konfederasiyasının (AFK) səfər və oyun fəaliyyətlərinin, o cümlədən AFK Çempionlar Liqası və AFF Suzuki Kubokunun sponsorudur. Şirkət həmçinin &quot;Major League Soccer&quot;də çıxış edən &quot;FC Dallas&quot; klubuna da sponsorluq edir.

==== Hazırda sponsorluq edilən futbol klubları ====

*{{flagicon|ENG}}      — [[Arsenal FK]] 
*{{flagicon|ENG}}      — Arsenal WFC
*{{flagicon|FRA}}      — [[Olimpik Lion FK]]
*{{flagicon|ITA}}      — [[Milan FK]]
*{{flagicon|ITA}}      — Milan Qadın FK
*{{flagicon|İspaniya}} — [[Real Madrid]]
*{{flagicon|İspaniya}}  — [[Real Madrid BK]]
*{{flagicon|İspaniya}}   — Real Madrid Qadin FK
*{{flagicon|POR}}         — [[Benfika FK]]
*{{flagicon|POR}}         — Benfica B
*{{flagicon|POR}}         — Benfica uşaq FK 
*{{flagicon|TUN}}          — Etoil du Sahel FK

=== Reqbi ===
&quot;Emirates&quot; 2013-2017-ci illər ərzində &quot;Super Liqa&quot; reqbi komandası olan &quot;Varrinqton Volves&quot;a sponsorluq edib. Çoxillik sponsorluğun illik dəyərinin təxminən 300 000 [[Funt sterlinq|funt-sterlinq]] olduğu bildirilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241127072417/https://www.sportspromedia.com/news/warrington_wolves_agree_groundbreaking_emirates_deal/ Warrington Wolves agree groundbreaking Emirates deal]&lt;/ref&gt;

O, həmçinin &quot;USA Reqbi&quot;[63] təşkilatının və &quot;Vorld Reqbi&quot;-nin beynəlxalq hakimlər heyətinin əsas sponsorudur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602111109/https://www.emirates.com/ae/english/about-us/our-communities/sponsorship/rugby/ &quot;Rugby&quot;]&lt;/ref&gt; 2015-ci ildən etibarən &quot;Emirates&quot; Cənubi Afrikanın &quot;Super Reqbi&quot; komandası olan &quot;Lions&quot;a sponsorluq edir və həm komandanın, həm də &quot;Ellis Park&quot; reqbi stadionunun adlandırma hüquqlarına sahibdir. O, həmçinin 2007-ci ildən bəri Reqbi üzrə Dünya Kubokuna və 2025-ci ildən etibarən Qadınlar arasında Reqbi üzrə Dünya Kubokuna sponsorluq edir.

=== Basketbol ===
23 sentyabr 2019-cu ildə &quot;Emirates&quot; &quot;Beyrut Basketbol klubu&quot; ilə 2019–2020-ci illər mövsümünə sponsorluq etmək məqsədilə tərəfdaşlıq müqaviləsi bağladı. Razılaşmaya televiziya ilə yayımlanan oyunlar zamanı brendin imkanları, sosial media fəaliyyətləri hüquqları və oyun biletlərinin ayrılması daxil idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602105643/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-partners-with-the-beirut-basketball-club-for-its-20192020-season/ Emirates Partners with the Beirut Basketball Club for its 2019/2020 season]&lt;/ref&gt; Daha sonra COVID-19 pandemiyası səbəbindən həmin mövsüm ləğv edildi. Sonradan, 2023-cü ilin sentyabrında &quot;Emirates&quot; klubla çoxillik sponsorluq müqaviləsi imzalayaraq, növbəti üç mövsüm ərzində onun rəsmi aviaşirkəti və forma sponsoru oldu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240602110004/https://campaignme.com/emirates-partners-with-beirut-basketball-club-in-a-multi-year-sponsorship/ Emirates partners with Beirut Basketball Club in a multi-year sponsorship]&lt;/ref&gt;

8 fevral 2024-cü ildə &quot;Emirates&quot; [[Milli Basketbol Assosiasiyası]] (NBA) ilə liqanın rəsmi aviaşirkəti olmaq məqsədilə çoxillik tərəfdaşlıq müqaviləsi imzaladı. Bu razılaşma həmçinin NBA Kubokunun adlandırma hüquqlarının əldə edilməsini və turnirin 2024-cü il mövsümündən etibarən &quot;Emirates NBA Kuboku&quot; adlandırılmasını nəzərdə tuturdu. Bundan əlavə, NBA hakimlərinin formalarına &quot;Emirates&quot; loqosu əlavə ediləcəkdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240208200946/https://www.nba.com/news/emirates-named-global-airline-partner-of-the-nba-and-title-partner-of-the-emirates-nba-cup &quot;Emirates named global airline partner of the NBA and title partner of the Emirates NBA Cup&quot;. ]&lt;/ref&gt;

=== Digər idman növləri ===
[[File:20250402 Airbus A380-861 of Emirates (A6-EOE) landing at SYD.jpg|thumb|right|Wimbledon tərtibatında A6-EOE]]
* [[At yarışı]] – &quot;Emirates&quot; şirkəti &quot;Dubai International Racing Carnival&quot; yarışlarına sponsorluq edir. Şirkət həmçinin 2011-ci ilə qədər &quot;Avstraliya Turf Klubu&quot;nun Payız və Yaz karnavallarına, 2003-cü ildən 2017-ci ilə qədər isə &quot;Melburn Kuboku Karnavalı&quot;na sponsorluq etmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/sport/racing/doncaster-rights-up-for-grabs-as-atc-chases-new-sponsors-20120122-1qc1t.html Doncaster rights up for grabs as ARC chases new sponsors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927085641/https://www.smh.com.au/sport/racing/doncaster-rights-up-for-grabs-as-atc-chases-new-sponsors-20120122-1qc1t.html |date=27 September 2018 }} ''Sydney Morning Herald'' 23 January 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dean |first=Charles |date=15 February 2018 |title=Lexus Becomes Rights Sponsor of Melbourne Cup |work=ClubLexus |url=https://www.clublexus.com/articles/lexus-new-naming-rights-sponsor-australian-melbourne-cup/ |access-date=1 December 2023 |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202034749/https://www.clublexus.com/articles/lexus-new-naming-rights-sponsor-australian-melbourne-cup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, həmçinin digər at idmanı növü olan maneələri dəf etmə (showjumping) yarışlarının – xüsusilə Dubaydakı CSI5* &quot;Emirates Airline Dubai Grand Prix&quot; tədbirinin və hazırda Honkonq, Paris və Nyu-Yorkda (əvvəllər Los-Ancelesdə keçirilirdi) CSI5* yarışları təşkil edən &quot;Longines Masters&quot; seriyasının – daimi sponsorudur.
* [[Tennis]] — Şirkət dörd əsas tennis turnirinə – Avstraliya, Fransa və ABŞ açıq çempionatlarına, həmçinin [[Uimbldon tennis turniri]] (2012-ci ildən etibarən) sponsorluq edir. 2012-ci il mövsümündən başlayaraq, &quot;Emirates&quot; həmçinin ABŞ açıq çempionatına aparan altı həftəlik yay tennis mövsümü olan [[ABŞ Açıq Tennis Turniri]]  də sponsorluq edib.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150402164426/http://www.emiratesusopenseries.com/USTA_and_Emirates_Airline_launch_landmark_partnership_for_US_Open_and_US_Open_Series/ &quot;Emirates Airline and USTA Unveil Landmark Partnership for US Open and US Open Series&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[Formula 1]] (F1) — Emirates 2006-cı il mövsümündə Britaniyanın [[McLaren (Formula-1 komandası)|&quot;McLaren&quot; F1]] komandasının sponsoru olmuşdur. Həmçinin, 2013-cü il mövsümündən 2022-ci il mövsümünə qədər &quot;Formula-1&quot;in rəsmi aviaşirkət sponsoru kimi çıxış etmişdir. 2023-cü il mövsümü üçün rəqibi &quot;[[Qatar Airways]]&quot; ondan daha yüksək təklif verərək bu hüququ əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qatar Airways Outbids Regional Rival Emirates to Become Official Airline Sponsor of Formula 1 |date=18 January 2023 |url=https://www.paddleyourownkanoo.com/2023/01/18/qatar-airways-outbids-regional-rival-emirates-to-become-official-airline-sponsor-of-formula-1-report/#:~:text=Qatar%20Airways%20has%20reportedly%20outbid%20regional%20rival%20Emirates,off%20the%202023%20racing%20season%20in%20early%20March. |access-date=19 March 2023 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319192935/https://www.paddleyourownkanoo.com/2023/01/18/qatar-airways-outbids-regional-rival-emirates-to-become-official-airline-sponsor-of-formula-1-report/#:~:text=Qatar%20Airways%20has%20reportedly%20outbid%20regional%20rival%20Emirates,off%20the%202023%20racing%20season%20in%20early%20March. |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Avstraliya futbolu]] — &quot;Emirates&quot; Avstraliya Futbol Liqasında çıxış edən &quot;Kollingwood&quot; Futbol klubuna sponsorluq edir.
* Beysbol — 2016-cı il mövsümündən bəri &quot;Emirates&quot; Böyük Liqa Beysbolunun (MLB) &quot;Los Angeles Dodgers&quot; komandasının rəsmi aviaşirkətidir.
* Velosiped idmanı – 2017-ci ildən etibarən &quot;Emirates&quot; şirkəti UCI Dünya Turu səviyyəsindəki velosiped komandası olan &quot;UAE Team Emirates&quot;in sponsorudur. Dünya Turu komandası statusuna malik olduğu üçün bu komanda &quot;[[Tur de Frans|Tour de France]]&quot;, &quot;[[Ciro d'İtaliya]]&quot; və &quot;Vuelta a Espana&quot; yarışlarında, eləcə də bütün əsas birgünlük yarışlarda avtomatik iştirak hüququ qazanıb.
* [[Yelkən idmanı]] — &quot;Emirates&quot; şirkəti yelkən idmanı üzrə 35-ci &quot;
Amerika Kuboku&quot; yarışının qalibi olan &quot;Emirates Team Yeni Zelandiya&quot; komandasının əsas sponsorudur.

=== Reklamı ===
2015-ci ildə [[Cennifer Eniston]] aviaşirkətin iki reklam çarxında rol alməşdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GS8nqYf5NvQ  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/GS8nqYf5NvQ| archive-date=11 December 2021 |url-status=live|title=Emirates Airlines featuring Jennifer Aniston ! |publisher=YouTube |date=5 October 2015 |access-date=18 January 2018}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yz_qZQbiZuA&amp;t=2s | archive-url=https://web.archive.org/web/20161005215955/https://www.youtube.com/watch?v=yz_qZQbiZuA| archive-date=5 October 2016 | url-status=dead|title=YouTube |publisher=YouTube |access-date=18 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildən etibarən [[Penelopa Kruz]] &quot;Emirates&quot;in brend səfiridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cruzing onboard Emirates' - Emirates announces a new brand ambassador, Penelope Cruz |url=https://www.emirates.com/media-centre/cruzing-onboard-emirates---emirates-announces-a-new-brand-ambassador-penelope-cruz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810225133/https://www.emirates.com/media-centre/cruzing-onboard-emirates---emirates-announces-a-new-brand-ambassador-penelope-cruz/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Expo 2020 ===
&quot;Emirates&quot; Dubayda keçirilən &quot;Expo 2020&quot; sərgisinin rəsmi əsas tərəfdaşlarından biri idir. Bu münasibətlə aviaşirkət sərginin üç əsas mövzusunu — İmkan, Davamlılıq və Mobilliyi — simvolizə edən narıncı, yaşıl və mavi rənglərdən ibarət xüsusi tərtibatlı dizaynı təqdim etdi. Şirkətin &quot;A380&quot; təyyarələrindən biri tamamilə mavi rəngə boyandı və gövdəsinin üzərində burun hissəsindən [[şaquli stabilizator]] hissəsinə qədər &quot;Yeni bir dünyanın yaradılmasına qoşulun&quot; (&quot;Join The Making of a New World&quot;) şüarı əks olundu. Sponsorluq tərəfdaşlığı 1 oktyabr 2021-ci il tarixindən sərginin başa çatdığı 31 mart 2022-ci il tarixinə qədər davam etdi.

== Şəbəkəsi ==
[[File: Emirates A6-EWA Boeing 777-200LR taking off from LAX (5222343985).jpg|thumb|Aviakompaniyanın ən uzun dayanacaqsız uçuşlarından biri olan, Los-Anceles hava limanından qalxan Boeing 777-200LR təyyarəsi.]]
[[File: Airbus A380-842 (cn 272, A6-EVS) 2022-06-21 Andre Gerwing Collection ID 002123.jpg|thumb|İstehsal olunan sonuncu [[Airbus A380]] — A6-EVS]]
2024-cü ilin avqust ayına olan məlumata görə, &quot;Emirates&quot; Dubaydakı mərkəzindən altı qitədə yerləşən 77 ölkədəki 137 istiqaməti əhatə edən şəbəkəsi üzrə həftədə 3000-dən çox uçuş həyata keçirir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 August 2024 |title=Where we fly |url=https://www.emirates.com/in/english/destinations/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812131518/https://www.emirates.com/in/english/destinations/ |archive-date=12 August 2024 |access-date=12 August 2024 |website=Emirates.com}}&lt;/ref&gt; 2024-cü ilin 21 noyabrında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti ilin sonundakı bayram mövsümündə artan turist axınını qarşılamaq məqsədilə, 13 dekabr 2024-cü il tarixindən etibarən 4 həftə müddətində qüvvədə olacaq şəkildə Dubay-Antananarivo marşrutuna həftəlik beşinci reysi əlavə etdi. Həmçinin, 1 dekabr 2025-ci ildə Mavrikiyə istiqamətində, &quot;[[Airbus A380]]&quot; təyyarələri ilə həyata keçirilən iki gündəlik reysə əlavə olaraq üçüncü gündəlik reys təsis edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates boosts services between Madagascar and Seychelles |url=https://www.timesaerospace.aero/news/route-planning-and-tourism/emirates-boosts-services-between-madagascar-and-seychelles |access-date=26 November 2024 |website=Times Aerospace |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124200139/https://www.timesaerospace.aero/news/route-planning-and-tourism/emirates-boosts-services-between-madagascar-and-seychelles |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

2024-cü il oktyabrın 10-da məlum oldu ki, &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti 2024-cü il oktyabrın 28-dən etibarən [[Adelaida]] hava limanına birbaşa uçuşları bərpa edib. Adelaidaya uçuşların bərpası, &quot;Malaysia Airlines&quot;, &quot;Singapore Airlines&quot; və &quot;Qatar Airways&quot; şirkətlərinin təkliflərindən sonra, Böyük Britaniya və ya Avropaya səyahət edənlər üçün dördüncü uçuş variantına çevrilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Emirates restarts daily Adelaide flights |url=https://www.executivetraveller.com/news/emirates-adelaide-777-flights |access-date=17 December 2024 |website=Executive Traveller |language=en |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228005455/https://www.executivetraveller.com/news/emirates-adelaide-777-flights |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin mart ayında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti üç yeni istiqamətə – [[Şençjen]] (Çin), [[Dananq]] (Vyetnam) və [[Siemreap (şəhər)|Siemreap]]a (Kamboca) – uçuşları həyata keçirməklə Asiya şəbəkəsini genişləndirmək planlarını açıqladı. Bu genişlənmə aviaşirkətin Çin materikindəki dördüncü, Vyetnamdakı isə üçüncü istiqaməti olacaq. Yeni marşrutların əlavə edilməsi ilə [[Dubay]]da yerləşən daşıyıcı Asiya-[[Sakit okean|Sakit Okean]] regionunda ümumilikdə 49 istiqamətə xidmət göstərəcək. Bu addım əlaqələri gücləndirmək və həmin regionlarda səyahətə olan artan tələbatı qarşılamaq məqsədi daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gokulan |first=Dhanusha |date=7 November 2024 |title=Emirates Group surges with Dh10.4 billion in profit before tax for half-year 2024-25 |url=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-group-surges-with-dh104-billion-in-profit-before-tax-for-half-year-2024-25-1.1730959031396 |access-date=3 March 2025 |website=Gulf News |language=en |archive-date=3 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303133425/https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-group-surges-with-dh104-billion-in-profit-before-tax-for-half-year-2024-25-1.1730959031396 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dhanusha Gokulan |date=3 March 2025 |title=Emirates to launch flights to 3 new Asian destinations |url=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-to-launch-flights-to-3-new-asian-destinations-1.500050914 |access-date=3 March 2025 |website=Gulf News |language=en |archive-date=3 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303133425/https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-to-launch-flights-to-3-new-asian-destinations-1.500050914 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Alyansı ===
&quot;Emirates&quot; digər aviaşirkətlərlə tərəfdaşlıq əlaqələrinə malik olsa da, &quot;Oneworld&quot;, &quot;SkyTeam&quot; və ya &quot;Star Alliance&quot; kimi üç qlobal [[Aviasiya|aviasiya]] alyansından heç birinin üzvü deyil. 2000-ci ildə aviaşirkət &quot;Star Alliance&quot;a qoşulmaq məsələsini qısa müddətə nəzərdən keçirsə də, sonda müstəqil qalmağa qərar vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Reece|first=Damian|title=Emirates poised to join Star Alliance|publisher=Telegraph.co.uk|date=13 August 2000|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/4461750/Emirates-poised-to-join-Star-Alliance.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/finance/4461750/Emirates-poised-to-join-Star-Alliance.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|page=11|access-date=16 October 2010|location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi sonradan aviaşirkətin qlobal kommersiya əməliyyatları üzrə baş vitse-prezidenti tərəfindən açıqlandı: &quot;Bazar vəziyyətinə reaksiya vermək imkanı məhduddur, çünki qərarların qəbul edilməsi alyans tərəfdaşlarının razılığını tələb edir.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lone Emirates still flying high on luxury|work=The Age|location=Melbourne|date=1 November 2010|url=http://www.theage.com.au/business/lone-emirates-still-flying-high-on-luxury-20101031-178u5.html|access-date=10 November 2010|first=Andrew|last=Heasley|archive-date=3 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101103082557/http://www.theage.com.au/business/lone-emirates-still-flying-high-on-luxury-20101031-178u5.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kod paylaşımı sazişləri ===
==== Emirates aşağıdakı aviaşirkətlərlə kod paylaşımı (codeshare) həyata keçirir:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our network and codeshares |url=https://www.emirates.com/english/help/faq-topics/our-network-and-codeshares/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608145846/https://www.emirates.com/english/help/faq/193949/with-which-airlines-does-emirates-operate-codeshare-flights |archive-date=8 June 2019 |access-date=30 November 2023 |website=Emirates}}&lt;/ref&gt; ====

{{div col|colwidth=17em}}
* Aegean Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.about.aegeanair.com/media-center/press-releases/2025/emirates-and-aegean-enhance-partnership-to-offer-reciprocal-loyalty-benefits/|title=Emirates and AEGEAN enhance partnership to offer reciprocal loyalty benefits &amp;#124; About Aegean|website=Aegean Airlines}}&lt;/ref&gt;
* Air Kanada&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-canada-form-strategic-partnership/|title=Emirates and Air Canada Form Strategic Partnership|publisher=Emirates|location=Dubai|access-date=12 July 2022|archive-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712154245/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-canada-form-strategic-partnership/?utm_medium=social_organic_pr&amp;utm_source=linkedin&amp;utm_campaign=20220712_aircanadapartnership&amp;utm_content=global|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Mauritius
* Air Seychelles&lt;ref&gt;{{cite web|title=Emirates extends connectivity beyond its network, activating reciprocal codeshare agreement with Condor and establishing new partnership with Air Seychelles|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-extends-connectivity-beyond-its-network-activating-reciprocal-codeshare-agreement-with-condor-and-establishing-new-partnership-with-air-seychelles/|access-date=25 September 2025|archive-date=12 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112223725/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-extends-connectivity-beyond-its-network-activating-reciprocal-codeshare-agreement-with-condor-and-establishing-new-partnership-with-air-seychelles/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[airBaltic]]&lt;ref&gt;{{cite press release|title=airBaltic and Emirates announce codeshare agreement|url=https://www.airbaltic.com/en/airbaltic-and-emirates-announce-codeshare-agreement|publisher=airBaltic|location=Riga|access-date=3 December 2021|date=25 November 2021|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140529/https://www.airbaltic.com/en/airbaltic-and-emirates-announce-codeshare-agreement|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Airlink
* Avianca
* Azul Brazilian Airlines&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnnbrasil.com.br/business/2021/08/18/azul-e-emirates-fecham-acordo-para-compartilhamento-de-voos|title=Azul e Emirates fecham acordo para compartilhamento de voos|date=18 August 2021|author=Paula Arend Laier|work=CNN Brazil|publisher=Warner Bros Discovery|agency=Reuters|language=pt|access-date=18 August 2021|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140523/https://www.cnnbrasil.com.br/business/2021/08/18/azul-e-emirates-fecham-acordo-para-compartilhamento-de-voos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Bangkok Airways
* Batik Air&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Emirates activates codeshare agreement with Batik Air|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-activates-codeshare-agreement-with-batik-air|publisher=Emirates|location=Indonesia|access-date=26 October 2022|date=21 October 2022|archive-date=26 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026065350/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-activates-codeshare-agreement-with-batik-air|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Batik Air Malaysia&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231117-ekodcodeshare|title=Emirates / Batik Air Malaysia begins codeshare service in NW23|website=aeroroutes.com|access-date=17 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119124850/https://www.aeroroutes.com/eng/231117-ekodcodeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Caribbean Airlines&lt;ref&gt;{{cite web | title=Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates Iraq | url=https://www.emirates.com/iq/english/travel-partners/ | access-date=18 January 2026 | archive-date=15 November 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251115164516/https://www.emirates.com/iq/english/travel-partners/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* China Southern Airlines&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates Forges Codeshare Partnership with China Southern Airlines |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-forges-codeshare-partnership-with-china-southern-airlines |publisher=Emirates |location=Dubai |access-date=1 February 2019 |archive-date=16 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216084927/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-forges-codeshare-partnership-with-china-southern-airlines |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Condor airline&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airwaysmag.com/new-post/emirates-condor-codeshare|title=Emirates, Condor Sign Codeshare Agreement|website=airwaysmag.com|access-date=19 June 2024|archive-date=19 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619003917/https://www.airwaysmag.com/new-post/emirates-condor-codeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Copa Airlines
* flydubai&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Emirates / flydubai schedules codeshare launch in late-Oct 2017|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275039/emirates-flydubai-schedules-codeshare-launch-in-late-oct-2017/|work=Routesonline|access-date=3 October 2017|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216084938/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275039/emirates-flydubai-schedules-codeshare-launch-in-late-oct-2017/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Garuda Indonesia&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates signs MoU with Garuda Indonesia |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-mou-with-garuda-indonesia/ |publisher=Emirates |location=Dubai |language=en-us |date=8 November 2021 |access-date=9 November 2021 |archive-date=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109023609/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-mou-with-garuda-indonesia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Gol Linhas Aéreas Inteligentes
* Gulf Air
* Icelandair&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Our partner airlines|url=https://www.icelandair.com/about/our-partner-airlines/|access-date=9 June 2024|website=Icelandair|language=en-US|archive-date=10 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710173410/https://www.icelandair.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ITA Airways&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Emirates/ITA Airways begins codeshare service from Jan 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250120-azekcodeshare|access-date=20 January 2025|website=Aeroroutes|archive-date=20 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120043654/https://www.aeroroutes.com/eng/250120-azekcodeshare|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Japan Airlines
* Jetstar 
* Korean Air
* LATAM Brasil
* Qantas
* Renfe &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/renfe/|title=Partnership with Renfe &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=1 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901204556/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/renfe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Royal Air Maroc&lt;ref&gt;{{cite web |title=Emirates and Royal Air Maroc launch codeshare partnership, for more enhanced journeys between Dubai, Casablanca and beyond |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-royal-air-maroc-launch-codeshare-partnership--for-more-enhanced-journeys-between-dubai-casablanca-and-beyond/ |website=Emirates |language=en-us |date=10 May 2022 |access-date=13 July 2022 |archive-date=13 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713093021/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-royal-air-maroc-launch-codeshare-partnership--for-more-enhanced-journeys-between-dubai-casablanca-and-beyond/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* S7 Airlines&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Emirates expands S7 Airlines Russia codeshare from May 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278867/emirates-expands-s7-airlines-russia-codeshare-from-may-2018/|access-date=30 May 2018|work=Routesonline|date=30 May 2018|archive-date=7 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207000548/https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278867/emirates-expands-s7-airlines-russia-codeshare-from-may-2018/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Swedish Railways &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swedish-rail/|title=Partnership with SJ Swedish Rail &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=6 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906231434/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swedish-rail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* SNCF
* SpiceJet&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/spicejet-inks-pact-with-emirates-for-code-share-partnership-3865711.html|title=SpiceJet inks pact with Emirates for code-share partnership|website=Moneycontrol|date=22 April 2019|access-date=22 April 2019|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228044411/https://www.moneycontrol.com/news/business/spicejet-inks-pact-with-emirates-for-code-share-partnership-3865711.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/business/spicejet-enters-into-codeshare-agreement-with-dubai-based-emirates-2138480|title=SpiceJet Enters Into Codeshare Agreement With Dubai-Based Emirates|website=NDTV|date=25 November 2019 |access-date=25 November 2019|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111140528/https://www.ndtv.com/business/spicejet-enters-into-codeshare-agreement-with-dubai-based-emirates-2138480|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* TAP Air Portugal
* Thai Airways International
* Trenitalia&lt;ref&gt;{{cite news|title=Emirates e Trenitalia con un solo biglietto|url=http://www.lastampa.it/2018/08/01/economia/emirates-e-trenitalia-con-un-solo-biglietto-7pr6hZrXZEXhrjxphcr9oM/pagina.html|access-date=26 August 2018|work=[[La Stampa|LaStampa.it]]|date=1 August 2018|language=it|trans-title=Emirates and Trenitalia with just one ticket|archive-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126135048/https://www.lastampa.it/2018/08/01/economia/emirates-e-trenitalia-con-un-solo-biglietto-7pr6hZrXZEXhrjxphcr9oM/pagina.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Tunisair
* Uganda Airlines
* United Airlines&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Emirates and United Activate Codeshare Partnership to Enhance Connectivity to the US |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-united-activate-codeshare-partnership-to-enhance-connectivity-to-the-us/ |publisher=Emirates |location=Dubai |access-date=8 June 2024|archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330093427/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-united-activate-codeshare-partnership-to-enhance-connectivity-to-the-us/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* WestJet
{{div col end}}

==== İnterlayn sazişləri ====
&quot;Emirates&quot;in aşağıdakı aviaşirkətlərlə &quot;interlayn&quot; sazişləri mövcuddur:

{{div col|colwidth=17em}}
* Aer Lingus&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.emirates.com/english/travel-partners/ |title=Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates |access-date=12 December 2025 |archive-date=16 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616225256/https://www.emirates.com/english/travel-partners/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Africa World Airlines&lt;ref&gt;{{cite web | title=Emirates and Africa World Airlines ink interline agreement | date=16 April 2019 | url=https://eturbonews.com/emirates-and-africa-world-airlines-ink-interline-agreement/?srsltid=AfmBOopDSbBOuFXHPr5N8pCUTD--45EdEehv8CjE3d-_v-cKS-daEOYo }}&lt;/ref&gt;
* Air Algérie&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Air Burkina&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Partner Airlines {{!}} Air Burkina |url=https://air-burkina.com/en/the-company/partner-airlines#:~:text=Interline%20Partners,Asky |website=Air Burkina |access-date=18 January 2026 |archive-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908140616/https://air-burkina.com/en/the-company/partner-airlines#:~:text=Interline%20Partners,Asky |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Air Caledonie&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Air China&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-china-ink-memorandum-of-understanding-to-explore-enhanced-partnership/|title=Emirates and Air China sign MoU to enhance partnership|website=Emirates and Air China sign MoU to enhance partnership|access-date=4 September 2025|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007020126/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-china-ink-memorandum-of-understanding-to-explore-enhanced-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Peace&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-peace-sign-interline-agreement-expanding-travel-choices-to-13-cities-in-nigeria/|title=Emirates and Air Peace sign interline agreement, expanding travel choices to 13 cities in Nigeria|website=Emirates and Air Peace sign interline agreement, expanding travel choices to 13 cities in Nigeria|access-date=13 April 2025|archive-date=2 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402230458/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-air-peace-sign-interline-agreement-expanding-travel-choices-to-13-cities-in-nigeria/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Air Tahiti Nui&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/us/english/travel-partners/|title=Emirates' travel partners &amp;#124; Emirates United States|access-date=13 April 2025|archive-date=9 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409155708/https://www.emirates.com/us/english/travel-partners/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* All Nippon Airways&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Aurigny&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Biman Bangladesh Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* China Airlines&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Condor airline&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://condor-newsroom.condor.com/en/de/news-article/condor-and-emirates-announce-interline-partnership/ |title=Condor and Emirates announce interline partnership |date=14 November 2023 |access-date=13 April 2025 |archive-date=28 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328122910/https://condor-newsroom.condor.com/en/de/news-article/condor-and-emirates-announce-interline-partnership/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Korsair International&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* DAT airline&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Deutsche Bahn &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/my/english/travel-partners/interline-partnership-with-deutsche-bahn/|title=Partnership with Deutsche Bahn &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates Malaysia|access-date=13 April 2025|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413013925/https://www.emirates.com/my/english/travel-partners/interline-partnership-with-deutsche-bahn/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
* Etihad Airways&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-etihad-announce-interline-expansion-offering-better-itinerary-options-to-boost-uae-tourism/|title=Emirates and Etihad announce interline expansion, offering better itinerary options to boost UAE tourism|website=Emirates and Etihad announce interline expansion, offering better itinerary options to boost UAE tourism|access-date=15 April 2025|archive-date=3 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903145444/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-etihad-announce-interline-expansion-offering-better-itinerary-options-to-boost-uae-tourism/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Fiji Airways&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* flydubai&lt;ref name=&quot;flydubai&quot;&gt;{{cite web|title=Interline baggage allowance and rules|url=https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|website=Flydubai|access-date=20 September 2025|archive-date=5 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905154740/https://www.flydubai.com/en/flying-with-us/baggage/interline-partners-baggage-rules|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Japan Transocean Air&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Kam Air&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* KTX&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/Korail/|title=Partnership with Korail &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=2 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250902110522/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/Korail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Kuwait Airways&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.traveldailynews.com/aviation/emirates-and-kuwait-airways-ink-interline-agreement-to-strengthen-travel-options-to-the-airlines-network/ | title=Emirates and Kuwait Airways ink interline agreement | date=30 April 2025 | access-date=6 September 2025 | archive-date=7 October 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007015753/https://www.traveldailynews.com/aviation/emirates-and-kuwait-airways-ink-interline-agreement-to-strengthen-travel-options-to-the-airlines-network/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lao Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|title=Interline Partners|publisher=[[Lao Airlines]]|access-date=31 October 2025|archive-date=19 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919053246/https://laoairlines.com/en/codeshare-interline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* LATAM Ecuador&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Loganair&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.loganair.co.uk/emirates-partner/|title=Emirates Partner|website=Loganair|language=en-GB|date=13 April 2025|access-date=13 April 2025|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903173201/https://www.loganair.co.uk/emirates-partner/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Loong Air&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aerotime.aero/articles/emirates-loongair-interline-agreement|title=Emirates and China’s Loong Air sign interline agreement|first=Ian|last=Molyneaux|date=16 February 2026|website=www.aerotime.aero}}&lt;/ref&gt;
* Maldivian &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-maldivian-establish-interline-partnership/|title=Emirates and Maldivian establish interline partnership|website=Emirates and Maldivian establish interline partnership|access-date=13 April 2025|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413013924/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-maldivian-establish-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Mandarin Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Mauritania Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Myanmar Airways International&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Nepal Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Philippine Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-philippine-airlines-enhance-interline-partnership/|title=Emirates and Filippine Airlines enhance interline partnership|website=Emirates and Philippine Airlines enhance interline partnership|access-date=15 April 2025|archive-date=6 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506091554/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-philippine-airlines-enhance-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Royal Brunei Airlines&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interline Codeshare Partners - Brunei |url=https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |access-date=15 January 2024 |website=Royal Brunei Airlines |language=en-US |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929180503/https://www.flyroyalbrunei.com/brunei/en/information/interline-codeshare-partners/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Singapore Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Sun Express&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* SriLankan Airlines&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Emirates|title=Emirates and SriLankan establish reciprocal interline partnership|url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-srilankan-establish-reciprocal-interline-partnership/|date=13 April 2025|access-date=13 April 2025|archive-date=5 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250505134956/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-srilankan-establish-reciprocal-interline-partnership/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Sky Express &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skyexpress.gr/en/news/strategic-partnership-with-emirates|title=Cooperation with Emirates|access-date=22 October 2025|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203235147/https://www.skyexpress.gr/en/news/strategic-partnership-with-emirates|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Starlux Airlines&lt;ref name=&quot;travelpart&quot;/&gt;
* Swiss International Air Lines&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|title=Fees for partner airlines|website=SWISS|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809150931/https://www.swiss.com/gb/en/prepare/baggage/baggage-provisions-partners|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*Swiss Railways&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swiss-federal-railways/|title=Buy train tickets around Switzerland &amp;#124; Airline &amp; Rail partners &amp;#124; Emirates China|website=China|access-date=24 August 2025|archive-date=4 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250904092800/https://www.emirates.com/cn/english/travel-partners/swiss-federal-railways/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*[[Turkish Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.emirates.com/tr/english/travel-partners/|title=Our partner airlines and railways &amp;#124; Emirates Türkiye|website=Türkiye|access-date=13 April 2025|archive-date=22 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522094220/https://www.emirates.com/tr/english/travel-partners/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{div col end}}

== Bölmələri ==
=== Emiratesin nümayəndəsi ===
&quot;Emirates Executive&quot; bölməsi korporativ və fərdi çarter uçuşlarını həyata keçirmək məqsədilə 2013-cü ildə təsis edilib. Bölmə 19 sərnişin tutumuna malik bir ədəd &quot;Airbus ACJ319&quot; biznes-jeti ilə fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130195751/https://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2014/04/airbus-launches-new-version-of-acj319-corporate-jet.html Airbus launches new version of ACJ319 corporate jet]&lt;/ref&gt; Hava gəmisi həm fərdi kabinələr, həm də standart oturacaqlarla,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130143009/https://corporatejetinvestor.com/articles/airbus-acj319-buyers-and-investors-guide-319/ Airbus ACJ319: Buyer’s and Investor’s Guide]&lt;/ref&gt; eləcə də istirahət zonası, yemək sahəsi və duş kabinələri ilə təchiz edilmiş sanitar qovşaqlarla təchiz olunub.

=== Emirates SkyCargo ===
[[File:A6-EFV STN 140825.jpg|thumb|London Stansted Hava Limanına eniş edən Emirates SkyCargo şirkətinə məxsus [[Boeing 777|Boeing 777F]] təyyarəsi/]]
&quot;Emirates SkyCargo&quot; &quot;Emirates&quot; şirkətinin yükdaşıma bölməsidir. O, &quot;Emirates&quot;in təsis edildiyi il – 1985-ci ilin oktyabrında fəaliyyətə başlayıb və 2001-ci ildə &quot;Boeing 747&quot; yük təyyarəsi ilə uçuş xidmətlərini həyata keçirməyə start verib. Şirkət &quot;Emirates&quot;in sərnişin daşımaları şəbəkəsi ilə ortaq istiqamətlərdən əlavə, yalnız yükdaşıma üçün nəzərdə tutulmuş 10 istiqamətə də xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210522111530/https://www.skycargo.com/ &quot;Emirates SkyCargo&quot;.]&lt;/ref&gt; 2022-ci ildə Emirates, o vaxta qədər sahib olduğu 11 ədəd Boeing 777 yük təyyarəsinə əlavə olaraq daha 5 ədəd sifariş verdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240919132112/https://boeing.mediaroom.com/2022-11-08-Emirates-Expands-its-Cargo-Fleet-With-Five-Boeing-777-Freighters Emirates Expands its Cargo Fleet With Five Boeing 777 Freighters]&lt;/ref&gt;

== Donanması ==
[[File:Hamburg Airport Emirates Boeing 777-31HER A6-ENV (DSC05111).jpg|thumb|Hamburq Hava Limanında &quot;Boeing 777-300ER&quot;]]
[[File:Emirates A350-900 Bologna Airport - 2025.jpg|thumb|Bolonya Hava Limanında Airbus A350]]
2026-cı ilin iyun ayına olan məlumata görə, &quot;Emirates&quot; 266 sərnişin təyyarəsi və &quot;Emirates SkyCargo&quot; tərəfindən istismar olunan 24 yük təyyarəsindən ibarət donanmaya malikdir.&lt;ref&gt;[https://www.emirates.com/media-centre/download/5de819c6-6647-412d-9180-8cd192a647ab/fastfacts07march2026.pdf &quot;Fast Facts - 6 March 2026&quot;]&lt;/ref&gt; Hazırda &quot;Emirates&quot;in donanmasında 116 ədəd &quot;Airbus A380&quot; və 127 ədəd &quot;Boeing 777&quot; (o cümlədən 10 ədəd &quot;777-200LR&quot; və 117 ədəd &quot;777-300ER&quot;) mövcuddur ki, bu da şirkəti hər iki təyyarə modelinin ən böyük istismarçısına çevirir.&lt;ref&gt;[https://www.boeing.com/commercial/777 Now's the perfect time to extend your success.]&lt;/ref&gt; Aviaşirkət həmçinin 23 ədəd &quot;Airbus A350-900&quot; və korporativ təyyarə qismində bir ədəd &quot;Airbus A319&quot; (sadə ağ rəngdə boyanmış) istismar edir. 2014-cü ilin iyulunda &quot;Emirates&quot; 35 ədəd 777-8 və 115 ədəd 777-9 modelindən ibarət 150 ədəd &quot;Boeing 777X&quot; təyyarəsi üçün sifarişi rəsmiləşdirdi[135] və 2020-ci ilin ortalarında &quot;777X&quot; modelinin ilk istismarçısı olması gözlənilirdi. 2017-ci ilin noyabrında şirkət 40 ədəd 787-10 təyyarəsi ilə bağlı öhdəlik imzaladı,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181214120403/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-places-us151-billion-order-for-40-boeing-787-dreamliners-at-2017-dubai-airshow Emirates places US$15.1 billion order for 40 Boeing 787 Dreamliners at 2017 Dubai Airshow]&lt;/ref&gt; lakin 2019-cu ilin əvvəllərində mühərrik imkanlarının Dubayın isti havası üçün yetərsiz olması səbəbindən, Airbus A350-yə üstünlük verərək bu sifarişi ləğv etməyi nəzərdən keçirirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210128053452/https://leehamnews.com/2019/02/04/pontifications-787-10-engines-too-small-for-emirates/ Pontifications: 787-10 engines too small for Emirates]&lt;/ref&gt;

2019-cu ilin fevralında &quot;Emirates&quot; şirkəti &quot;Airbus&quot; ilə 40 ədəd A330-900 və 30 ədəd A350-900 təyyarəsinin alınması barədə anlaşma memorandumu imzaladı. Eyni zamanda, şirkət A380 təyyarələri üzrə ümumi sifariş sayını səkkizə endirdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210120184619/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-signs-deal-for-40-a330-900s-30-a350-900s Emirates signs deal for 40 A330-900s, 30 A350-900s]&lt;/ref&gt; (sonuncu təyyarənin 2022-ci ildə təhvil verilməsi nəzərdə tutulurdu)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210122014657/http://aviationnews.info/UAE_A388_2022.php Emirates will take delivery of its last A380 by 2022]&lt;/ref&gt; və bundan sonra &quot;Airbus&quot; A380-in istehsalını tamamilə dayandırmağı planlaşdırırdı. &quot;Emirates&quot; &quot;Airbus&quot; tərəfindən istehsal olunan sonuncu A380 təyyarəsini (qeydiyyat nömrəsi A6-EVS) 16 dekabr 2021-ci ildə təhvil aldı. Bu, aviaşirkətin donanmasına qoşulan 123-cü A380 təyyarəsi idi. Bu təhvilvermə prosesi, 2007-ci ildə &quot;Singapore Airlines&quot;a ilk təyyarənin verilməsindən 14 il sonra &quot;Airbus A380&quot; istehsalının rəsmən başa çatması demək idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190214115421/https://www.bbc.com/news/business-47231504 Airbus scraps A380 superjumbo jet as sales slump]&lt;/ref&gt;

2019-cu ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; fevral ayında imzalanmış anlaşma memorandumunu əvəz edərək, dəyəri 16 milyard ABŞ dolları olan 50 ədəd A350-900 təyyarəsi üçün sifariş verdiyini elan etdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191119170942/https://www.flightglobal.com/news/articles/dubai-a350-order-confirms-emirates-a380-cancellati-462353/ ​DUBAI: A350 order confirms Emirates A380 cancellation]&lt;/ref&gt; Həmçinin 2019-cu ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; 8,8 milyard ABŞ dolları dəyərində 30 ədəd &quot;Boeing 787-9 Dreamliner&quot; təyyarəsi sifariş etdi və eyni zamanda 777X təyyarələri üzrə sifariş sayını 150-dən 126-ya endirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191121200854/https://www.flightglobal.com/news/articles/emirates-to-take-30-787-9s-and-trims-777x-deal-462424/ &quot;Emirates to take 30 787-9s and trims 777X deal&quot;]&lt;/ref&gt;

A380 təyyarələrinin ən böyük istismarçısı olan &quot;Emirates&quot; öz donanmasına texniki xidməti &quot;Safran&quot; şirkətinin törəmə müəssisəsi olan &quot;OEMServices&quot; vasitəsilə həyata keçirir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210927134852/http://www.tradearabia.com/news/OGN_133953.html Emirates in deal with OEMServices]&lt;/ref&gt;

13 noyabr 2023-cü ildə &quot;Dubai Airshou&quot; sərgisində şirkət ümumi dəyəri 52 milyard ABŞ dolları təşkil edən və tərkibinə 50 ədəd &quot;Boeing 777-9&quot; ilə 35 ədəd &quot;Boeing 777-8&quot; təyyarəsi daxil olan 90 ədəd &quot;777X&quot; təyyarəsi üçün sifarişi rəsmiləşdirdi. Bununla da şirkətin təyyarələrinin ümumi sayı 205-ə çatdı. Həmçinin, əlavə 5 ədəd &quot;Boeing 787 Dreamliner&quot; təyyarəsi sifariş edilərək &quot;Emirates&quot;in &quot;787&quot; sifarişləri 35-ə çatdırıldı. Eyni zamanda, sifarişdəki 30 ədəd &quot;787-9&quot; təyyarəsi 20 ədəd &quot;787-8&quot; və 10 ədəd &quot;787-10&quot; modelinə dəyişdirildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231113112724/https://boeing.mediaroom.com/2023-11-13-Emirates-Orders-Nearly-100-More-Boeing-Widebody-Airplanes Emirates Orders Nearly 100 More Boeing Widebody Airplanes]&lt;/ref&gt;

16 noyabr 2023-cü ildə, yenə Dubay Aviasiya Sərgisi çərçivəsində, &quot;Emirates&quot; 6 milyard ABŞ dolları dəyərində əlavə 15 ədəd &quot;Airbus A350-900&quot; təyyarəsi üçün sifariş verdi və bununla da şirkətin sifariş etdiyi &quot;A350-900&quot; təyyarələrinin ümumi sayı 65-ə çatdı.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231116102142/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-places-order-for-15-a350s-at-dubai-airshow-2023/ Emirates places order for 15 A350s at Dubai Airshow 2023]&lt;/ref&gt; İlk &quot;A350-900&quot; təyyarəsi 25 noyabr 2024-cü ildə təhvil verildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241201160017/https://aviationsourcenews.com/emirates-takes-delivery-of-its-first-airbus-a350/ Emirates Takes Delivery of its First Airbus A350]&lt;/ref&gt; &quot;A350&quot; ilə uçuşlar 4 yanvar 2025-ci ildə Edinburqa həyata keçirilən ilk reyslə başladı.

18 aprel 2025-ci ildə elan edildi ki, &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti uzun məsafəli uçuşlar üçün nəzərdə tutulmuş oturacaqlarla təchiz edilmiş və 14 000 km-dən (8 699 mil; 7 559 dəniz mili) çox məsafəyə 15 saatdan artıq müddətdə fasiləsiz uçuş həyata keçirmək imkanına malik &quot;Airbus A350-900&quot; təyyarələrini təhvil alacaq. Bu təyyarələr ilk olaraq Adelaida istiqamətində istifadəyə veriləcək və şəhərə hazırda xidmət göstərən &quot;Boeing 777-200LR&quot; təyyarələrini əvəz edəcək.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250428085750/https://www.executivetraveller.com/news/emirates-a350-adelaide &quot;Emirates brings A350, premium economy to Adelaide&quot;.]&lt;/ref&gt;

19 noyabr 2025-ci ildə &quot;Dubai Airshow 2025&quot; sərgisi zamanı &quot;Emirates&quot; dəyəri 3,4 milyard ABŞ dolları olan daha səkkiz ədəd A350-900 təyyarəsi üçün əlavə sifariş verdiyini elan etdi; bununla da şirkətin A350-900 təyyarələri üzrə ümumi sifarişlərinin sayı 73-ə çatdı.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rənglənməsi ==
[[File:Emirates Airbus A300 Bidini.jpg|thumb|Aviaşirkətin ilk rəng sxemi ilə boyanmış və hazırda istismardan çıxarılmış Airbus A300-600R|247x247px]]
[[File:Emirates Boeing 777 A6-ECS Perth 2021 (01).jpg|thumb|Aviaşirkətin ikinci rəng sxemində boyanmış Boeing 777-300ER]]
[[File:Emirates Airbus A380 A6-EOE Perth 2024 (01).jpg|thumb|Hazırkı rəng sxeminə boyanmış Airbus A380]]

Şaquli stabilizatorunda BƏƏ bayrağı, ağ rəngli gövdəsi və gövdənin üst hissəsində qızılı rəngdə yazılmış &quot;Emirates&quot; sözü ilə seçilən ikinci &quot;Emirates&quot; təyyarə tərtibatı ilk dəfə 1999-cu ilin noyabrında &quot;Boeing 777-300&quot; və &quot;Airbus A330-200&quot; təyyarələrində, həmçinin həmin tarixdən etibarən təhvil verilən digər bütün təyyarələrdə tətbiq olunmağa başlandı. Qısa müddət sonra, 2000-ci ildə bu tərtibat &quot;Emirates&quot; donanmasının qalan hissəsinə də şamil edildi və şirkət 2005-ci ilə qədər bütün təyyarələrini bu tərtibata uyğun olaraq yenidən rənglədi. İkinci tərtibatda şirkətin ərəb dilindəki adı da saxlanıldı, lakin şriftin ölçüsü birinci tərtibatdakından daha kiçik idi. Bütün mühərriklərin üzərində &quot;Emirates&quot;in ərəb dilindəki loqosu qızılı rəngdə təsvir edilmişdi. Tərtibat 2005-ci ildə yeniləndi, bu zaman qırmızı rəngli &quot;Emirates&quot; yazısı əlavə edildi.

16 mart 2023-cü ildə &quot;Emirates&quot; özünün yeni təyyarə boyama tərtibatını təqdim etdi. Yeni tərtibatda təyyarənin şaquli stabilizator hissəsində BƏƏ bayrağının daha dinamik, axıcı və üçölçülü (3D) effektə malik təsviri yer alır. Qanad ucları artıq qırmızı rəngdədir və üzərində ağ rəngli ərəb kalliqrafiyası ilə &quot;Emirates&quot; loqosu əks olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230317194647/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-unveils-new-signature-livery-for-its-fleet/ Emirates unveils new signature livery for its fleet]&lt;/ref&gt;

== Xidmətləri ==
=== Kabinləri ===
'''Birinci dərəcəli''' 
Birinci dərəcəli kabinlərin iki növü mövcuddur: qapısı olan tam qapalı kabinə və qapıları bağlanan, lakin tavana qədər çatmayan fərdi kabinə. Hər iki kabinə növü məxfiliyi təmin edən qapılar, mini-bar, paltar asılqanı və əşya saxlama yeri ilə təchiz edilmişdir. Onlar həmçinin &quot;ICE&quot; bort əyləncə sistemi ilə təchiz olunub. Oturacaqlar tam düz yatağa çevrilə bilir. Fərdi kabinələr üç və dörd sinifli konfiqurasiyaya malik Airbus A380-800 və üç sinifli Boeing 777-300ER təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200130143008/https://www.emirates.com/hk/english/flying/cabin_features/first_class/private_suites.aspx First Class Private Suites]&lt;/ref&gt; Tam qapalı kabinələr isə yalnız yeni təhvil verilmiş Boeing 777-300ER təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190513102420/https://www.scmp.com/magazines/style/travel-food/article/2119780/emirates-new-luxury-boeing-777-suites-get-little-help Emirates’ new luxury Boeing 777 suites get a little help from Nasa and Mercedes]&lt;/ref&gt;

Bu yaxınlarda əldə edilmiş Airbus A380-800 təyyarəsində birinci dərəcəli fərdi kabinələrinin,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090619225246/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/private_suites.aspx Emirates A380 Private Suites]&lt;/ref&gt; barı, duşu, spa və istirahət zonası var.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725114107/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/shower_spa.aspx ). &quot;Review: Emirates Airbus A380 first class 'shower spa'&quot;]&lt;/ref&gt; Premium-klass oturacaqlar təyyarənin bütün üst göyərtəsi boyunca yerləşir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100207141332/http://emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/first_class/social_area_onboard_lounge.aspx &quot;The new Emirates A380&quot;.]&lt;/ref&gt;

Emirates 12 noyabr 2017-ci ildə Boeing 777-300ER donanması üçün yeni birinci sinif salonunu təqdim etdi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180103072547/https://beyondbusinesstravel.com/emirates-first-class-cabins-mercedes-benz/ Emirates launch First Class Cabins inspired by Mercedes-Benz S-Class]&lt;/ref&gt; və 1 dekabr 2017-ci ildə Brüssel və Cenevrəyə ilk uçuşları həyata keçirdi. Yeni birinci sinif salonu altı fərdi kabinədən ibarətdir. Ortadakı kabinələrin hər biri üç virtual pəncərə ilə təchiz edilib; bunlar təyyarənin hər iki tərəfindəki HD kameralar vasitəsilə real vaxt rejimində təsvirləri ötürən yüksək dəqiqlikli LCD ekranlardır. Təklif olunan imkanlara əyləncə ekranının hər iki tərəfində yerləşdirilmiş iki mini-bar, kabina heyəti ilə əlaqə saxlamaq və xidmət sifariş etmək üçün ön kameraya malik 13 düymlük planşet, həmçinin kabinə daxilində işıqlandırma və temperaturu tənzimləyən panel daxildir.&lt;ref&gt;[ https://www.businesstraveller.com/business-travel/emirates-reveals-new-cabins-boeing-b777-fleet/ Emirates reveals new cabins for Boeing B777 fleet]&lt;/ref&gt; 

=== Biznes-klass ===
&quot;Boeing 777-200LR&quot; və &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarələrinin biznes klassında oturacaqlar arasındakı məsafə 1,5 metr təşkil edir və bu oturacaqlar tam uzanaraq 2 metr uzunluq vəziyyətinə gətirilə bilir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725113328/http://www.emirates.com/tz/English/flying/our_fleet/emirates_a380/business_class/full_flat_seats.aspx Flat-bed Business Class Seats]&lt;/ref&gt; Rahatlıq təmin edən xüsusiyyətlər sırasına massaj funksiyası, məxfilik arakəsməsi, hər oturacaq üçün iki fərdi oxu lampası və bir ümumi işıqlandırma lampası. Oturacaqda elektrik enerjisi mənbəyi, noutbuk qoşulması üçün USB portları.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190630010657/https://www.emirates.com/hk/english/experience/cabin-features/business-class/ Business Class]&lt;/ref&gt;

=== Premium ekonom klass ===
2020-ci ilin dekabrında elan edildi ki, &quot;Emirates&quot;in yeni &quot;Premium&quot; ekonom klass salonu məhz bu aviaşirkət üçün xüsusi olaraq hazırlanmış &quot;Recaro PL3530&quot; oturacaqları ilə təchiz olunacaq.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231016015135/https://www.recaro-as.com/en/press/press-releases/details/recaro-aircraft-seating-reveals-luxury-seat-for-emirates-first-premium-economy-cabin.html RECARO Aircraft Seating reveals luxury seat for Emirates’ first premium economy cabin]&lt;/ref&gt;

Oturacaqlar 40 düymə (100 sm) qədər sıra məsafəsi və 8 düym (20 sm) arxaya əyilmə imkanı təklif edir, enləri isə 19,5 düym (50 sm) təşkil edir. Bütün oturacaqlar &quot;Emirates ICE&quot; sistemindən istifadə edən 13,3 düymlük (34 sm) əyləncə ekranı ilə təchiz olunub.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231016015132/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-launches-full-premium-economy-experience/  &quot;Emirates launches full Premium Economy Experience&quot;.]&lt;/ref&gt;

Hazırda &quot;Emirates&quot; donanmasındakı 24 ədəd &quot;Airbus A380&quot; təyyarəsi yeni &quot;Premium Ekpnom&quot; salonu ilə təchiz edilib. Həmçinin, 2022-ci ilin sonlarında başlanmış 2 milyard dollarlıq modernləşdirmə proqramı çərçivəsində bu oturacaqların daha köhnə &quot;Boeing 777-300ER&quot; və &quot;Airbus A380&quot; təyyarələrində də quraşdırılması nəzərdə tutulur. Proqramın sonunda 67 ədəd &quot;Airbus A380&quot; və 53 ədəd &quot;Boeing 777&quot; təyyarəsi &quot;Premium Economy&quot; salonuna sahib olacaq.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230323042506/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-undertakes-largest-known-fleet-retrofit-project-as-part-of-multi-billion-dollar-investment-to-elevate-customer-experience/ &quot;Emirates undertakes largest known fleet retrofit project as part of multi-billion dollar investment to elevate customer experience&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250523232143/https://www.airwaysmag.com/legacy-posts/emirates-spending-us2-billion-in-passenger-enhancements Emirates Spending US$2bn in Passenger Enhancements]&lt;/ref&gt; 

=== Ekonom klass ===
Emiratesin ekonom klass oturacaqlararası məsafə Airbus təyyarələrində 79–81 sm, Boeing təyyarələrində isə 86 sm təşkil edir. Oturacaqların eni standart ölçüdədir (Boeing 777 donanması istisna olmaqla). Emirates-in Boeing 777 təyyarələrində hər sırada 10 oturacaq mövcuddur. Oturacaqlar tənzimlənən başaltlıqlar və 3000 kanallı ICE sistemi ilə təchiz olunub, həmçinin, yeni təyyarələrdə oturacaqlarda noutbuk üçün elektrik çıxışları mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091003134517/http://www.emirates.com/tz/English/flying/cabin_features/economy_class/new_generation_economy_seats.aspx Greater comfort, improved legroom and more features mean a more relaxing flight.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231109182728/https://www.emirates.com/tz/English/experience/our-fleet/a380/ &quot;A380 Entertainment | Emirates A380 Economy Class]&lt;/ref&gt;

=== Ketrinqi ===
Dubay Beynəlxalq Hava Limanından yola düşən &quot;Emirates&quot; reysləri üçün bortda iaşə xidməti, dünyanın ən böyük aviasiya iaşə müəssisələrindən birini idarə edən &quot;Emirates Flight Catering&quot; şirkəti tərəfindən həyata keçirilir. &quot;Emirates&quot; bütün sərnişinlərin yaşına, pəhriz məhdudiyyətlərinə, şəxsi seçimlərinə və dini tələblərinə uyğunlaşdırılmış xüsusi yeməklər təklif edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150311181124/http://traveltips.usatoday.com/types-meals-emirates-airline-62844.html &quot;Types of Meals on Emirates Airline&quot;]&lt;/ref&gt;

=== Uçuş zamanı əyləncə sistemi ===
[[File:Emirates A380 economy ITB 2017 (2).JPG|thumb|ICE (məlumat, kommunikasiya və əyləncə) uçuşdaxili əyləncə sistemi ilə təchiz edilmiş Emirates ekonom-klass oturacağı]]
Emirates 1992-ci ildə kommersiya təyyarələrində fərdi əyləncə sistemini tətbiq edən dünyanın ilk aviaşirkətlərindən biri oldu. 

2012-ci ildə &quot;Emirates&quot; bütün uçuş siniflərində daha böyük və yüksək dəqiqlikli (HD) əyləncə sistemi (IFE) ekranlarını istifadəyə verdi. Bu yeni sistem tamamilə yüksək dəqiqlikli təsvirə malik ilk sistemdir. Ekonom klassdakı ekranlar hər hansı bir aviaşirkət tərəfindən təklif olunan ən böyük ekranlardır.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150324041559/http://www.arabianaerospace.aero/emirates-upgrades-ife-system-and-raises-the-bar-with-ice.html Emirates upgrades IFE system and raises the bar with ICE]&lt;/ref&gt; 

ICE (informasiya, kommunikasiya, əyləncə) Emirates tərəfindən istifadə olunan uçuş zamanı əyləncə (IFE) sistemidir.

2003-cü ildə təqdim edilən ICE sistemi bütün yeni təyyarələrdə mövcuddur və hazırda bütün sərnişinlər üçün (əksər uçuşlarda) 4000 kanal təklif edir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190403132244/https://www.emirates.com/es/spanish/experience/inflight-entertainment/ice/ Elija entre 4.000 canales de galardonado entretenimiento]&lt;/ref&gt; ICE sistemi aviaşirkətin Airbus A350-900, Airbus A380-800, Boeing 777-200LR və Boeing 777-300ER təyyarələrində quraşdırılıb.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727183625/http://www.smh.com.au/photogallery/travel/inside-emirates-a380-superjumbo/20081113-5y0n.html  &quot;Emirates A380 superjumbo plane&quot;.]&lt;/ref&gt;

2007-ci ilin iyul ayında Emirates, ICE-in yenilənmiş versiyası olan &quot;ICE Digital Widescreen&quot; sistemini təqdim etdi. Bu sistem bütün sərnişinlərə seçilmiş əyləncə məzmunlu 1200-dən çox kanal təklif edirdi. &quot;ICE Digital Widescreen&quot; bütün Emirates təyyarələrində mövcuddur.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110929123502/http://www.emirates.com/english/about/news/news_detail.aspx?article=263662 EMIRATES HELPS DEVELOP NEW SUBTITLE TECHNOLOGY FOR INFLIGHT ENTERTAINMENT SYSTEM]&lt;/ref&gt;

2015-ci ildə Emirates ICE sistemini yeni &quot;eX3&quot; versiyasına təkmilləşdirdi. Bu versiya sərnişin təcrübəsini yaxşılaşdıran yenilikləri – məsələn, daha çox idarəetmə funksiyasına malik pult, daha böyük ekranlar, yeni enerji girişləri, çoxsaylı dillərdə və tələb əsasında izlənilə bilən təxminən 3500 kanal (filmlər, televiziya şouları, musiqi və oyunlar), həmçinin &quot;Voyager&quot; tətbiqi, Bluetooth audio və fərdi video oynatma kimi yeni ICE funksiyalarını – özündə birləşdirirdi. Bu sistem 2009-cu ildən sonra təhvil verilən bütün B777 və A380 təyyarələrində quraşdırılıb.

Emirates-in məlumatına görə, ICE sistemi uçuş zamanı əyləncə sahəsində dünyadakı digər bütün aviaşirkətlərin sistemləri ilə müqayisədə daha çox mükafat qazanıb.

ICE sistemi filmləri, musiqini və videooyunları əhatə edir. ICE istifadəçilərə tələb əsasında 600-dən çox film, 2000-dən çox tələb əsasında video və əvvəlcədən yazılmış televiziya kanalı, 1000 saatdan çox musiqi və 100-dən çox videooyun təklif edir. ICE sistemindən ingilis, fransız, alman, rus, ispan, ərəb, çin, hindi, urdu, fars, koreya, tamil, tay, holland, isveç, italyan və yapon dilləri də daxil olmaqla, 40-dan çox dildə istifadə etmək mümkündür.

=== Məlumat sistemi ===
Sistem &quot;Panasonic Avionics Corporation&quot; şirkətinin &quot;3000i&quot; platformasına əsaslanır. ICE sərnişinlərə [[BBC]] xəbərlərinə birbaşa çıxış imkanı təqdim edir. Bu, avtomatlaşdırılmış xəbər yeniləmə xidmətinə birbaşa qoşulmuş ilk uçuş zamanı əyləncə (IFE) sistemidir. Sərnişinlər uçuşun bütün mərhələlərində – qalxma, sabit uçuş və eniş zamanı – IFE sistemi vasitəsilə təyyarənin xarici kameralarından gələn görüntüləri izləyə bilərlər. &quot;Emirates&quot; həmçinin &quot;Inmarsat&quot; peyk sistemini quraşdırmaqla yüksək sürətli bort internet xidmətini təqdim edən və həmin sistemdən istifadə etməklə canlı beynəlxalq televiziya yayımını təklif edən ilk aviaşirkətdir.&lt;ref&gt;[https://boeing.mediaroom.com/2004-12-02-Singapore-Airlines-and-Connexion-by-Boeing-Finalize-Plans-for-High-Speed-In-Flight-Connectivity &quot;Singapore Airlines and Connexion by Boeing Finalize Plans for High-Speed, In-Flight Connectivity&quot;]&lt;/ref&gt; 

=== Kommunikasiyası ===
ICE sistemi uçuş zamanı istifadə olunan elektron poçt serverinə qoşuludur və bu, sərnişinlərə hər mesaj üçün 1 ABŞ dolları ödəniş müqabilində elektron məktublara baxmaq, onları göndərmək və ya qəbul etmək imkanı verir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070813202037/http://www.asiatraveltips.com/travelnews03/112Emirates.shtml ICE Emirates set to launch new US$ 8 million entertainment system]&lt;/ref&gt; həmçinin oturacaqlararası çat xidmətini də dəstəkləyir. 2006-cı ilin noyabrında aviaşirkət mobil rabitə şirkəti olan &quot;AeroMobile&quot; ilə müqavilə bağlayaraq, sərnişinlərə uçuş zamanı yerüstü şəbəkədəki şəxslərə zəng etmək və ya mesaj göndərmək üçün mobil telefonlardan istifadə imkanı yaratmışdır. Bu xidmət ilk dəfə 2008-ci ilin martında istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080325002201/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7308041.stm &quot;Mobile calls on Emirates flights&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Biznes modeli ==
[[File:DXB on 23 September 2007 Pict 5.jpg|thumb|Dubay Beynəlxalq Hava Limanında dayanmış &quot;Emirates&quot; təyyarəsi]]

Avropa və Avstraliyanın Air France-KLM, British Airways, Lufthansa və Qantas kimi köklü şəbəkə aviadaşıyıcıları, &quot;Emirates&quot;in özünü qlobal aviadaşıyıcı kimi yenidən mövqeləndirmək barədəki strateji qərarını ciddi təhdid hesab edirlər. Belə ki, bu qərar səyahətçilərə Avropa/Şimali Amerika ilə Asiya/Avstraliya arasında hərəkət edərkən London-Hitrou, Paris-Şarl de Qoll və Frankfurt kimi ənənəvi aviasiya qovşaqlarından yan keçməyə və bunun əvəzinə Dubayda uçuşları dəyişməyə imkan verir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110824041058/http://www.centreforaviation.com/news/2010/10/16/europes-flag-carriers-attack-emirates-expansion-canada-blocks-uae-airlines-and-dispute-escalates/page1 Europe's flag carriers attack Emirates' expansion, Canada blocks UAE airlines and dispute escalates | Centre for Asia Pacific Aviation – CAPA&quot;.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110930172252/http://www.travelmole.com/stories/1122545.php?news_cat=&amp;pagename=searchresult Middle East airlines change the kangaroo route-20 September 2007]&lt;/ref&gt; Bu daşıyıcılar həmçinin, xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olması səbəbindən, &quot;Emirates&quot;in onların biznesi üçün yaratdığı artan rəqabət təhlükəsi ilə mübarizə aparmaqda çətinlik çəkirlər.

== Davamlılığı ==
Karbon emissiyalarını azaltmaq məqsədilə &quot;Emirates&quot; hələ 2017-ci ildə öz donanması üçün dayanıqlı aviasiya yanacağının (SAF) istifadəsini araşdırmağa başlamışdır. Aviaşirkət Finlandiyanın &quot;Neste&quot; (dayanıqlı aviasiya yanacağı istehsalçısı) və &quot;Shell Aviation&quot; kimi qlobal miqyasda aparıcı bioyanacaq istehsalçıları ilə tərəfdaşlıq əlaqələri qurmuşdur. 2023-cü ilin yanvarında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti &quot;Boeing 777-300ER&quot; təyyarəsi ilə uğurlu nümayiş uçuşu həyata keçirdi. Uçuş zamanı təyyarənin iki mühərrikindən biri 100% dayanıqlı aviasiya yanacağı ilə işləyirdi. Elə həmin ilin noyabrında &quot;Emirates&quot; aviaşirkəti dörd mühərrikindən birində 100% dayanıqlı aviasiya yanacağından (SAF) istifadə etməklə &quot;Airbus A380&quot; təyyarəsi ilə növbəti nümayiş uçuşu həyata keçirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240618085111/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/11/22/emirates-operates-worlds-first-a380-demo-flight-powered-by-100-sustainable-fuel/ Emirates successfully tests world’s first A380 flight powered by sustainable aviation fuel]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.dubaieye1038.com/news/business/emirates-operates-worlds-first-a380-demo-flight-with-100-saf/ Emirates operates world's first A380 demo flight with 100% SAF&quot;]&lt;/ref&gt;

Aviaşirkət hazırda dünyanın bir sıra hava limanlarında – o cümlədən Paris, Lion, Oslo, Amsterdam, London, Sinqapurda həyata keçirdiyi uçuşlar üçün dayanıqlı aviasiya yanacağı (SAF) təchizatçıları ilə tərəfdaşlıq əlaqələri qurub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tolba |first=Karim |date=13 June 2024 |title=Flying green: Emirates operates SAF-powered flights from Singapore |url=https://www.aviationbusinessme.com/news/emirates-saf-singapore |access-date=18 June 2024 |website=aviationbusinessme.com |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618090614/https://www.aviationbusinessme.com/news/emirates-saf-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2024 |title=Dubai's Emirates powers flights with sustainable aviation fuel from Singapore |url=https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-powers-flights-with-sustainable-aviation-fuel-from-singapore-1.1718270273029 |access-date=19 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-powers-flights-with-sustainable-aviation-fuel-from-singapore-1.1718270273029 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2024 |title=Neste supplies Emirates with SAF from Singapore |url=https://www.gasworld.com/story/neste-supplies-emirates-with-saf-from-singapore/2140120.article/ |access-date=19 June 2024 |website=gasworld |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618093617/https://www.gasworld.com/story/neste-supplies-emirates-with-saf-from-singapore/2140120.article/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bovenizer |first=Noah |date=28 March 2024 |title=Neste begins supplying SAF to Emirates at Amsterdam Schiphol |url=https://www.airport-technology.com/news/neste-supplying-saf-emirates-amsterdam-schiphol/ |access-date=19 June 2024 |website=Airport Technology |language=en-US |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://www.airport-technology.com/news/neste-supplying-saf-emirates-amsterdam-schiphol/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 March 2024 |title=Dubai's Emirates commences use of SAF on flights departing from Amsterdam's Schiphol Airport |url=https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-commences-use-of-saf-on-flights-departing-from-amsterdams-schiphol-airport-1.1711528976692 |access-date=19 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://gulfnews.com/business/aviation/dubais-emirates-commences-use-of-saf-on-flights-departing-from-amsterdams-schiphol-airport-1.1711528976692 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2024 |title=Emirates incorporates SAF in London Heathrow flights |url=https://enterprise.news/climate/en/news/story/b5adece2-c9cd-4d7a-85bd-29bb969f2063/emirates-incorporates-saf-in-london-heathrow-flights |website=enterprise.news |access-date=18 June 2024 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://enterprise.news/climate/en/news/story/b5adece2-c9cd-4d7a-85bd-29bb969f2063/emirates-incorporates-saf-in-london-heathrow-flights |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamel |first=Deena |date=18 October 2023 |title=Emirates expands Neste partnership for supply of sustainable aviation fuel |url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/10/18/emirates-expands-neste-partnership-for-supply-of-sustainable-aviation-fuel/ |access-date=19 June 2024 |website=The National |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/10/18/emirates-expands-neste-partnership-for-supply-of-sustainable-aviation-fuel/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates adds SAF on flights from Amsterdam Schiphol Airport |url=https://www.internationalairportreview.com/news/217826/emirates-adds-saf-on-flights-from-amsterdam-schiphol-airport/ |access-date=19 June 2024 |website=International Airport Review |language=en |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085112/https://www.internationalairportreview.com/news/217826/emirates-adds-saf-on-flights-from-amsterdam-schiphol-airport/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dubai's Emirates initiates SAF usage on departing flights from Amsterdam's Schiphol Airport |url=https://economymiddleeast.com/news/dubais-emirates-initiates-saf-usage-on-departing-flights-from-amsterdams-schiphol-airport/ |access-date=19 June 2024 |website=Economy Middle East |language=en-US |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618085111/https://economymiddleeast.com/news/dubais-emirates-initiates-saf-usage-on-departing-flights-from-amsterdams-schiphol-airport/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Hava nəqliyyatı]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
[[Kateqoriya:Şirkətlər]]
[[Kateqoriya:Təyyarələr]]</text>
      <sha1>6rp5se2l83zfj4ifjdfybgi52geis96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əhməd Bican Ərcilasun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994932</id>
    <revision>
      <id>9014973</id>
      <parentid>9008659</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9014973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16018" sha1="ducwhz0qhu9as4v9ceoe847jgcab4py" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əhməd Bican Ərcilasun''' ({{DVTY}}), türkiyəli dilçi alim, türkoloq və yazıçı.
== Həyatı ==
8 fevral 1943-cü ildə [[İzmir]]də anadan olmuşdur. Atası [[kipr]]li Mehmet bəy, anası isə [[Kastamonu]]lu Cemilə xanımdır. İbtidai təhsilinə 1946-cı ildə Kiprin [[Famaqusta]] şəhərinin Böyükkonuk kəndində başlamış, daha sonra təhsilini İzmir Topaltı İbtidai Məktəbində davam etdirmişdir.

1955–1962-ci illərdə orta və tam orta təhsilini İzmir İmam-Xətib Liseyində başa vurmuş, daha sonra 1963-cü ildə fərq imtahanı verərək Edremit Liseyini də bitirmişdir. Həmin il [[İstanbul Universiteti]]nin Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı ixtisasına qəbul olunmuşdur. Təhsil aldığı müddətdə Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsində [[Əhməd Cəfəroğlu]], [[Rəşid Rəhməti Arat]], Ali Nihad Tarlan, [[Mehmet Kaplan]], Faruk Kadri Timurtaş, Muharrem Ergin və Ömər Faruk Akün kimi tanınmış türkoloq alimlərdən dərs almışdır. Eyni zamanda Tarix bölməsində [[Zəki Vəlidi Toğan]] və İbrahim Kafesoğlunun [[İbrahim Kafesoğlu]]nun mühazirələrini də dinləmiş, 1967-ci ildə Ümumi Türk Tarixi üzrə sertifikat alaraq universiteti bitirmişdir.

Ərcilasun əmək fəaliyyətinə universitetdə təhsil aldığı illərdə, 1965–1967-ci illərdə həmin universitetin Türk İqtisad Tarixi İnstitutunda professor Ömər Lütfi Barkanın yanında mütəxəssis kimi başlamışdır. Elə həmin il [[Atatürk Universiteti]]nin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsinə assistent vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Elmi rəhbəri professor Səlahəddin Olcayın tövsiyəsi ilə [[Qars]] vilayətinin şivələrini müəyyən etmək məqsədilə dialektoloji materiallar toplamış (1969) və  “Kars İli Ağızları -Ses Bilgisi-” adlı dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə doktoru (doktor) elmi dərəcəsini almışdır (1971). 1971-ci ildə [[Hacettepe Universiteti]]nin Sosial və İnzibati Elmlər fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsində müəllim vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1976-cı ilin iyun ayından 1977-ci ilin avqust ayınadək [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]nın [[Sietl]] şəhərində yerləşən [[Vaşinqton Universiteti]]ndə qonaq tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1979-cu ildə “Kutadgu Bilig’de Fiil” adlı dissertasiyasını müdafiə edərək dosent elmi adını almışdır. Əhməd Bican Ərcilasun 1983–1985-ci illərdə [[Qazi Universiteti]]nin Qazi Təhsil fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı təhsili bölməsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1986-cı ildə [[Qazi Universiteti]]nin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsinə professor təyin edilmiş və həmin fakültədə Türk dili və ədəbiyyatı bölməsini yaratmışdır. Sonralar, 1986–1991-ci illərdə Qazi Universitetinin Mətbuat və Yayım Ali Məktəbinin direktoru olmuşdur. 1991-ci ildə mədəniyyət naziri Namik Kamal Zeybəyin təşəbbüsü ilə hazırlanması nəzərdə tutulan &quot;Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü&quot;nü hazırlayan elmi heyətin sədri təyin edilmiş və bu səbəbdən direktor vəzifəsindən ayrılmışdır.

1992-ci ildə Qazi Universitetinin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsində Müasir Türk Ləhcələri və Ədəbiyyatları bölməsini təsis etmiş, həmin bölmənin müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Növbəti il Ali Təhsil Şurasında Türk Dünyası üzrə müşavir vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Əhməd Bican Ərcilasun 1993-cü ildə müvəqqəti olaraq [[Türk Dil Qurumu]]nun sədri vəzifəsinə təyin edilmiş, 1994-cü ildə isə bu vəzifəyə daimi əsaslarla təyin olunmuşdur. O, 2000-ci ildə öz xahişi ilə bu vəzifədən ayrılmışdır.

2001-ci ildə [[&quot;Manas&quot; Qırğızıstan-Türkiyə Universiteti]]ndə qonaq professor kimi fəaliyyət göstərən Əhməd Bican Ərcilasun burada Türk dili və ədəbiyyatı bölməsinin müdiri, eyni zamanda Ədəbiyyat fakültəsinin dekan əvəzi vəzifələrini icra etmişdir. 15 dekabr 2002-ci ildə [[Aydınlıq Türkiyə Partiyası]]nın sədri seçilmişdir. 2004-cü il yerli seçkilərindən sonra bu vəzifədən istefa verərək aktiv siyasətdən uzaqlaşmışdır. Ərcilasun 2002–2004-cü illərdə Qazi Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsinə qayıtmışdır. 2004–2005-ci tədris ilində isə [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]nda yerləşən [[Kiriniya Amerikan Universiteti]]ndə bir il müddətində çalışmışdır.

2008-ci ildə Ziyat Akkoyunlu ilə birlikdə iyirmi il əvvəl başladıqları “Divanü Lüğat-it-Türk” əsərinin tərcüməsi üzərində işi yenidən davam etdirmiş və bu işi 2011-ci ildə başa çatdırmışlar. Əhməd Bican Ərcilasun [[Hacettepe Universiteti]]ndə Yeni Türk Ədəbiyyatı professoru vəzifəsində çalışan '''Bilgə Ərcilasun'''la evlidir və iki övladı var. 2010-cu ildə Qazi Universitetindən təqaüdə çıxan Ərcilasun, uzun illərdin davam edən &quot;Cümə axşamı seminarları&quot;nı və magistrantlara dərslərini keçir.

Türk dili sahəsində mühüm elmi əsərlərə imza atmaqla yanaşı, Qazi Universitetində iki yeni bölmənin yaradılmasına nail olmuş, təsis etdiyi bu bölmələrdə çoxsaylı dəyərli türkoloq alimlərin yetişməsinə töhfə vermişdir. O, xüsusilə türk dilinin Qədim türk dili dövrü üzrə tanınmış mütəxəssisdir. Professor Əhməd Bican Ərcilasunun türk dili, ədəbiyyatı, müasir türk ləhcələri və şivələri sahələrinə dair çoxsaylı kitabları və elmi məqalələri vardır. 2016-cı ildə “Türk Kağanlığı və Türk Bengü Daşları” adlı əsərinə görə Ədəbiyyat, Sənət və Mədəniyyət Araşdırmaları Dərnəyi (ESKADER) tərəfindən tədqiqat sahəsi üzrə mükafata layiq görülmüşdür. 2013-cü ildə anadan olmasının 70 illiyi münasibətilə Türk Mədəniyyətini Araşdırma İnstitutu tərəfindən “Bengü Beläk: Ahmet Bican Ercilasun Armağanı” adlı yubiley kitabı nəşr edilmişdir. 2023-cü ildə isə 80 illik yubileyi münasibətilə [[Türk Dil Qurumu]] tərəfindən onun şərəfinə daha bir ərməğan kitabı çap olunmuşdur. Həmin ildə “Türk dünyası və türkologiya sahəsində apardığı elmi tədqiqatlar, yetişdirdiyi tələbələr və əsərləri ilə elm aləminə verdiyi töhfələrə görə” Qazaxıstan Beynəlxalq Türkologiya Mərkəzi və Beynəlxalq Qazax Dili Akademiyası tərəfindən mükafatlandırılmışdır. 2024-cü ildə Buğra Nəşriyyatı tərəfindən &quot;Ses Bayrağımız Türkçenin Sancaktarı Ahmet Bican Ercilasun Kitabı&quot; adlı kitab nəşr olunmuşdur. 3 may 2024-cü il tarixində Ahdə Vəfa Turan Birliyi Dərnəyi tərəfindən professor Əhməd Bican Ərcilasunun şərəfinə “Sayğı Gecəsi” tədbiri təşkil edilmişdir.

Müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc olunmuş müsahibələri və çıxışları da mövcuddur. Bundan başqa, 1970-ci illərdən bu günədək '''Orta Doğu, Tərcüman, Yeni Sözcü, Yeni Düşüncə, Türk Eli''' və '''Ayyıldız''' kimi qəzetlərdə müntəzəm olaraq məqalələri dərc edilmişdir. Ərcilasun 2008-ci ildə ''Yeniçağ qəzetində'' həftəlik köşə yazıları yazmağa başlamış və hazırda da həmin qəzetdə yazılarını davam etdirir. 2011-ci ildən etibarən isə Millî Düşüncə Mərkəzi adlı internet portalında köşə yazarı kimi fəaliyyət göstərir. Onun üç romanı, çoxsaylı hekayələri və şeirləri də vardır. O, “Altaylar” adlı on iki seriyalı televiziya serialının elmi məsləhətçisi və ssenari müəllifi olmuşdur. Əhməd Bican Ərcilasun Türk Mədəniyyətini Araşdırma İnstitutunun, Türk Ocağının, Aydınlar Ocağının və [[Azərbaycan Mədəniyyət Dərnəyi]]nin üzvüdür. Türk respublikalarını və ulu türk yurdlarını araşdırmaq, öyrənmək, sənədləşdirmək və görüntüləmək məqsədilə dəfələrlə bu ölkələrə səfərlər etmişdir. İngilis dilini və türk dillərinin (ləhcələrinin) bir çoxunu bilir.

== Əsərləri ==
=== Roman ===
* Gülnar, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1998, 158 s.
* 2BA Beden Beyin Akımı, Akçağ Yayınları, 2006, 204 s.
* Türk'ün Kayıp Kitabı-Ulu Han Ata, Akçağ Yayınları, Ankara, 2016, 263 s.
* Bozkır Hikayeleri, Bilge Kültür Sanat, 2025, 112 s.
* Çağrı Candar: Altın Taç, Akçağ Yayınları, 2025, 70 s.

=== Bioqrafiya ===
* Atsız: Türkçülüğün Mistik Önderi, Panama Yayınları, 2018, 768 s.

=== Gəzinti yazısı ===
* Moğolistan ve Çin Günlüğü, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1991, 144 s.

=== Günlük ===
* Meseleler Defteri - Bir Bilim Adamının Zihin Yolculuğu -, Ötüken Neşriyat, 2025, 312 s.

=== Toplu ===
* Uygur Halk Masalları (Sekur Turan'la birlikte Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989.

=== Araşdırma ===
* Arpaçay Köylerinden Derlemeler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1976 (Prof. Dr. Selâhattin Olcay ve Dr. Ensar Aslan'la birlikte), 398 s.
* Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1977, 1. Cilt: 8+249 s., 2. Cilt: 8+266 s.
* Kars İli Ağızları - Ses Bilgisi, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1983, VIII+386 s.
* Kutadgu Bilig Grameri: Fiil, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1984, XII+196 s.
* Dilde Birlik, Conk Yayınları, İstanbul, 1984, 160 s., ilâveli ikinci baskı, Ecdâd Yayınları, Ankara 1993, 262 s.
* Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2. baskı; Ankara 1989; 3. baskı: Ankara 1990; 4. baskı: Ankara 1993; 5. baskı: Ankara 1996, 6. baskı: Ankara 2024, XVII+301 s.
* Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri (ortak), YÖK Yayınları, Ankara, 1990, X+364 s.
* Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü (ortak), Kültür Bakanlığı Yayınları, 1. Cilt: Kılavuz Kitap, Ankara, 1991, XIV+1183 s.; 2. Cilt: Dizin, Ankara, 1992, 502 s.
* Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Akçağ Yayınları, Ankara, 1993; 311 s., ilaveli ikinci baskı, Anka
* Türk Dili I-II-III-IV (Leylâ Karahan ile birlikte), Deniz Yayınevi, İstanbul, 1994-1996
* Türk Dili Tarihi / Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla, Akçağ Yayınları, Ankara, 2004; 488 s.
* Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri-I: Fiil - Basit Çekim (Editör), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2006, 802 s.
* Türk Lehçeleri Grameri (editör), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 1.340 s.
* Tanzimat Edebiyatı (Tanzimat Gramerlerine Göre Tanzimat Döneminin Dili bölümü), Akçağ Yayınları, Ankara, 2011, 701 s.
* Kâşgarlı Mahmud - Dîvânu Lugâti't-Türk: Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin (Ziyat Akkoyunlu ile birlikte), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2014, 995 s.
* Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2016, 758 s.
* Bahaeddin Yediyıldız Armağanı (editör), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2018, 380 s.
* Mitolojinin Elçisi Kama Abdulla Armağanı (editör), Türk Edebiyatı Vakfı, Ankara, 2020, 592 s.
* Divanu Lugati't-Türk'teki Şiirler ve Atasözleri, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 224 s.
* Bengü İl Tuta Olurtaçı Sen: Köl Tigin-Bilge Kağan-Tonyukuk Anıtları, Dergâh Yayınları, Ankara, 2021, 269 s.
* Türk Dilinde Çekirdek Ekler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2022, 95 s.
* Kaynaklarda Türk ve Türkçe, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2022, 160 s.
* Kara Kam Türk Bitig (Türk Destanı), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2022, 332 s.
* Nehir Destan Oğuzname (Oguz Bitig), Dergah Yayınları, Ankara, 2022, 696 s.
* Türk Dili Temel Kitabı: Herkes İçin Türk Dili, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2023, 176 s.
* Köklere Doğru (Türk Dilinin Dokuz Bin Yıllık Macerası), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 278 s.
* Kaşgarlı Mahmut ve Divanu Lugati't Türk, Bilge Kültür Sanat, 2025, 120 s.
* Herkes İçin Çağdaş Türk Lehçeleri Türk Açar (Türk Lehçeleri Açarı) (editör), Akçağ Yayınları, 2025, 1042 s.
* Atsız Yazıları, Bilge Kültür Sanat, 2026, 248 s.

=== Məqalə ===
* Batı Türkçesi'nin Doğuşu
* Tarihten Geleceğe Türk Dili
* Yirmi Birinci Yüzyıla Girerken Milli Kimlik Oluşturmada Dilin Önemi
* Türk Dil Kurumu ve Dil Konusunda Tartışmalar
* Dede Korkut Mirası
* Resimlerle Uyarı
* Tarihi Akışı İçinde ve Cumhuriyet Döneminde Türk Dili
* Atatürk ve Dil
* Kazakçanın Lâtin Alfabesiyle Yazılması Konusunda Düşünceler
* Ağız Çalışmalarına Toplu Bir Bakış
* Bir Kişi Yañılsar Oguşı Bodunı Bişükiñe Tegi Kıdmaz Ermiş (KT, G, 6 = BK, K, 4) İbaresi Üzerine
* Köl Tigin Yazıtı Bir Nutuk Metni midir?
* L, N, R'den Sonra Niçin T?
* Some Remarks on the Oğuz Kağan Epic [=Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler]
* Türk Dilinde Ek-Ses İlişkisi
* Zikredilen Şahıslara Dayanılarak Dede Korkut Boylarının Kronolojik Sıralanması
* Dîvânü Lügati't-Türk ve Uygurlar
* Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler
* Oğuz-Türkmen Dil Kaynakları
* Türk Dünyası Dil ve Edebiyatı Üzerine Türkiye'deki Çalışmalar
* Türkiye Türkçesinde Yardımcı Ses
* Türkçede Benzerlik Bildiren +m Morfemi
* La Enklitiği ve Türkçede Bir &quot;Pekiştirme Enklitiği&quot; Teorisi
* Gülensoy, Tuncer Köken Bilgisi Sözlüğü
* Dede Korkut Kitabı İle Oğuz Destanı Arasındaki Münasebetler
* Alp Er Tunga'ya Ait Bazı Sözler
* Türk Dünyasının Entegrasyonunda Dilin Rolü
* Deli Dumrul ile Kazakların Korkut Atası Arasında Bir Mukayese
* &quot;Kat&quot; Kelimesinin Coğrafi ve Semantik Yolculuğu Üzerine
* Salur Kazan Kimdir?
* Muallim Cevdet ve Oğuzname
* Türk Kültürüne Eleştiri
* Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri
* Türk Dili Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Sorunlar
* Başlangıcından XIII. Yüzyıla Kadar Türk Nazım ve Nesri
* Makaleler Dil Destan Tarih Edebiyat (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 751 s.
* Türkçülük Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 256 s.
* Türklük Bilimi Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 240 s.
* Makaleleler Dil Destan Tarih 2 (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2021, 834 s.
* Kaynama (Misak Yazıları), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 440 s.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

; Ümumi
* {{Web kaynağı|url = http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s13/hayati.pdf|başlık = Prof. Dr. AHMET BİCAN ERCİLASUN|arşivurl = https://web.archive.org/web/20131008153401/http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s13/hayati.pdf|arşivtarihi = 8 Ekim 2013|website = www.turkiyat.selcuk.edu.tr}}
* {{Web kaynağı|url = http://w3.gazi.edu.tr/~bican/|arşivurl = https://web.archive.org/web/20070716144321/http://w3.gazi.edu.tr/~bican/|başlık = Prof.Dr. A.Bican ERCİLASUN|arşivtarihi = 16 Temmuz 2007}}
* Ercilasun, Ahmet Bican, Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergah Yayınları, İstanbul, 2016, s.4
* {{Web kaynağı|url = http://www.dunyabulteni.net/haberler/389452/eskader-odulleri-aciklandi|başlık = ESKADER tarafından düzenlenen Kültür Sanat Ödülleri açıklandı.|arşivurl=https://web.archive.org/web/20161230000542/http://www.dunyabulteni.net/haberler/389452/eskader-odulleri-aciklandi|arşivtarihi=30 Aralık 2016|erişimtarihi = 29 Aralık 2016|website = dunyabulteni.net}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.millikanal.com/ Ercilasun'un Millî Düşünce Merkezi'nde yapmış olduğu konuşmaların videoları] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20151005213900/http://www.millikanal.com/ |tarih=5 Ekim 2015 }}

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Türkiyə dilçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə filoloqları]]
[[Kateqoriya:Türkoloqlar]]</text>
      <sha1>ducwhz0qhu9as4v9ceoe847jgcab4py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015459</id>
      <parentid>9014973</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9015459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16107" sha1="gomaxvgr6oe4rs3r93cwgif2n0423eq" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əhməd Bican Ərcilasun''' ({{DVTY}}), türkiyəli dilçi alim, türkoloq və yazıçı.
== Həyatı ==
8 fevral 1943-cü ildə [[İzmir]]də anadan olmuşdur. Atası [[kipr]]li Mehmet bəy, anası isə [[Kastamonu]]lu Cemilə xanımdır. İbtidai təhsilinə 1946-cı ildə Kiprin [[Famaqusta]] şəhərinin Böyükkonuk kəndində başlamış, daha sonra təhsilini İzmir Topaltı İbtidai Məktəbində davam etdirmişdir.

1955–1962-ci illərdə orta və tam orta təhsilini İzmir İmam-Xətib Liseyində başa vurmuş, daha sonra 1963-cü ildə fərq imtahanı verərək Edremit Liseyini də bitirmişdir. Həmin il [[İstanbul Universiteti]]nin Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı ixtisasına qəbul olunmuşdur. Təhsil aldığı müddətdə Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsində [[Əhməd Cəfəroğlu]], [[Rəşid Rəhməti Arat]], Ali Nihad Tarlan, [[Mehmet Kaplan]], Faruk Kadri Timurtaş, Muharrem Ergin və Ömər Faruk Akün kimi tanınmış türkoloq alimlərdən dərs almışdır. Eyni zamanda Tarix bölməsində [[Zəki Vəlidi Toğan]] və İbrahim Kafesoğlunun [[İbrahim Kafesoğlu]]nun mühazirələrini də dinləmiş, 1967-ci ildə Ümumi Türk Tarixi üzrə sertifikat alaraq universiteti bitirmişdir.

Ərcilasun əmək fəaliyyətinə universitetdə təhsil aldığı illərdə, 1965–1967-ci illərdə həmin universitetin Türk İqtisad Tarixi İnstitutunda professor Ömər Lütfi Barkanın yanında mütəxəssis kimi başlamışdır. Elə həmin il [[Atatürk Universiteti]]nin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsinə assistent vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Elmi rəhbəri professor Səlahəddin Olcayın tövsiyəsi ilə [[Qars]] vilayətinin şivələrini müəyyən etmək məqsədilə dialektoloji materiallar toplamış (1969) və  “Kars İli Ağızları -Ses Bilgisi-” adlı dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə doktoru (doktor) elmi dərəcəsini almışdır (1971). 1971-ci ildə [[Hacettepe Universiteti]]nin Sosial və İnzibati Elmlər fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsində müəllim vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1976-cı ilin iyun ayından 1977-ci ilin avqust ayınadək [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]nın [[Sietl]] şəhərində yerləşən [[Vaşinqton Universiteti]]ndə qonaq tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1979-cu ildə “Kutadgu Bilig’de Fiil” adlı dissertasiyasını müdafiə edərək dosent elmi adını almışdır. Əhməd Bican Ərcilasun 1983–1985-ci illərdə [[Qazi Universiteti]]nin Qazi Təhsil fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı təhsili bölməsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1986-cı ildə [[Qazi Universiteti]]nin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsinə professor təyin edilmiş və həmin fakültədə Türk dili və ədəbiyyatı bölməsini yaratmışdır. Sonralar, 1986–1991-ci illərdə Qazi Universitetinin Mətbuat və Yayım Ali Məktəbinin direktoru olmuşdur. 1991-ci ildə mədəniyyət naziri Namik Kamal Zeybəyin təşəbbüsü ilə hazırlanması nəzərdə tutulan &quot;Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü&quot;nü hazırlayan elmi heyətin sədri təyin edilmiş və bu səbəbdən direktor vəzifəsindən ayrılmışdır.

1992-ci ildə Qazi Universitetinin Təbiət və Ədəbiyyat fakültəsində Müasir Türk Ləhcələri və Ədəbiyyatları bölməsini təsis etmiş, həmin bölmənin müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Növbəti il Ali Təhsil Şurasında Türk Dünyası üzrə müşavir vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Əhməd Bican Ərcilasun 1993-cü ildə müvəqqəti olaraq [[Türk Dil Qurumu]]nun sədri vəzifəsinə təyin edilmiş, 1994-cü ildə isə bu vəzifəyə daimi əsaslarla təyin olunmuşdur. O, 2000-ci ildə öz xahişi ilə bu vəzifədən ayrılmışdır.

2001-ci ildə [[&quot;Manas&quot; Qırğızıstan-Türkiyə Universiteti]]ndə qonaq professor kimi fəaliyyət göstərən Əhməd Bican Ərcilasun burada Türk dili və ədəbiyyatı bölməsinin müdiri, eyni zamanda Ədəbiyyat fakültəsinin dekan əvəzi vəzifələrini icra etmişdir. 15 dekabr 2002-ci ildə [[Aydınlıq Türkiyə Partiyası]]nın sədri seçilmişdir. 2004-cü il yerli seçkilərindən sonra bu vəzifədən istefa verərək aktiv siyasətdən uzaqlaşmışdır. Ərcilasun 2002–2004-cü illərdə Qazi Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsinə qayıtmışdır. 2004–2005-ci tədris ilində isə [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]nda yerləşən [[Kiriniya Amerikan Universiteti]]ndə bir il müddətində çalışmışdır.

2008-ci ildə Ziyat Akkoyunlu ilə birlikdə iyirmi il əvvəl başladıqları “Divanü Lüğat-it-Türk” əsərinin tərcüməsi üzərində işi yenidən davam etdirmiş və bu işi 2011-ci ildə başa çatdırmışlar. Əhməd Bican Ərcilasun [[Hacettepe Universiteti]]ndə Yeni Türk Ədəbiyyatı professoru vəzifəsində çalışan '''Bilgə Ərcilasun'''la evlidir və iki övladı var. 2010-cu ildə Qazi Universitetindən təqaüdə çıxan Ərcilasun, uzun illərdin davam edən &quot;Cümə axşamı seminarları&quot;nı və magistrantlara dərslərini keçir.

Türk dili sahəsində mühüm elmi əsərlərə imza atmaqla yanaşı, Qazi Universitetində iki yeni bölmənin yaradılmasına nail olmuş, təsis etdiyi bu bölmələrdə çoxsaylı dəyərli türkoloq alimlərin yetişməsinə töhfə vermişdir. O, xüsusilə türk dilinin Qədim türk dili dövrü üzrə tanınmış mütəxəssisdir. Professor Əhməd Bican Ərcilasunun türk dili, ədəbiyyatı, müasir türk ləhcələri və şivələri sahələrinə dair çoxsaylı kitabları və elmi məqalələri vardır. 2016-cı ildə “Türk Kağanlığı və Türk Bengü Daşları” adlı əsərinə görə Ədəbiyyat, Sənət və Mədəniyyət Araşdırmaları Dərnəyi (ESKADER) tərəfindən tədqiqat sahəsi üzrə mükafata layiq görülmüşdür. 2013-cü ildə anadan olmasının 70 illiyi münasibətilə Türk Mədəniyyətini Araşdırma İnstitutu tərəfindən “Bengü Beläk: Ahmet Bican Ercilasun Armağanı” adlı yubiley kitabı nəşr edilmişdir. 2023-cü ildə isə 80 illik yubileyi münasibətilə [[Türk Dil Qurumu]] tərəfindən onun şərəfinə daha bir ərməğan kitabı çap olunmuşdur. Həmin ildə “Türk dünyası və türkologiya sahəsində apardığı elmi tədqiqatlar, yetişdirdiyi tələbələr və əsərləri ilə elm aləminə verdiyi töhfələrə görə” Qazaxıstan Beynəlxalq Türkologiya Mərkəzi və Beynəlxalq Qazax Dili Akademiyası tərəfindən mükafatlandırılmışdır. 2024-cü ildə Buğra Nəşriyyatı tərəfindən &quot;Ses Bayrağımız Türkçenin Sancaktarı Ahmet Bican Ercilasun Kitabı&quot; adlı kitab nəşr olunmuşdur. 3 may 2024-cü il tarixində Ahdə Vəfa Turan Birliyi Dərnəyi tərəfindən professor Əhməd Bican Ərcilasunun şərəfinə “Sayğı Gecəsi” tədbiri təşkil edilmişdir.

Müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc olunmuş müsahibələri və çıxışları da mövcuddur. Bundan başqa, 1970-ci illərdən bu günədək '''Orta Doğu, Tərcüman, Yeni Sözcü, Yeni Düşüncə, Türk Eli''' və '''Ayyıldız''' kimi qəzetlərdə müntəzəm olaraq məqalələri dərc edilmişdir. Ərcilasun 2008-ci ildə ''Yeniçağ qəzetində'' həftəlik köşə yazıları yazmağa başlamış və hazırda da həmin qəzetdə yazılarını davam etdirir. 2011-ci ildən etibarən isə Millî Düşüncə Mərkəzi adlı internet portalında köşə yazarı kimi fəaliyyət göstərir. Onun üç romanı, çoxsaylı hekayələri və şeirləri də vardır. O, “Altaylar” adlı on iki seriyalı televiziya serialının elmi məsləhətçisi və ssenari müəllifi olmuşdur. Əhməd Bican Ərcilasun Türk Mədəniyyətini Araşdırma İnstitutunun, Türk Ocağının, Aydınlar Ocağının və [[Azərbaycan Mədəniyyət Dərnəyi]]nin üzvüdür. Türk respublikalarını və ulu türk yurdlarını araşdırmaq, öyrənmək, sənədləşdirmək və görüntüləmək məqsədilə dəfələrlə bu ölkələrə səfərlər etmişdir. İngilis dilini və türk dillərinin (ləhcələrinin) bir çoxunu bilir.

== Əsərləri ==
=== Roman ===
* Gülnar, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1998, 158 s.
* 2BA Beden Beyin Akımı, Akçağ Yayınları, 2006, 204 s.
* Türk'ün Kayıp Kitabı-Ulu Han Ata, Akçağ Yayınları, Ankara, 2016, 263 s.
* Bozkır Hikayeleri, Bilge Kültür Sanat, 2025, 112 s.
* Çağrı Candar: Altın Taç, Akçağ Yayınları, 2025, 70 s.

=== Bioqrafiya ===
* Atsız: Türkçülüğün Mistik Önderi, Panama Yayınları, 2018, 768 s.

=== Gəzinti yazısı ===
* Moğolistan ve Çin Günlüğü, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1991, 144 s.

=== Günlük ===
* Meseleler Defteri - Bir Bilim Adamının Zihin Yolculuğu -, Ötüken Neşriyat, 2025, 312 s.

=== Toplu ===
* Uygur Halk Masalları (Sekur Turan'la birlikte Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1989.

=== Araşdırma ===
* Arpaçay Köylerinden Derlemeler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1976 (Prof. Dr. Selâhattin Olcay ve Dr. Ensar Aslan'la birlikte), 398 s.
* Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1977, 1. Cilt: 8+249 s., 2. Cilt: 8+266 s.
* Kars İli Ağızları - Ses Bilgisi, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1983, VIII+386 s.
* Kutadgu Bilig Grameri: Fiil, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1984, XII+196 s.
* Dilde Birlik, Conk Yayınları, İstanbul, 1984, 160 s., ilâveli ikinci baskı, Ecdâd Yayınları, Ankara 1993, 262 s.
* Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2. baskı; Ankara 1989; 3. baskı: Ankara 1990; 4. baskı: Ankara 1993; 5. baskı: Ankara 1996, 6. baskı: Ankara 2024, XVII+301 s.
* Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri (ortak), YÖK Yayınları, Ankara, 1990, X+364 s.
* Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü (ortak), Kültür Bakanlığı Yayınları, 1. Cilt: Kılavuz Kitap, Ankara, 1991, XIV+1183 s.; 2. Cilt: Dizin, Ankara, 1992, 502 s.
* Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Akçağ Yayınları, Ankara, 1993; 311 s., ilaveli ikinci baskı, Anka
* Türk Dili I-II-III-IV (Leylâ Karahan ile birlikte), Deniz Yayınevi, İstanbul, 1994-1996
* Türk Dili Tarihi / Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla, Akçağ Yayınları, Ankara, 2004; 488 s.
* Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri-I: Fiil - Basit Çekim (Editör), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2006, 802 s.
* Türk Lehçeleri Grameri (editör), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 1.340 s.
* Tanzimat Edebiyatı (Tanzimat Gramerlerine Göre Tanzimat Döneminin Dili bölümü), Akçağ Yayınları, Ankara, 2011, 701 s.
* Kâşgarlı Mahmud - Dîvânu Lugâti't-Türk: Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin (Ziyat Akkoyunlu ile birlikte), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2014, 995 s.
* Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2016, 758 s.
* Bahaeddin Yediyıldız Armağanı (editör), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2018, 380 s.
* Mitolojinin Elçisi Kama Abdulla Armağanı (editör), Türk Edebiyatı Vakfı, Ankara, 2020, 592 s.
* Divanu Lugati't-Türk'teki Şiirler ve Atasözleri, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 224 s.
* Bengü İl Tuta Olurtaçı Sen: Köl Tigin-Bilge Kağan-Tonyukuk Anıtları, Dergâh Yayınları, Ankara, 2021, 269 s.
* Türk Dilinde Çekirdek Ekler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2022, 95 s.
* Kaynaklarda Türk ve Türkçe, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2022, 160 s.
* Kara Kam Türk Bitig (Türk Destanı), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2022, 332 s.
* Nehir Destan Oğuzname (Oguz Bitig), Dergah Yayınları, Ankara, 2022, 696 s.
* Türk Dili Temel Kitabı: Herkes İçin Türk Dili, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2023, 176 s.
* Köklere Doğru (Türk Dilinin Dokuz Bin Yıllık Macerası), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 278 s.
* Kaşgarlı Mahmut ve Divanu Lugati't Türk, Bilge Kültür Sanat, 2025, 120 s.
* Herkes İçin Çağdaş Türk Lehçeleri Türk Açar (Türk Lehçeleri Açarı) (editör), Akçağ Yayınları, 2025, 1042 s.
* Atsız Yazıları, Bilge Kültür Sanat, 2026, 248 s.

=== Məqalə ===
* Batı Türkçesi'nin Doğuşu
* Tarihten Geleceğe Türk Dili
* Yirmi Birinci Yüzyıla Girerken Milli Kimlik Oluşturmada Dilin Önemi
* Türk Dil Kurumu ve Dil Konusunda Tartışmalar
* Dede Korkut Mirası
* Resimlerle Uyarı
* Tarihi Akışı İçinde ve Cumhuriyet Döneminde Türk Dili
* Atatürk ve Dil
* Kazakçanın Lâtin Alfabesiyle Yazılması Konusunda Düşünceler
* Ağız Çalışmalarına Toplu Bir Bakış
* Bir Kişi Yañılsar Oguşı Bodunı Bişükiñe Tegi Kıdmaz Ermiş (KT, G, 6 = BK, K, 4) İbaresi Üzerine
* Köl Tigin Yazıtı Bir Nutuk Metni midir?
* L, N, R'den Sonra Niçin T?
* Some Remarks on the Oğuz Kağan Epic [=Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler]
* Türk Dilinde Ek-Ses İlişkisi
* Zikredilen Şahıslara Dayanılarak Dede Korkut Boylarının Kronolojik Sıralanması
* Dîvânü Lügati't-Türk ve Uygurlar
* Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Düşünceler
* Oğuz-Türkmen Dil Kaynakları
* Türk Dünyası Dil ve Edebiyatı Üzerine Türkiye'deki Çalışmalar
* Türkiye Türkçesinde Yardımcı Ses
* Türkçede Benzerlik Bildiren +m Morfemi
* La Enklitiği ve Türkçede Bir &quot;Pekiştirme Enklitiği&quot; Teorisi
* Gülensoy, Tuncer Köken Bilgisi Sözlüğü
* Dede Korkut Kitabı İle Oğuz Destanı Arasındaki Münasebetler
* Alp Er Tunga'ya Ait Bazı Sözler
* Türk Dünyasının Entegrasyonunda Dilin Rolü
* Deli Dumrul ile Kazakların Korkut Atası Arasında Bir Mukayese
* &quot;Kat&quot; Kelimesinin Coğrafi ve Semantik Yolculuğu Üzerine
* Salur Kazan Kimdir?
* Muallim Cevdet ve Oğuzname
* Türk Kültürüne Eleştiri
* Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri
* Türk Dili Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Sorunlar
* Başlangıcından XIII. Yüzyıla Kadar Türk Nazım ve Nesri
* Makaleler Dil Destan Tarih Edebiyat (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2007, 751 s.
* Türkçülük Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 256 s.
* Türklük Bilimi Yazıları, Bilge Kültür Sanat, Ankara, 2020, 240 s.
* Makaleleler Dil Destan Tarih 2 (Yayına hazırlayan: Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yayınları, Ankara, 2021, 834 s.
* Kaynama (Misak Yazıları), Ötüken Neşriyat, Ankara, 2023, 440 s.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

; Ümumi
* {{Web kaynağı|url = http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s13/hayati.pdf|başlık = Prof. Dr. AHMET BİCAN ERCİLASUN|arşivurl = https://web.archive.org/web/20131008153401/http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s13/hayati.pdf|arşivtarihi = 8 Ekim 2013|website = www.turkiyat.selcuk.edu.tr}}
* {{Web kaynağı|url = http://w3.gazi.edu.tr/~bican/|arşivurl = https://web.archive.org/web/20070716144321/http://w3.gazi.edu.tr/~bican/|başlık = Prof.Dr. A.Bican ERCİLASUN|arşivtarihi = 16 Temmuz 2007}}
* Ercilasun, Ahmet Bican, Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergah Yayınları, İstanbul, 2016, s.4
* {{Web kaynağı|url = http://www.dunyabulteni.net/haberler/389452/eskader-odulleri-aciklandi|başlık = ESKADER tarafından düzenlenen Kültür Sanat Ödülleri açıklandı.|arşivurl=https://web.archive.org/web/20161230000542/http://www.dunyabulteni.net/haberler/389452/eskader-odulleri-aciklandi|arşivtarihi=30 Aralık 2016|erişimtarihi = 29 Aralık 2016|website = dunyabulteni.net}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.millikanal.com/ Ercilasun'un Millî Düşünce Merkezi'nde yapmış olduğu konuşmaların videoları] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20151005213900/http://www.millikanal.com/ |tarih=5 Ekim 2015 }}

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Türkiyə dilçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə filoloqları]]
[[Kateqoriya:Türkoloqlar]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Türk Dil Qurumunun üzvləri]]</text>
      <sha1>gomaxvgr6oe4rs3r93cwgif2n0423eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:İbrahimova Leyla</title>
    <ns>2</ns>
    <id>994978</id>
    <revision>
      <id>9014858</id>
      <parentid>9013589</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi maraq dairələrim */  bölməsi genişləndirildi</comment>
      <origin>9014858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="9cdxmsqpyhftl5mymq8ivjqzy4n3f63" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika-yarımkeçiricilər fizikası
* Kimya
* Biologiya 
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>9cdxmsqpyhftl5mymq8ivjqzy4n3f63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014868</id>
      <parentid>9014858</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi maraq dairələrim */  genislendirilmesi</comment>
      <origin>9014868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="q1xyyfdhcn95s72iiemqvnoakneyjue" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -
* Biologiya 
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>q1xyyfdhcn95s72iiemqvnoakneyjue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014869</id>
      <parentid>9014868</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>profilə məlumat əlavə edildi</comment>
      <origin>9014869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="saqy7i8w2sebk15z5s960dpzamr9qrw" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu,
* Biologiya 
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>saqy7i8w2sebk15z5s960dpzamr9qrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014870</id>
      <parentid>9014869</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>profilə məlumat əlavə edildi</comment>
      <origin>9014870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="o1cp0i3ycmf8xv5zpcoh2ump0jkcegv" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, 
* Biologiya 
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>o1cp0i3ycmf8xv5zpcoh2ump0jkcegv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014871</id>
      <parentid>9014870</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>profil məlumatlar əlavə edildi</comment>
      <origin>9014871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="q45713ae7vijed5pr49pryia4i72gp2" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, Naxçıvanın yeraltı və yerüstü sularının fiziki-kimyəvi analizi.
* Biologiya 
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>q45713ae7vijed5pr49pryia4i72gp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014872</id>
      <parentid>9014871</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>profilə məlumat əlavə edildi</comment>
      <origin>9014872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="2a52ctrtm1ijau3wir3vsuks7362lg8" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, Naxçıvanın yeraltı və yerüstü sularının fiziki-kimyəvi analizi.
* Biologiya- – bitkilərin insan sağlamlığına təsiri,
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>2a52ctrtm1ijau3wir3vsuks7362lg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014875</id>
      <parentid>9014872</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>profilə məlumatlar əlavə edildi</comment>
      <origin>9014875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="tdurblkqygzzy473cac8hrx3nt3g11v" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, Naxçıvanın yeraltı və yerüstü sularının fiziki-kimyəvi analizi.
* Biologiya- – bitkilərin insan sağlamlığına təsiri,dərman bitkiləri və botanika.
* Arxeologiya 
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>tdurblkqygzzy473cac8hrx3nt3g11v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014878</id>
      <parentid>9014875</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi maraq dairələrim */</comment>
      <origin>9014878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1763" sha1="hi1e8uu17pu00r4n50zrjeljnag7ek5" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, Naxçıvanın yeraltı və yerüstü sularının fiziki-kimyəvi analizi.
* Biologiya- – bitkilərin insan sağlamlığına təsiri,dərman bitkiləri və botanika.
* Arxeologiya- antik dövrə aid tapıntılar
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>hi1e8uu17pu00r4n50zrjeljnag7ek5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014881</id>
      <parentid>9014878</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İbrahimova Leyla</username>
        <id>350867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi maraq dairələrim */</comment>
      <origin>9014881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="o3il96eyxdk02z147qq5l6e30mhrilq" xml:space="preserve">== Haqqımda ==
Salam! Mən Azərbaycan Vikipediyasının könüllü redaktorlarından biriyəm. Elmi fəaliyyətim və maraq dairələrim əsasən təbiət elmləri, texnologiya və elmin tarixi ilə bağlıdır. Vikipediyada məqsədim Azərbaycan dilində elmi və ensiklopedik məqalələrin yaradılmasına, mövcud məqalələrin etibarlı mənbələr əsasında təkmilləşdirilməsinə, yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsinə və ensiklopedik məzmunun keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verməkdir.

== Elmi və ictimai fəaliyyət ==

* Naxçıvan Dövlət Universitetinin müəllimiyəm.
* ETN Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərirəm.
* Təbii Ehtiyatlar İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədriyəm.
*&quot;Təmiz Dünya&quot; İctimai Birliyinin Təftiş Komissiyasının sədrliyini həyata keçirirəm.

== Elmi maraq dairələrim ==

* Fizika - yarımkeçiricilər fizikası, alternativ enerji mənbələri, yaşıl enerji texnologiyaları.
* Kimya -kimyəvi çökdürmə metodu, materialşünaslıq, Naxçıvanın yeraltı və yerüstü sularının fiziki-kimyəvi analizi.
* Biologiya- – bitkilərin insan sağlamlığına təsiri,dərman bitkiləri və botanika.
* Arxeologiya- antik dövrə aid tapıntılar və arxeoloji tədqiqatlar.
*Ədəbiyyat
*Elm tarixi 
*Süni intellekt və müasir texnologiyalar 


* Nikola Tesla
* Albert Eynşteyn
* Elm tarixi
* Fizika
* Bioqrafiyalar

== Töhfələr ==

* Mövcud məqalələrin genişləndirilməsi
* İstinadların əlavə edilməsi
* Orfoqrafik və üslub redaktələri
* Kateqoriyaların və şablonların təkmilləşdirilməsi

== Əlaqə ==
Müzakirə səhifəm vasitəsilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</text>
      <sha1>o3il96eyxdk02z147qq5l6e30mhrilq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vari mağarası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994993</id>
    <revision>
      <id>9015443</id>
      <parentid>9014203</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Əkrəm [[Vari Mağarası]] səhifəsinin adını [[Vari mağarası]] olaraq dəyişdi: [[Xüsusi:ŞərhəGet/c-Valhalla_Scribe-20260730085500-Valhalla_Scribe_istifadəçisinin_sualı_(08:55,_30_iyul_2026)|müraciətə]] əsasən :3</comment>
      <origin>9014203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11612" sha1="7d8by66taj7ga41th14pprs4qnbys2z" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:300px; border-collapse:collapse; border:1px solid #999;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; background-color:#6b5a45; color:white; padding:6px; border:1px solid #999;&quot; | Vari mağarası [[Fayl:Nympholept.jpg|260px]]
|-
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px solid #999; padding:4px; font-size:85%; font-style:italic;&quot; | Sığınacağın qurucusu, nimfolept Arxedemosu təsvir edən relyef, mağaradakı pillələrin yaxınlığında
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#6b5a45; color:white; text-align:center; padding:4px; border:1px solid #999;&quot; | Ümumi məlumat
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px; width:35%;&quot; | Növü
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Sığınacaq
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Dövrlər
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Arxaik Yunanıstandan Ellinizm dövrünə, sonra isə Roma İmperiyasına qədər
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Yerləşdiyi yer
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Vari]], [[Attika]], [[Yunanıstan]]
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Koordinatlar
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | {{coord|37|51|30|N|23|48|06|E|display=inline,title}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#6b5a45; color:white; text-align:center; padding:4px; border:1px solid #999;&quot; | Tarixi
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Tikilmə tarixi
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Eramızdan əvvəl VI əsr
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Tikdirən
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Fira (Santorini)|Firadan]] Arxedemos
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Tərk edilmə tarixi
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Təxminən eramızın VI əsri
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#6b5a45; color:white; text-align:center; padding:4px; border:1px solid #999;&quot; | Sahə qeydləri
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Qazıntı tarixi
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | 1901
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Mülkiyyət
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Dövlət
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | İdarəçilik
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Cənubi Yunanıstan Paleoantropologiya və Speleologiya İdarəsi
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | İctimai giriş
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Yoxdur
|}
'''Vari mağarası''' (yunanca: Σπήλαιο Νυμφολήπτου Βάρης) — &quot;Nimfolüptos mağarası&quot; adı ilə də tanınır, [[Yunanıstan]]ın [[Attika]] bölgəsindəki [[Vari]] qəsəbəsinin şimal-şərqində yerləşən kiçik bir mağaradır. [[Klassik antik dövr]]də mağara, [[Apollon]], [[Pan (tanrı)|Pan]] və [[Nimfalar]]a həsr olunmuş bir ziyarətgah kimi istifadə olunmuşdur. Mağara, eramızdan əvvəl VI əsrdən II əsrə qədər məskunlaşmış vəziyyətdə olmuşdur. Bundan sonra istifadədən düşmüş, eramızın IV əsrində isə yenidən məskunlaşdırılmışdır. Nəhayət, təxminən VI əsrdə tərk edilmişdir. Mağara 1901-ci ildə qazılmışdır.
&lt;ref&gt;https://topostext.org/place/379238CPan&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.heritagedaily.com/2024/09/the-vari-cave-sanctuary/153547&lt;/ref&gt;

Mağara, [[Himettos dağı]]nın cənub çıxıntılarından birinin zirvəsinə yaxın, təxminən 300 metr hündürlükdə yerləşir. Varidən piyada bir saata çatmaq mümkündür.&lt;ref name=&quot;weller&quot;&gt;Weller, Charles Heald (1903). &quot;The Cave at Vari. I. Description, Account of Excavation, and History&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 263–288.&lt;/ref&gt; Mağara, [[qayada oyulmuş memarlıq|qayada oyulmuş]] heykəllərinə görə Yunanıstanda unikaldır. Mağaradan tapılan mərmər [[nəzir lövhələri]], hazırda [[Afina Milli Arxeologiya Muzeyi]]ndə sərgilənir.&lt;ref&gt;https://sites.google.com/email.wm.edu/tour-of-attika/vari-cave&lt;/ref&gt;

Panın sitayişi üçün istifadə olunduğuna görə, mağara həmçinin &quot;Pan mağarası&quot; da adlandırılır. O, qədim [[Afina]] ətrafındakı beş Pan mağarasından biri olmuşdur.

Mağarada tapılan kitabələrə görə, sığınacaq [[Fira (Santorini)|Firadan]] olan Arxedemos tərəfindən tikilmişdir. O, özünü bir [[nimfolepsiya|nimfolept]] kimi təqdim etmiş və sığınacağı &quot;Nimfanın məsləhəti ilə&quot; tikdiyini bildirmişdir. Arxedemosun sağ çiynində izahı hələ tapılmamış bir [[xaç]] təsviri var.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Bir çox digər mağaradan fərqli olaraq, burada [[tarixəqədərki dövr]]ə aid qalıqlara rast gəlinməmişdir. Mağarada tapılan ən erkən kitabə, təxminən eramızdan əvvəl VI əsrin əvvəlinə aiddir. Arxedemosu təsvir edən bir [[relyef]], çox güman ki, sığınacağın populyarlığının zirvə nöqtəsinə uyğun gələn, təxminən eramızdan əvvəl 400-cü ilə aiddir. Mağarada tapılan, II əsrə aid Afina sikkəsi, mağaranın eramızdan əvvəl təxminən 600-cü ildən 150-ci ilə qədər fasiləsiz məskunlaşdırıldığını sübut edir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

Sonrakı dörd və ya beş əsr ərzində, bu dövrə aid material tapılmadığına görə, mağara görünür istifadədən düşmüşdür. Mağarada tapılan sikkələr göstərir ki, yeni bir məskunlaşma dövrü, təxminən [[Böyük Konstantin]]in hakimiyyəti dövründə (eramızın 307–337-ci illəri) başlamışdır. Tapılan sikkələrin sayına əsasən, sığınacaq onun varisi [[II Konstantius]]un hakimiyyəti dövründə (337–361) daha da populyar olmuşdur. Sikkələr göstərir ki, sığınacaq [[Arkadi]]nin dövründə (395–408) hələ də ziyarət edilirdi. Bu tarixdən sonrakı dövrə aid heç bir qalıq tapılmadığına görə, mağara bu vaxtdan sonra tərk edilmişdir. Əhəmiyyətli dəyərə malik qurban qalıqlarının olmaması, mağaranın çox güman ki, həmişə yoxsullar üçün bir sığınacaq olduğunu göstərir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/pdf/496689.pdf&lt;/ref&gt;

Mağarada, xristian dizaynlı çoxlu sayda [[Roma yağ çırağı]] tapılmışdır. Qazıntı aparanlar bunları sikkələrlə eyni dövrə — IV əsr və erkən V əsrə — aid etmişlər. Birinci məskunlaşma dövrünə aid qalıqların, xüsusilə relyeflərin, çoxu dağıdılmış vəziyyətdə tapılmışdır. Yağ çırağları və bütpərəst heykəllərin qəsdən dağıdılması, qazıntı aparanları, mağaranın ikinci məskunlaşma dövründə bir xristian ziyarətgahına çevrildiyi qənaətinə gətirmişdir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

== Platonla əlaqə ==
Sahə, heç bir qədim yazıçı tərəfindən xatırlanmır. Bununla belə, [[Klavdi Elian]] və [[Kiçik Olimpiodor]]un mağaranı təsvir etdiklərinə dair qeyri-qəti dəlillər mövcuddur. Onlar yazırlar ki, körpə [[Platon]], valideynləri [[Ariston (Afina)|Ariston]] və [[Perikitonə]] tərəfindən Himettos dağındakı bir yerə aparılmışdır. Valideynləri onun adına Pana, Apollona, [[Muzalar]]a və Nimfalara qurbanlar kəsmişlər. Hər iki gecikmiş müəllifin etibarlılığı şübhəli olsa da, sadalanan tanrılar siyahısı, mağarada şərəfləndirildiyi bilinən tanrılarla demək olar tam üst-üstə düşür.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://crewsproject.wordpress.com/2018/07/20/pan-plato-and-the-nymphs-exploring-vari-cave/&lt;/ref&gt;

Daha yeni tədqiqatlar, mağaranın xristian sahəsi kimi şərh olunmasına etiraz edir. Ən son dəlillərə görə, V əsrə qədər xristian dizaynlı Attika yağ çırağı mövcud olmamışdır. Daha mürəkkəb xristian yağ çırağlarının az sayda nümunəsi, çox güman ki, VI əsrə aiddir. Daha da önəmlisi, xristian yağ çırağlarının mövcudluğu, sahənin xristian olduğunu ifadə etmir. Roma imperiyasının başqa yerlərində, xristian olmayan yağ çırağları mövcud olmadıqda, bütpərəstlər xristian yağ çırağlarından istifadə etmişlər. Vari yaxınlığındakı kimi ucqar bir mağara, imperiya bütpərəstləri təqib etməyə başladıqdan sonra, etnik dini praktikanı gizli şəkildə davam etdirmək üçün uyğun bir yer olardı. Əgər xristianlar heykəlləri parçalamışdılarsa, bu, çox güman ki, yenidən məskunlaşmanın əvvəlində deyil, sonunda baş vermişdir. Əvəzində, gec Roma dövrü Afinasının bütpərəst [[Platonizm|platonçuları]], sahənin Platonla əlaqəsinə görə, oranı tez-tez ziyarət etmiş ola bilərlər.&lt;ref&gt;Fowden, Garth (1988). &quot;City and Mountain in Late Roman Attica&quot;. ''The Journal of Hellenic Studies''. 108: 48–59.&lt;/ref&gt;

== Quruluşu ==
Mağaranın girişi şaquli şəkildə aşağı enir. Girişdən etibarən, qərb ucundakı sıldırımda təxminən on iki pilləkən oyulmuşdur, bunlar indi sınmış vəziyyətdədir. Bu pillələrdən sonra, mağaranın böyük bir qaya arakəsməsi ilə ayrılan iki otağının göründüyü bir dayanacaq gəlir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

Dayanacaqdan, başqa bir qədim pilləkən dəsti, ziyarətçini böyük otağın yuxarı tərəfindəki bir mövqeyə aparır. Mağaranın ən böyük ziyarətgahı burada yerləşir. Ziyarətgah Pana həsr olunmuşdur və bir məbədin fasadının kobud bir təqlidinə bənzəyir. Bu otaqda, qayadan yonulmuş başsız oturan bir fiqur və [[omfalos]]a bənzər formaya malik bir obyekt var, lakin onlar müəyyən edilə bilməyəcək qədər zədələnmişdir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

Daha çox pilləkən endikdən sonra, mağaranın alt hissəsinə doğru, qayadan yonulmuş [[Apollon Hersus]] ziyarətgahı tapılır. Bu ziyarətgahın yanında, daşyonan alətləri ilə kobud şəkildə təsvir olunmuş Arxedemosun qayadan yonulmuş təsviri yerləşir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

== Tədqiqat tarixi ==
[[Riçard Çandler]], 1765-ci ildə mağaranı ziyarət edib onun haqqında məlumat verən ilk alim olmuşdur.&lt;ref&gt;Chandler, Richard D. D. (1776). ''Travels in Greece: or an Account of a Tour Made at the Expense of the Society of Dilettanti''. Oksford: Clarendon Press. s. 150–155.&lt;/ref&gt; XIX əsr boyunca mağara daha bir çox alim tərəfindən ziyarət edilmiş, lakin qazıntı işləri yalnız 1901-ci ildə aparılmışdır. Qazıntıya, [[Afina Amerika Klassik Tədqiqatlar Məktəbi]]ndən Çarlz Held Veller rəhbərlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;weller&quot; /&gt;

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Dunham, Maurice Edwards (1903). &quot;The Cave at Vari. II. Inscriptions&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 289–300.
* Thallon, Ida Carleton (1903). &quot;The Cave at Vari. III. Marble Reliefs&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 301–319.
* King, Lida Shaw (1903). &quot;The Cave at Vari. IV. Vases, Terra-Cotta Statuettes, Bronzes, and Miscellaneous Objects&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 320–334.
* Baldwin, Agnes (1903). &quot;The Cave at Vari. V. Coins&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 335–337.
* Bassett, Samuel Eliot (1903). &quot;The Cave at Vari. VI. The Terra-Cotta Lamps&quot;. ''American Journal of Archaeology''. 7 (3): 338–349.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}
[[Kateqoriya:Mağaralar]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan mağaraları]]
[[Kateqoriya:Attika]]
[[Kateqoriya:Qədim Yunanıstan]]
[[Kateqoriya:Nimfalar]]</text>
      <sha1>7d8by66taj7ga41th14pprs4qnbys2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Vari mağarası</title>
    <ns>1</ns>
    <id>995031</id>
    <revision>
      <id>9015445</id>
      <parentid>9009987</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Əkrəm [[Müzakirə:Vari Mağarası]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Vari mağarası]] olaraq dəyişdi: [[Xüsusi:ŞərhəGet/c-Valhalla_Scribe-20260730085500-Valhalla_Scribe_istifadəçisinin_sualı_(08:55,_30_iyul_2026)|müraciətə]] əsasən :3</comment>
      <origin>9009987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="aob76yfrt9sbff7ezei71mpmspn3dn4" xml:space="preserve">== Yanlış ad ==

Mağara sözü böyük hərflə yazılıb. Dəyişilməsində dəstəyinizi rica edirəm [[İstifadəçi:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Valhalla Scribe|müzakirə]]) 17:38, 24 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>aob76yfrt9sbff7ezei71mpmspn3dn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015447</id>
      <parentid>9015445</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yanlış ad */ Cavab</comment>
      <origin>9015447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="7zplxeh97rvmvof99o54ukr8wv2eoiu" xml:space="preserve">== Yanlış ad ==

Mağara sözü böyük hərflə yazılıb. Dəyişilməsində dəstəyinizi rica edirəm [[İstifadəçi:Valhalla Scribe|Valhalla Scribe]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Valhalla Scribe|müzakirə]]) 17:38, 24 iyul 2026 (UTC)

:{{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi :3}} [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 09:07, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7zplxeh97rvmvof99o54ukr8wv2eoiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaqif Ağakişiyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995140</id>
    <revision>
      <id>9015326</id>
      <parentid>9012214</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>9015326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5046" sha1="3fs4ior08jekiffpng5oxfwg4j65m6f" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
 | doğum adı     = Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev
 | doğum tarixi  = 7 mart 1968
 | vəfat tarixi  = 11 may 1992
 | doğum yeri    = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | vəfat yeri    = [[Ağdərə]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn yeri     = [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn tarixi   = 11 may 1992
 | milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 | vəfat səbəbi  = [[döyüşdə ölüm]]
 | Mənsubiyyəti  = {{Azərbaycan Ordusu}}
 | Qoşun növü    = [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]
 | Döyüşlər      = [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]
 | Xidmət illəri = 1992
 | rütbəsi       = [[Əsgər]]
 | vətəndaşlığı  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 }}

'''Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[hərbçi]]si, [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] [[şəhid]]i.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ens.az/az/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = ens.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı [[Mingəçevir şəhəri]]ndən təşkil olunmuş [[könüllü]] [[batalyon]]a qoşularaq [[döyüş]]lərdə iştirak edib.

== Həyatı ==
Vaqif Ağakişiyev 7 mart 1968-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Mingəçevir şəhərindən təşkil olunmuş könüllü batalyona qoşularaq döyüşlərdə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

=== Ailəsi ===
Nişanlı idi.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

== Döyüşlərdə iştirakı ==
O, [[Ağdam rayonu|Ağdam]] və [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]] istiqamətlərində aparılan döyüş əməliyyatlarında vuruşub. 1992-ci ilin may ayında [[Bakı]]nın &quot;Qurtuluş&quot; dəstəsinin Ağdərə rayonunun [[Marquşavan]] [[kənd]]i yaxınlığında [[mühasirə]]yə düşməsi zamanı həmin istiqamətdə aparılan döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş zamanı baş nahiyəsindən yaralansa da mövqeyini tərk etməyib. Mövcud mənbələrə görə, düşmənin zirehli texnikasının və canlı qüvvəsinin irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə qumbaradan istifadə etməklə özünü düşmən texnikasının yaxınlığında partlatmışdır.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; Nəticədə mühasirədə olan 14 döyüş yoldaşının geri çəkilməsinə şərait yaradıb. Vaqif Ağakişiyev həmin döyüşdə şəhid olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.yeniavaz.com/az/news/97213/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = yeniavaz.com
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; O, Mingəçevir Şəhidlər xiyabanında dəfn edilən ilk dörd şəhiddən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/197946-mingecevir-nur-seherinin-gur-yukselisi
 | title        = Mingəçevir: Nur şəhərinin gur yüksəlişi
 | author       = 
 | date         = 15.10.2024
 | website      = xalqqazeti.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

Sonralar Vaqif Ağakişiyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Mingəçevir şəhərindəki 12 nömrəli tam orta məktəbə onun adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/shehidin-adini-dashiyan-mekteb-esasli-temir-olunub-227316
 | title        = Şəhidin adını daşıyan məktəb əsaslı təmir olunub
 | author       = 
 | date         = 24.09.2021
 | website      = azerbaijan-news.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt; Məktəbdə onun həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş xatirə guşəsi yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | title        = Mingəçevirdə məktəbin açılışı nə ilə yadda qaldı?
 | author       = 
 | date         = 17.09.2021
 | website      = mingechevir-ih.gov.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220713171437/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | archive-date = 2022-07-13
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri]]
[[Kateqoriya:Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>3fs4ior08jekiffpng5oxfwg4j65m6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015330</id>
      <parentid>9015326</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>9015330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="lvnbcztvgjcg4n55qawt8mwiakbabc8" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
 | doğum adı     = Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev
 | doğum tarixi  = 7 mart 1968
 | vəfat tarixi  = 11 may 1992
 | doğum yeri    = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | vəfat yeri    = [[Ağdərə]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn yeri     = [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn tarixi   = 11 may 1992
 | milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 | vəfat səbəbi  = [[döyüşdə ölüm]]
 | Mənsubiyyəti  = {{Azərbaycan Ordusu}}
 | Qoşun növü    = [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]
 | Döyüşlər      = [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]
 | Xidmət illəri = 1992 mart - 1992 may
 | rütbəsi       = [[Əsgər]]
 | vətəndaşlığı  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 }}

'''Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[hərbçi]]si, [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] [[şəhid]]i.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ens.az/az/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = ens.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı [[Mingəçevir şəhəri]]ndən təşkil olunmuş [[könüllü]] [[batalyon]]a qoşularaq [[döyüş]]lərdə iştirak edib.

== Həyatı ==
Vaqif Ağakişiyev 7 mart 1968-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Mingəçevir şəhərindən təşkil olunmuş könüllü batalyona qoşularaq döyüşlərdə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

=== Ailəsi ===
Nişanlı idi.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

== Döyüşlərdə iştirakı ==
O, [[Ağdam rayonu|Ağdam]] və [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]] istiqamətlərində aparılan döyüş əməliyyatlarında vuruşub. 1992-ci ilin may ayında [[Bakı]]nın &quot;Qurtuluş&quot; dəstəsinin Ağdərə rayonunun [[Marquşavan]] [[kənd]]i yaxınlığında [[mühasirə]]yə düşməsi zamanı həmin istiqamətdə aparılan döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş zamanı baş nahiyəsindən yaralansa da mövqeyini tərk etməyib. Mövcud mənbələrə görə, düşmənin zirehli texnikasının və canlı qüvvəsinin irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə qumbaradan istifadə etməklə özünü düşmən texnikasının yaxınlığında partlatmışdır.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; Nəticədə mühasirədə olan 14 döyüş yoldaşının geri çəkilməsinə şərait yaradıb. Vaqif Ağakişiyev həmin döyüşdə şəhid olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.yeniavaz.com/az/news/97213/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = yeniavaz.com
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; O, Mingəçevir Şəhidlər xiyabanında dəfn edilən ilk dörd şəhiddən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/197946-mingecevir-nur-seherinin-gur-yukselisi
 | title        = Mingəçevir: Nur şəhərinin gur yüksəlişi
 | author       = 
 | date         = 15.10.2024
 | website      = xalqqazeti.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

Sonralar Vaqif Ağakişiyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Mingəçevir şəhərindəki 12 nömrəli tam orta məktəbə onun adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/shehidin-adini-dashiyan-mekteb-esasli-temir-olunub-227316
 | title        = Şəhidin adını daşıyan məktəb əsaslı təmir olunub
 | author       = 
 | date         = 24.09.2021
 | website      = azerbaijan-news.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt; Məktəbdə onun həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş xatirə guşəsi yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | title        = Mingəçevirdə məktəbin açılışı nə ilə yadda qaldı?
 | author       = 
 | date         = 17.09.2021
 | website      = mingechevir-ih.gov.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220713171437/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | archive-date = 2022-07-13
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri]]
[[Kateqoriya:Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>lvnbcztvgjcg4n55qawt8mwiakbabc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015340</id>
      <parentid>9015330</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>9015340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="c8pghvml35yll2xhjyouj42o62zz9mf" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
 | doğum adı     = Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev
 | doğum tarixi  = 7 mart 1968
 | vəfat tarixi  = 11 may 1992
 | doğum yeri    = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | vəfat yeri    = [[Ağdərə]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn yeri     = [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn tarixi   = 11 may 1992
 | milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 | vəfat səbəbi  = [[döyüşdə ölüm]]
 | Mənsubiyyəti  = {{Azərbaycan Ordusu}}
 | Qoşun növü    = [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]
 | Döyüşlər      = [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]
 | Xidmət illəri = 1992 mart – 1992 may
 | rütbəsi       = [[Əsgər]]
 | vətəndaşlığı  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 }}

'''Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[hərbçi]]si, [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] [[şəhid]]i.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ens.az/az/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = ens.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı [[Mingəçevir şəhəri]]ndən təşkil olunmuş [[könüllü]] [[batalyon]]a qoşularaq [[döyüş]]lərdə iştirak edib.

== Həyatı ==
Vaqif Ağakişiyev 7 mart 1968-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Mingəçevir şəhərindən təşkil olunmuş könüllü batalyona qoşularaq döyüşlərdə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

=== Ailəsi ===
Nişanlı idi.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

== Döyüşlərdə iştirakı ==
O, [[Ağdam rayonu|Ağdam]] və [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]] istiqamətlərində aparılan döyüş əməliyyatlarında vuruşub. 1992-ci ilin may ayında [[Bakı]]nın &quot;Qurtuluş&quot; dəstəsinin Ağdərə rayonunun [[Marquşavan]] [[kənd]]i yaxınlığında [[mühasirə]]yə düşməsi zamanı həmin istiqamətdə aparılan döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş zamanı baş nahiyəsindən yaralansa da mövqeyini tərk etməyib. Mövcud mənbələrə görə, düşmənin zirehli texnikasının və canlı qüvvəsinin irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə qumbaradan istifadə etməklə özünü düşmən texnikasının yaxınlığında partlatmışdır.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; Nəticədə mühasirədə olan 14 döyüş yoldaşının geri çəkilməsinə şərait yaradıb. Vaqif Ağakişiyev həmin döyüşdə şəhid olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.yeniavaz.com/az/news/97213/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = yeniavaz.com
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; O, Mingəçevir Şəhidlər xiyabanında dəfn edilən ilk dörd şəhiddən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/197946-mingecevir-nur-seherinin-gur-yukselisi
 | title        = Mingəçevir: Nur şəhərinin gur yüksəlişi
 | author       = 
 | date         = 15.10.2024
 | website      = xalqqazeti.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

Sonralar Vaqif Ağakişiyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Mingəçevir şəhərindəki 12 nömrəli tam orta məktəbə onun adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/shehidin-adini-dashiyan-mekteb-esasli-temir-olunub-227316
 | title        = Şəhidin adını daşıyan məktəb əsaslı təmir olunub
 | author       = 
 | date         = 24.09.2021
 | website      = azerbaijan-news.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt; Məktəbdə onun həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş xatirə guşəsi yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | title        = Mingəçevirdə məktəbin açılışı nə ilə yadda qaldı?
 | author       = 
 | date         = 17.09.2021
 | website      = mingechevir-ih.gov.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220713171437/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | archive-date = 2022-07-13
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri]]
[[Kateqoriya:Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>c8pghvml35yll2xhjyouj42o62zz9mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015341</id>
      <parentid>9015340</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>9015341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5088" sha1="t07330ly1y7d85whv9nn6ws4s3jv9qf" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
 | doğum adı     = Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev
 | doğum tarixi  = 7 mart 1968
 | vəfat tarixi  = 11 may 1992
 | doğum yeri    = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | vəfat yeri    = [[Ağdərə]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn yeri     = [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn tarixi   = 11 may 1992
 | milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 | vəfat səbəbi  = [[döyüşdə ölüm]]
 | Mənsubiyyəti  = {{Azərbaycan Ordusu}}
 | Qoşun növü    = [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]
 | Döyüşlər      = [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]
 | Xidmət illəri = 1992 mart – 1992 may
 | rütbəsi       = [[Əsgər]]
 | vətəndaşlığı  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 }}

'''Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[hərbçi]]si, [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] [[şəhid]]i.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ens.az/az/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = ens.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı [[Mingəçevir şəhəri]]ndən təşkil olunmuş [[könüllü]] [[batalyon]]a qoşularaq [[döyüş]]lərdə iştirak edib.

== Həyatı ==
Vaqif Ağakişiyev 7 mart 1968-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Mingəçevir şəhərindən təşkil olunmuş könüllü batalyona qoşularaq döyüşlərdə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

=== Ailəsi ===
Nişanlı idi.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

== Döyüşlərdə iştirakı ==
O, [[Ağdam rayonu|Ağdam]] və [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]] istiqamətlərində aparılan döyüş əməliyyatlarında vuruşub. 1992-ci ilin may ayında [[Bakı]]nın &quot;Qurtuluş&quot; dəstəsinin Ağdərə rayonunun [[Marquşavan]] [[kənd]]i yaxınlığında [[mühasirə]]yə düşməsi zamanı həmin istiqamətdə aparılan döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş zamanı baş nahiyəsindən yaralansa da mövqeyini tərk etməyib. Mövcud mənbələrə görə, düşmənin zirehli texnikasının və canlı qüvvəsinin irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə qumbaradan istifadə etməklə özünü düşmən texnikasının yaxınlığında partlatmışdır.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; Nəticədə mühasirədə olan 14 döyüş yoldaşının geri çəkilməsinə şərait yaradıb. Vaqif Ağakişiyev həmin döyüşdə şəhid olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.yeniavaz.com/az/news/97213/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = yeniavaz.com
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; O, Mingəçevir Şəhidlər xiyabanında dəfn edilən ilk dörd şəhiddən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/197946-mingecevir-nur-seherinin-gur-yukselisi
 | title        = Mingəçevir: Nur şəhərinin gur yüksəlişi
 | author       = 
 | date         = 15.10.2024
 | website      = xalqqazeti.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

Sonralar Vaqif Ağakişiyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Mingəçevir şəhərindəki 12 nömrəli tam orta məktəbə onun adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/shehidin-adini-dashiyan-mekteb-esasli-temir-olunub-227316
 | title        = Şəhidin adını daşıyan məktəb əsaslı təmir olunub
 | author       = 
 | date         = 24.09.2021
 | website      = azerbaijan-news.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt; Məktəbdə onun həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş xatirə guşəsi yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | title        = Mingəçevirdə məktəbin açılışı nə ilə yadda qaldı?
 | author       = 
 | date         = 17.09.2021
 | website      = mingechevir-ih.gov.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220713171437/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | archive-date = 2022-07-13
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri]]
[[Kateqoriya:Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>t07330ly1y7d85whv9nn6ws4s3jv9qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015343</id>
      <parentid>9015341</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="56ab062ni8hxgyw1j3mkks8i9a8f2h6" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim
 | doğum adı     = Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev
 | doğum tarixi  = 7 mart 1968
 | vəfat tarixi  = 11 may 1992
 | doğum yeri    = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | vəfat yeri    = [[Ağdərə]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn yeri     = [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan]]
 | dəfn tarixi   = 11 may 1992
 | milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 | vəfat səbəbi  = [[döyüşdə ölüm]]
 | Mənsubiyyəti  = {{Azərbaycan Ordusu}}
 | Qoşun növü    = [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]
 | Döyüşlər      = [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]
 | Xidmət illəri = 1992 mart – 1992 may
 | rütbəsi       = [[Əsgər]]
 | vətəndaşlığı  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 }}

'''Vaqif Yaqub oğlu Ağakişiyev''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[hərbçi]]si, [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] [[şəhid]]i.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ens.az/az/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = ens.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı [[Mingəçevir şəhəri]]ndən təşkil olunmuş [[könüllü]] [[batalyon]]a qoşularaq [[döyüş]]lərdə iştirak edib.

== Həyatı ==
Vaqif Ağakişiyev 7 mart 1968-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 

1992-ci il martın 23-də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Mingəçevir şəhərindən təşkil olunmuş könüllü batalyona qoşularaq döyüşlərdə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

=== Ailəsi ===
Nişanlı idi.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;

== Döyüşlərdə iştirakı ==
O, [[Ağdam rayonu|Ağdam]] və [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]] istiqamətlərində aparılan döyüş əməliyyatlarında vuruşub. 1992-ci ilin may ayında [[Bakı]]nın &quot;Qurtuluş&quot; dəstəsinin Ağdərə rayonunun [[Marquşavan]] [[kənd]]i yaxınlığında [[mühasirə]]yə düşməsi zamanı həmin istiqamətdə aparılan döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş zamanı baş nahiyəsindən yaralansa da mövqeyini tərk etməyib. Mövcud mənbələrə görə, düşmənin zirehli texnikasının və canlı qüvvəsinin irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə qumbaradan istifadə etməklə özünü düşmən texnikasının yaxınlığında partlatmışdır.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; Nəticədə mühasirədə olan 14 döyüş yoldaşının geri çəkilməsinə şərait yaradıb. Vaqif Ağakişiyev həmin döyüşdə şəhid olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://www.yeniavaz.com/az/news/97213/mingecevir-sehidler-xiyabaninin-ilk-sehidi-vaqif-agakisiyev
 | title        = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanının ilk şəhidi Vaqif Ağakişiyev
 | author       = 
 | date         = 02.02.2019
 | website      = yeniavaz.com
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilib.&lt;ref name=&quot;yeniavaz&quot;/&gt; O, Mingəçevir Şəhidlər xiyabanında dəfn edilən ilk dörd şəhiddən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/197946-mingecevir-nur-seherinin-gur-yukselisi
 | title        = Mingəçevir: Nur şəhərinin gur yüksəlişi
 | author       = 
 | date         = 15.10.2024
 | website      = xalqqazeti.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt;

Sonralar Vaqif Ağakişiyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Mingəçevir şəhərindəki 12 nömrəli tam orta məktəbə onun adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/shehidin-adini-dashiyan-mekteb-esasli-temir-olunub-227316
 | title        = Şəhidin adını daşıyan məktəb əsaslı təmir olunub
 | author       = 
 | date         = 24.09.2021
 | website      = azerbaijan-news.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = 
 | archive-date = 
}}&lt;/ref&gt; Məktəbdə onun həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş xatirə guşəsi yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | title        = Mingəçevirdə məktəbin açılışı nə ilə yadda qaldı?
 | author       = 
 | date         = 17.09.2021
 | website      = mingechevir-ih.gov.az
 | publisher    = 
 | language     = az
 | access-date  = 25.07.2026
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220713171437/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/923.html
 | archive-date = 2022-07-13
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri]]
[[Kateqoriya:Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>56ab062ni8hxgyw1j3mkks8i9a8f2h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kərrar Ələsgərli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995241</id>
    <revision>
      <id>9015329</id>
      <parentid>9011566</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İlk illəri */</comment>
      <origin>9015329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5955" sha1="s58c1vkrizvwcf2l7g4lb56gk15m6ej" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib. Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub. 

Əbdürrəhman Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}

=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>s58c1vkrizvwcf2l7g4lb56gk15m6ej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015332</id>
      <parentid>9015329</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İlk illəri */</comment>
      <origin>9015332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6264" sha1="6h5vmf52jgwtarbwj9jot72fsoxxau8" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib. Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}} 


=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>6h5vmf52jgwtarbwj9jot72fsoxxau8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015334</id>
      <parentid>9015332</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xatirələri */</comment>
      <origin>9015334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6291" sha1="i4z1owhxzapg2w35yml4fw0n2oz82jm" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib. Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}} 


=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>i4z1owhxzapg2w35yml4fw0n2oz82jm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015335</id>
      <parentid>9015334</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sonrakı illəri */</comment>
      <origin>9015335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="ft8r22th9mt0mrjp4mxv37lfzoejeuc" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib. Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}} 


=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>ft8r22th9mt0mrjp4mxv37lfzoejeuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015406</id>
      <parentid>9015335</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İlk illəri */</comment>
      <origin>9015406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="31gcylxs8yx677m2sjw3u5vpvtyjyak" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}} 

Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}
 

=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.

1992-ci ildə Fuad Zeynallının qurduğu “Əski Müsavatçılar Nəsli” Beynəlxalq Cəmiyyətinin üzvlərindən biri olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>31gcylxs8yx677m2sjw3u5vpvtyjyak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015407</id>
      <parentid>9015406</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6501" sha1="jshkxq3mm88ti3inaj51669bqimh0ox" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}} 

Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb. Döyüş zabiti kimi sonradan Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}
 

=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb. 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb. 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.

1992-ci ildə Fuad Zeynallının qurduğu “Əski Müsavatçılar Nəsli” Beynəlxalq Cəmiyyətinin üzvlərindən biri olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>jshkxq3mm88ti3inaj51669bqimh0ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015409</id>
      <parentid>9015407</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* İkinci Dünya Müharibəsində */</comment>
      <origin>9015409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7294" sha1="j221rlx7sb7tg4faeu75gaxw6uqv1hz" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Hərbi xadim}}

'''Kərrar Ələsgərli'''

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Kərrar Heydər oğlu Ələsgərli 1918-ci ildə Şuşada anadan olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}  

=== İkinci Dünya Müharibəsində ===
Qırmızı Ordunun tərkibində Polşa və Finlandiyaya qarşı aparılan müharibələrdə iştirak edib.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}

1941-ci ilin sentyabr ayında almanlara əsir düşüb. Kömisberqdə yerləşən &quot;Telzit&quot; hərbi düşərgəsinə aparılıb. Daha sonra bu düşərgədəki azərbaycanlıları seçib &quot;Şelezi&quot; düşərgəsinə aparıblar. Burada müəyyən təlimləri gördükdən sonra Bavariyada yerləşən Berqman hərbi hissəsinə aparılıb. Burada dağ şəraitində döyüş təlimləri gördükdən sonra cəbhəyə göndərilib və Şimali Qafqazda Berqman hərbi hissəsinin tərkibində döyüşlərdə iştirak edib. Elbrus və Kazbek zirvələrinin tutuımasında iştirak edib.{{sfn|Əhməd|2022|p=178}} 

Əsir düşdükdən sonra Almaniyaya aparılıb. Azərbaycan könüllü legionlarının üzvü olub, döyüşlərdə yaralanıb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}} 

1943-cü ildə döyüş zabiti kimi Drezden şəhərində yerləşən Almaniyanın nüfuzlu hərbi məktəblərindən birində təhsil almağa göndərilib.{{sfn|Əhməd|2022|p=179}}{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}

Təhsilini başa vurduqdan sonra 1943-cü ilin noyabrında Berlində keçirilən Azərbaycan Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Daha sonra Fransanın cənubunda yerləşən Azərbaycan batalyonlarından birinə komandanlıq edib, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirlərinin demək olar ki, hamısını yaxından tanıyıb. 1944-cü ildə yenidən Berlinə çağırılıb və Azərbaycan Ordusunun baş komandanı Əbdürrəhman bəy Dudənginski-Fətəlibəylinin şəxsi adyutantı təyin olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=6}}

 
=== Sonrakı illəri ===
İkinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbula köçüb. Nuru paşanın Haliçdə yerləşən hərbi zavodunda işləməyə başlayıb.{{sfn|Əhməd|2022|p=179}} 1948-ci ildə ailəsi İtaliyada olduğu üçün ora qayıdıb. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin məsləhəti ilə ailəsi ilə birlikdə Şanxaya köçüb.{{sfn|Əhməd|2022|p=180}} 

Çində saxta sənədlərdə özünü Günbatay Çingiz adlı uyğur kimi təqdim edib və Çin vətəndaşlığı alıb.{{sfn|Yaqublu|2005|p=155}}
  

Xruşşovun hərbi əsirlərə verdiyi amnistiyadan sonra 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıdıb.{{sfn|Əhməd|2022|p=180}}

1992-ci ildə Fuad Zeynallının qurduğu “Əski Müsavatçılar Nəsli” Beynəlxalq Cəmiyyətinin üzvlərindən biri olub.{{sfn|Əhməd|2022|p=177}}

1996-cı ildə Bakıda vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Умудлу |first=Исмаил |date=2012-01-07 |title=Под своим знаменем. Записки адъютанта его превосходительства |url=https://archive.zerkalo.az/2012-01-07/history |access-date=2026-07-30 |website=[[Zerkalo (qəzet)|Zerkalo qəzeti]]}}&lt;/ref&gt;


== Xatirələri ==
{{sitat|Gün kimi yadımdadır - Şimali Qafqazda ağsaqqal çeçenlər və qaraçaylılar bizi ata-baba qaydaları ilə qarşılamağa çıxmışdılar. Mümkün qədər tez Azərbaycana çatmaq və vətəni bolşeviklərdən azad etməyə çalışırdıq. Bizlərdən çoxuna bolşevizmi məhv etmək, nifrət doğuran sovet sistemindən, repressiya illərində öldürülən qohum qardaşlarımıza görə Stalindən intiqam almaq hissi hakim kəsilmişdi.{{sfn|İbrahimli|2012|p=318}}}}

{{sitat|Drezdendə hərbi məktəbi bitirib Fransanın cənubundakı legionumuzun qərargahına gəldim. 1944-cü ildə Novruz bayramı ərəfəsində Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun qızı Sara xanım özü üçrəngli bayraqlarımızı tikib mənə verdi. Bayraqları gətirib legionerlərimizin təntənəli mərasimində komandanlığa təqdim etdim. Bu təntənədə Ceyhun bəy Hacıbəyli öz ailəsi ilə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı Leyla xanım, Əli Əşrəf Kürdəmirli, milyonçu Əli bəy Hacınski və b. iştirak edirdilər. Bundan sonra əsgərlərimiz sol qollarında vətənin bu üçrəngli simvolunu tikdirdilər.{{sfn|Əhməd|2024|p=126}}}}

== Xatirəsi ==
2011-ci ildə Kərrar Ələsgərlinin oğlu Rüstəm Ələsgərov atasının qeydləri əsasında ''&quot;Öz bayrağı altında. Zati-alilərinin adyutantının qeydləri&quot;'' adlı kitab yazıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ailəsi ==
Kərrar Ələsgərlinin atası Heydər bəy Xankəndidə yaşayıb və Qarabağ atlarının saxlanılması, yetişdirilməsi ilə məşğul olub.{{sfn|Ələsgərov|2011|p=54}}}}


Mühacirətdə ikən ailə qurub. Bu evlilikdə 1943-cü ildə Drezdendə Rüstəm, 1946-cı ildə Romada Tərlanə, 1951 və 1955-ci illərdə isə Şanxayda Məleykə və Rəşid adlı övladları dünyaya gəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2022-01-21 |title=“Topçubaşovun qızı üçrəngli bayrağımızı tikib mənə verdi” – Əsir şuşalının xatirələri |url=https://teleqraf.az/news/toplum/314672.html |access-date=2026-07-26 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url= |title=Əski müsavatçılar nəsli: Bir cəmiyyətin tarixçəsi|publisher=Çapar yayınları|year=2024 |location=[[Bakı]] |isbn=978-9952-5579-1-6 |page=158|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2024}} |author-link1=Dilqəm Əhməd}}
* {{Cite book |last=İbrahimli|first=Xaləddin|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/aFjiI2Bo|title=Azərbaycan mühacirəti tarixi|publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı|year=2012|location=[[Bakı]] |page=372|language=az |ref={{SfnRef|İbrahimli|2012}} |author-link=Xaləddin İbrahimli}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}}
* {{Cite book |last=Алескеров|first=Рустам|url=https://www.lander.odessa.ua/doc/altayly.pdf|title=Под своим знаменем: записки адъютанта его превосходительства|publisher=Шур|year=2011|location=[[Bakı]] |page=458|language=ru|ref={{SfnRef|Ələsgərov|2011}}}}

[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>j221rlx7sb7tg4faeu75gaxw6uqv1hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonida Bissolati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995282</id>
    <revision>
      <id>9015221</id>
      <parentid>9012199</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="ljtvgo4d7zep28uqsxof5czc5fc89by" xml:space="preserve">{{siyasətçi}}

'''Leonida Bissolati''' ({{dil-it|Leonida Bissolati}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] [[sosializm|sosialist]] siyasətçisi.

== Həyatı ==
Bissolati tibb bacısı və keçmiş keşiş (sonradan professor) Stefano Bissolatinin nikahdankənar övladı olmuş və həddi-büluğa çatdıqdan sonra atasının soyadını götürmüşdür. Erkən yaşlarından [[sosializm|sosialist]] baxışlarını mənimsəyərək kasıb əhalinin hüquqlarının müdafiəçisi kimi çıxış etmişdir. O, 1892-ci ildə təsis edildiyi vaxtdan etibarən [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın fəal üzvü olmuşdur. [[Bolonya Universiteti]]ndə hüquq təhsili almış, 20 yaşında hüquqşünas diplomu əldə edərək vəkil kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

İlk dövrlərdə Bissolati fəaliyyətinə jurnalist və redaktor kimi başlamış, &quot;La Critica sociale&quot; və &quot;La Lotta di classe&quot; həftəlik mətbuat orqanlarının, daha sonra isə partiyanın rəsmi gündəlik qəzeti olan &quot;[[Avanti!]]&quot;nin redaktoru olmuşdur.

1876-cı ildə [[Kremona]] şəhər şurasına deputat seçilmiş, əvvəlcə radikalları təmsil etmiş, sonradan sosialistlərə yaxınlaşaraq 18 il ərzində burada əsasən şəhər təhsili məsələləri ilə məşğul olmuşdur.

1897-ci ildə [[Peskarolo]]dan, daha sonra [[Budrio]]dan və nəhayət 1908-ci ildə [[Roma]]dan İtaliya Parlamentinin deputatı seçilmiş, ömrünün sonunadək Romanı təmsil etmişdir.

İtaliya Sosialist Partiyasında sağ, islahatçı və milliyyətçi qanadı təmsil etmişdir. Sosialist doktrinasına sadiq qalmasına baxmayaraq, Bissolati partiyanın yürütdüyü siyasətin bəzi məqamlarından, xüsusən də [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]]nə münasibətdə tutduğu &quot;anti-vətənpərvər&quot; mövqeyindən narazı qalmışdır.

1889–1895-ci illər arasında həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasını tələb edən kəndlilərin bir neçə nümayişini təşkil etmişdir.

&quot;[[kommunist manifesti|Kommunist Partiyasının Manifesti]]&quot;ni [[italyan dili]]nə tərcümə etmişdir.

1911-ci ildə partiyada parçalanma baş verdikdə, Bissolati [[İvanoe Bonomi]] və sağ qanadın digər aparıcı sosialistləri ilə birlikdə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmişdir. Onlar [[Covanni Colitti]]nin kabinetini [[Afrika]] siyasətində dəstəkləyən və gələcək demokratik islahatlar vədlərinə inanan [[İtaliya İslahatçı Sosialist Partiyası]]nı təsis etmişdilər.

[[Birinci Dünya müharibəsi]]nin başlaması ilə Bissolati Sosialist Partiyasının neytrallıq mövqeyinə zidd olaraq, İtaliyanın [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] militarizminə qarşı [[Antanta dövlətləri]] tərəfində müharibəyə qoşulmasının tərəfdarı kimi çıxış etmişdir. İtaliya 1915-ci ilin mayında [[Birinci Dünya müharibəsində İtaliya cəbhəsi|müharibəyə daxil olduqda]], o, çavuş rütbəsində orduya yazılmış, yaralanmış və igidliyinə görə təltif edilmişdir.

1916-cı ilin iyun ayında [[Paolo Boselli]]nin başçılıq etdiyi hökumət (&quot;milli kabinet&quot;) hakimiyyətə gəldikdə, Bissolatiyə hökumət və ordu arasında vasitəçi rolunu oynayacaq portfelsiz nazir vəzifəsi təklif olunmuş və o, bu təklifi qəbul etmişdir. 1918-ci ilin dekabrında barışıq bağlandıqdan sonra Londondakı sülh danışıqları məsələsində [[Vittorio Emanuele Orlando|Orlando]] hökuməti ilə yararan fikir ayrılıqları səbəbindən istefa vermişdir.

Bissolati əhalisinin əksəriyyətini almanlar təşkil edən [[Alto-Adice]], həmçinin [[slavyanlar]]ın çoxluq təşkil etdiyi Şimali [[Dalmasiya]]nın İtaliyaya birləşdirilməsinə qarşı çıxış etmiş, lakin xalis italyan şəhəri kimi [[Fiume]]nin ölkəyə birşdirilməsini dəstəkləmişdir. Bissolatinin Alto-Adice və Dalmasiya məsələlərinə münasibəti onu əhalinin əksəriyyəti arasında əvvəllər qazandığı nüfuzdan məhrum etmiş, [[Millətlər Liqası]]nın konfransında öz baxışlarını şərh etdiyi Milan çıxışı son dərəcə soyuq qarşılanmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:İtaliya nazirləri]]</text>
      <sha1>ljtvgo4d7zep28uqsxof5czc5fc89by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valter Mokki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995323</id>
    <revision>
      <id>9015193</id>
      <parentid>9012234</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3297" sha1="kz2lcyg64tdexexmzmydka9n48qrxlk" xml:space="preserve">{{siyasətçi}}

'''Valter Mokki''' ({{dil-it|Walter Mocchi}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] [[impresario]]su, siyasətçisi və ictimai xadimi.

== Həyatı ==
1870-ci ildə [[Turin]]də anadan olmuşdur.

Turin Hərbi Məktəbində hərbi təhsil almışdır. 22 yaşında artilleriya leytenantı rütbəsində ordudan tərxis olunmuş, yerli universitetdə təhsil almaq üçün [[Neapol]]a getmişdir.

Siyasətlə məşğul olmuş, 1892-ci ildən [[İtaliya Sosialist Partiyası|sosialist partiyası]]nın tərəfdarı kimi çıxış etmişdir. 1897-ci ildə İtaliya inqilabçısı [[Amilkare Çipriani]] ilə birlikdə [[İraklion]]u ([[Krit]]) [[Osmanlı imperiyası]]ndan müdafiə etmək üçün yola düşmüşdür. 1898-ci ildə Neapola qayıtmış, daha sonra [[Milan]]a köçərək siyasi fəaliyyətini və jurnalistlik işini davam etdirmişdir. Burada siyasətçi [[Kostantino Latsari]] ilə tanış olmuşdur. 1901-ci ildə &quot;Azione socialista&quot; yerli təşkilatına rəhbərlik etmişdir. 1902-ci ildən etibarən Milan və [[Lombardiya]]da əməkdaşlıq etdiyi tanınmış İtaliya siyasətçisi [[Arturo Labriola]]nın İtaliya torpağında qarşılanması hazırlıqlarına rəhbərlik etmişdir. 1904–1905-ci illərdə onunla birlikdə inqilabi sindikalizmin və «Avanguardia Socialista» qəzetinin yaradılmasında iştirak etmişdir. 1906-cı ildə Valter Mokki fəal siyasi fəaliyyətini dayandıraraq özünü başqa peşəyə həsr etmişdir.

1898-ci ildə [[Peruca]]da Mokki İtaliya soprano müğənnisi [[Emma Karelli]] ilə ailə qurmuş və bu vaxtdan etibarən teatr impresariosu fəaliyyətinə maraq göstərmişdir. 1906-cı ildə o, [[Florensiya]]da, daha sonra isə Milanda teatr direktoru olmuşdur. 1907-ci ildə İtaliya opera ifaçılarının [[Cənubi Amerika]]da qastrol səfərlərini təşkil etmək məqsədilə &quot;Società Teatrale Italo-Argentina&quot; müəssisəsini təsis etmişdir. 1908-ci ildə &quot;Società Teatrale Internazionale&quot; şirkətini yaratmış və Romada Kostantsi Teatrını (hazırda Roma Opera Teatrı) satın almışdır.&lt;ref&gt;[http://www.drammaturgia.it/recensioni/recensione2.php?id=5599 Matteo Paoletti, ''La Società Teatrale Internazionale (1908—1931)'', in Livia Cavaglieri, ''Trust teatrali e diritto d’autore (1894—1910). La tentazione del Monopolio'', Titivillus, 2012] {{Архивировано|url=https://archive.today/20130722122702/http://www.drammaturgia.it/recensioni/recensione2.php?id=5599 |date=2013-07-22 }} {{ref|it}}&lt;/ref&gt;

1828-ci ildə Emmanın avtomobil qəzasında həlak olmasından sonra bir müddət dul qalmışdır. Sonradan gənc braziliyalı opera müğənnisi [[Bidu Sayao]] ilə evlənmişdir. Cütlük Braziliyaya köçmüş, lakin 1937-ci ildə boşanmışdır.

[[İkinci Dünya müharibəsi]]nin başlaması ilə Mokki siyasi fəaliyyətinə qayıtmışdır. 1936-cı ildən etibarən [[Nikola Bombaççi]]nin «La Verità» jurnalında əməkdaşlıq etmişdir. 1943-cü ildə [[İtaliya Sosial Respublikası]]nda çalışmış və onun &quot;Raggruppamento Nazionale Repubblicano Socialista&quot; qrupuna daxil olmuşdur. Sonradan [[Braziliya]]ya getmişdir.

1955-ci ildə [[Rio-de-Janeyro]]da vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>kz2lcyg64tdexexmzmydka9n48qrxlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uğurlu insanların 100 vərdişi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995324</id>
    <revision>
      <id>9015134</id>
      <parentid>9014497</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <origin>9015134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7331" sha1="3hgkxe3hlo2lix88sib0yh1cxxxwc9w" xml:space="preserve">{{Kitab}}
'''Uğurlu insanların 100 vərdişi''' ([[İngilis dili|ing]]. ''100 Things Successful People Do'') — Nigel Kumberland tərəfindən yazılmış şəxsi inkişaf kitabı.&lt;ref&gt;[https://www.goodreads.com/author/show/6978123.Nigel_Cumberland Nigel Cumberland (100 Things Successful People Do).] İstifadə tarixi: 27 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.amazon.co.uk/stores/Nigel-Cumberland/author/B0034P71X2?ref=ap_rdr&amp;shoppingPortalEnabled=true &quot;Nigel Cumberland: Books, Biogs, Audiobooks, Discussions&quot;.] İstifadə tarixi: 27 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://alinino.az/product/ugurlu-insanlarin-100-verdisi?srsltid=AfmBOop_KItaWVl6CAF6eo473K-tMYxh4L796HL0jH7N9VJTgWB90mG8 Uğurlu insanların 100 vərdişi.] İstifadə tarixi: 27 iyul 2026.&lt;/ref&gt; 

== Nəşr ==
Kitab ilk dəfə 2016-ci ilin avqustunda [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]]&lt;nowiki/&gt;da Haşrett UK şirkətinin nəşriyyat markası olan Hodder və Stouton nəşriyyatının tərkibində fəaliyyət göstərən Con Mürrey Lörninq nəşriyyatı tərəfindən çap olunmuşdur.&lt;ref&gt;[https://www.hachette.co.uk/titles/nigel-cumberland/100-things-successful-people-do/9781473635067/ Time remaining -- days -- hours -- minutes -- seconds (11 August 2016). Nigel Cumberland - 100 Things Successful People Do - Hodder &amp; Stoughton.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; ABŞ nəşri ilə 2016-cı ilin oktyabrında Haşett UK şirkətinin digər nəşriyyat markası olan Nikolas Brili Pablişinq tərəfindən çap edilmişdir. Kitabın yumşaq cildli nəşri 2017-ci ilin mayında Böyük Britaniyada işıq üzü görmüş, ABŞ nəşri isə həmin ilin sonlarında çap olunmuşdur.&lt;ref&gt;100 Things Successful People Do: Little Exercises for Successful Living: Amazon.co.uk: Nigel Cumberland: 9781473635050: Books&lt;/ref&gt; Kitabın ön sözü Marşall Qoldsmit tərəfindən yazılmışdır. Əsər müxtəlif [[kütləvi informasiya vasitələri]]&lt;nowiki/&gt;nin tövsiyə olunan oxu siyahılarında da yer almışdır.&lt;ref&gt;[https://www.express.co.uk/life-style/health/723684/Self-help-book-selection-Autumn-2016 Positive thinking: Our pick of the latest self-help books.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

&quot;Uğurlu insanların 100 vərdişi&quot; kitabı bir çox dillərə tərcümə olunub. Kitab [[Birman dili|birman]], [[Marathi dili|marathi]], [[Yapon dili|yapon]], [[Fars dili|fars]], niderland,&lt;ref&gt;Nigel Cumberland (2017). 100 dingen die succesvolle mensen doen: Slim werken en prettig leven. Uitgeverij Business Contact. ISBN 9789047010791.&lt;/ref&gt; [[Rumın dili|rumın]], [[Rus dili|rus]]&lt;ref&gt;[https://www.mann-ivanov-ferber.ru/catalog/product/ne-zhalej-ni-o-chem/  &quot;Не жалей ни о чем (Найджел Камберленд) — купить в МИФе&quot;.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; və [[Slovak dili|slovak]]&lt;ref&gt;[https://www.databazeknih.cz/knihy/100-veci-ktore-robia-uspesni-ludia-343943  &quot;100 vecí, ktoré robia úspešní ľudia - Nigel Cumberland | Databáze knih&quot;.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; dillərinə tərcümə olunub. Bundan başqa əsər [[Ərəb dili|ərəb]], [[Bolqar dili|bolqar]], [[Çin dili|çin]], [[Çex dili|çex]], [[İndoneziya dili|indoneziya]], [[Koreya dili|koreya]], [[İspan dili|ispan]], [[Türk dili|türk]]&lt;ref&gt;[https://1000kitap.com/kitap/basarili-insanlarin-yaptiklari-100-sey--157761 Başarılı İnsanların Yaptıkları 100 Şey.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kitapyurdu.com/kitap/basarili-insanlarin-yaptiklari-100-sey/613577.html?srsltid=AfmBOoo_sn-lOno5OxLpj5YSgqG-9Yqn89SSbRPBMC0eETFY-jFrA03V Başarılı İnsanların Yaptıkları 100 Şey.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;, [[Vyetnam dili|vyetnam]], [[Benqal dili|benqal]], [[Azərbaycan dili|azərbaycan]]&lt;ref&gt;[https://www.qanun.az/ugurlu-insanlarin-100-verdisi-2405 Uğurlu insanların 100 vərdişi.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; və başqa dillərə tərcümə olunmuşdur.

Kitab ABŞ-də görmə məhdudiyyətli şagirdlərin təhsil aldığı məktəblər üçün nəzərdə tutulmuş rəqəmsal kitab platforması vasitəsilə istifadəyə verilib.&lt;ref&gt;[https://www.bookshare.org/browse/book/1395852?returnPath=L2Jyb3dzZS9sYXRlc3Q/bW9kdWxlTmFtZT1wdWJsaWMmc29ydE9yZGVyPVRJVExFJmFkZGVkPU1PTlRIJmxpbWl0PTEwMCZvZmZzZXQ9MA%3D%3D &quot;100 Things Successful People Do: Habits, Mindsets and Activities For Creating Your Own Success Story&quot;.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Kitab həmçinin Audible.com kimi bir neçə audiokitab platformasında da əlçatandır.&lt;ref&gt;[https://www.audiobooks.com/audiobook/100-things-successful-people-do-little-exercises-for-successful-living/453084 Bookshare: Homepage (2016-10-25). &quot;100 Things Successful People Do: Habits, Mindsets and Activities For Creating Your Own Success Story&quot;. Bookshare.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

Kumberland daha sonra &quot;Uğurlu milyonçuların 100 vərdişi: Sərvət yaratmaq üçün kiçik dərslər&quot;, &quot;Uğurlu liderlərin 100 vərdişi: Liderlik üçün kiçik dərslər&quot; və &quot;Məhsuldar insanların 100 vərdişi&quot; adlı üç kitab da nəşr etdirmişdir. Bu əsərlər də müxtəlif xarici dillərə tərcümə olunmuş və resenziyalara mövzu olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://www.johnmurraypress.co.uk/contributor/nigel-cumberland/  &quot;Nigel Cumberland&quot;. John Murray Press.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
Kitabın 100 fəslinin hər biri müəllifin uğurlu insanların etdiyini düşündüyü 100 vərdişdən birini bir neçə səhifədə izah edir. Bir rəyçi yazır: &quot;Uğurlu həyat üçün kiçik məşqlər&quot; altbaşlıqlı kitab asanlıqla oxunur (bəlkə də gündə bir məsləhər şəklində). Hər mövzu iki səhifəyə yayılır: birinci səhifədə anlayış izah edilir, ikinci səhifədə isə onu həyatınızda tətbiq etmək üçün praktiki məşqlər və fəaliyyət təqdim olunur&quot;.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160908120825/http://www.thenational.ae/business/the-life/book-review-unlearn-it-all-to-move-ahead  &quot;Book review: Unlearn it all to move ahead | The National&quot;. ] İstifadə tarixi: 27 iyul 2026.&lt;/ref&gt; Digər  bir rəyçi isə əlavə edir: &quot;Uğurun hər bir sirri həyatınızı — həmçinin başqalarının həyatını — işdə, evdə və münasibətlərinizdə, sağlamlığınız, maddi rifahınız və təqaüd dövrünüzdə necə daha məmnunedici edə biləcəyinizi güclü şəkildə xatırladır&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.ceo-middleeast.com/ceo/business/successful-leaders-little-secrets-659239-html Successful leaders’ little secrets.] İstifadə tarixi: 27 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hachette.co.uk/contributor/nigel-cumberland/ Nigel Cumberland.] Hachette. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://squaremile.com/culture/nigel-cumberland-100-things-millionaires-do-book/ What We Learned From '100 Things Millionaires Do'.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bol.com/nl/nl/f/100-dingen-die-miljonairs-doen/9200000123911046/ 100 dingen die miljonairs doen. ] www.bol.com. İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Atomik vərdişlər]]
* [[Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi|Yüksək effektivli insanların 7 vərdişi]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Populyar psixologiya]]
[[Kateqoriya:Vərdişlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə kitablar]]</text>
      <sha1>3hgkxe3hlo2lix88sib0yh1cxxxwc9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əlifba tarixi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995382</id>
    <revision>
      <id>9015465</id>
      <parentid>9014013</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Acategory II</username>
        <id>348505</id>
      </contributor>
      <origin>9015465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="8il1sr750xhd8nb0bnkxmwe0zny0d1a" xml:space="preserve">'''Əlifba tarixi'''&amp;nbsp;— [[fonetik yazı]] sisteminin  məhdud işarə toplusu ilə [[təkamül]] tarixi. Bu zaman bir [[qrafem]] bir [[fonem]]ə uyğun gəlir.

&quot;[[Əlifba]]&quot; anlamı  müxtəlif tip fonetik həm [[konsonanat yazı]]ya, həm [[söz yazısı|söz yazılarına]] ([[kvaziəlifba]])  aid edilə bilər. İlk kvaziəlifba  [[Era|eramızdan əvvəl]] XIX ilə XVI əsrlər arası [[Qədim Misir]]də işləyən [[samilər]]in dilinin yazılması üçün yaranan [[protosinay yazısı]] hesab edilir. Bu əlifba  [[konsonanat yazı|konsant]] olaraq [[Akrofoniya|akrofon]] prinsipi üzərində qurulmuşdur. [[Misir heroqlifləri]]ndən irəli gələrək hər [[piktoqram]]  sözün ilk səsini göstərirdi.

Protosinay yazısı və ona qohum olan [[qərbi sami dilləri]]nin yazılış sistemi [[finikiya yazısı]]nın yaranmasına səbəb oldu. Onun konstant əlifbası digər dillər tərəfindən götürülərək tam [[fonetik yazı]]ya keçmələrinə səbəb oldu.Müasir dövrdə mövcud olan əlifbaların əksəriyyəti ya finikiya əlifbası əsasında ya da onun təsiri ilə yaranıb.

== Əlifbalara qədər dövrün yazı sistemi ==
Müasir dövrə [[bizim era|eramızdan əvvəl]] IV miniliiyin sonlarına qədər mövcud olmuş və yaxşı saxlanmış [[yazı sistemi]] gəlib çatıb: [[mixi yazı]] və [[Misir heroqlifləri]]. Hər iki yazı sistemi [[Qərbi Asiya]]da yaxşı tanınırdı. O ərazidə sonradan [[finikiya yazısı]] adlı əlifba yaradılmışdı. Bəziləri belə hesab edir ki, [[mixi yazı]]sı sonradan yaranan əlifbaların formlaşmasına ciddi təsir etmişdir.  Ancaq müasir [[elm]] sübut etdi ki, onun əlifbalara təsiri çox az olub. [[1928]]-[[1932-ci il]]lərdə [[Livan]]ın qədim [[Bibl]] şəhəri dağıntılarında tapılmış [[Bibl yazıs]]ı [[qrafika|qrafik]] cəhətcə həm [[ieratik yazı]]sı, həm də [[finikiya yazısı]] ilə oxşarlığı var. Ancaq o hələ oxuna bilinmədiyindən onun əlifba tarixində rolundan danışmaq tezdir.

== Ilkin tarix ==

=== Qədim Misir ===
Eramızdan əvvəl  XXVIIsərdə ( əramızdan 2700 il əvvəl) qədim misirlilər öz dillərinin yazılması zamanı samitlərin işarə edilməsi üçün  22 heroqlif yaratdılar.  Həmçinin mükündür ki, saitlərin sözün əvvəlində sonunda işarələnməsi üçün 23 heroqlif də yaratmışdılar. Bu simvollar loqoqrammanı, qrammatik söz dəyişməsini və xarici dillərdən keçən sozlərin yazılması üçün istufadə edilirdi. Bu sistem əlifba da hesab edilə bilər&lt;ref name=&quot;автоссылка578&quot;&gt;{{статья |автор=Himelfarb, Elizabeth J. |заглавие=First Alphabet Found in Egypt |язык=en |издание=Archaeology |год=2000 |том=53 |выпуск=1 |страницы=21 |issn=0003-8113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья |заглавие=How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs |издание={{Нп3|Biblical Archaeology Review}} |том=36 |номер=1 |издательство=Biblical Archaeology Society |место=Washington, DC |ссылка=http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&amp;Volume=36&amp;Issue=02&amp;ArticleID=06 |issn=0098-9444 |accessdate=2011-11-06 |язык=en |автор={{Нп3|Goldwasser, Orly|Goldwasser, Orly||Orly Goldwasser}} |тип=magazine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120606160512/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&amp;Volume=36&amp;Issue=02&amp;ArticleID=06 |archivedate=2012-06-06 }}&lt;/ref&gt;. Ancaq onlar əlifba kimi deyil, ənənəvi Misir heroqliflərinin təsiri güclü olduğuna görə loqoqrafik yazı kimi istifadə edilirdi.


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Yazı tarixi]]
[[Kateqoriya:Yazı]]
[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:Əlifbalar]]</text>
      <sha1>8il1sr750xhd8nb0bnkxmwe0zny0d1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metafizika Philosophy (jurnal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995452</id>
    <revision>
      <id>9015390</id>
      <parentid>9014842</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partnyor jurnallar */</comment>
      <origin>9015390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="d8yp2vsknfcdziyumzb2idxcv07bbr8" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = https://metafizikaphilosophy.org/
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]</text>
      <sha1>d8yp2vsknfcdziyumzb2idxcv07bbr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015434</id>
      <parentid>9015390</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partnyor jurnallar */</comment>
      <origin>9015434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3699" sha1="affobftqahh6r5tdccw80ofwqmr123z" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = https://metafizikaphilosophy.org/
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]</text>
      <sha1>affobftqahh6r5tdccw80ofwqmr123z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015450</id>
      <parentid>9015434</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9015450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3728" sha1="p6icbxkio3cjvtfvryefp344pm1fakn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = https://metafizikaphilosophy.org/
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]
* [[Geostrategiya (jurnal)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]</text>
      <sha1>p6icbxkio3cjvtfvryefp344pm1fakn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan (qəzet, 1942)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995456</id>
    <revision>
      <id>9014873</id>
      <parentid>9014817</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9014873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4893" sha1="kjau2etr5yimw84gx5dcwsu58vpgs7b" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Qəzet}}

'''Azərbaycan qəzeti''' — 1942–1945-ci illərdə Almaniyanın Berlin şəhərində Azərbaycan legionerləri tərəfindən nəşr edilmiş azərbaycandilli qəzet. Nəşr İkinci Dünya müharibəsi dövründə əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsi, sonradan isə Təbliğat üzrə Baş İdarənin nəzarəti altında fəaliyyət göstərmişdir. Qəzet Azərbaycan legionerləri üçün nəzərdə tutulmuş mətbuat orqanlarından biri olmuşdur.

== Tarixi ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 1942-ci ildə Berlində nəşrə başlamışdır. Məqalədə göstərilən məlumata görə, redaksiyanın ünvanı '''Berlin, W8, Behrenstraße 65, 111''' olmuşdur. Qəzet əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsində nəşr edilsə də, sonradan Təbliğat üzrə Baş İdarənin tabeliyinə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2012-02-18 |title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0 |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;

“Azərbaycan” qəzetinin ilk sayı Fuad Əmircanın redaktorluğu ilə çap olunmuşdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Amma Fuad bəy Türkiyə türkcəsi ilə yazdığı üçün legionçular qəzeti tam anlamırdılar. Onların tələbi ilə qəzet Azərbaycan türkcəsində Məcid Musazadənin redaktorluğu ilə çap olunmağa başladı.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Qəzet 1945-ci ilin mart ayına qədər fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Xüsusiyyətləri ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 6–8 səhifə həcmində nəşr olunurdu. Tirajı m20 min nüsxə arasında dəyişmişdir.{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}

Qəzetiəyişiba heyətinə aşağıdakı şəxslər daxil idi:{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirqızı |first=Ülviyyə |date=2014-12-16 |title=“Biz milli Azərbaycanın qurbanlarıyıq” |url=https://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/dekabr/408926.htm |access-date=2026-07-29 |website=Xalq Cəbhəsi qəzeti |page=11}}&lt;/ref&gt;

* [[Məcid Musazadə|Məcid Musazadə (Qarsalanlı)]] — baş redaktor;
* Cəmil İsgəndərli — redaktor müavini;
* Əliheydər Süleymanov — arxiv işçisi;
* Mövsüm Babayev — təlimatçı;
* Xaliq Babayev — mətbəə üzrə texniki əməkdaş;
* Zahid Ağayev — icraçı katib;
* Əli Adıgözəlov — korrektor.

Bəzi məlumatlara görə, sonralar Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kimi tanınan [[Mehdi Hüseynzadə]] də &quot;Qürbətzadə&quot; təxəllüsü ilə qəzetdə yazılar dərc etdirmişdir.

== Məzmunu ==
Qəzetdə Azərbaycanın tarixi, milli istiqlal ideyası, ədəbiyyatı, folkloru, adət-ənənələri və mədəniyyəti ilə bağlı materiallar dərc edilirdi. Burada Azərbaycan Cümhuriyyəti, üçrəngli dövlət bayrağı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və istiqlal hərəkatı haqqında yazılar müntəzəm yer alırdı.

Nəşrdə legionerlərin fəaliyyəti, onların həyatı, müxtəlif tədbirlər və Milli Azərbaycan Komitəsinin fəaliyyəti barədə xəbərlər dərc olunurdu. 1943-cü ilin 14 noyabr tarixli nömrəsində Berlində keçirilmiş Milli Azərbaycan Qurultayı haqqında geniş materiallar, çıxışlar və fotoşəkillər verilmişdir.

Qəzetdə həmçinin Azərbaycan ədəbiyyatına xüsusi yer ayrılırdı. [[Hüseyn Cavid]], [[Əhməd Cavad]] və digər Azərbaycan şair və yazıçılarının yaradıcılığına dair məqalələr, şeirlər və ədəbi nümunələr çap edilirdi.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}

[[Kateqoriya:1942-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində qəzetlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya qəzetləri]]</text>
      <sha1>kjau2etr5yimw84gx5dcwsu58vpgs7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014896</id>
      <parentid>9014873</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9014896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="nybwi23cyyzzayg42y61wubu5p66jxp" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Qəzet}}

'''Azərbaycan qəzeti''' — 1942–1945-ci illərdə Almaniyanın Berlin şəhərində Azərbaycan legionerləri tərəfindən nəşr edilmiş azərbaycandilli qəzet. Nəşr İkinci Dünya müharibəsi dövründə əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsi, sonradan isə Təbliğat üzrə Baş İdarənin nəzarəti altında fəaliyyət göstərmişdir. Qəzet Azərbaycan legionerləri üçün nəzərdə tutulmuş mətbuat orqanlarından biri olmuşdur.

== Tarixi ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 1942-ci ildə Berlində nəşrə başlamışdır. Məqalədə göstərilən məlumata görə, redaksiyanın ünvanı '''Berlin, W8, Behrenstraße 65, 111''' olmuşdur.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Qəzet əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsində nəşr edilsə də, sonradan Təbliğat üzrə Baş İdarənin tabeliyinə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2012-02-18 |title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0 |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;

“Azərbaycan” qəzetinin ilk sayı Fuad Əmircanın redaktorluğu ilə çap olunmuşdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Amma Fuad bəy Türkiyə türkcəsi ilə yazdığı üçün legionçular qəzeti tam anlamırdılar. Onların tələbi ilə qəzet Azərbaycan türkcəsində Məcid Musazadənin redaktorluğu ilə çap olunmağa başladı.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

Qəzet 1945-ci ilin mart ayına qədər fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Xüsusiyyətləri ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 6–8 səhifə həcmində nəşr olunurdu. Tirajı m20 min nüsxə arasında dəyişmişdir.{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}

Qəzetiəyişiba heyətinə aşağıdakı şəxslər daxil idi:{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirqızı |first=Ülviyyə |date=2014-12-16 |title=“Biz milli Azərbaycanın qurbanlarıyıq” |url=https://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/dekabr/408926.htm |access-date=2026-07-29 |website=Xalq Cəbhəsi qəzeti |page=11}}&lt;/ref&gt;

* [[Məcid Musazadə|Məcid Musazadə (Qarsalanlı)]] — baş redaktor;
* Cəmil İsgəndərli — redaktor müavini;
* Əliheydər Süleymanov — arxiv işçisi;
* Mövsüm Babayev — təlimatçı;
* Xaliq Babayev — mətbəə üzrə texniki əməkdaş;
* Zahid Ağayev — icraçı katib;
* Əli Adıgözəlov — korrektor.

Bəzi məlumatlara görə, sonralar Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kimi tanınan [[Mehdi Hüseynzadə]] də &quot;Qürbətzadə&quot; təxəllüsü ilə qəzetdə yazılar dərc etdirmişdir.

== Məzmunu ==
Qəzetdə Azərbaycanın tarixi, milli istiqlal ideyası, ədəbiyyatı, folkloru, adət-ənənələri və mədəniyyəti ilə bağlı materiallar dərc edilirdi. Burada Azərbaycan Cümhuriyyəti, üçrəngli dövlət bayrağı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və istiqlal hərəkatı haqqında yazılar müntəzəm yer alırdı.

Nəşrdə legionerlərin fəaliyyəti, onların həyatı, müxtəlif tədbirlər və Milli Azərbaycan Komitəsinin fəaliyyəti barədə xəbərlər dərc olunurdu. 1943-cü ilin 14 noyabr tarixli nömrəsində Berlində keçirilmiş Milli Azərbaycan Qurultayı haqqında geniş materiallar, çıxışlar və fotoşəkillər verilmişdir.

Qəzetdə həmçinin Azərbaycan ədəbiyyatına xüsusi yer ayrılırdı. [[Hüseyn Cavid]], [[Əhməd Cavad]] və digər Azərbaycan şair və yazıçılarının yaradıcılığına dair məqalələr, şeirlər və ədəbi nümunələr çap edilirdi.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}

[[Kateqoriya:1942-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində qəzetlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya qəzetləri]]</text>
      <sha1>nybwi23cyyzzayg42y61wubu5p66jxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014902</id>
      <parentid>9014896</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9014902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="ktqd6pgwqye80w5hkl2kgrnehhewmz4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Qəzet}}

'''Azərbaycan qəzeti''' — 1942–1945-ci illərdə Almaniyanın Berlin şəhərində Azərbaycan legionerləri tərəfindən nəşr edilmiş azərbaycandilli qəzet. Nəşr İkinci Dünya müharibəsi dövründə əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsi, sonradan isə Təbliğat üzrə Baş İdarənin nəzarəti altında fəaliyyət göstərmişdir. Qəzet Azərbaycan legionerləri üçün nəzərdə tutulmuş mətbuat orqanlarından biri olmuşdur.

== Tarixi ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 1942-ci ildə Berlində nəşrə başlamışdır. Məqalədə göstərilən məlumata görə, redaksiyanın ünvanı '''Berlin, W8, Behrenstraße 65, 111''' olmuşdur.{{sfn|Cəfərli|2005|p=14}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Qəzet əvvəlcə Almaniyanın Şərq Nazirliyinin himayəsində nəşr edilsə də, sonradan Təbliğat üzrə Baş İdarənin tabeliyinə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yaqublu |first=Nəsiman |author-link=Nəsiman Yaqublu |date=2012-02-18 |title=Almaniyada 70 il əvvəl nəşr edilən “Azərbaycan” qəzeti |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=29&amp;id=39020&amp;type=1#gsc.tab=0 |access-date=2026-07-29 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;

“Azərbaycan” qəzetinin ilk sayı Fuad Əmircanın redaktorluğu ilə çap olunmuşdu.{{sfn|Həsənli|2017|p=198}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Amma Fuad bəy Türkiyə türkcəsi ilə yazdığı üçün legionçular qəzeti tam anlamırdılar. Onların tələbi ilə qəzet Azərbaycan türkcəsində Məcid Musazadənin redaktorluğu ilə çap olunmağa başladı.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-12-20 |title=Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi |url=https://teleqraf.az/news/toplum/195194.html |access-date=2026-07-29 |website=Teleqraf |language=az}}&lt;/ref&gt;

1945-ci ilin mart ayında Berlinin bombalanması zamanı qəzetin redaksiyası yanğına məruz qalır. Bundan sonra qəzetin nəşri dayandırılıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}} 

Qəzetin əməkdaşları Məcid Musayev və Zahid Ağayev İtaliyaya, Əli Adıgözəlov isə SSRİ-yə yollanıb.{{sfn|Cəfərli|2005|p=21}}

== Xüsusiyyətləri ==
&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti 6–8 səhifə həcmində nəşr olunurdu. Tirajı m20 min nüsxə arasında dəyişmişdir.{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}

Qəzetiəyişiba heyətinə aşağıdakı şəxslər daxil idi:{{sfn|Yaqublu|2005|p=129}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tahirqızı |first=Ülviyyə |date=2014-12-16 |title=“Biz milli Azərbaycanın qurbanlarıyıq” |url=https://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/dekabr/408926.htm |access-date=2026-07-29 |website=Xalq Cəbhəsi qəzeti |page=11}}&lt;/ref&gt;

* [[Məcid Musazadə|Məcid Musazadə (Qarsalanlı)]] — baş redaktor;
* Cəmil İsgəndərli — redaktor müavini;
* Əliheydər Süleymanov — arxiv işçisi;
* Mövsüm Babayev — təlimatçı;
* Xaliq Babayev — mətbəə üzrə texniki əməkdaş;
* Zahid Ağayev — icraçı katib;
* Əli Adıgözəlov — korrektor.

Bəzi məlumatlara görə, sonralar Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kimi tanınan [[Mehdi Hüseynzadə]] də &quot;Qürbətzadə&quot; təxəllüsü ilə qəzetdə yazılar dərc etdirmişdir.

== Məzmunu ==
Qəzetdə Azərbaycanın tarixi, milli istiqlal ideyası, ədəbiyyatı, folkloru, adət-ənənələri və mədəniyyəti ilə bağlı materiallar dərc edilirdi. Burada Azərbaycan Cümhuriyyəti, üçrəngli dövlət bayrağı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və istiqlal hərəkatı haqqında yazılar müntəzəm yer alırdı.

Nəşrdə legionerlərin fəaliyyəti, onların həyatı, müxtəlif tədbirlər və Milli Azərbaycan Komitəsinin fəaliyyəti barədə xəbərlər dərc olunurdu. 1943-cü ilin 14 noyabr tarixli nömrəsində Berlində keçirilmiş Milli Azərbaycan Qurultayı haqqında geniş materiallar, çıxışlar və fotoşəkillər verilmişdir.

Qəzetdə həmçinin Azərbaycan ədəbiyyatına xüsusi yer ayrılırdı. [[Hüseyn Cavid]], [[Əhməd Cavad]] və digər Azərbaycan şair və yazıçılarının yaradıcılığına dair məqalələr, şeirlər və ədəbi nümunələr çap edilirdi.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&amp;pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli|first=Cəmil|url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/2-842358.pdf|title=Советская политика по расширению южных границ:Сталин и азербайджанская карта в борьбе за нефть (1939—1945)|publisher=Политическая энциклопедия|year=2017|isbn=978-5-8243-2073-2|location=[[Moskva]] |page=447|language=ru|ref={{SfnRef|Həsənli|2017}} |author-link=Cəmil Həsənli}}

[[Kateqoriya:1942-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində qəzetlər]]
[[Kateqoriya:Almaniya qəzetləri]]</text>
      <sha1>ktqd6pgwqye80w5hkl2kgrnehhewmz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oddino Morqari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995535</id>
    <revision>
      <id>9015190</id>
      <parentid>9014548</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4680" sha1="f751m8ubemo0xr2ag5d1u5dexaougwt" xml:space="preserve">{{siyasətçi}}

'''Oddino Morqari''' ({{dil-it|Oddino Morgari}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] siyasətçisi və jurnalisti.

== Həyatı ==
[[Turin]]li freska rəssamları ailəsindən olan, rəssam Paolo Emilio Morqari və rəssam Klementina Lomazzinin oğlu, Luici və Beatriçenin qardaşı Oddino Morqari əvvəlcə mazziniçi olsa da, 1891-ci ildə [[sosializm|sosialist]] olmuş və iki il sonra [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın Turin bölməsinin katibi seçilmişdir. «Il Grido del Popolo» qəzetinin əlavəsi olan «La parola del povero» mətbuat orqanı ilə əməkdaşlıq edərək jurnalistika fəaliyyətinə başlamış və bu fəaliyyət 1908-ci ildə onun partiyanın orqanı olan &quot;[[Avanti!]]&quot;nin redaktoru olmasına gətirib çıxarmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.marxists.org/italiano/enciclopedia/m.htm#p60 ''Biography''] at [[Marxists.org]]&lt;/ref&gt;

1897-ci ildən 1926-cı ilədək səkkiz qanunvericilik dövrü ərzində Deputatlar Palatasına seçilmişdir. Deputatların yaşayış şəraiti ilə bağlı mübahisənin təşəbbüskarı olmuş və bu müzakirələr nəticəsində parlament mandatı ilə bağlı kompensasiya müəyyən edilmişdir.

Partiya daxilindəki müxtəlif cərəyanları (o cümlədən islahatçı və &quot;güzəştsiz&quot; cərəyanları) ilkin sosializmin məramı ([[Andrea Kosta]] və [[Kamillo Prampolini]] tərəfindən təmsil olunan) əsasında barışdırmaq niyyəti daşıyan &quot;inteqralist islahatçı&quot; cərəyanın banisi olmuşdur. Morqari 30 sentyabr 1906-cı il tarixli «Avanti!» qəzetində inteqralizmi sosializmin imkançılıq və [[futurizm]] ruhunun, idealizm və praktikliyin, birbaşa fəaliyyət və nümayəndəlik fəaliyyətinin, anti-dövlətçilik və dövlət qanunvericiliyinin, inqilab və qanuniliyin, [[sindikalizm]] və anti-sindikalizmin, güzəştsizlik və yaxınlaşmanın sintezi kimi tərif etmişdir. İnteqralist cərəyan qısa müddətdə böyük rəğbət qazanmış və hissiyyata söykənən, təkamülçü, islahatçı, tədrici və pasifist sosializmin qızğın tərəfdarı olan Morqari Turatinin islahatçılarının dəstəyi sayəsində 10 oktyabr 1906-cı ildə Roma konqresində öz siyasi xəttini qəbul etdirə bilmişdir. İnteqralist gündəlik 34.000 səsdən 26.500-nü toplamış, islahatçıların bütün səslərini və Enriko Ferri də daxil olmaqla güzəştsiz qanadın bir çox üzvünün dəstəyini əldə etmişdir.

İnteqralist ikiillik dövrdə ölkədə etirazların kəskin artması (Parma tətili, həmkarlar ittifaqı və siyasi iğtişaşlar, islahatların ləngliyinə etirazlar) və üçüncü [[Covanni Colitti]] hökumətinə mülayim parlament müxalifətinin mövcudluğu şəraitində partiya müxtəlif cərəyanlar arasında dərin parçalanmalar yaşamaqda davam etmişdir. Morqari inteqralist siyasi xətti real olaraq barışdıra bilməmiş və bu cərəyan bir neçə ildən sonra ləğv olunmuşdur. 1910-cu ilin oktyabrında Turatinin islahatçılarının üstünlük təşkil etdiyi Milan konqresində Morqari Cüzeppe Emanuele Modilyani və Qetano Salvemininin rəhbərlik etdiyi &quot;sol islahatçılara&quot; qoşulmuşdur.

1911-ci ildən etibarən [[Uzaq Şərq]]ə səfəri ilə &quot;sosializmin diplomatı&quot; karyerasına başlamış və [[Birinci Dünya müharibəsi]] illərində bu fəaliyyətini intensivləşdirmişdir. [[Simmervald Konfransı]]nın hazırlanmasında fəal iştirak etmiş, [[Rusiya inqilabı (1917)|1917-ci il bolşevik qələbəsi]]ni salamlamış və 1 aprel 1919-cu ildə [[Moskva]]ya məktub göndərərək İtaliya Sosialist Partiyasının [[Kommunist İnternasionalı]]na qoşulduğunu bildirmişdir. İtaliya Sosialist Partiyasının ikinci parçalanmasından (1922) sonra Turati və Trevesin ardınca Vahid Sosialist Partiyasına keçmişdir. 1924-cü ildə Aventin deputatları arasında yer almış, daha sonra 1926-cı ilin noyabrında onların deputatlıq səlahiyyətləri ləğv edilmişdir.

Faşist təqiblərindən yayınmaq üçün 1934-cü ildə [[Paris]]ə mühacirət etmiş, sosialist [[pasifizm]]i ətrafında müzakirələr dövründə [[Sovet İttifaqı]]nın müdafiəsini və müharibə şəraitində faşist rejimlərinə karşı inqilabi məğlubiyyətçiliyi dəstəkləmişdir. 1939-cu ildə Taska və Saraqat ilə birlikdə İtaliya Sosialist Partiyasının Fəhlə İnternasionalı bölməsinin və «Nuovo Avanti» qəzetinin rəhbər komitəsinə seçilmişdir.

Turində San Salvario məhəlləsindəki küçələrdən birinə onun adı verilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr İtaliya siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>f751m8ubemo0xr2ag5d1u5dexaougwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arya Samac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995547</id>
    <revision>
      <id>9014906</id>
      <parentid>9014504</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="8ot1im5a9aibet4tdff99e0kgdqrxlf" xml:space="preserve">[[Fayl:Arya samaj Mandir hawan kaksh.jpg|thumb|''Arya Samacın'' [[Aqnihotra]] [[ritual]]ı.]]
[[Fayl:Arya Samaj 2000 stamp of India.jpg|thumb|200px]]
'''Arya Samac''' ({{IAST|ārya samāja}}, {{lang-sa|आर्य समाज}}, hərfi mənada «[[Arilər]]in (nəciblərin) cəmiyyəti», mahiyyətcə — «Maariflənmişlər cəmiyyəti») — [[10 aprel]] [[1875-ci il]]də Dayananda Sarasvati tərəfindən təsis edilmiş hinduist islahatçı hərəkat.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hastings |first=James |editor-first=John A. |editor-last=Selbie |title=Encyclopedia of Religion and Ethics, Part 3 |year=2003 |publisher=Kessinger Publishing |isbn=978-0-7661-3671-7 |page=57 |url=https://books.google.com/?id=i53tYSX9SZEC&amp;pg=PA61 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Dayananda &quot;Arya Samac&quot;ın əsas məqsədini &quot;həqiqi [[Vedizm|vedik hinduizmə]]&quot; qayıtmaqda, [[Hinduizm]]i [[vedalar]]dan sonrakı dövrdə digər [[din]]lərdən daxil olmuş bütün kənar təsirlərdən təmizləməkdə görürdü.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mezentseva |first=O. V. |title=The World of Vedic Truths. Life and Teachings of Swami Dayananda |year=1994 |publisher=IF RAN |location=Moscow |language=ru}}&lt;/ref&gt;

&quot;Arya Samac&quot;ı yaradan Dayananda [[cəmiyyət]]in [[təcrübə]]sinə xüsusi &quot;şuddhi&quot; ([[Sanskritcə]] — &quot;təmizlənmə&quot;) ritualını daxil etmişdir. Bu ritual icra edildikdən sonra əvvəllər başqa bir dini qəbul etmiş şəxslər ritual olaraq təmizlənir və yenidən Hinduizmin qoynuna qayıdırdılar.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mezentseva |first=O. V. |title=The World of Vedic Truths. Life and Teachings of Swami Dayananda |year=1994 |publisher=IF RAN |location=Moscow |language=ru}}&lt;/ref&gt;

&quot;Arya Samac&quot; XIX əsrin axırlarında Hindistanın şimal-qərbində xristian missionerlərinin [[Proselitizm|proselitik]] fəaliyyətinə cavab olaraq geniş &quot;şuddhi&quot; kampaniyasına başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mezentseva |first=O. V. |title=The World of Vedic Truths. Life and Teachings of Swami Dayananda |year=1994 |publisher=IF RAN |location=Moscow |language=ru}}&lt;/ref&gt; ([[Cəvahirləl Nehru]] &quot;Hindistanın kəşfi&quot; kitabında &quot;Arya Samac&quot;ın prozelitizm elementlərini məhz Hinduizmin özünə gətirdiyini qeyd edir).

Hazırda bütün dünyada &quot;Arya Samac&quot;ın təxminən 3–4 milyon tərəfdarı mövcuddur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{Refbegin|30em}}
* Chamupati M. A. (2001) ''Ten Commandments of Arya Samaj'' New Delhi: D.A.V. Publications.
* Jordens J. T. F. (1978) ''Dayanada Saraswati'' Oxford University Press, Delhi.
*Madhu Kishwar, &quot;The Daughters of Aryavarta: Women in the Arya Samaj Movement, Punjab.&quot; Chapter in Women in Colonial India; Essays on Survival, Work and the State, edited by J. Krishnamurthy, Oxford University Press, 1989.
* Lajpat Rai, Lala (1915) ''The Arya Samaj: An Account of Its Origin, Doctrines, and Activities, with a Biographical Sketch of the Founder'' D.A.V. College Managing Committee, New Delhi {{ISBN|978-81-85047-77-5}}.
*  Lajpat Rai, Lala (1993) ''A History of the Arya Samaj'' New Delhi {{ISBN|81-215-0578-X}}.
* Ruthven M. (2007) ''Fundamentalism: A Very Short Introduction'' Oxford University Press {{ISBN|978-0-19-921270-5}}.
* Sharma J. M. (1998) ''Swami Dayanand: A Biography'' USB, India {{ISBN|81-7476-212-4}}.
* Sethi R. &quot;Rashtra Pitamah Swami Dayanand Saraswati&quot; M. R. Sethi Educational Trust, Chandigarh.
* Upadhyaya G. P. (1954) ''The Origin, Scope and Mission of the Arya Samaj'' Arya Samaj.
* Shastri V. (1967) ''The Arya Samaj'' Sarvadeshik Arya Pratinidhi Sabha.
* Pandey D. (1972) ''The Arya Samaj and Indian Nationalism, 1875–1920'' S. Chand.
* Pandit S. (1975) ''A Critical Study of the Contribution of the Arya Samaj to Indian Education'' Sarvadeshik Arya, Pratinidhi Sabha.
* Vedalanker N. and Somera M. (1975) ''Arya Samaj and Indians Abroad'' Sarvadeshik Arya Pratinidhi Sabha.
* Vable D. (1983) ''The Arya Samaj: Hindu Without Hinduism'' Vikas {{ISBN|0-7069-2131-3}}.
* Sharma S. K. (1985) ''Social Movements and Social Change: A Study of Arya Samaj and Untouchables in Punjab'' B. R. Publishing.
* Yadav K. C. and Arya K. S. (1988) ''Arya Samaj and the Freedom Movement: 1875–1918'' Manohar Publications. {{ISBN|81-85054-42-8}}.
* Saxena G. S. (1990) ''Arya Samaj Movement in India, 1875–1947'' Commonwealth Publishers. {{ISBN|81-7169-045-9}}.
* Sethi R. (2009) ''Rashtra Pitamah, Swami Dayanand Saraswati'' M. R. Sethi Educational Trust, Chandigarh.
* Chopra R. M. (2009) ''[[Hinduism Today]]'' .
* Jamnager A. S. and Pandya D. [http://www.aryasamajjamnagar.org/aryasamaji/arasamaji.htm ''Aryasamaj Ke Stambh''] A. S. Jamnager's website.
* Jones K. ''Arya Dharm: Hindu Consciousness in 19th-Century Punjab'' 
* Dayananda, S., &amp; Bharadwaja, C. (1932). Light of Truth, or, an English Translation of the Satyartha Prakasha: The Well-Known Work of Swami Dayananda Saraswati. Madras: Arya Samaj.
*[[Swami Shraddhananda]], (1926). Hindu Sangathan: Saviour of the Dying Race. Delhi: Shraddhananda.
* Swami Shraddhānanda, (1984). Inside the Congress: A Collection of 26 Articles. New Delhi: Dayanand Sansthan.
{{Refend}}

== Xarici keçidlər ==

{{Commons category|Arya Samaj}}
{{Wikiquote}}
&lt;!--     {{No more links}}

       Please be cautious adding more external links.

Wikipedia is not a collection of links and should not be used for advertising.

     Excessive or inappropriate links will be removed.

 See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details.

If there are already suitable links, propose additions or replacements on
the article's talk page.

--&gt;
*{{Official website|http://www.thearyasamaj.org/home}}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:1875-ci ildə yaradılmış təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:Dini təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:Neo-Vedanta]]
[[Kateqoriya:Monoteist dinlər]]
[[Kateqoriya:Hindu təşkilatları]]
[[Kateqoriya:Hindu yeni dini hərəkatlar]]
[[Kateqoriya:Hindistanın dini təşkilatları]]</text>
      <sha1>8ot1im5a9aibet4tdff99e0kgdqrxlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İsa ibn Ömər əs-Səqəfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995559</id>
    <revision>
      <id>9015237</id>
      <parentid>9014766</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="bt9tx69vgfrex6xk8xptj9phe2q052h" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Əbu Ömər İsa ibn Ömər ibn Abdullah əs-Səqəfi əl-Bəsri ən-Nəhvi''' ({{Dil-ar|عيسى بن عمر الثقفي}}; {{dvty}}) — [[Bəsrə dilçilik məktəbi]]nin ilk nümayəndələrindən biri, dil və [[qiraət]] alimi.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

== Həyatı ==
[[Bəsrə]]də anadan olduğu ehtimal edilir. [[Xalid ibn Vəlid]]in mövlasıdır (azad olunmuş kölə). Bəsrədə, [[Bənu Səqifə]] qəbiləsində yaşadığı üçün nisbəsi Səqəfidir.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

Abdullah ibn Əbu İshaqdan, [[İbn Kəsir əl-Məkki|İbn Kəsirdən]]{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}} və [[İbn Müheysin]]dən qiraət öyrənmişdir. [[Həsən əl-Bəsri]] isə Əccac ibn Rübədən hədis rəvayət etmişdir. [[Bəsrə dilçilik məktəbi]]nin banilərindən olan [[Əbu Əmr ibn Əla]]nı bəzi mənbələr onun müəllimləri, bəziləri isə tələbələri sırasında göstərirlər.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

Nəsəb (nəsil) və əxbar (tarixi rəvayətlər) sahələrində də məlumat sahibi olan İsa ibn Ömərin fəsix [[ərəb dili]] ilə danışdığı, işlək olmayan, unudulmuş (qərib) sözlərdən çox istifadə etdiyi və buna görə də nitqinin çətin başa düşüldüyü qeyd edilir. Onun tərcümeyi-halını verən bəzi mənbələrdə bu suni üslubuna və işlətdiyi qərib sözlərə dair nümunələr də göstərilmişdir.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

Əhməd ibn Musa əl-Lului, Harun ibn Musa ən-Nəhvi, Səhl ibn Yusif və Ubeyd ibn Əqil ən-Nəhvi kimi şəxslər ondan qiraət rəvayət etmişlər. [[Həmmad ibn Sələmə]],{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}} [[Xəlil ibn Əhməd]],{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}} Xələf əl-Əhmər, Qutrub, Əbu Ubeydə ət-Teymi və [[Əl-Əsmai|Əsmai]]{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}} kimi dil alimləri isə onun tələbələri arasında olmuş, [[Sibəveyh]]i uzun müddət onunla birlikdə çalışmış və ondan çox faydalanmışdır.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

Qeyd edilir ki, İsa ibn Ömər xalq arasında daha geniş işlənən dili əsas götürərək ilk nəhv kitabını yazmışdır. O, bu əsərində özünə qədər aparılmış tədqiqatları sistemləşdirmiş, təsnif etmiş və təkmilləşdirmiş, ümumi dil istifadəsindən kənarda qalan ifadələri isə &quot;lüğət&quot; adlandırmışdır. [[Sibəveyh]]i kimi alimlər də öz əsərlərində bu metodu əsas götürmüşlər.{{Sfn|DİA|XXII|p=485}}

Nəhv elminə dair yetmişdən artıq əsər yazdığı rəvayət olunan İsa ibn Ömərin mənbələrdə yalnız &quot;''əl-Cəmi''&quot; və &quot;''əl-İkməl''&quot; (və ya &quot;''əl-Mukmil''&quot;) adlı iki kitabının adı çəkilir. Onun tələbəsi Xəlil bir beytində bu iki əsəri tərif etmişdir. Bəzi mənbələrdə Sibəveyhinin &quot;''əl-İkməl''&quot; əsərinə əlavələr edərək onu genişləndirdiyi və sonradan öz adına çıxardığı iddia olunsa da, Sabah Abbas əs-Salim bunun doğru olmadığını bildirir.{{Sfn|Salim|1975|p=50-57}}

İsa əs-Səqəfinin vəfat tarixi əksər mənbələrdə hicri 149-cı (766) il kimi göstərilir. Çünki [[Əl-Əsmai|Əsmainin]] rəvayətinə görə, İsa ibn Ömər [[Əbu Əmr ibn Əla|Əbu Əmrdən]] beş il əvvəl vəfat etmişdir. Lakin [[Zəhəbi]] bu tarixin səhv olduğunu müdafiə edir.{{Sfn|Zəhəbi|VII|p=200}} Çünki bu tarix doğru qəbul edilərsə, otuz üç yaşında vəfat etdiyi deyilən [[Sibəveyh]]inin İsa ibn Ömərdən dərs alması xronoloji baxımdan mümkün olmur.{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}}

[[Zəhəbi]]yə görə, bu ziddiyyəti aradan qaldırmaq üçün İsa ibn Ömərin hicri 160-cı ildən sonraya qədər yaşamış olması lazımdır. Bu xronoloji problemə fərqli bir həll təklif edən [[Yaqut Həməvi|Həməvi]] isə Sibəveyhinin qırxdan artıq yaşda vəfat etdiyini bildirən rəvayəti daha inandırıcı hesab edir.{{Sfn|Güzel|2025|p=49-69}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/isa-b-omer-es-sekafi |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2000 |location=[[İstanbul]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/isa-b-omer-es-sekafi |archive-date=2026-07-29}}
* {{Cite journal |last=Güzel |first=Mehmet Emin |date=2025 |title=Basra Dil Okulunun Kurucu İsimlerinden İsâ b. Ömer es-Sekafî ve Alana Katkısı |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5916994 |journal=GİBTÜ İslami Araşdırmalar Dergisi |language=tr |volume=7 |issue=1}}
* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=VII |pages=200 |language=ar}}

* {{Cite book |last=Salim |first=Sabah Abbas |title=İsa ibn Ömər əs-Səqəfi |year=1975 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}</text>
      <sha1>bt9tx69vgfrex6xk8xptj9phe2q052h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>&quot;Bir&quot; ekosistemi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995560</id>
    <revision>
      <id>9015236</id>
      <parentid>9014664</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7673" sha1="21eusolmrhnbt4yt9jel8asnict2n4h" xml:space="preserve">{{Şirkət
| sənaye = [[Maliyyə texnologiyaları]], [[Rəqəmsal bankçılıq]], [[Ödəniş xidmətləri]], [[Elektron ticarət]]
| təsis = 
| qərargah_şəhər = 
| qərargah_ölkə = 
| xidmət_ərazisi = 
| vebsayt = 
|Ad=Bir ekosistemi|ana şirkəti=PASHA Financial Holding|məhsulu=Bir ID; Bir Pay; Bir Bonus|bölmələr=Birbank; m10; MilliÖn; Birmarket; Future Lab|yerləşməsi=Bakı, Azərbaycan|təsis edilib={{Start date and age|2025|2|7}}|veb-saytı={{URL|https://bir.az}}|baş icraçı direktor=Fərid Hüseynov}}
'''&quot;Bir&quot; ekosistemi''' (stilizə forması: ''Bir ecosystem''; azərbaycanca &quot;bir&quot; sözündən) — istehlakçılar və bizneslər üçün bankçılıq, ödənişlər, elektron ticarət və mobil ödənişlər də daxil olmaqla geniş rəqəmsal xidmətlər təqdim edən Azərbaycanın inteqrasiya olunmuş rəqəmsal ekosistemidir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Beginning of a new era: Bir ecosystem was officially introduced to the public |url=https://en.apa.az/finance/beginning-of-a-new-era-bir-ecosystem-was-officially-introduced-to-the-public-460057 |access-date=2026-07-02 |website=APA News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Bir showcases Azerbaijan's digital transformation at Money20/20 Asia 2026 |url=https://azertag.az/en/xeber/__bir_showcases_azerbaijans_digital_transformation_at_money20_20_asia_2026-4152475 |access-date=2026-07-02 |website=AZERTAC}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Ekosistem rəsmi olaraq 2025-ci il fevralın 7-də Bakı şəhərində fəaliyyətə başlayıb. Layihə Azərbaycanın bir sıra aparıcı istehlakçı brendlərini, o cümlədən &quot;Birbank&quot;, &quot;m10&quot; elektron pul kisəsi, &quot;Milliön&quot; ödəniş terminalları, &quot;Birmarket&quot; elektron ticarət platforması və &quot;Future Lab&quot; innovasiya mərkəzini vahid platformada birləşdirir. &quot;Bir&quot; həmçinin &quot;BakıKart&quot; və &quot;Trendyol Azərbaycan&quot; tərəfdaşlıqları vasitəsilə istifadəçilərə əlavə xidmətlər də təklif edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Farid Huseynov: Birbank is at the center of the Bir ecosystem and it is the beginning of a transformative journey |url=https://azertag.az/en/xeber/__farid_huseynov_birbank_is_at_the_center_of_the_bir_ecosystem_and_it_is_the_beginning_of_a_transformative_journey-3416847 |access-date=2026-07-02 |website=AZERTAC}}&lt;/ref&gt;

&quot;Bir&quot; ekosisteminin rəsmi təqdimatı 2025-ci il fevralın 7-də Bakıda keçirilmişdir. Həmin vaxt layihənin strukturu və strateji hədəfləri Bir ekosisteminin həmin dövrdəki baş icraçı direktoru  (hazırda &quot;PASHA Financial Holding&quot;in baş icraçı direktoru) Fərid Məmmədov tərəfindən ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2025-ci ilin avqustunda ekosistemin nümayəndə heyəti Las-Veqasda keçirilən və Şimali Amerikanın süni intellekt sahəsində ən böyük tədbirlərindən sayılan &quot;Ai4&quot; konfransında iştirak edərək, özünün məlumat analitikası (data) və süni intellekt strategiyasını təqdim etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijani executives present Bir ecosystem at AI conference in Las Vegas |url=https://caliber.az/en/post/azerbaijani-executives-present-bir-ecosystem-at-ai-conference-in-las-vegas |access-date=2026-07-13 |website=Caliber.Az}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin aprelində &quot;Bir&quot; Banqkokda keçirilən &quot;Money20/20 Asia&quot; konfransında Özbəkistanın &quot;Uzum&quot; platformasının nümayəndələri ilə birlikdə panel müzakirəsinə qatılıb. Müzakirələr zamanı ekosistem əsaslı innovasiyalar və maliyyə inklüzivliyi mövzularına toxunulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bir showcases Azerbaijan's digital transformation at Money20/20 Asia |url=https://innews.az/en/news/id-61081 |access-date=2026-07-02 |website=Innews.az}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin may ayında &quot;Bir&quot; ekosistemi &quot;İçərişəhər&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi ilə memorandum imzalayıb. Razılaşmaya əsasən, tarixi ərazidə sakinlər və turistlər üçün rəqəmsal alətlərin tətbiqi ilə ziyarətçi xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması nəzərdə tutulur. Buraya smart naviqasiya, çoxdilli rəqəmsal bələdçilər, QR kod əsaslı məlumat sistemləri, süni intellekt dəstəkli çatbot və müxtəlif xidmətlərə çıxışı təmin edən mobil platforma daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bir signs deal to digitise Baku's Old City services |url=https://itbrief.co.uk/story/bir-signs-deal-to-digitise-baku-s-old-city-services |access-date=2026-07-02 |website=IT Brief}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bir signs MoU to lead digitisation of Baku's UNESCO World Heritage Site |url=https://www.citybiz.co/article/849189/bir-signs-mou-to-lead-digitisation-of-bakus-unesco-world-heritage-site/ |access-date=2026-07-13 |website=Citybiz}}&lt;/ref&gt;

== Struktur ==
&quot;Bir&quot; ekosistemi bankçılıq, ödənişlər və elektron ticarət olmaqla üç əsas istiqamət üzrə bir neçə brendi birləşdirir:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bir ecosystem concludes the year with innovation and strong performance |url=https://azertag.az/en/xeber/__bir_ecosystem_concludes_the_year_with_innovation_and_strong_performance-3953515 |access-date=2026-07-13 |website=AZERTAC}}&lt;/ref&gt;

* '''Birbank''' – pərakəndə bankçılıq xidməti (&quot;Kapital Bank&quot;ın fərdi müştərilərə yönəlmiş brendi). 2025-ci ilə olan məlumata görə, filiallar və 3 milyondan çox istifadəçisi olan mobil tətbiq vasitəsilə müştərilərə xidmət göstərir. &quot;Birbank&quot;ın mobil tətbiqi Azərbaycanda &quot;Google Play&quot; reytinqində birinci yerdədir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Birbank releases in-app sign language feature for video calls |url=https://www.finextra.com/pressarticle/109543/birbank-releases-in-app-sign-language-feature-for-video-calls |access-date=2026-07-13 |website=Finextra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bir launches Azerbaijan's first in-app sign language feature in banking |url=https://www.citybiz.co/article/834857/bir-launches-azerbaijans-first-in-app-sign-language-feature-in-banking/ |access-date=2026-07-13 |website=Citybiz}}&lt;/ref&gt;
* '''m10''' – elektron pul kisəsi və onlayn ödəniş xidməti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=m10 expands digital payment services |url=https://en.trend.az/business/4053426.html |access-date=2026-07-13 |website=Trend News Agency}}&lt;/ref&gt;
* '''Milliön''' – fiziki ödəniş terminalları şəbəkəsi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''Birmarket''' – onlayn ticarət platforması (keçmiş &quot;Umico.az&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Birmarket: the e-commerce platform of the Bir digital ecosystem |url=https://caliber.az/en/post/birmarket-the-e-commerce-platform-of-the-bir-digital-ecosystem |access-date=2026-07-13 |website=Caliber.Az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Birmarket: the e-commerce platform of the Bir digital ecosystem |url=https://report.az/en/business/birmarket-the-e-commerce-platform-of-the-bir-digital-ecosystem |access-date=2026-07-13 |website=Report News Agency}}&lt;/ref&gt;

Ekosistemə həmçinin layihəyə məxsus olmayan iki tərəfdaş xidmət də inteqrasiya edilib:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* '''BakıKart''' – Bakı metrosu və şəhərdaxili avtobuslar üçün ictimai nəqliyyat ödəniş kartı. Bu kart vasitəsilə &quot;Birbank&quot; və &quot;m10&quot; tətbiqləri üzərindən QR kodla ödəniş etmək mümkündür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''Trendyol Azərbaycan''' – Türkiyənin &quot;Trendyol&quot; elektron ticarət platformasının yerli qolu ilə yaradılmış birgə müəssisədir. Bu tərəfdaşlıq &quot;Birbank&quot; kartları ilə taksitli ödənişlər etməyə imkan verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Azərbaycanın bank sistemi|Azərbaycanda bank sistemi]]
* [[Azərbaycan iqtisadiyyatı]]

== İstinadlar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>21eusolmrhnbt4yt9jel8asnict2n4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paris Notr-Dam kilsəsinin böyük kafedrası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995563</id>
    <revision>
      <id>9015235</id>
      <parentid>9014753</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="bt2xjb007jv9n5lt1gr65o8fv6awtoe" xml:space="preserve">{{Artefakt
|Adı                = Paris Notr-Dam kilsəsinin böyük kafedrası
|Orijinal_adı       = {{dil-fr|Grand lutrin de Notre-Dame}}
|Şəkil              = Notre-dame-s-jurii-9.jpg
|Şəklin izahı       = 
|Material           = [[Tunc]]
|Ölçü               = hündürlük: 90 sm&lt;br&gt;en: 50 sm
|Yazı               = 
|Yaranıb            = [[Fransa]], 1868
|Kəşf edilib        = 
|Kəşf olunma yeri   = 
|Kəşf olunma tarixi = 
|Kəşf olunub        = 
|Saxlanıldığı yer   = [[Paris Notr-Dam kilsəsi]]
|İd                 = [[Tarixi abidə (Fransa)|Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000713]]
|Vikianbar          = Grand lutrin de Notre-Dame
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin böyük kafedrası''' ({{dil-fr|Grand lutrin de Notre-Dame}}) — kafedralın xəzinəsinə daxil olan və 1868-ci ildə hazırlanmış not dayaq kürsüsüdür.

== Tarixi ==

Paris Notr-Dam kilsəsinin böyük kafedrası memar [[Ejen Violle-le-Dyuk]]un eskizləri əsasında zərgər Plasid Puselq-Rüzan tərəfindən hazırlanmışdır. Bürünc və qızıl örtüklü dəmirdən hazırlanmış bu əsərin hündürlüyü 279 sm, maksimal eni isə 209 sm-dir. O, 1980-ci ildə Fransanın tarixi abidələri siyahısına daşınar mədəni irs nümunəsi kimi daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lutrin |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000713 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

Əsərin ''&quot;[[barokko]] dinamizmi ilə yenidən yozulmuş orta əsr üslubunun formal lirizmi&quot;''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Allard |first1=Sébastien |last2=Des Cars |first2=Laurence |last3=Loyrette |first3=Henri |title=L'art français: 1819-1905 |date=2006 |publisher=Flammarion |location=Paris |isbn=978-2-08-012420-3 |page=191 |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt; klassik fiqurlarla fantastik təsvirləri bir kompozisiyada birləşdirir. Dekorativ tərtibatında dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini ifadə edən [[tetramorf]], [[on iki həvari]]nin baş təsvirləri, tentakulu xatırladan astra çiçəkləri, iki nəhəng şamaltı, Alfa və Omeqa işarələri ilə bəzədilmiş üç not dayaq kürsüsü yer alır. Onlardan ən böyüyü qanadlarını alov dilləri kimi geniş açmış [[Həvari Yəhya|Müqəddəs İohannın]] qartal fiquru üzərində ucaldılmışdır və üzərində qradual kitabı yerləşdirilir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Exposition du &quot;Graduel de Notre-Dame&quot; {{!}} Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/en/exposition-du-graduel-de-notre-dame/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=29 iyul 2026 |language=fr-FR |date=23 dekabr 2012}}&lt;/ref&gt;
 
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Paris Notr-Dam kilsəsi}}
[[Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsində saxlanan sənət əsərləri]]
[[Kateqoriya:Kafedra]]
[[Kateqoriya:Fransanın tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:1868-ci ilin əsərləri]]</text>
      <sha1>bt2xjb007jv9n5lt1gr65o8fv6awtoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hənbəl ibn İshaq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995566</id>
    <revision>
      <id>9015234</id>
      <parentid>9014830</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4094" sha1="4u8rzrs6l84llxy9724e6q844je7y9b" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Əli Hənbəl ibn İshaq ibn Hənbel əş-Şeybani''' ({{Dil-ar|حنبل بن إسحق}}; {{DVTY}}) — mühədis, fəqih və [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi oğlu.{{Sfn|DİA|XV|p=525}}{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=52}}

== Həyatı ==
O, hicri 193-cü (809) ildə anadan olmuşdur. O, Əbu Nuaym Fəzl ibn Dükeyn,{{Sfn|Kalaç|2018|p=305-322}} [[Abdullah ibn Zübeyr əl-Humeydi]], [[Süleyman ibn Hərb]] və [[Əhməd ibn Hənbəl]] və başqa mühəddislərdən hədis öyrənmiş, həmçinin fiqh və tarix elmlərində də nüfuz sahibi olmuşdur.{{Sfn|DİA|XV|p=525}}

Ondan Əbu Bəkr əl-Xəllal, [[Əbül-Qasım əl-Bəğavi]], İbn Səid əl-Haşimi, Məhəmməd ibn Məxləd, Əbu Cəfər ibnül-Bəxtəri və Əbu Əmr ibnüs-Səmmak kimi mühəddislər hədis rəvayət etmişlər.

Əhməd ibn Hənbəlin əmisi oğlu olduğuna görə onun evində və elmi məclislərində daha çox iştirak etmiş, fiqhi görüşlərini qeydə almışdır. Əhməd ibn Hənbəlin həyatı ilə bağlı məlumatların mühüm bir hissəsi məhz onun vasitəsilə nəql edilmişdir. Hənbəl ibn İshaq, Əhməd ibn Hənbəldən eşidərək qələmə aldığı bəzi dini məsələlər (məsail) üçün yeganə mənbə hesab olunur.{{Sfn|DİA|XV|p=525}}

Xüsusilə mihnə dövründə Əhməd ibn Hənbəlin tələbələrlə görüşməsi və onlara hədis rəvayət etməsi qadağan edildiyi zaman, onun iki oğlu [[Saleh ibn Əhməd ibn Hənbəl|Saleh]] və [[Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl|Abdullah]] ilə birlikdə Hənbəl ibn İshaq yeganə tələbələri olmuşdur. Təxminən beş il davam edən bu müddətdə onlar &quot;''[[Müsnəd İmam Əhməd|əl-Müsnəd]]''&quot; əsərini tam şəkildə müəllifindən oxumuşlar. Hənbəl ibn İshaqın bildirdiyinə görə, &quot;''əl-Müsnəd''&quot; əsərini Əhməd ibn Hənbəldən bütövlükdə yalnız bu üç nəfər oxumuşdur.{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=163}}

[[Əhməd ibn Hənbəl]] kimi olduqca təvazökar həyat sürən Hənbəl ibn İshaq əsasən [[Bağdad]]da yaşamış, lakin vaxtaşırı Bağdad yaxınlığındakı Ukbəra və Vasit şəhərlərinə gedərək müəllimindən topladığı məsaili rəvayət etmişdir. Etibarlı{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=52}} hədis alimi kimi tanınan Hənbəl ibn İshaq hicri 273-cü ilin Cəmadiyəl-əvvəl ayında (886-cı ilin oktyabrında) [[Vasit]] şəhərində vəfat etmişdir.{{Sfn|DİA|XV|p=525}}

Mənbələrdə onun Ubeydullah və ya Abdullah adlı bir oğlunun da özündən hədis rəvayət etdiyi qeyd edilir.{{Sfn|DİA|XV|p=525}}

== Əsərləri ==
Hənbəl ibn İshaqın dövrümüzü qədər gəlib çatmış əsərləri bunlardır:

* ''Kitabül-Fitən''{{Sfn|Zəhəbi|1987|p=343}} (və ya &quot;''əl-Fitən''&quot;{{Sfn|Kalaç|2018|p=305-322}}).
* ''Mihnətu İbn Hənbəl''.
* ''Cüz''.{{Sfn|Kalaç|2018|p=305-322}}
* ''Tarix''.{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=52}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/hanbel-b-ishak |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1997 |location=[[İstanbul]] |language=ar |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/hanbel-b-ishak |archive-date=2026-07-29}}
* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2435/%D8%AD%D9%86%D8%A8%D9%84 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=52 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2435/%D8%AD%D9%86%D8%A8%D9%84 |archive-date=2026-07-29}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=h. 1350-51 |location=[[Qahirə]] |language=ar}}
* {{Cite journal |last=Kalaç |first=Rıdvan |date=2018 |title=Hanbel b. İshak (ö.273/886) ve Hadis İlmine dair el-Fiten ve el-Cüz' adlı eserleri |url=https://isamveri.org/pdfdrg/D01732/2018_39/2018_39_KALACR.pdf |journal=Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |language=tr |issue=39 |pages=305-322}}
* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Tarix əl-İslam]] |year=1987 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}</text>
      <sha1>4u8rzrs6l84llxy9724e6q844je7y9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Qonaqpərəstlik</title>
    <ns>1</ns>
    <id>995568</id>
    <revision>
      <id>9014853</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adı */ yeni bölmə</comment>
      <origin>9014853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="du7al0tapdag1nmhabi6xl47rb9fb77" xml:space="preserve">== Adı ==

Qonaqpərəstlik sözü &quot;kunaçestvo&quot; mənasında nadir hallarda işlənilir. Bu söz normalda qonaqpərvərlik deməkdir. [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 12:17, 29 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>du7al0tapdag1nmhabi6xl47rb9fb77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995569</id>
    <revision>
      <id>9014855</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{iş gedir}} {{Xalça |adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası |orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}} |şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg |şəklin ölçüsü    = 275px |məktəbi          =  |növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt; |ölkə             = {{FRA}} |şəhər            = [[Paris]] |bölgə...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="qu0itmj62y93sa1udnzpcnvfl9bwsjt" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Xalça
|adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası
|orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}
|şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg
|şəklin ölçüsü    = 275px
|məktəbi          = 
|növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt;
|ölkə             = {{FRA}}
|şəhər            = [[Paris]]
|bölgə            = [[İl-de-Frans]]
|başlanma         = 1825
|tamamlanma       = 1833
|sifarişçi        = [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]&lt;br&gt;[[I Lui-Filipp]]
|sənətkarı        = [[Jak-Lui de la Amayd de Sent-Anj]]
|üslubu           = [[Neobarokko]]
|sahəsi           = 200 m²
|uzunluğu         = 2500 sm
|eni              = 735 sm
|material         = [[yun]]
|düyünlərin sayı  = &lt;!-- Rəqəm --&gt;
|saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-dam kafedralı]]
|vəziyyəti        = yaxşı, [https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000703]
|saytı            = 
|vikianbar        = Tapis monumental du chœur de Notre-Dame de Paris
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası''' ({{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}) və ya '''Lui-Filipp dövrünə aid xor xalısı''' ({{dil-fr|Tapis de chœur Louis-Philippe}}&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;&gt;{{cite web |title=Tapis de choeur Louis-Philippe |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;) — [[Paris Notr-Dam kafedralı]]nın xor hissəsini örtmək üçün [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]ın sifarişi ilə 1825–1833-cü illər arasında hazırlanmış monumental xor xalısı. Təxminən 200 m² sahəsi olan bu [[yun]] xalça 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır. 

Hazırda kafedralın yan nef hissələrindən birində saxlanılır və çox nadir hallarda istifadə olunur. Sonuncu dəfə 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in səfəri zamanı istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Daha sonra xalça 2014 və 2017-ci illərdə qısamüddətli sərgilər çərçivəsində yenidən kafedralın əsas nef hissəsində nümayiş etdirilmişdir.

== Tarixi ==
=== Sifariş ===</text>
      <sha1>qu0itmj62y93sa1udnzpcnvfl9bwsjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014894</id>
      <parentid>9014855</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sifariş */</comment>
      <origin>9014894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="1uzcw2zrzxh6d4bln01div21dtjk31n" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Xalça
|adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası
|orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}
|şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg
|şəklin ölçüsü    = 275px
|məktəbi          = 
|növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt;
|ölkə             = {{FRA}}
|şəhər            = [[Paris]]
|bölgə            = [[İl-de-Frans]]
|başlanma         = 1825
|tamamlanma       = 1833
|sifarişçi        = [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]&lt;br&gt;[[I Lui-Filipp]]
|sənətkarı        = [[Jak-Lui de la Amayd de Sent-Anj]]
|üslubu           = [[Neobarokko]]
|sahəsi           = 200 m²
|uzunluğu         = 2500 sm
|eni              = 735 sm
|material         = [[yun]]
|düyünlərin sayı  = &lt;!-- Rəqəm --&gt;
|saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-dam kafedralı]]
|vəziyyəti        = yaxşı, [https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000703]
|saytı            = 
|vikianbar        = Tapis monumental du chœur de Notre-Dame de Paris
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası''' ({{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}) və ya '''Lui-Filipp dövrünə aid xor xalısı''' ({{dil-fr|Tapis de chœur Louis-Philippe}}&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;&gt;{{cite web |title=Tapis de choeur Louis-Philippe |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;) — [[Paris Notr-Dam kafedralı]]nın xor hissəsini örtmək üçün [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]ın sifarişi ilə 1825–1833-cü illər arasında hazırlanmış monumental xor xalısı. Təxminən 200 m² sahəsi olan bu [[yun]] xalça 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır. 

Hazırda kafedralın yan nef hissələrindən birində saxlanılır və çox nadir hallarda istifadə olunur. Sonuncu dəfə 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in səfəri zamanı istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Daha sonra xalça 2014 və 2017-ci illərdə qısamüddətli sərgilər çərçivəsində yenidən kafedralın əsas nef hissəsində nümayiş etdirilmişdir.

== Tarixi ==
=== Sifariş ===

Tac Mebel Anbarının ({{dil-fr|Garde-Meuble de la Couronne}}) baş intendantı, Vil-d'Avre baronu Arman Tiyerri (1773–1844)[a], 1825-ci ilin mart ayında Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsinin [[X Karl (Fransa kralı)|X Karlın]] böyük dini mərasimlərdə iştirak etdiyi günlər üçün münasib bir xalça ilə bəzədilməsini təklif etmişdir. O qeyd edirdi ki, xalça iki hissədən ibarət olmalıdır: biri 11 metr, digəri isə 13 metr uzunluğunda.

1825-ci il 16 aprel tarixində Dudovil hersoqu, Kral Evinin naziri, layihənin eskizinin və tam ölçülü modelinin hazırlanmasına icazə vermişdir. Bundan sonra Vil-d'Avre baronu Tac Mebel Anbarının rəssamı Jak-Lui de la Hameyad de Sen-Anja (1780–1860)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Notr-Dam kilsəsinin xor hissəsi üçün qotik üslubda xalça eskizi hazırlamağı&quot;'' tapşırmışdır. Qobelen Kral Qobelen Manufakturasının rəssamı Şarl-Adrien Devertü isə xalçanın tam ölçülü modelini hazırlamışdır.

=== Hazırlanması ===</text>
      <sha1>1uzcw2zrzxh6d4bln01div21dtjk31n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014952</id>
      <parentid>9014894</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hazırlanması */</comment>
      <origin>9014952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6567" sha1="fqwwqp01qc8z67rkhfmr65ed43qndy7" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Xalça
|adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası
|orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}
|şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg
|şəklin ölçüsü    = 275px
|məktəbi          = 
|növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt;
|ölkə             = {{FRA}}
|şəhər            = [[Paris]]
|bölgə            = [[İl-de-Frans]]
|başlanma         = 1825
|tamamlanma       = 1833
|sifarişçi        = [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]&lt;br&gt;[[I Lui-Filipp]]
|sənətkarı        = [[Jak-Lui de la Amayd de Sent-Anj]]
|üslubu           = [[Neobarokko]]
|sahəsi           = 200 m²
|uzunluğu         = 2500 sm
|eni              = 735 sm
|material         = [[yun]]
|düyünlərin sayı  = &lt;!-- Rəqəm --&gt;
|saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-dam kafedralı]]
|vəziyyəti        = yaxşı, [https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000703]
|saytı            = 
|vikianbar        = Tapis monumental du chœur de Notre-Dame de Paris
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası''' ({{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}) və ya '''Lui-Filipp dövrünə aid xor xalısı''' ({{dil-fr|Tapis de chœur Louis-Philippe}}&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;&gt;{{cite web |title=Tapis de choeur Louis-Philippe |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;) — [[Paris Notr-Dam kafedralı]]nın xor hissəsini örtmək üçün [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]ın sifarişi ilə 1825–1833-cü illər arasında hazırlanmış monumental xor xalısı. Təxminən 200 m² sahəsi olan bu [[yun]] xalça 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır. 

Hazırda kafedralın yan nef hissələrindən birində saxlanılır və çox nadir hallarda istifadə olunur. Sonuncu dəfə 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in səfəri zamanı istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Daha sonra xalça 2014 və 2017-ci illərdə qısamüddətli sərgilər çərçivəsində yenidən kafedralın əsas nef hissəsində nümayiş etdirilmişdir.

== Tarixi ==
=== Sifariş ===

Tac Mebel Anbarının ({{dil-fr|Garde-Meuble de la Couronne}}) baş intendantı, Vil-d'Avre baronu Arman Tiyerri (1773–1844)[a], 1825-ci ilin mart ayında Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsinin [[X Karl (Fransa kralı)|X Karlın]] böyük dini mərasimlərdə iştirak etdiyi günlər üçün münasib bir xalça ilə bəzədilməsini təklif etmişdir. O qeyd edirdi ki, xalça iki hissədən ibarət olmalıdır: biri 11 metr, digəri isə 13 metr uzunluğunda.

1825-ci il 16 aprel tarixində Dudovil hersoqu, Kral Evinin naziri, layihənin eskizinin və tam ölçülü modelinin hazırlanmasına icazə vermişdir. Bundan sonra Vil-d'Avre baronu Tac Mebel Anbarının rəssamı Jak-Lui de la Hameyad de Sen-Anja (1780–1860)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Notr-Dam kilsəsinin xor hissəsi üçün qotik üslubda xalça eskizi hazırlamağı&quot;'' tapşırmışdır. Qobelen Kral Qobelen Manufakturasının rəssamı Şarl-Adrien Devertü isə xalçanın tam ölçülü modelini hazırlamışdır.

=== Hazırlanması ===

Xalçanın toxunmasına 1825-ci il 15 sentyabr tarixində, hələ də Şayo təpəsinin ətəyində yerləşən ''Savonnerie'' manufakturasında başlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt; İşlər hündürlüyü 3,48 metr, eni isə 11,70 metr olan ən böyük yüksək [[Toxucu dəzgah|toxuculuq dəzgahında]] aparılırdı. Elə həmin il qənaət tədbirləri çərçivəsində ''Savonnerie'' manufakturası ''Qobelen manufakturası''na birləşdirildi. Bu birləşmə nəticəsində ''Savonnerie''yə məxsus səkkiz toxuculuq dəzgahı Qobelen emalatxanalarına köçürüldü. Buna görə də davam edən bütün toxuculuq işləri, o cümlədən xor xalısı, 1826-cı il 15 yanvar tarixində sökülməli, bükülməli və yeni yerdə yenidən qurulmalı oldu. Həmin vaxt xalçanın birinci hissəsinin haşiyəsi demək olar ki, tam başa çatmışdı.

Xalçanın hazırlanmasını sürətləndirmək məqsədilə ümumilikdə dörd toxuculuq dəzgahından istifadə olunmasına qərar verildi:

* İkinci dəzgah 1826-cı il 1 iyul tarixində quraşdırıldı və xaçın aşağı hissəsinin toxunması üçün istifadə edildi.
* Üçüncü dəzgah 1827-ci il 1 aprel tarixindən etibarən Fransa gerbi təsvir olunmuş xaç hissəsinin toxunmasına cəlb edildi.
* Dördüncü dəzgah isə 1828-ci il 15 yanvar tarixindən bolluq buynuzları ({{dil-fr|Cornes d'abondance}}) təsvir olunan hissənin toxunmasını həyata keçirdi.

Bu dörd hissə müvafiq olaraq 1831-ci ilin fevralında, 1833-cü ilin martında, 1832-ci ilin aprelində və 1833-cü ilin martında tamamlandı. Sonradan bu hissələr iki-bir birləşdirilərək yekun xalça formalaşdırıldı.

[[İyul inqilabı|1830-cu il İyul İnqilabından]] və [[I Lui-Filipp|I Lui-Filippin]] taxta çıxmasından sonra [[Heraldik zanbaq|heraldik zanbaq çiçəkləri]] və X Karlla əlaqəli digər monarxiya rəmzləri xalçadan çıxarıldı.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Janin |first1=Jules |title=Exposition de l'industrie nationale |date=1834 |publisher=Slatkine Reprints |page=257 |edition=Revue de Paris |url=https://books.google.az/books?id=980oAAAAYAAJ&amp;pg=PA257&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=29 iyul 2026 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

Xalça 1838-ci ilin may ayında [[Luvr Muzeyi]]ndə kral manufakturalarının məhsullarına həsr olunmuş sərgidə nümayiş etdirildi. Həmin ilin sentyabr ayında isə Qobelen manufakturası tərəfindən Tac Mebel Anbarına təhvil verildi.

Hazır vəziyyətdə xalçanın uzunluğu təxminən 25 metr, çəkisi isə təxminən 1,2 ton təşkil edir.

=== Kafedralda istifadəsi ===</text>
      <sha1>fqwwqp01qc8z67rkhfmr65ed43qndy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014957</id>
      <parentid>9014952</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kafedralda istifadəsi */</comment>
      <origin>9014957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9694" sha1="c9cn81489k1yzsp6zy5zuhvgunilmoc" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Xalça
|adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası
|orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}
|şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg
|şəklin ölçüsü    = 275px
|məktəbi          = 
|növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt;
|ölkə             = {{FRA}}
|şəhər            = [[Paris]]
|bölgə            = [[İl-de-Frans]]
|başlanma         = 1825
|tamamlanma       = 1833
|sifarişçi        = [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]&lt;br&gt;[[I Lui-Filipp]]
|sənətkarı        = [[Jak-Lui de la Amayd de Sent-Anj]]
|üslubu           = [[Neobarokko]]
|sahəsi           = 200 m²
|uzunluğu         = 2500 sm
|eni              = 735 sm
|material         = [[yun]]
|düyünlərin sayı  = &lt;!-- Rəqəm --&gt;
|saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-dam kafedralı]]
|vəziyyəti        = yaxşı, [https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000703]
|saytı            = 
|vikianbar        = Tapis monumental du chœur de Notre-Dame de Paris
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası''' ({{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}) və ya '''Lui-Filipp dövrünə aid xor xalısı''' ({{dil-fr|Tapis de chœur Louis-Philippe}}&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;&gt;{{cite web |title=Tapis de choeur Louis-Philippe |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;) — [[Paris Notr-Dam kafedralı]]nın xor hissəsini örtmək üçün [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]ın sifarişi ilə 1825–1833-cü illər arasında hazırlanmış monumental xor xalısı. Təxminən 200 m² sahəsi olan bu [[yun]] xalça 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır. 

Hazırda kafedralın yan nef hissələrindən birində saxlanılır və çox nadir hallarda istifadə olunur. Sonuncu dəfə 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in səfəri zamanı istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Daha sonra xalça 2014 və 2017-ci illərdə qısamüddətli sərgilər çərçivəsində yenidən kafedralın əsas nef hissəsində nümayiş etdirilmişdir.

== Tarixi ==
=== Sifariş ===

Tac Mebel Anbarının ({{dil-fr|Garde-Meuble de la Couronne}}) baş intendantı, Vil-d'Avre baronu Arman Tiyerri (1773–1844)[a], 1825-ci ilin mart ayında Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsinin [[X Karl (Fransa kralı)|X Karlın]] böyük dini mərasimlərdə iştirak etdiyi günlər üçün münasib bir xalça ilə bəzədilməsini təklif etmişdir. O qeyd edirdi ki, xalça iki hissədən ibarət olmalıdır: biri 11 metr, digəri isə 13 metr uzunluğunda.

1825-ci il 16 aprel tarixində Dudovil hersoqu, Kral Evinin naziri, layihənin eskizinin və tam ölçülü modelinin hazırlanmasına icazə vermişdir. Bundan sonra Vil-d'Avre baronu Tac Mebel Anbarının rəssamı Jak-Lui de la Hameyad de Sen-Anja (1780–1860)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Notr-Dam kilsəsinin xor hissəsi üçün qotik üslubda xalça eskizi hazırlamağı&quot;'' tapşırmışdır. Qobelen Kral Qobelen Manufakturasının rəssamı Şarl-Adrien Devertü isə xalçanın tam ölçülü modelini hazırlamışdır.

=== Hazırlanması ===

Xalçanın toxunmasına 1825-ci il 15 sentyabr tarixində, hələ də Şayo təpəsinin ətəyində yerləşən ''Savonnerie'' manufakturasında başlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt; İşlər hündürlüyü 3,48 metr, eni isə 11,70 metr olan ən böyük yüksək [[Toxucu dəzgah|toxuculuq dəzgahında]] aparılırdı. Elə həmin il qənaət tədbirləri çərçivəsində ''Savonnerie'' manufakturası ''Qobelen manufakturası''na birləşdirildi. Bu birləşmə nəticəsində ''Savonnerie''yə məxsus səkkiz toxuculuq dəzgahı Qobelen emalatxanalarına köçürüldü. Buna görə də davam edən bütün toxuculuq işləri, o cümlədən xor xalısı, 1826-cı il 15 yanvar tarixində sökülməli, bükülməli və yeni yerdə yenidən qurulmalı oldu. Həmin vaxt xalçanın birinci hissəsinin haşiyəsi demək olar ki, tam başa çatmışdı.

Xalçanın hazırlanmasını sürətləndirmək məqsədilə ümumilikdə dörd toxuculuq dəzgahından istifadə olunmasına qərar verildi:

* İkinci dəzgah 1826-cı il 1 iyul tarixində quraşdırıldı və xaçın aşağı hissəsinin toxunması üçün istifadə edildi.
* Üçüncü dəzgah 1827-ci il 1 aprel tarixindən etibarən Fransa gerbi təsvir olunmuş xaç hissəsinin toxunmasına cəlb edildi.
* Dördüncü dəzgah isə 1828-ci il 15 yanvar tarixindən bolluq buynuzları ({{dil-fr|Cornes d'abondance}}) təsvir olunan hissənin toxunmasını həyata keçirdi.

Bu dörd hissə müvafiq olaraq 1831-ci ilin fevralında, 1833-cü ilin martında, 1832-ci ilin aprelində və 1833-cü ilin martında tamamlandı. Sonradan bu hissələr iki-bir birləşdirilərək yekun xalça formalaşdırıldı.

[[İyul inqilabı|1830-cu il İyul İnqilabından]] və [[I Lui-Filipp|I Lui-Filippin]] taxta çıxmasından sonra [[Heraldik zanbaq|heraldik zanbaq çiçəkləri]] və X Karlla əlaqəli digər monarxiya rəmzləri xalçadan çıxarıldı.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Janin |first1=Jules |title=Exposition de l'industrie nationale |date=1834 |publisher=Slatkine Reprints |page=257 |edition=Revue de Paris |url=https://books.google.az/books?id=980oAAAAYAAJ&amp;pg=PA257&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=29 iyul 2026 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

Xalça 1838-ci ilin may ayında [[Luvr Muzeyi]]ndə kral manufakturalarının məhsullarına həsr olunmuş sərgidə nümayiş etdirildi. Həmin ilin sentyabr ayında isə Qobelen manufakturası tərəfindən Tac Mebel Anbarına təhvil verildi.

Hazır vəziyyətdə xalçanın uzunluğu təxminən 25 metr, çəkisi isə təxminən 1,2 ton təşkil edir.

=== Kafedralda istifadəsi ===

Lui-Filipp bu xalçanı 1841-ci ildə, nəvəsi Paris qrafının vəftizi münasibətilə Paris Notr-Dam kafedralına hədiyyə etmişdir.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt; Xalça 1843-cü ilin may ayında Tac Mebel Anbarının inventar siyahısından çıxarılmışdır.

Paris arxiyepiskopunun müraciəti əsasında 1843-cü ildə xalçanın iki ayrı hissəsi Tac Mebeli İdarəsi ({{dil-fr|Mobilier de la Couronne}}) tərəfindən yenidən birləşdirilərək vahid kompozisiya halına gətirilmişdir.

1893-cü ildə kafedralın fabrika şurası xalçanın iki hissəsinin birləşdirilməsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Şuranın bildirdiyinə görə, xalça ''&quot;yalnız ildə iki dəfə — [[Pasxa]] və [[Məryəmin yüksəlişi]] bayramlarında istifadə olunur, çünki onun döşənməsi və sonradan yığışdırılması olduqca yüksək xərc tələb edir&quot;''.

1894-cü ildə fabrika şurası xalçanın vəziyyəti haqqında hesabatında qeyd etmişdir ki, o, ''&quot;cənab Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi altında kafedralda aparılan bərpa işləri zamanı uclarından birində ciddi şəkildə zədələnmişdir&quot;''. Bərpa işlərinin xərcləri dövlət tərəfindən ödənilmişdir. Relikviya sandığının altında yerləşən zədələnmiş hissə çıxarılmış, həmin boşluğun kənarları isə ''Savonnerie'' manufakturasında toxunmuş hamar zolaqlarla çərçivələnmişdir. Kəsilib çıxarılan hissəyə ''&quot;narıncı fonda qızılı qotik dairələr&quot;'', eləcə də ''&quot;kiçik sütunlar və iti tağlardan ibarət relikviya sandığını daşıyan postament&quot;'' daxil idi. Xalça 11 sentyabr 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt;

[[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu ildə Paris Notr-Dam kafedralında baş vermiş yanğın]] zamanı xalça xilas edilmişdir. O, 21–22 sentyabr 2019-cu il tarixlərində Avropa İrs Günləri münasibətilə ''&quot;[[Mobilier national]]&quot;''da nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sauvé des flammes, le tapis de chœur de Notre-Dame sera exposé lors des Journées du patrimoine |url=https://www.connaissancedesarts.com/monuments-patrimoine/notre-dame-paris/sauve-des-flammes-le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-sera-exceptionnellement-expose-durant-les-journees-du-patrimoine-11124894/ |access-date=29 iyul 2026 |work=Connaissance des Arts |date=20 sentyabr 2019 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; Lakin uzun illər ərzində dəfələrlə daşınması və güvələrin vurduğu zədələr səbəbindən xalçanın vəziyyəti pisləşmişdi. Buna görə də onun bərpasına 2022-ci ilin iyul ayında ''Mobilier national'' tərəfindən başlanılmış və işlərin təxminən iki il yarım davam edəcəyi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Cherner |first1=Simon |title=Au chevet du tapis de chœur de Notre-Dame de Paris, rescapé de l'incendie |url=https://www.lefigaro.fr/culture/patrimoine/au-chevet-du-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-rescape-de-l-incendie-20220709 |access-date=29 iyul 2026 |work=Le Figaro |date=9 iyul 2022 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

=== Sonrakı istifadəsi ===</text>
      <sha1>c9cn81489k1yzsp6zy5zuhvgunilmoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015316</id>
      <parentid>9014957</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sonrakı istifadəsi */</comment>
      <origin>9015316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12400" sha1="4oc4oh6z6qgagektxpjon69ay3krhb2" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Xalça
|adı              = Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası
|orijinal adı     = {{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}
|şəkil            = Notre-Dame de Paris - Tapis monumental du chœur - 006.jpg
|şəklin ölçüsü    = 275px
|məktəbi          = 
|növü             = &lt;!-- Xalçanın hansı növə aid olması (xovlu, xovsuz) --&gt;
|ölkə             = {{FRA}}
|şəhər            = [[Paris]]
|bölgə            = [[İl-de-Frans]]
|başlanma         = 1825
|tamamlanma       = 1833
|sifarişçi        = [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]&lt;br&gt;[[I Lui-Filipp]]
|sənətkarı        = [[Jak-Lui de la Amayd de Sent-Anj]]
|üslubu           = [[Neobarokko]]
|sahəsi           = 200 m²
|uzunluğu         = 2500 sm
|eni              = 735 sm
|material         = [[yun]]
|düyünlərin sayı  = &lt;!-- Rəqəm --&gt;
|saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-dam kafedralı]]
|vəziyyəti        = yaxşı, [https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 Fransanın qeydiyyata alınmış tarixi abidələri, PM75000703]
|saytı            = 
|vikianbar        = Tapis monumental du chœur de Notre-Dame de Paris
}}
'''Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası''' ({{dil-fr|Tapis de chœur de Notre-Dame de Paris}}) və ya '''Lui-Filipp dövrünə aid xor xalısı''' ({{dil-fr|Tapis de chœur Louis-Philippe}}&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;&gt;{{cite web |title=Tapis de choeur Louis-Philippe |url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM75000703 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=29 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;) — [[Paris Notr-Dam kafedralı]]nın xor hissəsini örtmək üçün [[X Karl (Fransa kralı)|X Karl]]ın sifarişi ilə 1825–1833-cü illər arasında hazırlanmış monumental xor xalısı. Təxminən 200 m² sahəsi olan bu [[yun]] xalça 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır. 

Hazırda kafedralın yan nef hissələrindən birində saxlanılır və çox nadir hallarda istifadə olunur. Sonuncu dəfə 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in səfəri zamanı istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Daha sonra xalça 2014 və 2017-ci illərdə qısamüddətli sərgilər çərçivəsində yenidən kafedralın əsas nef hissəsində nümayiş etdirilmişdir.

== Tarixi ==
=== Sifariş ===

Tac Mebel Anbarının ({{dil-fr|Garde-Meuble de la Couronne}}) baş intendantı, Vil-d'Avre baronu Arman Tiyerri (1773–1844)[a], 1825-ci ilin mart ayında Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsinin [[X Karl (Fransa kralı)|X Karlın]] böyük dini mərasimlərdə iştirak etdiyi günlər üçün münasib bir xalça ilə bəzədilməsini təklif etmişdir. O qeyd edirdi ki, xalça iki hissədən ibarət olmalıdır: biri 11 metr, digəri isə 13 metr uzunluğunda.

1825-ci il 16 aprel tarixində Dudovil hersoqu, Kral Evinin naziri, layihənin eskizinin və tam ölçülü modelinin hazırlanmasına icazə vermişdir. Bundan sonra Vil-d'Avre baronu Tac Mebel Anbarının rəssamı Jak-Lui de la Hameyad de Sen-Anja (1780–1860)&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saint-Georges |first1=Bénédicte Bonnet |title=Le tapis de chœur de Notre Dame de Paris exceptionnellement visible |url=https://www.latribunedelart.com/le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-exceptionnellement-visible?lang=fr |access-date=29 iyul 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=6 yanvar 2014 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Notr-Dam kilsəsinin xor hissəsi üçün qotik üslubda xalça eskizi hazırlamağı&quot;'' tapşırmışdır. Qobelen Kral Qobelen Manufakturasının rəssamı Şarl-Adrien Devertü isə xalçanın tam ölçülü modelini hazırlamışdır.

=== Hazırlanması ===

Xalçanın toxunmasına 1825-ci il 15 sentyabr tarixində, hələ də Şayo təpəsinin ətəyində yerləşən ''Savonnerie'' manufakturasında başlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt; İşlər hündürlüyü 3,48 metr, eni isə 11,70 metr olan ən böyük yüksək [[Toxucu dəzgah|toxuculuq dəzgahında]] aparılırdı. Elə həmin il qənaət tədbirləri çərçivəsində ''Savonnerie'' manufakturası ''Qobelen manufakturası''na birləşdirildi. Bu birləşmə nəticəsində ''Savonnerie''yə məxsus səkkiz toxuculuq dəzgahı Qobelen emalatxanalarına köçürüldü. Buna görə də davam edən bütün toxuculuq işləri, o cümlədən xor xalısı, 1826-cı il 15 yanvar tarixində sökülməli, bükülməli və yeni yerdə yenidən qurulmalı oldu. Həmin vaxt xalçanın birinci hissəsinin haşiyəsi demək olar ki, tam başa çatmışdı.

Xalçanın hazırlanmasını sürətləndirmək məqsədilə ümumilikdə dörd toxuculuq dəzgahından istifadə olunmasına qərar verildi:

* İkinci dəzgah 1826-cı il 1 iyul tarixində quraşdırıldı və xaçın aşağı hissəsinin toxunması üçün istifadə edildi.
* Üçüncü dəzgah 1827-ci il 1 aprel tarixindən etibarən Fransa gerbi təsvir olunmuş xaç hissəsinin toxunmasına cəlb edildi.
* Dördüncü dəzgah isə 1828-ci il 15 yanvar tarixindən bolluq buynuzları ({{dil-fr|Cornes d'abondance}}) təsvir olunan hissənin toxunmasını həyata keçirdi.

Bu dörd hissə müvafiq olaraq 1831-ci ilin fevralında, 1833-cü ilin martında, 1832-ci ilin aprelində və 1833-cü ilin martında tamamlandı. Sonradan bu hissələr iki-bir birləşdirilərək yekun xalça formalaşdırıldı.

[[İyul inqilabı|1830-cu il İyul İnqilabından]] və [[I Lui-Filipp|I Lui-Filippin]] taxta çıxmasından sonra [[Heraldik zanbaq|heraldik zanbaq çiçəkləri]] və X Karlla əlaqəli digər monarxiya rəmzləri xalçadan çıxarıldı.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Janin |first1=Jules |title=Exposition de l'industrie nationale |date=1834 |publisher=Slatkine Reprints |page=257 |edition=Revue de Paris |url=https://books.google.az/books?id=980oAAAAYAAJ&amp;pg=PA257&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=29 iyul 2026 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

Xalça 1838-ci ilin may ayında [[Luvr Muzeyi]]ndə kral manufakturalarının məhsullarına həsr olunmuş sərgidə nümayiş etdirildi. Həmin ilin sentyabr ayında isə Qobelen manufakturası tərəfindən Tac Mebel Anbarına təhvil verildi.

Hazır vəziyyətdə xalçanın uzunluğu təxminən 25 metr, çəkisi isə təxminən 1,2 ton təşkil edir.

=== Kafedralda istifadəsi ===

Lui-Filipp bu xalçanı 1841-ci ildə, nəvəsi Paris qrafının vəftizi münasibətilə Paris Notr-Dam kafedralına hədiyyə etmişdir.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt; Xalça 1843-cü ilin may ayında Tac Mebel Anbarının inventar siyahısından çıxarılmışdır.

Paris arxiyepiskopunun müraciəti əsasında 1843-cü ildə xalçanın iki ayrı hissəsi Tac Mebeli İdarəsi ({{dil-fr|Mobilier de la Couronne}}) tərəfindən yenidən birləşdirilərək vahid kompozisiya halına gətirilmişdir.

1893-cü ildə kafedralın fabrika şurası xalçanın iki hissəsinin birləşdirilməsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Şuranın bildirdiyinə görə, xalça ''&quot;yalnız ildə iki dəfə — [[Pasxa]] və [[Məryəmin yüksəlişi]] bayramlarında istifadə olunur, çünki onun döşənməsi və sonradan yığışdırılması olduqca yüksək xərc tələb edir&quot;''.

1894-cü ildə fabrika şurası xalçanın vəziyyəti haqqında hesabatında qeyd etmişdir ki, o, ''&quot;cənab Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi altında kafedralda aparılan bərpa işləri zamanı uclarından birində ciddi şəkildə zədələnmişdir&quot;''. Bərpa işlərinin xərcləri dövlət tərəfindən ödənilmişdir. Relikviya sandığının altında yerləşən zədələnmiş hissə çıxarılmış, həmin boşluğun kənarları isə ''Savonnerie'' manufakturasında toxunmuş hamar zolaqlarla çərçivələnmişdir. Kəsilib çıxarılan hissəyə ''&quot;narıncı fonda qızılı qotik dairələr&quot;'', eləcə də ''&quot;kiçik sütunlar və iti tağlardan ibarət relikviya sandığını daşıyan postament&quot;'' daxil idi. Xalça 11 sentyabr 1974-cü ildə tarixi abidə əşyası statusu almışdır.&lt;ref name=&quot;Tapis&quot;/&gt;

[[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu ildə Paris Notr-Dam kafedralında baş vermiş yanğın]] zamanı xalça xilas edilmişdir. O, 21–22 sentyabr 2019-cu il tarixlərində Avropa İrs Günləri münasibətilə ''&quot;[[Mobilier national]]&quot;''da nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sauvé des flammes, le tapis de chœur de Notre-Dame sera exposé lors des Journées du patrimoine |url=https://www.connaissancedesarts.com/monuments-patrimoine/notre-dame-paris/sauve-des-flammes-le-tapis-de-choeur-de-notre-dame-sera-exceptionnellement-expose-durant-les-journees-du-patrimoine-11124894/ |access-date=29 iyul 2026 |work=Connaissance des Arts |date=20 sentyabr 2019 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; Lakin uzun illər ərzində dəfələrlə daşınması və güvələrin vurduğu zədələr səbəbindən xalçanın vəziyyəti pisləşmişdi. Buna görə də onun bərpasına 2022-ci ilin iyul ayında ''Mobilier national'' tərəfindən başlanılmış və işlərin təxminən iki il yarım davam edəcəyi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Cherner |first1=Simon |title=Au chevet du tapis de chœur de Notre-Dame de Paris, rescapé de l'incendie |url=https://www.lefigaro.fr/culture/patrimoine/au-chevet-du-tapis-de-choeur-de-notre-dame-de-paris-rescape-de-l-incendie-20220709 |access-date=29 iyul 2026 |work=Le Figaro |date=9 iyul 2022 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

=== Sonrakı tarixi ===

Xor xalısı, Paris Notr-Dam kilsəsində baş tutan bütün mühüm dini mərasimlər zamanı istifadə olunur. 1852-ci il 1 iyul tarixində o, şahzadə-prezident [[III Napoleon|Lui-Napoleon Bonapartın]] seçilməsi münasibətilə keçirilən ''[[Te Deum]]'' ibadəti üçün döşənmişdir. Daha sonra xalçadan III Napoleonun [[Ejeni de Montixo]] ilə nikah mərasimində, eləcə də [[Lui-Napoleon Bonapart|İmperator şahzadəsinin]] vəftizi zamanı istifadə olunmuşdur.

1896-cı il 7 oktyabr tarixində [[Rusiya imperatorlarının siyahısı|Rusiya çarı]] [[II Nikolay|II Nikolay]] və çarinanın Paris Notr-Dam kafedralına səfəri münasibətilə xalça xor hissəsində döşənmişdir. Onları Paris arxiyepiskopu [[Fransua Rişar de La Vern]] və [[Fransa Prezidenti]] [[Feliks For]] qarşılamışdır.

Xalçadan 1948-ci ildə yayımlanan ilk televiziya [[Milad]] [[Messa|messası]] zamanı da istifadə edilmişdir. O, həmçinin 1980-ci ildə [[Roma Papası]] [[II İohann Pavel]]in Paris Notr-Dam kafedralına pastoral səfəri zamanı yenidən döşənmişdir.

2014-cü ilin yanvarında xalça kafedralın mərkəzi nefində nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tapis monumental du chœur |url=https://web.archive.org/web/20140103213520/http://www.notredamedeparis.fr/spip.php?article1757 |access-date=30 iyul 2026 |work=www.notredamedeparis.fr |language=fr}}&lt;/ref&gt; Həmin sərgidə X Karl və Lui-Filipp I tərəfindən kafedrala hədiyyə edilmiş qızılı parçadan hazırlanmış liturgik geyimlər, eləcə də III Napoleon ornament dəstinə aid [[Kapa (katolisizm)|kapa]] və [[Kazula|kazula]] da təqdim olunmuşdur. Xalça daha sonra 2017-ci ildə yenidən nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Exposition &quot;Tapis du Chœur&quot; / Notre-Dame de Paris {{!}} Ministère de la Culture |url=https://www.culture.gouv.fr/regions/drac-ile-de-france/actualites/actualite-a-la-une/Exposition-Tapis-du-Chaeur-Notre-Dame-de-Paris |access-date=30 iyul 2026 |work=www.culture.gouv.fr |date=11 yanvar 2017 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

İstifadə olunmadığı vaxtlarda xalça bükülmüş vəziyyətdə [[Deambulatoriya|deambulatoriyanın]] divarları boyunca, kiçik qapılarla bağlanan [[Kilsə oturacaqları|oturacaqların]] altında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qu'est devenu l'exceptionnel tapis du chœur de Notre-Dame ? |url=https://www.connaissancedesarts.com/monuments-patrimoine/notre-dame-paris/quest-devenu-lexceptionnel-tapis-du-choeur-de-notre-dame-11119278/ |access-date=30 iyul 2026 |work=Connaissance des Arts |date=19 aprel 2019 |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

Hazırda xalça ''[[Mobilier national]]'' tərəfindən bərpa olunur.

== Təsviri ==</text>
      <sha1>4oc4oh6z6qgagektxpjon69ay3krhb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qabriel Qalantara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995570</id>
    <revision>
      <id>9014864</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11186" sha1="ozj81w5j0xlotvljyb2dxd8a7c3eemq" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Qabriel Qalantara ({{dil-it|Gabriele Galantara}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] jurnalisti, ölkənin aparıcı karikaturaçı və satirik rəssamlarından biri.

== Həyatı ==

Macerata əyalətinin [[Montelupone]] şəhərində, ailələri Risorcimento hərəkatında fəal iştirak etmiş Covanni və Culiya Terenzinin ailəsində anadan olmuşdur.

1874-cü ildə ibtidai təhsil və texniki məktəbdə oxumaq üçün Macerata əyalət pansionuna daxil olmuşdur. Təhsili illərində həvəskar rəssam olan atasının da təşviqi ilə rəsm çəkməyə böyük həvəs göstərmişdir. 1884-cü ildə atasının vəfatından sonra, anası ciddi maddi çətinliklərə baxmayaraq, onun [[Bolonya Universiteti]]nin riyaziyyat fakültəsinə daxil olmasını təmin etmişdir.

Universitet dərslərinə seyrək davamiyyət göstərən Qalantara rəsm, rəngkarlıq və ümumilikdə təsviri sənətə daha çox maraq göstərmişdir.

Bolonyanın intellektual mühiti, xüsusən də universitet ətrafında toplaşan dairələr onun mədəni və siyasi baxışlarının formalaşmasına həlledici təsir göstərmişdir. Bolonyada o, eyni yaşda olduğu və satirik jurnalistikaya eyni həvəsi paylaşdığı filologiya tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə tanış olmuş, onların arasında yaranan dərin dostluq uzunmüddətli əməkdaşlığın təməlini qoymuşdur.

Satirik rəssam kimi ilk addımları
1886-cı ildə Blits təxəllüsü ilə [[Alfredo Testoni]] tərəfindən 1879-cu ildə təsis edilmiş «Ehi ch'al scusa» yumoristik həftəlik mətbuat orqanında rəsmlərini dərc etdirərək mətbuatda debüt etmişdir. Bədii iddialardan xali olmayan bu qəzet yüngül mövzulara və şayiələrə həsr olunmuşdur. Çap üçün fürsəti şəhərdə San Petronio meydanında [[II Viktor Emanuel]]ə ucaldılacaq abidə ilə bağlı yaranmış və hələ o zaman respublikaçı olan [[Cozue Karduççi]]nin də qatıldığı qızğın müzakirələr yaratmışdır.

1887-ci ildə Bolonya Təsviri Sənət Akademiyasında təhsil almağa başlamışdır.

1888-ci ildə, Bolonya Universitetinin sekkiz yüz illiyi münasibətilə, dostu Podrekka ilə birlikdə «Bononia ridet» satirik həftəlik qəzetini təsis etmişdir. Qəzet qısa sürede şəhər həyatının və milli siyasətin ən aktual mövzularına toxunmağa başlamış, sosialist ideallarına həssaslıq nümayiş etdirmişdir. O, eyni zamanda Bolonyanın digər bir yumoristik mətbuat organı olan «La rana» ilə də əməkdaşlıq etmişdir.

«Bononia ridet» qəzetinin tirajı kəskin artmış, bununla da qəzetlərini fəhlə məramnaməsinin sözçüsünə çevirən müəlliflərin məşhurluğu yüksəlmişdir. Onlar 1891-ci ilin mart-may ayları arasında Bolonyada baş verən tələbə nümayişlərinə görə məsuliyyətə cəlb olunmuş, tətilə təhriketmə ittihamı ilə həbs edilmiş, lakin sübutların kifayət etməməsi səbəbindən bəraət almışdırlar. Bu ittihamlar hər ikisinin universitetdən xaric edilməsi ilə nəticələnmişdir.

Bu ərəfədə Qalantara Ancelina Ravalya ilə ailə həyatı qurmuş və bu nikahdan Liberta, Luçe, Covanni və Vera adlı dörd övladı anadan olmuşdur.

=== L'Asino ===
Jurnalistika aləmində artıq tanınan Podrekka və Qalantara 1892-ci ildə [[Luici Arnaldo Vassallo]] tərəfindən Qandolin təxəllüsü ilə tanınan Vassallonun rəhbərlik etdiyi «Il torneo» qəzetində işləmək üçün [[Roma]]ya dəvət olunmuşdurlar. Paytaxtda müxtəlif sosialist, respublikaçı və anarxist qruplarla təmasda olaraq öz qəzetlərini yaratmaq layihəsini gerçəkləşdirmişdirlər. Qəzeti [[Françesko Domeniko Qveraççi]]nin &quot;Xalq eşşək kimidir: faydalı, səbirli və... döyülən&quot; kəlamına istinadən «[[L'Asino]]» ({{lit|Eşşək}}) adlandırmışdılar.

İlk sayı 27 noyabr 1892-ci il tarixində işıq üzü görən yeni həftəlik qəzetin rəhbərliyini Podrekka üzərinə götürmüş, Qalantara isə illüstrasiyaları müxtəlif təxəllüslərlə imzalamışdır. Onun rəsmləri ekspressionist üslubda, oldukça kəskin və qətiyyətli xətlərlə fərqlənmişdir.

«L'Asino» oxucuların rəğbətini qazanaraq 20.000-dən çox tirajla çap olunmuş və [[sosializm|sosialist]] ideyalarının (çox da sərt olmayan formada) yayılmasında təsirli vasitəyə çevrilmişdir. Satiranın hədəfi başda [[Roma Bankı qalmaqalı]] olmaqla siyasi özbaşınalıqlar və siyasi xadimlər olmuşdur. Bunların arasında geyindiyi uzun redinqot geyiminə görə &quot;Palamidone&quot; ləqəbi verilmiş [[Covanni Ciolitti]] başda olmaqla, [[Françesko Krispi]], [[Antonio di Rudini]] və [[Luici Pellu]] yer almışdır.

Qəzetin uğuru redaktorları 1895-ci ilin əvvəlində onu gündəlik qəzetə çevirməyə vadar etsə də, bu addım həm maliyyə, həm də redaksiya baxımından davamsız olmuş və avqust ayında «L'Asino» yenidən həftəlik nəşr rejiminə qayıtmışdır.

=== Avanti! ===
1896-cı ilin sonunda [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın mətbuat orqanı kimi «[[Avanti!]]» qəzeti təsis olunmuş və Qalantara burada hər gün dərc olunan karikaturaları ilə müntəzəm əməkdaşlığa başlamışdır.

1897-ci ildə «L'Asino»nun redaktorları nəşriyyatçı Luici Moncini ilə birlikdə anti-dövlət təbliğatına görə həbs olunmuş və qəzetin nəşri gödək müddətə dayandırılmışdır. Qalantara sosialist fəalı kimi 1898-ci ilin may iğtişaşlarında iştirak etdiyinə görə yenidən həbs edilmişdir.

Fəaliyyətinin ilk səkkiz ilindən sonra — katoliklərin İtaliya cəmiyyətində və zəhmətkeş kütlələr arasında artan mövqeyi fonunda satirik qəzetin yönümü köklü şəkildə dəyişmiş və kəskin anti-klerical xarakter almışdır.

Müəllif bu dövrdə xaricə, əsasən [[Fransa]], [[Belçika]] və [[Almaniya]]ya çoxsaylı səfərlər etmişdir. Onun karikaturaçılıq istedadı «L'Asino» qəzetinə ilham verən «Der Wahrer Jacob» sosialist satirik jurnalı ilə əməkdaşlıq sayəsində bu ölkələrdə də tanınmışdır.

1905-ci ildən etibarən sosial satira sahəsində tanınmış Fransa mətbuat orqanı olan «L'Assiette au Beurre» jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, bu nəşr üçün «Le Vatican» (1905), «Vive la Russie!» və «Chronique russe» (1906) adlı xüsusi buraxılışlar hazırlamışdır. 1909-cu ildə Parisdə &quot;Salon des humoristes&quot; sərgisində otuz yeddi rəsm və tablosu ilə iştirak etmiş, iki əsəri isə &quot;Salon d'Automne&quot; sərgisinin İtaliya müasir incəsənəti bölməsində nümayiş olunmuşdur.

1911-ci ildə [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] Podrekka ilə ciddi fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Podrekka 1909-cu ildə İtaliya Sosialist Partiyasından deputat seçilmiş və müstəmləkə yürüşünü dəstəkləmiş, Qalantara isə anti-müstəmləkəçi mövqe nümayiş etdirmişdir. Qəzet her iki mövqeyə yer ayıra bilsə də, Qalantaranın müharibə aleyhinə böyük rəngli karikaturaları Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka 1912-ci ildə «Avanti!»nin banisi [[Leonida Bissolati]], [[İvanoe Bonomi]], [[Ancolyo Kabrini]] və digər doqquz sosialist deputatla birlikdə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmiş və sonradan İtaliya İslahatçı Sosialist Partiyasını təsis etmişdir.

[[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində Bissolatinin ifadə etdiyi müdaxiləçilik xəttində hər ikisinin həmrəy olması aralarındakı ziddiyyətləri qismən aradan qaldırmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik Fransaya duyduğu rəğbət, eləcə də irtica və klirikalizmin qalası hesab etdiyi Mixvər dövlətlərinə, xüsusən də Avstriyaya bəslədiyi ədavətlə izah olunurdu. Bu səbəbdən Sosialist Partiyası ilə əlaqələri kəsilsə də, Qalantara sosialist prinsiplərinə sadiqliyini bəyan etməkdə davam etmişdir.

O, Vilhelm və Frans İosifin məşhurlaşan karikaturaları ilə müdaxiləçilik təbliğatına və müharibə təbliğatına öz töhfəsini vermiş, &quot;alman barbarlığına&quot; karşı ədavəti təbliğ etmişdir. On karikaturaları Antanta ölkələrinin digər qəzetlərində yenidən dərc olunmuş və 1916-cı ilin iyulunda Londonun &quot;Leicester Galleries&quot; qalereyasında nümayiş etdirilmişdir. Digər karikaturaları Parisin «L'Europe antiprussienne» mətbuat orqanında və «Signor sì» cəbhə qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə və 1917-ci il Rusiya inqilabi hadisələrinə tutduğu mövqeyə görə (Lenin və bolşeviklər alman agentləri kimi təsvir olunurdu) «L'Asino» sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir. Bu məsələdə, hətta birbaşa adını çəkmədən həmkarlarını &quot;saxta sosialist&quot; kimi təsvir edən Cuzeppe Skalarini ilə də fikir ayrılığı yaşanmışdır.

Müharibədən sonrakı iqtisadi böhran qəzetin tənəzzülünü dərinləşdirmiş və 1918-ci ilin əvvəlində «L'Asino» nəşrini dayandırmışdır.

Təxminən dörd illik fasilədən sonra (bu müddətdə artıq faşistpərəst mövqeyə keçmiş Podrekka ilə münasibətlər tamamilə kəsilmişdir) «L'Asino» Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş yalnız Qalantaranın redaktorluğu altında yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

25–31 yanvar 1921-ci il tarixli buraxılışın &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində Qalantara əvvəlki fəaliyyətinə yekun vuraraq özünütənqid etmiş və oxuculara qəzetin ilkin ruhuna &quot;qayıdacağını&quot; vəd etmişdir, lakin faşizmin irəliləyişi qarşısında sosialist hərəkatının gerilədiyi bir şəraitdə qəzet əvvəlki kəskinliyini və qüvvəsini böyük ölçüdə itirmişdir.
Buna baxmayaraq, Qalantara Cuzeppe Skalarininin də qəzetlə əməkdaşlığı sayəsində «L'Asino»nu açıq antifaşist mövqeyə gətirmiş və satirasını Mussolininin diktaturasına qarşı yönəltmişdir.

Redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təqiblər və hədə-qorxulardan sonra, 1925-ci ilin yazında nəşri tamamilə dayandırmağa məcbur olmuşdur.
«L'Asino» təcrübəsi başa çatdıqdan sonra Qalantara Alberto Cannininin «Becco giallo» satirik qəzetində çalışmış, lakin bu nəşr də faşist rejimi tərəfindən bağlanmışdır.

1926-cı ilin dekabrında həbs olunaraq beş il müddətinə sürgünə məkum edilmiş, sonradan bu cəza polis nəzarəti ilə əvəz olunmuşdur. Buna baxmayaraq ona jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağan edilmişdir. O, gizli şəkildə «Marc'Aurelio» yumoristik qəzeti və müxtəlif nəşriyyatlarla kitab illüstrasiyası sahəsində əməkdaşlıq etmişdir.

Xüsusi nəzarət yalnız onun ölümündən qısa müddət əvvəl ləğv olunmuşdur. O, 1937-ci ilin yanvarında Romada əziyyət çəkdiyi ağciyər emfizemasının kəskinləşməsi nəticəsində vəfat etmişdir.

Mason olan Qalantara İtaliya Böyük Şərqinin &quot;Propaganda massonica&quot; Roma locasının üzvü olmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ozj81w5j0xlotvljyb2dxd8a7c3eemq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014866</id>
      <parentid>9014864</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11189" sha1="1j57vg9iuydzoawzb42mwowvzdp2ppg" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Qabriel Qalantara''' ({{dil-it|Gabriele Galantara}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] jurnalisti, ölkənin aparıcı karikaturaçı və satirik rəssamlarından biri.

== Həyatı ==

Macerata əyalətinin [[Montelupone]] şəhərində, ailələri Risorcimento hərəkatında fəal iştirak etmiş Covanni və Culiya Terenzinin ailəsində anadan olmuşdur.

1874-cü ildə ibtidai təhsil və texniki məktəbdə oxumaq üçün Macerata əyalət pansionuna daxil olmuşdur. Təhsili illərində həvəskar rəssam olan atasının da təşviqi ilə rəsm çəkməyə böyük həvəs göstərmişdir. 1884-cü ildə atasının vəfatından sonra, anası ciddi maddi çətinliklərə baxmayaraq, onun [[Bolonya Universiteti]]nin riyaziyyat fakültəsinə daxil olmasını təmin etmişdir.

Universitet dərslərinə seyrək davamiyyət göstərən Qalantara rəsm, rəngkarlıq və ümumilikdə təsviri sənətə daha çox maraq göstərmişdir.

Bolonyanın intellektual mühiti, xüsusən də universitet ətrafında toplaşan dairələr onun mədəni və siyasi baxışlarının formalaşmasına həlledici təsir göstərmişdir. Bolonyada o, eyni yaşda olduğu və satirik jurnalistikaya eyni həvəsi paylaşdığı filologiya tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə tanış olmuş, onların arasında yaranan dərin dostluq uzunmüddətli əməkdaşlığın təməlini qoymuşdur.

Satirik rəssam kimi ilk addımları
1886-cı ildə Blits təxəllüsü ilə [[Alfredo Testoni]] tərəfindən 1879-cu ildə təsis edilmiş «Ehi ch'al scusa» yumoristik həftəlik mətbuat orqanında rəsmlərini dərc etdirərək mətbuatda debüt etmişdir. Bədii iddialardan xali olmayan bu qəzet yüngül mövzulara və şayiələrə həsr olunmuşdur. Çap üçün fürsəti şəhərdə San Petronio meydanında [[II Viktor Emanuel]]ə ucaldılacaq abidə ilə bağlı yaranmış və hələ o zaman respublikaçı olan [[Cozue Karduççi]]nin də qatıldığı qızğın müzakirələr yaratmışdır.

1887-ci ildə Bolonya Təsviri Sənət Akademiyasında təhsil almağa başlamışdır.

1888-ci ildə, Bolonya Universitetinin sekkiz yüz illiyi münasibətilə, dostu Podrekka ilə birlikdə «Bononia ridet» satirik həftəlik qəzetini təsis etmişdir. Qəzet qısa sürede şəhər həyatının və milli siyasətin ən aktual mövzularına toxunmağa başlamış, sosialist ideallarına həssaslıq nümayiş etdirmişdir. O, eyni zamanda Bolonyanın digər bir yumoristik mətbuat organı olan «La rana» ilə də əməkdaşlıq etmişdir.

«Bononia ridet» qəzetinin tirajı kəskin artmış, bununla da qəzetlərini fəhlə məramnaməsinin sözçüsünə çevirən müəlliflərin məşhurluğu yüksəlmişdir. Onlar 1891-ci ilin mart-may ayları arasında Bolonyada baş verən tələbə nümayişlərinə görə məsuliyyətə cəlb olunmuş, tətilə təhriketmə ittihamı ilə həbs edilmiş, lakin sübutların kifayət etməməsi səbəbindən bəraət almışdırlar. Bu ittihamlar hər ikisinin universitetdən xaric edilməsi ilə nəticələnmişdir.

Bu ərəfədə Qalantara Ancelina Ravalya ilə ailə həyatı qurmuş və bu nikahdan Liberta, Luçe, Covanni və Vera adlı dörd övladı anadan olmuşdur.

=== L'Asino ===
Jurnalistika aləmində artıq tanınan Podrekka və Qalantara 1892-ci ildə [[Luici Arnaldo Vassallo]] tərəfindən Qandolin təxəllüsü ilə tanınan Vassallonun rəhbərlik etdiyi «Il torneo» qəzetində işləmək üçün [[Roma]]ya dəvət olunmuşdurlar. Paytaxtda müxtəlif sosialist, respublikaçı və anarxist qruplarla təmasda olaraq öz qəzetlərini yaratmaq layihəsini gerçəkləşdirmişdirlər. Qəzeti [[Françesko Domeniko Qveraççi]]nin &quot;Xalq eşşək kimidir: faydalı, səbirli və... döyülən&quot; kəlamına istinadən «[[L'Asino]]» ({{lit|Eşşək}}) adlandırmışdılar.

İlk sayı 27 noyabr 1892-ci il tarixində işıq üzü görən yeni həftəlik qəzetin rəhbərliyini Podrekka üzərinə götürmüş, Qalantara isə illüstrasiyaları müxtəlif təxəllüslərlə imzalamışdır. Onun rəsmləri ekspressionist üslubda, oldukça kəskin və qətiyyətli xətlərlə fərqlənmişdir.

«L'Asino» oxucuların rəğbətini qazanaraq 20.000-dən çox tirajla çap olunmuş və [[sosializm|sosialist]] ideyalarının (çox da sərt olmayan formada) yayılmasında təsirli vasitəyə çevrilmişdir. Satiranın hədəfi başda [[Roma Bankı qalmaqalı]] olmaqla siyasi özbaşınalıqlar və siyasi xadimlər olmuşdur. Bunların arasında geyindiyi uzun redinqot geyiminə görə &quot;Palamidone&quot; ləqəbi verilmiş [[Covanni Ciolitti]] başda olmaqla, [[Françesko Krispi]], [[Antonio di Rudini]] və [[Luici Pellu]] yer almışdır.

Qəzetin uğuru redaktorları 1895-ci ilin əvvəlində onu gündəlik qəzetə çevirməyə vadar etsə də, bu addım həm maliyyə, həm də redaksiya baxımından davamsız olmuş və avqust ayında «L'Asino» yenidən həftəlik nəşr rejiminə qayıtmışdır.

=== Avanti! ===
1896-cı ilin sonunda [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın mətbuat orqanı kimi «[[Avanti!]]» qəzeti təsis olunmuş və Qalantara burada hər gün dərc olunan karikaturaları ilə müntəzəm əməkdaşlığa başlamışdır.

1897-ci ildə «L'Asino»nun redaktorları nəşriyyatçı Luici Moncini ilə birlikdə anti-dövlət təbliğatına görə həbs olunmuş və qəzetin nəşri gödək müddətə dayandırılmışdır. Qalantara sosialist fəalı kimi 1898-ci ilin may iğtişaşlarında iştirak etdiyinə görə yenidən həbs edilmişdir.

Fəaliyyətinin ilk səkkiz ilindən sonra — katoliklərin İtaliya cəmiyyətində və zəhmətkeş kütlələr arasında artan mövqeyi fonunda satirik qəzetin yönümü köklü şəkildə dəyişmiş və kəskin anti-klerical xarakter almışdır.

Müəllif bu dövrdə xaricə, əsasən [[Fransa]], [[Belçika]] və [[Almaniya]]ya çoxsaylı səfərlər etmişdir. Onun karikaturaçılıq istedadı «L'Asino» qəzetinə ilham verən «Der Wahrer Jacob» sosialist satirik jurnalı ilə əməkdaşlıq sayəsində bu ölkələrdə də tanınmışdır.

1905-ci ildən etibarən sosial satira sahəsində tanınmış Fransa mətbuat orqanı olan «L'Assiette au Beurre» jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, bu nəşr üçün «Le Vatican» (1905), «Vive la Russie!» və «Chronique russe» (1906) adlı xüsusi buraxılışlar hazırlamışdır. 1909-cu ildə Parisdə &quot;Salon des humoristes&quot; sərgisində otuz yeddi rəsm və tablosu ilə iştirak etmiş, iki əsəri isə &quot;Salon d'Automne&quot; sərgisinin İtaliya müasir incəsənəti bölməsində nümayiş olunmuşdur.

1911-ci ildə [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] Podrekka ilə ciddi fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Podrekka 1909-cu ildə İtaliya Sosialist Partiyasından deputat seçilmiş və müstəmləkə yürüşünü dəstəkləmiş, Qalantara isə anti-müstəmləkəçi mövqe nümayiş etdirmişdir. Qəzet her iki mövqeyə yer ayıra bilsə də, Qalantaranın müharibə aleyhinə böyük rəngli karikaturaları Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka 1912-ci ildə «Avanti!»nin banisi [[Leonida Bissolati]], [[İvanoe Bonomi]], [[Ancolyo Kabrini]] və digər doqquz sosialist deputatla birlikdə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmiş və sonradan İtaliya İslahatçı Sosialist Partiyasını təsis etmişdir.

[[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində Bissolatinin ifadə etdiyi müdaxiləçilik xəttində hər ikisinin həmrəy olması aralarındakı ziddiyyətləri qismən aradan qaldırmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik Fransaya duyduğu rəğbət, eləcə də irtica və klirikalizmin qalası hesab etdiyi Mixvər dövlətlərinə, xüsusən də Avstriyaya bəslədiyi ədavətlə izah olunurdu. Bu səbəbdən Sosialist Partiyası ilə əlaqələri kəsilsə də, Qalantara sosialist prinsiplərinə sadiqliyini bəyan etməkdə davam etmişdir.

O, Vilhelm və Frans İosifin məşhurlaşan karikaturaları ilə müdaxiləçilik təbliğatına və müharibə təbliğatına öz töhfəsini vermiş, &quot;alman barbarlığına&quot; karşı ədavəti təbliğ etmişdir. On karikaturaları Antanta ölkələrinin digər qəzetlərində yenidən dərc olunmuş və 1916-cı ilin iyulunda Londonun &quot;Leicester Galleries&quot; qalereyasında nümayiş etdirilmişdir. Digər karikaturaları Parisin «L'Europe antiprussienne» mətbuat orqanında və «Signor sì» cəbhə qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə və 1917-ci il Rusiya inqilabi hadisələrinə tutduğu mövqeyə görə (Lenin və bolşeviklər alman agentləri kimi təsvir olunurdu) «L'Asino» sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir. Bu məsələdə, hətta birbaşa adını çəkmədən həmkarlarını &quot;saxta sosialist&quot; kimi təsvir edən Cuzeppe Skalarini ilə də fikir ayrılığı yaşanmışdır.

Müharibədən sonrakı iqtisadi böhran qəzetin tənəzzülünü dərinləşdirmiş və 1918-ci ilin əvvəlində «L'Asino» nəşrini dayandırmışdır.

Təxminən dörd illik fasilədən sonra (bu müddətdə artıq faşistpərəst mövqeyə keçmiş Podrekka ilə münasibətlər tamamilə kəsilmişdir) «L'Asino» Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş yalnız Qalantaranın redaktorluğu altında yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

25–31 yanvar 1921-ci il tarixli buraxılışın &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində Qalantara əvvəlki fəaliyyətinə yekun vuraraq özünütənqid etmiş və oxuculara qəzetin ilkin ruhuna &quot;qayıdacağını&quot; vəd etmişdir, lakin faşizmin irəliləyişi qarşısında sosialist hərəkatının gerilədiyi bir şəraitdə qəzet əvvəlki kəskinliyini və qüvvəsini böyük ölçüdə itirmişdir.
Buna baxmayaraq, Qalantara Cuzeppe Skalarininin də qəzetlə əməkdaşlığı sayəsində «L'Asino»nu açıq antifaşist mövqeyə gətirmiş və satirasını Mussolininin diktaturasına qarşı yönəltmişdir.

Redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təqiblər və hədə-qorxulardan sonra, 1925-ci ilin yazında nəşri tamamilə dayandırmağa məcbur olmuşdur.
«L'Asino» təcrübəsi başa çatdıqdan sonra Qalantara Alberto Cannininin «Becco giallo» satirik qəzetində çalışmış, lakin bu nəşr də faşist rejimi tərəfindən bağlanmışdır.

1926-cı ilin dekabrında həbs olunaraq beş il müddətinə sürgünə məkum edilmiş, sonradan bu cəza polis nəzarəti ilə əvəz olunmuşdur. Buna baxmayaraq ona jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağan edilmişdir. O, gizli şəkildə «Marc'Aurelio» yumoristik qəzeti və müxtəlif nəşriyyatlarla kitab illüstrasiyası sahəsində əməkdaşlıq etmişdir.

Xüsusi nəzarət yalnız onun ölümündən qısa müddət əvvəl ləğv olunmuşdur. O, 1937-ci ilin yanvarında Romada əziyyət çəkdiyi ağciyər emfizemasının kəskinləşməsi nəticəsində vəfat etmişdir.

Mason olan Qalantara İtaliya Böyük Şərqinin &quot;Propaganda massonica&quot; Roma locasının üzvü olmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>1j57vg9iuydzoawzb42mwowvzdp2ppg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014867</id>
      <parentid>9014866</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>9014867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11252" sha1="9dy96ls4el7fwl3thg7n4h2wm14nozb" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Qabriel Qalantara''' ({{dil-it|Gabriele Galantara}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] jurnalisti, ölkənin aparıcı karikaturaçı və satirik rəssamlarından biri.

== Həyatı ==

Macerata əyalətinin [[Montelupone]] şəhərində, ailələri Risorcimento hərəkatında fəal iştirak etmiş Covanni və Culiya Terenzinin ailəsində anadan olmuşdur.

1874-cü ildə ibtidai təhsil və texniki məktəbdə oxumaq üçün Macerata əyalət pansionuna daxil olmuşdur. Təhsili illərində həvəskar rəssam olan atasının da təşviqi ilə rəsm çəkməyə böyük həvəs göstərmişdir. 1884-cü ildə atasının vəfatından sonra, anası ciddi maddi çətinliklərə baxmayaraq, onun [[Bolonya Universiteti]]nin riyaziyyat fakültəsinə daxil olmasını təmin etmişdir.

Universitet dərslərinə seyrək davamiyyət göstərən Qalantara rəsm, rəngkarlıq və ümumilikdə təsviri sənətə daha çox maraq göstərmişdir.

Bolonyanın intellektual mühiti, xüsusən də universitet ətrafında toplaşan dairələr onun mədəni və siyasi baxışlarının formalaşmasına həlledici təsir göstərmişdir. Bolonyada o, eyni yaşda olduğu və satirik jurnalistikaya eyni həvəsi paylaşdığı filologiya tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə tanış olmuş, onların arasında yaranan dərin dostluq uzunmüddətli əməkdaşlığın təməlini qoymuşdur.

Satirik rəssam kimi ilk addımları
1886-cı ildə Blits təxəllüsü ilə [[Alfredo Testoni]] tərəfindən 1879-cu ildə təsis edilmiş «Ehi ch'al scusa» yumoristik həftəlik mətbuat orqanında rəsmlərini dərc etdirərək mətbuatda debüt etmişdir. Bədii iddialardan xali olmayan bu qəzet yüngül mövzulara və şayiələrə həsr olunmuşdur. Çap üçün fürsəti şəhərdə San Petronio meydanında [[II Viktor Emanuel]]ə ucaldılacaq abidə ilə bağlı yaranmış və hələ o zaman respublikaçı olan [[Cozue Karduççi]]nin də qatıldığı qızğın müzakirələr yaratmışdır.

1887-ci ildə Bolonya Təsviri Sənət Akademiyasında təhsil almağa başlamışdır.

1888-ci ildə, Bolonya Universitetinin sekkiz yüz illiyi münasibətilə, dostu Podrekka ilə birlikdə «Bononia ridet» satirik həftəlik qəzetini təsis etmişdir. Qəzet qısa sürede şəhər həyatının və milli siyasətin ən aktual mövzularına toxunmağa başlamış, sosialist ideallarına həssaslıq nümayiş etdirmişdir. O, eyni zamanda Bolonyanın digər bir yumoristik mətbuat organı olan «La rana» ilə də əməkdaşlıq etmişdir.

«Bononia ridet» qəzetinin tirajı kəskin artmış, bununla da qəzetlərini fəhlə məramnaməsinin sözçüsünə çevirən müəlliflərin məşhurluğu yüksəlmişdir. Onlar 1891-ci ilin mart-may ayları arasında Bolonyada baş verən tələbə nümayişlərinə görə məsuliyyətə cəlb olunmuş, tətilə təhriketmə ittihamı ilə həbs edilmiş, lakin sübutların kifayət etməməsi səbəbindən bəraət almışdırlar. Bu ittihamlar hər ikisinin universitetdən xaric edilməsi ilə nəticələnmişdir.

Bu ərəfədə Qalantara Ancelina Ravalya ilə ailə həyatı qurmuş və bu nikahdan Liberta, Luçe, Covanni və Vera adlı dörd övladı anadan olmuşdur.

=== L'Asino ===
Jurnalistika aləmində artıq tanınan Podrekka və Qalantara 1892-ci ildə [[Luici Arnaldo Vassallo]] tərəfindən Qandolin təxəllüsü ilə tanınan Vassallonun rəhbərlik etdiyi «Il torneo» qəzetində işləmək üçün [[Roma]]ya dəvət olunmuşdurlar. Paytaxtda müxtəlif sosialist, respublikaçı və anarxist qruplarla təmasda olaraq öz qəzetlərini yaratmaq layihəsini gerçəkləşdirmişdirlər. Qəzeti [[Françesko Domeniko Qveraççi]]nin &quot;Xalq eşşək kimidir: faydalı, səbirli və... döyülən&quot; kəlamına istinadən «[[L'Asino]]» ({{lit|Eşşək}}) adlandırmışdılar.

İlk sayı 27 noyabr 1892-ci il tarixində işıq üzü görən yeni həftəlik qəzetin rəhbərliyini Podrekka üzərinə götürmüş, Qalantara isə illüstrasiyaları müxtəlif təxəllüslərlə imzalamışdır. Onun rəsmləri ekspressionist üslubda, oldukça kəskin və qətiyyətli xətlərlə fərqlənmişdir.

«L'Asino» oxucuların rəğbətini qazanaraq 20.000-dən çox tirajla çap olunmuş və [[sosializm|sosialist]] ideyalarının (çox da sərt olmayan formada) yayılmasında təsirli vasitəyə çevrilmişdir. Satiranın hədəfi başda [[Roma Bankı qalmaqalı]] olmaqla siyasi özbaşınalıqlar və siyasi xadimlər olmuşdur. Bunların arasında geyindiyi uzun redinqot geyiminə görə &quot;Palamidone&quot; ləqəbi verilmiş [[Covanni Ciolitti]] başda olmaqla, [[Françesko Krispi]], [[Antonio di Rudini]] və [[Luici Pellu]] yer almışdır.

Qəzetin uğuru redaktorları 1895-ci ilin əvvəlində onu gündəlik qəzetə çevirməyə vadar etsə də, bu addım həm maliyyə, həm də redaksiya baxımından davamsız olmuş və avqust ayında «L'Asino» yenidən həftəlik nəşr rejiminə qayıtmışdır.

=== Avanti! ===
1896-cı ilin sonunda [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın mətbuat orqanı kimi «[[Avanti!]]» qəzeti təsis olunmuş və Qalantara burada hər gün dərc olunan karikaturaları ilə müntəzəm əməkdaşlığa başlamışdır.

1897-ci ildə «L'Asino»nun redaktorları nəşriyyatçı Luici Moncini ilə birlikdə anti-dövlət təbliğatına görə həbs olunmuş və qəzetin nəşri gödək müddətə dayandırılmışdır. Qalantara sosialist fəalı kimi 1898-ci ilin may iğtişaşlarında iştirak etdiyinə görə yenidən həbs edilmişdir.

Fəaliyyətinin ilk səkkiz ilindən sonra — katoliklərin İtaliya cəmiyyətində və zəhmətkeş kütlələr arasında artan mövqeyi fonunda satirik qəzetin yönümü köklü şəkildə dəyişmiş və kəskin anti-klerical xarakter almışdır.

Müəllif bu dövrdə xaricə, əsasən [[Fransa]], [[Belçika]] və [[Almaniya]]ya çoxsaylı səfərlər etmişdir. Onun karikaturaçılıq istedadı «L'Asino» qəzetinə ilham verən «Der Wahrer Jacob» sosialist satirik jurnalı ilə əməkdaşlıq sayəsində bu ölkələrdə də tanınmışdır.

1905-ci ildən etibarən sosial satira sahəsində tanınmış Fransa mətbuat orqanı olan «L'Assiette au Beurre» jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, bu nəşr üçün «Le Vatican» (1905), «Vive la Russie!» və «Chronique russe» (1906) adlı xüsusi buraxılışlar hazırlamışdır. 1909-cu ildə Parisdə &quot;Salon des humoristes&quot; sərgisində otuz yeddi rəsm və tablosu ilə iştirak etmiş, iki əsəri isə &quot;Salon d'Automne&quot; sərgisinin İtaliya müasir incəsənəti bölməsində nümayiş olunmuşdur.

1911-ci ildə [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] Podrekka ilə ciddi fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Podrekka 1909-cu ildə İtaliya Sosialist Partiyasından deputat seçilmiş və müstəmləkə yürüşünü dəstəkləmiş, Qalantara isə anti-müstəmləkəçi mövqe nümayiş etdirmişdir. Qəzet her iki mövqeyə yer ayıra bilsə də, Qalantaranın müharibə aleyhinə böyük rəngli karikaturaları Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka 1912-ci ildə «Avanti!»nin banisi [[Leonida Bissolati]], [[İvanoe Bonomi]], [[Ancolyo Kabrini]] və digər doqquz sosialist deputatla birlikdə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmiş və sonradan İtaliya İslahatçı Sosialist Partiyasını təsis etmişdir.

[[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində Bissolatinin ifadə etdiyi müdaxiləçilik xəttində hər ikisinin həmrəy olması aralarındakı ziddiyyətləri qismən aradan qaldırmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik Fransaya duyduğu rəğbət, eləcə də irtica və klirikalizmin qalası hesab etdiyi Mixvər dövlətlərinə, xüsusən də Avstriyaya bəslədiyi ədavətlə izah olunurdu. Bu səbəbdən Sosialist Partiyası ilə əlaqələri kəsilsə də, Qalantara sosialist prinsiplərinə sadiqliyini bəyan etməkdə davam etmişdir.

O, Vilhelm və Frans İosifin məşhurlaşan karikaturaları ilə müdaxiləçilik təbliğatına və müharibə təbliğatına öz töhfəsini vermiş, &quot;alman barbarlığına&quot; karşı ədavəti təbliğ etmişdir. On karikaturaları Antanta ölkələrinin digər qəzetlərində yenidən dərc olunmuş və 1916-cı ilin iyulunda Londonun &quot;Leicester Galleries&quot; qalereyasında nümayiş etdirilmişdir. Digər karikaturaları Parisin «L'Europe antiprussienne» mətbuat orqanında və «Signor sì» cəbhə qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə və 1917-ci il Rusiya inqilabi hadisələrinə tutduğu mövqeyə görə (Lenin və bolşeviklər alman agentləri kimi təsvir olunurdu) «L'Asino» sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir. Bu məsələdə, hətta birbaşa adını çəkmədən həmkarlarını &quot;saxta sosialist&quot; kimi təsvir edən Cuzeppe Skalarini ilə də fikir ayrılığı yaşanmışdır.

Müharibədən sonrakı iqtisadi böhran qəzetin tənəzzülünü dərinləşdirmiş və 1918-ci ilin əvvəlində «L'Asino» nəşrini dayandırmışdır.

Təxminən dörd illik fasilədən sonra (bu müddətdə artıq faşistpərəst mövqeyə keçmiş Podrekka ilə münasibətlər tamamilə kəsilmişdir) «L'Asino» Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş yalnız Qalantaranın redaktorluğu altında yenidən fəaliyyətə başlamışdır.

25–31 yanvar 1921-ci il tarixli buraxılışın &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində Qalantara əvvəlki fəaliyyətinə yekun vuraraq özünütənqid etmiş və oxuculara qəzetin ilkin ruhuna &quot;qayıdacağını&quot; vəd etmişdir, lakin faşizmin irəliləyişi qarşısında sosialist hərəkatının gerilədiyi bir şəraitdə qəzet əvvəlki kəskinliyini və qüvvəsini böyük ölçüdə itirmişdir.
Buna baxmayaraq, Qalantara Cuzeppe Skalarininin də qəzetlə əməkdaşlığı sayəsində «L'Asino»nu açıq antifaşist mövqeyə gətirmiş və satirasını Mussolininin diktaturasına qarşı yönəltmişdir.

Redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təqiblər və hədə-qorxulardan sonra, 1925-ci ilin yazında nəşri tamamilə dayandırmağa məcbur olmuşdur.
«L'Asino» təcrübəsi başa çatdıqdan sonra Qalantara Alberto Cannininin «Becco giallo» satirik qəzetində çalışmış, lakin bu nəşr də faşist rejimi tərəfindən bağlanmışdır.

1926-cı ilin dekabrında həbs olunaraq beş il müddətinə sürgünə məkum edilmiş, sonradan bu cəza polis nəzarəti ilə əvəz olunmuşdur. Buna baxmayaraq ona jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağan edilmişdir. O, gizli şəkildə «Marc'Aurelio» yumoristik qəzeti və müxtəlif nəşriyyatlarla kitab illüstrasiyası sahəsində əməkdaşlıq etmişdir.

Xüsusi nəzarət yalnız onun ölümündən qısa müddət əvvəl ləğv olunmuşdur. O, 1937-ci ilin yanvarında Romada əziyyət çəkdiyi ağciyər emfizemasının kəskinləşməsi nəticəsində vəfat etmişdir.

Mason olan Qalantara İtaliya Böyük Şərqinin &quot;Propaganda massonica&quot; Roma locasının üzvü olmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Masonlar]]</text>
      <sha1>9dy96ls4el7fwl3thg7n4h2wm14nozb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Azadlıq Radiosu</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995571</id>
    <revision>
      <id>9014880</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;az&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="gu7jrqmgpt51uf54qtclucbnzfzd0y5" xml:space="preserve">az</text>
      <sha1>gu7jrqmgpt51uf54qtclucbnzfzd0y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Azadlıq Radiosunun əməkdaşları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995572</id>
    <revision>
      <id>9014882</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəcəb Yaxşı</username>
        <id>145872</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ar27f9yar67fl4yy7z4a7bpmx4tnf57" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Azadlıq Radiosu]]</text>
      <sha1>ar27f9yar67fl4yy7z4a7bpmx4tnf57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aqnihotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995573</id>
    <revision>
      <id>9014907</id>
      <timestamp>2026-07-29T13:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>9014907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014914</id>
      <parentid>9014907</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="c8fh927tnc54qonxfz57t1zzctw8l2n" xml:space="preserve">[[Fayl:Brahmin boy ritual.jpg|thumb|250px|Brahman oğlan aqnihotra ritualını icra edir]]

'''Aqnihotra''' ({{lang-sa|अग्निहोत्र}}, {{IAST|agnihotra}}) — [[Vedalar|vedik]] [[Hinduizm|hinduistlər]] tərəfindən icra olunan [[Vedizm|vedik]] [[ritual]].
Aqnihotra haqqında ilk [[məlumat]]lara &quot;Atxarvaveda&quot;da (AV VI, 97, 1) rast gəlinir, lakin müqəddəs ocağa qurban təqdim edilməsi ritualı hələ &quot;[[Riqveda]]&quot; dövründən məlumdur. Ritualın ətraflı təsviri &quot;[[Yacurveda]]&quot; və &quot;Şatapatxa-brahmana&quot; mətnlərində yer alır. &quot;Qrixya-sutralar&quot;da və daha sonrakı əsərlərdə aqnihotranın mistik məna kəsb edən sadələşdirilmiş versiyası təqdim olunur. Ritualın vedik forması hazırda da [[Kerala]]da brahman-nambudirilər, [[Cənubi Hindistan]]da və [[Nepal]]da isə azsaylı brahman-vaidikilər tərəfindən icra edilməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |title=The Study of Hinduism |year=2003 |publisher=University of South Carolina Press |location=Columbia, SC |page=89 |isbn=978-1-57003-449-7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;[[Manu qanunları]]&quot;nda qeyd olunur ki, aqnihotra ritualı gənc qızlar, gənc qadınlar, nadan və ya savadsız şəxslər, eləcə də xəstələr və rituala həsr olunmayanlar tərəfindən icra edilə bilməz.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Законы Ману |year=2002 |publisher=ЭКСМО-Пресс |location=Москва |page=432 |isbn=5-04-008975-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt; Lakin ritualın müasir versiyası cinsindən və mənşəyindən asılı olmayaraq hər kəs tərəfindən icra edilə bilər.

Aqnihotranın əsas hissəsi günəşin doğması və batması zamanı (və ya bu vaxtlardan bir qədər əvvəl/sonra) ocaqla günəşi əlaqələndirən vedik [[mantra]]ların təkrarı ilə iki dəfə qurban təqdim edilməsindən ibarətdir. Samhitalar və Brahmanalarda verilən şərhlərdən birinə görə, bu ritual günəşi gecənin qaranlığından hifz edir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bodewitz |first=Henk W. |title=The Daily Evening and Morning Offering (Agnihotra) According to the Brāhmaṇas |year=1976 |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=978-90-04-04532-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Müasir aqnihotrada təqdim olunan qurban müəyyən miqdarda [[qhi]] (ərintili yağ) ilə qarışdırılmış iki çimdik xam düyü dənəsindən ibarətdir. İki bərabər hissəyə bölünən bu qarışıq tədricən ocağa tökülür. Ocaq xüsusi mis qabda quru inək peyini vasitəsilə qalanır. Axşam ritualından əvvəl qab səhər prosedurundan qalan küldən (Vibhuti) diqqətlə təmizlənir. Bu kiçik ritual çoxlu sayda əlavə hərəkətlərlə müşayiət olunur və üç (və ya beş) müqəddəs ocaq kultunun tərkib hissəsidir.

Aqnihotra daim icra edildikdə ''nitya'', arzudan asılı olaraq icra edildikdə isə ''kamya'' adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Альбедиль |editor-first=М. Ф. |editor2-last=Дубянский |editor2-first=А. М. |title=Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь |year=1996 |publisher=Республика |location=Москва |pages=40—41 |isbn=5-250-02557-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>c8fh927tnc54qonxfz57t1zzctw8l2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014916</id>
      <parentid>9014914</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="51sub1vl2wfl40a2h12h2kuzs9zg3lj" xml:space="preserve">[[Fayl:Brahmin boy ritual.jpg|thumb|250px|Brahman oğlan aqnihotra ritualını icra edir]]

'''Aqnihotra''' ({{lang-sa|अग्निहोत्र}}, {{IAST|agnihotra}}) — [[Vedalar|vedik]] [[Hinduizm|hinduistlər]] tərəfindən icra olunan [[Vedizm|vedik]] [[ritual]].
Aqnihotra haqqında ilk [[məlumat]]lara &quot;Atxarvaveda&quot;da (AV VI, 97, 1) rast gəlinir, lakin müqəddəs ocağa qurban təqdim edilməsi ritualı hələ &quot;[[Riqveda]]&quot; dövründən məlumdur. Ritualın ətraflı təsviri &quot;[[Yacurveda]]&quot; və &quot;Şatapatxa-brahmana&quot; mətnlərində yer alır. &quot;Qrixya-sutralar&quot;da və daha sonrakı əsərlərdə aqnihotranın mistik məna kəsb edən sadələşdirilmiş versiyası təqdim olunur. Ritualın vedik forması hazırda da [[Kerala]]da brahman-nambudirilər, [[Cənubi Hindistan]]da və [[Nepal]]da isə azsaylı brahman-vaidikilər tərəfindən icra edilməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |title=The Study of Hinduism |year=2003 |publisher=University of South Carolina Press |location=Columbia, SC |page=89 |isbn=978-1-57003-449-7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;[[Manu qanunları]]&quot;nda qeyd olunur ki, aqnihotra ritualı gənc qızlar, gənc qadınlar, nadan və ya savadsız şəxslər, eləcə də xəstələr və rituala həsr olunmayanlar tərəfindən icra edilə bilməz.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Законы Ману |year=2002 |publisher=ЭКСМО-Пресс |location=Москва |page=432 |isbn=5-04-008975-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt; Lakin ritualın müasir versiyası cinsindən və mənşəyindən asılı olmayaraq hər kəs tərəfindən icra edilə bilər.

Aqnihotranın əsas hissəsi günəşin doğması və batması zamanı (və ya bu vaxtlardan bir qədər əvvəl/sonra) ocaqla günəşi əlaqələndirən vedik [[mantra]]ların təkrarı ilə iki dəfə qurban təqdim edilməsindən ibarətdir. Samhitalar və Brahmanalarda verilən şərhlərdən birinə görə, bu ritual günəşi gecənin qaranlığından hifz edir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bodewitz |first=Henk W. |title=The Daily Evening and Morning Offering (Agnihotra) According to the Brāhmaṇas |year=1976 |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=978-90-04-04532-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Müasir aqnihotrada təqdim olunan qurban müəyyən miqdarda [[qhi]] (ərintili yağ) ilə qarışdırılmış iki çimdik xam düyü dənəsindən ibarətdir. İki bərabər hissəyə bölünən bu qarışıq tədricən ocağa tökülür. Ocaq xüsusi mis qabda quru inək peyini vasitəsilə qalanır. Axşam ritualından əvvəl qab səhər prosedurundan qalan küldən (Vibhuti) diqqətlə təmizlənir. Bu kiçik ritual çoxlu sayda əlavə hərəkətlərlə müşayiət olunur və üç (və ya beş) müqəddəs ocaq kultunun tərkib hissəsidir.

Aqnihotra daim icra edildikdə ''nitya'', arzudan asılı olaraq icra edildikdə isə ''kamya'' adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Альбедиль |editor-first=М. Ф. |editor2-last=Дубянский |editor2-first=А. М. |title=Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь |year=1996 |publisher=Республика |location=Москва |pages=40—41 |isbn=5-250-02557-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>51sub1vl2wfl40a2h12h2kuzs9zg3lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014917</id>
      <parentid>9014916</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya</comment>
      <origin>9014917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="km3wdr1z9hjqf28r2aznlqajedgbts8" xml:space="preserve">[[Fayl:Brahmin boy ritual.jpg|thumb|250px|Brahman oğlan aqnihotra ritualını icra edir]]

'''Aqnihotra''' ({{lang-sa|अग्निहोत्र}}, {{IAST|agnihotra}}) — [[Vedalar|vedik]] [[Hinduizm|hinduistlər]] tərəfindən icra olunan [[Vedizm|vedik]] [[ritual]].
Aqnihotra haqqında ilk [[məlumat]]lara &quot;Atxarvaveda&quot;da (AV VI, 97, 1) rast gəlinir, lakin müqəddəs ocağa qurban təqdim edilməsi ritualı hələ &quot;[[Riqveda]]&quot; dövründən məlumdur. Ritualın ətraflı təsviri &quot;[[Yacurveda]]&quot; və &quot;Şatapatxa-brahmana&quot; mətnlərində yer alır. &quot;Qrixya-sutralar&quot;da və daha sonrakı əsərlərdə aqnihotranın mistik məna kəsb edən sadələşdirilmiş versiyası təqdim olunur. Ritualın vedik forması hazırda da [[Kerala]]da brahman-nambudirilər, [[Cənubi Hindistan]]da və [[Nepal]]da isə azsaylı brahman-vaidikilər tərəfindən icra edilməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |title=The Study of Hinduism |year=2003 |publisher=University of South Carolina Press |location=Columbia, SC |page=89 |isbn=978-1-57003-449-7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;[[Manu qanunları]]&quot;nda qeyd olunur ki, aqnihotra ritualı gənc qızlar, gənc qadınlar, nadan və ya savadsız şəxslər, eləcə də xəstələr və rituala həsr olunmayanlar tərəfindən icra edilə bilməz.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Законы Ману |year=2002 |publisher=ЭКСМО-Пресс |location=Москва |page=432 |isbn=5-04-008975-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt; Lakin ritualın müasir versiyası cinsindən və mənşəyindən asılı olmayaraq hər kəs tərəfindən icra edilə bilər.

Aqnihotranın əsas hissəsi günəşin doğması və batması zamanı (və ya bu vaxtlardan bir qədər əvvəl/sonra) ocaqla günəşi əlaqələndirən vedik [[mantra]]ların təkrarı ilə iki dəfə qurban təqdim edilməsindən ibarətdir. Samhitalar və Brahmanalarda verilən şərhlərdən birinə görə, bu ritual günəşi gecənin qaranlığından hifz edir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bodewitz |first=Henk W. |title=The Daily Evening and Morning Offering (Agnihotra) According to the Brāhmaṇas |year=1976 |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=978-90-04-04532-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Müasir aqnihotrada təqdim olunan qurban müəyyən miqdarda [[qhi]] (ərintili yağ) ilə qarışdırılmış iki çimdik xam düyü dənəsindən ibarətdir. İki bərabər hissəyə bölünən bu qarışıq tədricən ocağa tökülür. Ocaq xüsusi mis qabda quru inək peyini vasitəsilə qalanır. Axşam ritualından əvvəl qab səhər prosedurundan qalan küldən (Vibhuti) diqqətlə təmizlənir. Bu kiçik ritual çoxlu sayda əlavə hərəkətlərlə müşayiət olunur və üç (və ya beş) müqəddəs ocaq kultunun tərkib hissəsidir.

Aqnihotra daim icra edildikdə ''nitya'', arzudan asılı olaraq icra edildikdə isə ''kamya'' adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Альбедиль |editor-first=М. Ф. |editor2-last=Дубянский |editor2-first=А. М. |title=Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь |year=1996 |publisher=Республика |location=Москва |pages=40—41 |isbn=5-250-02557-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Dini ayinlər]]
[[Kateqoriya:Hindu davranış və təcrübəsi]]
[[Kateqoriya:Nepalda din]]
[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>km3wdr1z9hjqf28r2aznlqajedgbts8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014921</id>
      <parentid>9014917</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="922ofbvyc8lhhg9vmmoqihekqsslz2s" xml:space="preserve">[[Fayl:Brahmin boy ritual.jpg|thumb|250px|Brahman oğlan aqnihotra ritualını icra edir]]

'''Aqnihotra''' ({{lang-sa|अग्निहोत्र}}, {{IAST|agnihotra}}) — [[Vedalar|vedik]] [[Hinduizm|hinduistlər]] tərəfindən icra olunan [[Vedizm|vedik]] [[ritual]].
Aqnihotra haqqında ilk [[məlumat]]lara &quot;[[Atxarvaveda]]&quot;da (AV VI, 97, 1) rast gəlinir, lakin müqəddəs ocağa qurban təqdim edilməsi ritualı hələ &quot;[[Riqveda]]&quot; dövründən məlumdur. Ritualın ətraflı təsviri &quot;[[Yacurveda]]&quot; və &quot;Şatapatxa-brahmana&quot; mətnlərində yer alır. &quot;Qrixya-sutralar&quot;da və daha sonrakı əsərlərdə aqnihotranın mistik məna kəsb edən sadələşdirilmiş versiyası təqdim olunur. Ritualın vedik forması hazırda da [[Kerala]]da brahman-nambudirilər, [[Cənubi Hindistan]]da və [[Nepal]]da isə azsaylı brahman-vaidikilər tərəfindən icra edilməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |title=The Study of Hinduism |year=2003 |publisher=University of South Carolina Press |location=Columbia, SC |page=89 |isbn=978-1-57003-449-7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;[[Manu qanunları]]&quot;nda qeyd olunur ki, aqnihotra ritualı gənc qızlar, gənc qadınlar, nadan və ya savadsız şəxslər, eləcə də xəstələr və rituala həsr olunmayanlar tərəfindən icra edilə bilməz.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Законы Ману |year=2002 |publisher=ЭКСМО-Пресс |location=Москва |page=432 |isbn=5-04-008975-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt; Lakin ritualın müasir versiyası cinsindən və mənşəyindən asılı olmayaraq hər kəs tərəfindən icra edilə bilər.

Aqnihotranın əsas hissəsi günəşin doğması və batması zamanı (və ya bu vaxtlardan bir qədər əvvəl/sonra) ocaqla günəşi əlaqələndirən vedik [[mantra]]ların təkrarı ilə iki dəfə qurban təqdim edilməsindən ibarətdir. Samhitalar və Brahmanalarda verilən şərhlərdən birinə görə, bu ritual günəşi gecənin qaranlığından hifz edir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bodewitz |first=Henk W. |title=The Daily Evening and Morning Offering (Agnihotra) According to the Brāhmaṇas |year=1976 |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=978-90-04-04532-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Müasir aqnihotrada təqdim olunan qurban müəyyən miqdarda [[qhi]] (ərintili yağ) ilə qarışdırılmış iki çimdik xam düyü dənəsindən ibarətdir. İki bərabər hissəyə bölünən bu qarışıq tədricən ocağa tökülür. Ocaq xüsusi mis qabda quru inək peyini vasitəsilə qalanır. Axşam ritualından əvvəl qab səhər prosedurundan qalan küldən (Vibhuti) diqqətlə təmizlənir. Bu kiçik ritual çoxlu sayda əlavə hərəkətlərlə müşayiət olunur və üç (və ya beş) müqəddəs ocaq kultunun tərkib hissəsidir.

Aqnihotra daim icra edildikdə ''nitya'', arzudan asılı olaraq icra edildikdə isə ''kamya'' adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Альбедиль |editor-first=М. Ф. |editor2-last=Дубянский |editor2-first=А. М. |title=Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь |year=1996 |publisher=Республика |location=Москва |pages=40—41 |isbn=5-250-02557-9 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Dini ayinlər]]
[[Kateqoriya:Hindu davranış və təcrübəsi]]
[[Kateqoriya:Nepalda din]]
[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>922ofbvyc8lhhg9vmmoqihekqsslz2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osman ibn Səid əd-Dərimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995574</id>
    <revision>
      <id>9014908</id>
      <timestamp>2026-07-29T13:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;- mühəddis.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="5qt1ayrjc2m5u51p20mlyoc804vwqhl" xml:space="preserve">- mühəddis.</text>
      <sha1>5qt1ayrjc2m5u51p20mlyoc804vwqhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014909</id>
      <parentid>9014908</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9014909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="mvh0a03jn3v65sgl0p8ozzitwuuc5jx" xml:space="preserve">'''Osman ibn Səid əd-Dərimi''' — mühəddis.</text>
      <sha1>mvh0a03jn3v65sgl0p8ozzitwuuc5jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014910</id>
      <parentid>9014909</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>9014910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="21mrok40qtiktroo9f3mp1wsa8fhyx0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Osman ibn Səid əd-Dərimi''' — mühəddis.</text>
      <sha1>21mrok40qtiktroo9f3mp1wsa8fhyx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014911</id>
      <parentid>9014910</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="dijc0n8j9beik3d3udkhk0xm8ggik1c" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Osman ibn Səid əd-Dərimi''' ({{DVTY}}) — mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>dijc0n8j9beik3d3udkhk0xm8ggik1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014912</id>
      <parentid>9014911</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="t4cz2er0smn3wccnwzo7jftce8ytzlm" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Osman ibn Səid əd-Dərimi''' ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>t4cz2er0smn3wccnwzo7jftce8ytzlm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014915</id>
      <parentid>9014912</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="146bbvsa964z7h4u5ph4rxrol9d9pf0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Osman ibn Səid əd-Dərimi''' ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>146bbvsa964z7h4u5ph4rxrol9d9pf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014974</id>
      <parentid>9014915</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="dhffrg205k77r20oe5orim0ttuc7172" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=320}} ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>dhffrg205k77r20oe5orim0ttuc7172</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014975</id>
      <parentid>9014974</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9014975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="tibb43urcqz7tv0sqrbwmyi239kldi3" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=320}} ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===</text>
      <sha1>tibb43urcqz7tv0sqrbwmyi239kldi3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014977</id>
      <parentid>9014975</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9014977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="bn6cwbc7zp78sb4n3ddrhfeiwjt12du" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=320}} ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XIII |pages=320 |language=ar}}</text>
      <sha1>bn6cwbc7zp78sb4n3ddrhfeiwjt12du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014978</id>
      <parentid>9014977</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="6ha8ia7rvjx783bquncc3qdeggjjd95" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''{{Sfn|Zəhəbi|XIII|p=320}} ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=Əl-Məktəbü əş-Şamilə |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=XIII |pages=320 |language=ar}}</text>
      <sha1>6ha8ia7rvjx783bquncc3qdeggjjd95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014980</id>
      <parentid>9014978</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9014980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1052" sha1="lh8rlzbkwxfne6d7l32esgewtd8p495" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>lh8rlzbkwxfne6d7l32esgewtd8p495</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014981</id>
      <parentid>9014980</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="sc8bhswllcijf6zq6erokrz81a52en6" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.

Süleyman ibn Hərb, Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, Nuaym ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh (Leysin katibi) və başqalarından hədis dinləmişdir.

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>sc8bhswllcijf6zq6erokrz81a52en6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014985</id>
      <parentid>9014981</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="jjsdj9cwbgkxap4scse90r93alsvonn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.

Yəhya ibn Məin, Süleyman ibn Hərb, Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, Nuaym ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh (Leysin katibi) və başqalarından hədis dinləmişdir.

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>jjsdj9cwbgkxap4scse90r93alsvonn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014986</id>
      <parentid>9014985</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bioqrafiya */</comment>
      <origin>9014986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="7hy54ztrltf6ntffs1alvd1na43pdkf" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.

Yəhya ibn Məin,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2025-09-16 |access-date=2025-09-16 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; Süleyman ibn Hərb, Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, Nuaym ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh (Leysin katibi) və başqalarından hədis dinləmişdir.

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>7hy54ztrltf6ntffs1alvd1na43pdkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014988</id>
      <parentid>9014986</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiya */</comment>
      <origin>9014988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="6crth2eas05z62d6zdqwkx42c3t83sh" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Yəhya ibn Məin,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; Süleyman ibn Hərb, Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, Nuaym ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh və başqalarından hədis dinləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir Müsnədi də vardır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>6crth2eas05z62d6zdqwkx42c3t83sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014989</id>
      <parentid>9014988</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiya */</comment>
      <origin>9014989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="rq1fk8jrdg6dl4y6xqwjsmgspz4y83x" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Yəhya ibn Məin,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; Süleyman ibn Hərb, Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, Nuaym ibn Həmmad, Abdullah ibn Saleh və başqalarından hədis dinləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bişr əl-Mərisi və cəhmiliyə qarşı əsərlər qələmə almışdır. Həmçinin bir müsnədi də vardır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Heratda vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>rq1fk8jrdg6dl4y6xqwjsmgspz4y83x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014991</id>
      <parentid>9014989</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiya */</comment>
      <origin>9014991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="p8s1wzx6o9u6jhtl34d986el273218u" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Süleyman ibn Hərb]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[Əli ibn Mədini]], [[İshaq ibn Rahuyə]] və başqalarından hədis dinləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Herat|Heratda]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

*</text>
      <sha1>p8s1wzx6o9u6jhtl34d986el273218u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014993</id>
      <parentid>9014991</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9014993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="4h65csyhxs0hyjg6mt1n9ippqnk10l8" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Süleyman ibn Hərb]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[Əli ibn Mədini]], [[İshaq ibn Rahuyə]] və başqalarından hədis dinləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Herat|Heratda]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>4h65csyhxs0hyjg6mt1n9ippqnk10l8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014997</id>
      <parentid>9014993</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="6nu3vqgqrotiylajd9eo738u57cek51" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis, müfəssir və fəqih.

== Bioqrafiya ==
Heratlıdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahatlı |first=Erdinç |date=2013 |title=Yahyâ b. Maîn |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya-b-main |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]|language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Süleyman ibn Hərb]], [[Əhməd ibn Hənbəl]], [[Əli ibn Mədini]], [[İshaq ibn Rahuyə]] və başqalarından hədis dinləmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Herat|Heratda]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>6nu3vqgqrotiylajd9eo738u57cek51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014999</id>
      <parentid>9014997</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiya */</comment>
      <origin>9014999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="2r2str4mcqwwn1soforlvc8vs1tar9j" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, Sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.

Hədis öyrənmək məqsədilə Hicaz, Şam, Hüms, İraq, Kufə, Misir, əl-Cəzirə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. Məkkə və Mədinədə beş il qaldıqdan sonra Nişapura qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.

Fiqh elmini əl-Buveytidən, ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah İbn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə Yəhya ibn Məin,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Əli ibn Mədini&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Əhməd ibn Hənbəl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, İshaq ibn Rahuyə,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Süleyman ibn Hərb və Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə də onun müəllimləri sırasında göstərilir.

Herat və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Heyri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. İbn Xuzeymə də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.

Dərimi həyatı boyu Cəhmiyyə və Kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.

Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.

Təcüddin əs-Subki Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir. Eyni xətanı təkrarlayan Taşköprüzadə də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>2r2str4mcqwwn1soforlvc8vs1tar9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015001</id>
      <parentid>9014999</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="e06p4hpaslu1rnpecs85919qk0zrgfl" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, Sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=İstanbul |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə Hicaz, Şam, Hüms, İraq, Kufə, Misir, əl-Cəzirə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. Məkkə və Mədinədə beş il qaldıqdan sonra Nişapura qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini əl-Buveytidən, ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah İbn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə Yəhya ibn Məin,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Əli ibn Mədini&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Əhməd ibn Hənbəl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, İshaq ibn Rahuyə,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Süleyman ibn Hərb və Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Herat və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Heyri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. İbn Xuzeymə də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.

Dərimi həyatı boyu Cəhmiyyə və Kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Təcüddin əs-Subki Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir. Eyni xətanı təkrarlayan Taşköprüzadə də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>e06p4hpaslu1rnpecs85919qk0zrgfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015003</id>
      <parentid>9015001</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="p5z1dz3ts12wos2c16yct69ph8hnvno" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, Sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=İstanbul |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə Hicaz, Şam, Hüms, İraq, Kufə, Misir, əl-Cəzirə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. Məkkə və Mədinədə beş il qaldıqdan sonra Nişapura qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini əl-Buveytidən, ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah İbn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə Yəhya ibn Məin,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Əli ibn Mədini&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Əhməd ibn Hənbəl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, İshaq ibn Rahuyə,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Süleyman ibn Hərb və Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Herat və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Heyri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. İbn Xuzeymə də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.

Dərimi həyatı boyu Cəhmiyyə və Kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Təcüddin əs-Subki Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir. Eyni xətanı təkrarlayan Taşköprüzadə də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>p5z1dz3ts12wos2c16yct69ph8hnvno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015007</id>
      <parentid>9015003</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="l8n30x9wqnzm7pc4b31ut563qybrkim" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, Sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=İstanbul |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə Hicaz, Şam, Hüms, İraq, Kufə, Misir, əl-Cəzirə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. Məkkə və Mədinədə beş il qaldıqdan sonra Nişapura qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini əl-Buveytidən, ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah İbn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə Yəhya ibn Məin,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Əli ibn Mədini&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Əhməd ibn Hənbəl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, İshaq ibn Rahuyə,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Süleyman ibn Hərb və Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Herat və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Heyri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. İbn Xuzeymə də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.

Dərimi həyatı boyu Cəhmiyyə və Kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Təcüddin əs-Subki Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=Qahirə |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan Taşköprüzadə də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taşköprüzadə |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=Qahirə |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>l8n30x9wqnzm7pc4b31ut563qybrkim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015009</id>
      <parentid>9015007</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="8qqdr16rd236kx1rhhheuo0k62j2phl" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədislərə yönəldilən etirazlar üzərində dayanmış, hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət vermişdir. Digər tərəfdən, fiqhdə şafii məzhəbinə mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, Sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=İstanbul |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə Hicaz, Şam, Hüms, İraq, Kufə, Misir, əl-Cəzirə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. Məkkə və Mədinədə beş il qaldıqdan sonra Nişapura qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini əl-Buveytidən, ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah İbn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə Yəhya ibn Məin,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Əli ibn Mədini&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Əhməd ibn Hənbəl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, İshaq ibn Rahuyə,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Süleyman ibn Hərb və Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Herat və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Heyri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. İbn Xuzeymə də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu Cəhmiyyə və Kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Tacəddin əs-Subki Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=Qahirə |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan Taşköprüzadə də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taşköprüzadə |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=Qahirə |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>8qqdr16rd236kx1rhhheuo0k62j2phl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015012</id>
      <parentid>9015009</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4635" sha1="6tqe0gp5xuszp410wi07ooou4c4tj25" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə|Mədinədə]] beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur|Nişapura]] qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu cəhmiyyə və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. Məhəmməd ibn Kərramın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>6tqe0gp5xuszp410wi07ooou4c4tj25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015013</id>
      <parentid>9015012</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4663" sha1="5pcv0xx38t7ax8iowevyhzzgrbhdg3p" xml:space="preserve">{{alim}}{{İş gedir}}

'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə|Mədinədə]] beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur|Nişapura]] qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu cəhmiyyə və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram|Məhəmməd ibn Kərramın]] Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>5pcv0xx38t7ax8iowevyhzzgrbhdg3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015014</id>
      <parentid>9015013</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4647" sha1="lh3pde175xihj8ee11r4zw8xg8kyt82" xml:space="preserve">{{alim}}'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə|Mədinədə]] beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur|Nişapura]] qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu cəhmiyyə və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram|Məhəmməd ibn Kərramın]] Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>lh3pde175xihj8ee11r4zw8xg8kyt82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015015</id>
      <parentid>9015014</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4647" sha1="9p39ko09icyao3bozwx7qo250baw39e" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə|Mədinədə]] beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur|Nişapura]] qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu cəhmiyyə və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram|Məhəmməd ibn Kərramın]] Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>9p39ko09icyao3bozwx7qo250baw39e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015018</id>
      <parentid>9015015</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="pp5e740afus8hiwkzr6s9trlh4sjofw" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə|Mədinədə]] beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur|Nişapura]] qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram|Məhəmməd ibn Kərramın]] Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>pp5e740afus8hiwkzr6s9trlh4sjofw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015233</id>
      <parentid>9015018</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4609" sha1="kcy8nka9l3cavuz07hd2cku2sl161cw" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə]]də beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur]]a qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram]]ın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>kcy8nka9l3cavuz07hd2cku2sl161cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015305</id>
      <parentid>9015233</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5988" sha1="rck96sxaodclcc2ysz5y3k4jurf6lkb" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

O, hədis və fiqh elmləri ilə yanaşı, əqidə elmi ilə də yaxından maraqlanmış və bu sahədə öz dövrünün etiqadi mübahisələrini əks etdirən əsərlər qələmə almışdır.

Onun bildirdiyinə görə, başda Məhəmməd olmaqla səhabə və tabiin alimləri, müsəlmanların batil inanclara sürüklənə biləcəkləri narahatlığı ilə Allahın sifətləri barədə mübahisələrə girişmələrini qadağan etmişdilər. Buna görə də İslamın ilk əsrində müsəlmanlar arasında etiqadi ixtilaflar meydana çıxmamışdı.

Lakin İslamın sürətlə yayılmasından sonra hakimiyyətlərini itirmiş müxtəlif dinlərə mənsub İslam düşmənləri, səhabə nəslinin tükənməsindən və tabiinin görkəmli alimlərinin sayının azalmasından istifadə edərək, müsəlmanları batil inanclara yönəltmək məqsədilə etiqadi məsələlərdə yeni fikirlər irəli sürməyə başladılar. Bu çevrələrin təsiri altında qalan Cə'd ibn Dirhəm və Cəhm ibn Səfvan kimi bidət əhli, xüsusilə ilahi sifətlərin və Qurani-Kərimin təvili ilə bağlı yeni görüşlər ortaya atdılar.

Lakin bu görüşlər Qurana, sünnəyə və səhabələrin qəbul etdiyi əqidə əsaslarına tamamilə zidd idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dərimi |first=Osman ibn Səid |title=Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə |pages=4–5 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə]]də beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur]]a qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram]]ın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>rck96sxaodclcc2ysz5y3k4jurf6lkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015310</id>
      <parentid>9015305</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6018" sha1="9x308ruy9lx3mgci0qjb3ity34zy3t2" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

O, hədis və fiqh elmləri ilə yanaşı, əqidə elmi ilə də yaxından maraqlanmış və bu sahədə öz dövrünün etiqadi mübahisələrini əks etdirən əsərlər qələmə almışdır.

Onun bildirdiyinə görə, başda Məhəmməd olmaqla səhabə və tabiin alimləri, müsəlmanların batil inanclara sürüklənə biləcəkləri narahatlığı ilə Allahın sifətləri barədə mübahisələrə girişmələrini qadağan etmişdilər. Buna görə də İslamın ilk əsrində müsəlmanlar arasında etiqadi ixtilaflar meydana çıxmamışdı.

Lakin İslamın sürətlə yayılmasından sonra hakimiyyətlərini itirmiş müxtəlif dinlərə mənsub İslam düşmənləri, səhabə nəslinin tükənməsindən və tabiinin görkəmli alimlərinin sayının azalmasından istifadə edərək, müsəlmanları batil inanclara yönəltmək məqsədilə etiqadi məsələlərdə yeni fikirlər irəli sürməyə başladılar. Bu çevrələrin təsiri altında qalan Cə'd ibn Dirhəm və Cəhm ibn Səfvan kimi bidət əhli, xüsusilə ilahi sifətlərin və Qurani-Kərimin təvili ilə bağlı yeni görüşlər ortaya atdılar.

Lakin bu görüşlər Qurana, sünnəyə və səhabələrin qəbul etdiyi əqidə əsaslarına tamamilə zidd idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dərimi |first=Osman ibn Səid |title=Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə |pages=4–5 |language=ar|year=1960|location=[[Leyden]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə]]də beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur]]a qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram]]ın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>9x308ruy9lx3mgci0qjb3ity34zy3t2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015312</id>
      <parentid>9015310</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>9015312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6086" sha1="9petblqf0yiu9gf1y77jdyj6kmjzekh" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

O, hədis və fiqh elmləri ilə yanaşı, əqidə elmi ilə də yaxından maraqlanmış və bu sahədə öz dövrünün etiqadi mübahisələrini əks etdirən əsərlər qələmə almışdır.

Onun bildirdiyinə görə, başda Məhəmməd olmaqla səhabə və tabiin alimləri, müsəlmanların batil inanclara sürüklənə biləcəkləri narahatlığı ilə Allahın sifətləri barədə mübahisələrə girişmələrini qadağan etmişdilər. Buna görə də İslamın ilk əsrində müsəlmanlar arasında etiqadi ixtilaflar meydana çıxmamışdı.

Lakin İslamın sürətlə yayılmasından sonra hakimiyyətlərini itirmiş müxtəlif dinlərə mənsub İslam düşmənləri, səhabə nəslinin tükənməsindən və tabiinin görkəmli alimlərinin sayının azalmasından istifadə edərək, müsəlmanları batil inanclara yönəltmək məqsədilə etiqadi məsələlərdə yeni fikirlər irəli sürməyə başladılar. Bu çevrələrin təsiri altında qalan Cə'd ibn Dirhəm və Cəhm ibn Səfvan kimi bidət əhli, xüsusilə ilahi sifətlərin və Qurani-Kərimin təvili ilə bağlı yeni görüşlər ortaya atdılar.

Lakin bu görüşlər Qurana, sünnəyə və səhabələrin qəbul etdiyi əqidə əsaslarına tamamilə zidd idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dərimi |first=Osman ibn Səid |title=Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə |pages=4–5 |language=ar|year=1960|location=[[Leyden]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə]]də beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur]]a qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram]]ın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:IX əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]</text>
      <sha1>9petblqf0yiu9gf1y77jdyj6kmjzekh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015317</id>
      <parentid>9015312</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6150" sha1="9hitn5ihqkhcoqb0k5kss8xk86nvpk1" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Səid Osman ibn Səid ibn Xalid əl-Təmimi əd-Dərimi əs-Sicistani'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=XIII |pages=320 |language=ar |archive-url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/2546/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A |archive-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-ar|عثمان بن سعيد الدارمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis və fəqih.

Osman ibn Səid əd-Dərimi hədisləri müdafiə etməyə böyük əhəmiyyət verən bir şəxs olmuşdur. Digər tərəfdən, fiqhdə [[Şafeilik|şafii məzhəbinə]] mənsub alimlər sırasında göstərilsə də, bəzi məsələlərdə onlardan fərqli rəylər irəli sürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

O, hədis və fiqh elmləri ilə yanaşı, əqidə elmi ilə də yaxından maraqlanmış və bu sahədə öz dövrünün etiqadi mübahisələrini əks etdirən əsərlər qələmə almışdır.

Onun bildirdiyinə görə, başda [[Məhəmməd]] olmaqla [[səhabə]] və [[tabiin]] alimləri, müsəlmanların batil inanclara sürüklənə biləcəkləri narahatlığı ilə Allahın sifətləri barədə mübahisələrə girişmələrini qadağan etmişdilər. Buna görə də islamın ilk əsrində müsəlmanlar arasında etiqadi ixtilaflar meydana çıxmamışdı.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Lakin islamın sürətlə yayılmasından sonra hakimiyyətlərini itirmiş müxtəlif dinlərə mənsub islam düşmənləri, səhabə nəslinin tükənməsindən və tabiinin görkəmli alimlərinin sayının azalmasından istifadə edərək, müsəlmanları batil inanclara yönəltmək məqsədilə etiqadi məsələlərdə yeni fikirlər irəli sürməyə başladılar. Bu mühitlərin təsiri altında qalan [[Cəd ibn Dirhəm]] və [[Cəhm ibn Səfvan]] kimi bidət əhli, xüsusilə ilahi sifətlərin və Quranın təvili ilə bağlı yeni görüşlər ortaya atdılar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Lakin bu görüşlər Qurana, [[Sünnə|sünnəyə]] və səhabələrin qəbul etdiyi əqidə əsaslarına tamamilə zidd idi.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Dərimi |first=Osman ibn Səid |title=Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə |pages=4–5 |language=ar|year=1960|location=[[Leyden]]}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, hicri 200-cü (815-ci) il ətrafında anadan olduğu qeyd edilir. O, sicistanlı olub, [[Bəni-Təmim]] qəbiləsinin Dərim qoluna mənsub idi. İlk təhsilini Sicistanda almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=1993 |volume=VIII |location=[[İstanbul]] |pages=495-496 |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said#2-akaide-dair-gorusleri |archive-date=2026-07-29|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}&lt;/ref&gt;

Hədis öyrənmək məqsədilə [[Hicaz]], [[Dəməşq|Şam]], [[Hüms]], [[İraq]], [[Kufə]], [[Misir]], [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] və [[Böyük Xorasan|Xorasan]] kimi elm mərkəzlərinə yollanmışdır. [[Məkkə]] və [[Mədinə]]də beş il qaldıqdan sonra [[Nişapur]]a qayıtmış, daha sonra Heratda məskunlaşmışdır. Bir il də Cürcanda yaşamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Fiqh elmini [[Əl-Büveyti|əl-Buveytidən]], ərəb dili və ədəbiyyatını Əbu Abdullah ibn əl-Ərəbidən, hədisi və onun üsulunu isə [[Yəhya ibn Məin]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Əli ibn Mədini]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və [[Əhməd ibn Hənbəl]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; kimi dövrünün böyük alimlərindən öyrənmişdir. Mənbələrdə Nuaym ibn Həmmad, [[İshaq ibn Rahuyə]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Süleyman ibn Hərb]] və [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybə]] də onun müəllimləri sırasında göstərilir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Herat]] və Nişapurdan olan bir çox alim ondan hədis rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbdus, Əhməd ibn Məhəmməd əl-Hiri və Əhməd ibn Məhəmməd əl-Əzhər bunlardan bəziləridir. [[İbn Xuzeymə]] də ondan faydalanan alimlərdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi həyatı boyu [[cəhmiyyə]] və kərramiyyənin öndə gələn nümayəndələri ilə elmi-fikri mübarizə aparmışdır. [[Məhəmməd ibn Kərram]]ın Heratdan sürgün edilməsində rol oynadığı nəzərə alınarsa, onun bu firqələrlə yalnız elmi mübarizə deyil, həm də siyasi çəkişmə yaşadığı deyilə bilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Osman ibn Səid əd-Dərimi hicri 280-ci ilin Zilhiccə ayında (894-cü ilin fevralında) Heratda&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عثمان بن سعيد الدارمي |url=https://shamela.ws/author/379 |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/author/379 |archive-date=2026-07-29 |access-date=2026-07-29 |website=[[Əl-Məktəbətü əş-Şamilə]] |language=ar}}&lt;/ref&gt; vəfat etmişdir. Hicri 282-ci ildə vəfat etdiyi də nəql edilsə də, bu rəvayət zəif hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Tacəddin əs-Subki]] Osman ibn Səid əd-Dərimidən bəhs edərkən mənbələrdə İbn Kərram haqqında qeyd olunan məlumatları səhvən ona aid etmiş və buna görə də onun həyatı və görüşləri barədə yanlış məlumatlar vermişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Subki |first=Tacəddin |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |year=h. 1323-24 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=304, 306 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Eyni xətanı təkrarlayan [[Taşköprüzadə]] də görünür, bu məsələdə Subkiyə istinad etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Taşköprüzadə]] |title=Miftəhus-səadə |year=1968 |volume=II |location=[[Qahirə]] |pages=312 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
[[Bişr əl-Mərisi]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiliyə]] qarşı əsərlər qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Həmçinin bir &quot;''Müsnəd''&quot;i də vardır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:IX əsrdə islam]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]</text>
      <sha1>9hitn5ihqkhcoqb0k5kss8xk86nvpk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atharvaveda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995575</id>
    <revision>
      <id>9014922</id>
      <timestamp>2026-07-29T13:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>9014922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014926</id>
      <parentid>9014922</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3850" sha1="puaz26wpuwqzkfb5n45xh4xzlxgip7f" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>puaz26wpuwqzkfb5n45xh4xzlxgip7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014927</id>
      <parentid>9014926</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="97vahg6slydy47ut296fcka50rygm2c" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>97vahg6slydy47ut296fcka50rygm2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014928</id>
      <parentid>9014927</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Həsən İmanov [[Atxarvaveda]] səhifəsinin adını [[Atharvaveda]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9014927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="97vahg6slydy47ut296fcka50rygm2c" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>97vahg6slydy47ut296fcka50rygm2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014931</id>
      <parentid>9014928</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>9014931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="a3u8cq0vyob8zsk7wo47rsgynnslri8" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>a3u8cq0vyob8zsk7wo47rsgynnslri8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014933</id>
      <parentid>9014931</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>9014933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="ra1cdlfhm937zbtm8ukdisk4us7i5ce" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>ra1cdlfhm937zbtm8ukdisk4us7i5ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014934</id>
      <parentid>9014933</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biblioqrafiya */</comment>
      <origin>9014934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="gcbzdhv150wf9bab2zn8ug966sdlykt" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>gcbzdhv150wf9bab2zn8ug966sdlykt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014935</id>
      <parentid>9014934</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>9014935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4989" sha1="0eq98rk2v6y3jqfprqp2s6tt2vhc8vd" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>0eq98rk2v6y3jqfprqp2s6tt2vhc8vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014936</id>
      <parentid>9014935</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əlavə ədəbiyyat siyahısı */</comment>
      <origin>9014936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5260" sha1="jezb6nvmqmzk001anmk0koa704r8cc4" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

{{wikiquote}}
*Alexander Lubotsky, ''Atharvaveda-Paippalada, Kanda Five'', Harvard College (2002).
*Thomas Zehnder, ''Atharvaveda-Paippalada, Buch 2'', Idstein (1999).
*Dipak Bhattacharya, ''Paippalada-Samhita of the Atharvaveda'', Volume 2, The Asiatic Society (2007).

[[Kateqoriya:Vedalar]]</text>
      <sha1>jezb6nvmqmzk001anmk0koa704r8cc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014937</id>
      <parentid>9014936</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Hindu mətnləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9014937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5292" sha1="2s79uqqtr8pw53m2czbx3walbrdx92f" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

{{wikiquote}}
*Alexander Lubotsky, ''Atharvaveda-Paippalada, Kanda Five'', Harvard College (2002).
*Thomas Zehnder, ''Atharvaveda-Paippalada, Buch 2'', Idstein (1999).
*Dipak Bhattacharya, ''Paippalada-Samhita of the Atharvaveda'', Volume 2, The Asiatic Society (2007).

[[Kateqoriya:Vedalar]]
[[Kateqoriya:Hindu mətnləri]]</text>
      <sha1>2s79uqqtr8pw53m2czbx3walbrdx92f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014939</id>
      <parentid>9014937</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>9014939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5339" sha1="7bicsackl37yrt79qenaojrhutjwei8" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

{{wikiquote}}
*Alexander Lubotsky, ''Atharvaveda-Paippalada, Kanda Five'', Harvard College (2002).
*Thomas Zehnder, ''Atharvaveda-Paippalada, Buch 2'', Idstein (1999).
*Dipak Bhattacharya, ''Paippalada-Samhita of the Atharvaveda'', Volume 2, The Asiatic Society (2007).

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Vedalar]]
[[Kateqoriya:Hindu mətnləri]]</text>
      <sha1>7bicsackl37yrt79qenaojrhutjwei8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014940</id>
      <parentid>9014939</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9014940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7194" sha1="pjyz4jxxzfrnei8z238vu3wj8n0k1cd" xml:space="preserve">'''Atxarvaveda''' ({{lang-sa|अथर्ववेद}}, {{IAST|Atharvaveda}}, «Atxarvanların biliyi»&lt;ref&gt;{{cite book |last=Flood |first=Gavin |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=35-36 |isbn=978-0-521-43878-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;) — [[Hinduizm]]in müqəddəs mətnləri sayılan [[Vedalar|Veda]] məcmusunun dördüncü və sonuncu hissəsidir.

Bu mətn klassik ritual duası və samhitalarla yanaşı, gündəlik həyatla əlaqədar duaları, sehrli təlqinləri və ovsunları da özündə cəmləşdirir. [[Caynizm|Caynistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tarixi baxımdan Atxarvavedaya digər üç Vedaya (&quot;[[Riqveda]]&quot;, &quot;[[Yacurveda]]&quot;, &quot;Samaveda&quot;) nəzərən daha tənqidi və qərəzli yanaşmışlar.

Bununla yanaşı, Atxarvaveda fəlsəfi baxımdan da son dərəcə mühüm mətndir. Burada kainatın strukturu, insan varlığı və ilahi nizam haqqında fəlsəfi düşüncələrə yer verilmiş, Hind-Ari fəlsəfəsinin inkişafına böyük töhfə verilmişdir. Atxarvaveda həmçinin Hindistanın ənənəvi təbabət sistemi olan [[Ayurveda]]nın ilkin tibbi və bioloji mənbəyi hesab olunur.

== Strukruru və məzmunu ==
Atxarvaveda ənənəvi olaraq 20 kitaba (kanḍa) bölünür və 6.000-dən çox [[Mantra|himn və manatradan]] ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zysk |first=Kenneth |title=Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |pages=15-18 |isbn=978-81-208-1528-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əsər iki əsas redaksiyada günümüzə qədər gəlib çatmışdır:
* '''Şaunaka''' ({{IAST|Śaunaka}}) — ən geniş yayılmış və tədqiq olunmuş redaksiya;
* '''Paippalada''' ({{IAST|Paippalāda}}) — daha qədim mətn parçalarını özündə saxlayan redaksiya.

Mətnin təxminən yeddidə bir hissəsi &quot;Riqveda&quot;dan götürülmüşdür. Lakin Riqvedadan fərqli olaraq, Atxarvavedada dinin dövlət və ya elit təbəqə tərəfindən icra olunan böyük qurbanlıq ritualları ilə yanaşı, sadə insanların gündəlik qayğıları, xəstəliklərdən müalicə, uzunömürlülük, düşmənlərdən mühafizə olunma və məhəbbət ovsunları geniş yer tutur&lt;ref&gt;{{cite book |last=Radhakrishnan |first=Sarvepalli |title=Indian Philosophy, Volume 1 |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=120-125 |isbn=978-0-19-563820-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tibb və ayurveda ilə əlaqəsi ==
Atxarvaveda qədim hind təbabətinin ən ilkin mənbələrindən biri hesab olunur. Əsərdə müxtəlif xəstəliklərin (qızdırma, öskürək, dəri xəstəlikləri və s.) adları çəkilir və onların müalicəsində istifadə olunan müalicəvi bitkilər, sarğılar və sehrli təlqinlər təsvir edilir. Məhz bu səbəbdən ənənəvi hind təbabəti olan Ayurveda bir çox mənbələrdə Atxarvavedanın &quot;Upavedası&quot; (əlavə/ikinci dərəcəli Veda) kimi qəbul edilir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frawley |first=David |title=Ayurvedic Healing: A Comprehensive Guide |year=2000 |publisher=Lotus Press |pages=3-5 |isbn=978-0-914955-00-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəlsəfi əhəmiyyəti ==
Atxarvavedanın sonuncu kitabları və ona bağlı olan [[Upanişadlar]] (&quot;Mundaka-upanişad&quot;, &quot;Mankukya-upanişad&quot; və &quot;Praşna-upanişad&quot;) [[Vedanta]] [[fəlsəfə]]sinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Mətndə yer alan &quot;Skambxa&quot; (kainatın sütunu) və &quot;Kala&quot; (Zaman) himnləri mütləq həqiqət və kainatın yaradılışı haqqında dərin metafizik mülahizələri özündə əks etdirir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=A History of Indian Literature: Vol. 1, Vedic Literature |year=1975 |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |pages=267-307 |isbn=978-3-447-01603-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{citation | last =Flood | first =Gavin | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-43878-0 | author-link =Gavin Flood | url =https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{citation | last =Witzel | first =Michael | year =1997| chapter =The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu | editor-last =Witzel | editor-first =Michael | title =Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas  | series =Harvard Oriental Series, Opera Minora; vol. 2| publisher =Harvard University Press | location =Cambridge | author-link =Michael Witzel| chapter-url =http://michaelwitzel.org/wp-content/uploads/2014/06/canon.pdf}}
* {{Citation | last=Witzel | first=Michael |year=2001 | title=Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts | journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=7 |issue=3 |pages=1–115 | url=https://doi.org/10.11588/ejvs.2001.3.830}}
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

{{wikiquote}}
*Alexander Lubotsky, ''Atharvaveda-Paippalada, Kanda Five'', Harvard College (2002).
*Thomas Zehnder, ''Atharvaveda-Paippalada, Buch 2'', Idstein (1999).
*Dipak Bhattacharya, ''Paippalada-Samhita of the Atharvaveda'', Volume 2, The Asiatic Society (2007).

== Xarici keçidlər ==

{{wikisourcelang|sa|अथर्ववेदः|Atharvaveda (original Sanskrit text)}}
{{wikisourcelang|en|Atharva-Veda Samhita|English translation by William Dwight Whitney}}
{{wikisourcelang|en|The Atharva Veda|English translation by Ralph T. H. Griffith}}
*[[Ralph T. H. Griffith|Ralph Griffith]],  [http://www.sacred-texts.com/hin/av/index.htm ''The Hymns of the Atharvaveda''] 1895-96, full text
*[[Maurice Bloomfield]], [https://archive.org/stream/hymnsofatharvave00bloouoft#page/n7/mode/2up ''Hymns of the Atharva-veda''], ''Sacred Books of the East'', v. 42 (1897), selection
*Śaunaka Recension, [https://web.archive.org/web/20150611075751/http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/ind/aind/ved/av/avs/avs.htm &quot;Atharva Veda Saṁhitā&quot;] [Sanskrit]. Published at Titus Project. Accessed, 14 April 2014.
*William Whitney, [http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015024644596 Index verborum to the published text of the Atharvaveda Vedas], University of Michigan
*Madhav M Deshpande, [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674009394 Recitational Permutations of the Saunakiya Atharvaveda], Harvard University Press, based on six Atharvaveda manuscripts found in Pune, India
*[https://search.lib.umich.edu/databases/record/47699 The Kashmiri Paippalada Recension of the Atharvaveda], Images of 16th century birch-bark manuscript of Atharvaveda (University access rights required)
*George Bolling and Julius Negelein, [http://jhir.library.jhu.edu/handle/1774.2/33462 The Parisistas of the Atharvaveda], Johns Hopkins University (with downloadable PDF file)
*Listen to the Audiobook version of Atharvaveda on [https://www.pocketfm.in/show/2a15936e7b2b6d1f97e65538abe6cd78cf7f5708 Pocket FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207113812/https://www.pocketfm.in/show/2a15936e7b2b6d1f97e65538abe6cd78cf7f5708 |date=7 February 2020 }}.

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Vedalar]]
[[Kateqoriya:Hindu mətnləri]]</text>
      <sha1>pjyz4jxxzfrnei8z238vu3wj8n0k1cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atxarvaveda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995576</id>
    <redirect title="Atharvaveda" />
    <revision>
      <id>9014929</id>
      <timestamp>2026-07-29T13:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Həsən İmanov [[Atxarvaveda]] səhifəsinin adını [[Atharvaveda]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9014929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="pzn8sp6rs6w2wfccbe76zqj7496rrvn" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Atharvaveda]]</text>
      <sha1>pzn8sp6rs6w2wfccbe76zqj7496rrvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İshaq ibn Hənbəl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995577</id>
    <revision>
      <id>9014938</id>
      <timestamp>2026-07-29T13:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;İshaq ibn Hənbəl - Əhməd ibn Hənbəlin əmisi, Hənbəl ibn İshaqın atası, mühəddis.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="hk5u0g2jf66byb9zhb8lb9uuot1z40x" xml:space="preserve">İshaq ibn Hənbəl - Əhməd ibn Hənbəlin əmisi, Hənbəl ibn İshaqın atası, mühəddis.</text>
      <sha1>hk5u0g2jf66byb9zhb8lb9uuot1z40x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014941</id>
      <parentid>9014938</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9014941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="nkonw89s8nd0fsadi25llso1p3xj40x" xml:space="preserve">İshaq ibn Hənbəl — Əhməd ibn Hənbəlin əmisi, Hənbəl ibn İshaqın atası, mühəddis.</text>
      <sha1>nkonw89s8nd0fsadi25llso1p3xj40x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014942</id>
      <parentid>9014941</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>9014942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="mcdhlq9ritytk23yfmb4rbt0jmy6c0v" xml:space="preserve">'''İshaq ibn Hənbəl''' — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.</text>
      <sha1>mcdhlq9ritytk23yfmb4rbt0jmy6c0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014943</id>
      <parentid>9014942</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="cwppk8mbefraw6tsoestzirqd3yrc17" xml:space="preserve">'''İshaq ibn Hənbəl''' ({{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>cwppk8mbefraw6tsoestzirqd3yrc17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014944</id>
      <parentid>9014943</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="mz6wblc2o77ttdpa6ymcnl9umo77jvy" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''İshaq ibn Hənbəl''' ({{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>mz6wblc2o77ttdpa6ymcnl9umo77jvy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014945</id>
      <parentid>9014944</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9014945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="gy1ydv6myy7y8y0olstkcc8ghobn580" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''İshaq ibn Hənbəl''' ({{dil-ar|إسحاق بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>gy1ydv6myy7y8y0olstkcc8ghobn580</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014970</id>
      <parentid>9014945</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="b0gsv5dut75gqwwl4gp8cr76dtu328r" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''Əbu Yaqub İshaq ibn Hənbəl ibn Hilal ibn Əsəd əş-Şeybani''' ({{dil-ar|إسحاق بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>b0gsv5dut75gqwwl4gp8cr76dtu328r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014971</id>
      <parentid>9014970</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9014971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="k61cngpqa5lclkwym13z02n9phjfvyy" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''Əbu Yaqub İshaq ibn Hənbəl ibn Hilal ibn Əsəd əş-Şeybani''' ({{dil-ar|إسحاق بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.{{Sfn|Zəhəbi|I|p=112}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>k61cngpqa5lclkwym13z02n9phjfvyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014972</id>
      <parentid>9014971</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9014972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="nedj29j3gtxk4c8aac14v3awhk9xi37" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''Əbu Yaqub İshaq ibn Hənbəl ibn Hilal ibn Əsəd əş-Şeybani''' ({{dil-ar|إسحاق بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.{{Sfn|Zəhəbi|I|p=112}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=I |pages=112 |language=ar}}</text>
      <sha1>nedj29j3gtxk4c8aac14v3awhk9xi37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015511</id>
      <parentid>9014972</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="av85nhz4dwnxu1e922iuaxuf8pobyjd" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{şəxs}}
'''Əbu Yaqub İshaq ibn Hənbəl ibn Hilal ibn Əsəd əş-Şeybani''' ({{dil-ar|إسحاق بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl]]in əmisi, [[Hənbəl ibn İshaq]]ın atası, mühəddis.{{Sfn|Zəhəbi|I|p=112}}

== Həmçinin bax ==

* [[Hənbəlilər]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |first=Şəmsəddin |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |volume=I |pages=112 |language=ar}}</text>
      <sha1>av85nhz4dwnxu1e922iuaxuf8pobyjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustafa Əfəndiyev (aqronom)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995578</id>
    <revision>
      <id>9014951</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Şəxs|ad=Mustafa Əfəndiyev|tam adı=Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum tarixi=15 yanvar 1909|doğum yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası|vəfat tarixi=fevral 1981|vəfat yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax rayonu, Azərbaycan SSR|vətəndaşlığı=Azərbaycan SSR|təhsili=Qazax Pedaqoji Məktəbi; Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu|fəaliyyəti=aqronom, pedaqoq|tanınır=Sosialist Əməyi Qəhrəmanı|mükafatları=Sosialist Əməyi Qəh...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="brv1ryyw2bi6qeridsjvdmkv7ctczwp" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mustafa Əfəndiyev|tam adı=Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum tarixi=15 yanvar 1909|doğum yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası|vəfat tarixi=fevral 1981|vəfat yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax rayonu, Azərbaycan SSR|vətəndaşlığı=Azərbaycan SSR|təhsili=Qazax Pedaqoji Məktəbi; Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu|fəaliyyəti=aqronom, pedaqoq|tanınır=Sosialist Əməyi Qəhrəmanı|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]], [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]]}}'''Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev''' (15 yanvar 1909, Qazax qəzasının Dağ Kəsəmən kəndi – fevral 1981, həmin kənd) — Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu (1954), [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1950).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mustafa Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17215/cild/20 |access-date=2026-07-29 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Mustafa Əfəndiyev 1926-cı ildə Qazax Pedaqoji Məktəbini, 1934-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1926–1930-cu illərdə Qazax və [[Şuşa]] orta məktəblərində, 1937–1939-cu illərdə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumunda müəllim işləmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mustafa Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17215/cild/20 |access-date=2026-07-29 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1942–1959-cu illərdə [[Şəmkir]] və Qazax rayonlarında baş aqronom vəzifəsində çalışmışdır. 1959-cu ildən Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

1949-cu ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1950-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] fəxri adına layiq görülmüşdür. 1954-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu fəxri adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

[[Lenin ordeni]] və [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>brv1ryyw2bi6qeridsjvdmkv7ctczwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014955</id>
      <parentid>9014951</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>eyni link</comment>
      <origin>9014955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1951" sha1="7rjb6q8jhf5ozob7501je2xhcb69w10" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mustafa Əfəndiyev|tam adı=Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum tarixi=15 yanvar 1909|doğum yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası|vəfat tarixi=fevral 1981|vəfat yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax rayonu, Azərbaycan SSR|vətəndaşlığı=Azərbaycan SSR|təhsili=Qazax Pedaqoji Məktəbi; Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu|fəaliyyəti=aqronom, pedaqoq|tanınır=Sosialist Əməyi Qəhrəmanı|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]], [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]]}}'''Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev''' (15 yanvar 1909, Qazax qəzasının Dağ Kəsəmən kəndi – fevral 1981, həmin kənd) — Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu (1954), [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1950).&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Mustafa Əfəndiyev 1926-cı ildə Qazax Pedaqoji Məktəbini, 1934-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1926–1930-cu illərdə Qazax və [[Şuşa]] orta məktəblərində, 1937–1939-cu illərdə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumunda müəllim işləmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mustafa Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17215/cild/20 |access-date=2026-07-29 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1942–1959-cu illərdə [[Şəmkir]] və Qazax rayonlarında baş aqronom vəzifəsində çalışmışdır. 1959-cu ildən Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

1949-cu ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1950-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] fəxri adına layiq görülmüşdür. 1954-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu fəxri adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

[[Lenin ordeni]] və [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>7rjb6q8jhf5ozob7501je2xhcb69w10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014960</id>
      <parentid>9014955</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9014960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="53ikc1t6jqoncz88j5v68qm88iomu9t" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mustafa Əfəndiyev|tam adı=Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum tarixi=15 yanvar 1909|doğum yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası|vəfat tarixi=fevral 1981|vəfat yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax rayonu, Azərbaycan SSR|vətəndaşlığı=Azərbaycan SSR|təhsili=Qazax Pedaqoji Məktəbi; Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu|fəaliyyəti=aqronom, pedaqoq|tanınır=Sosialist Əməyi Qəhrəmanı|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]], [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]]}}'''Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[15 yanvar]] [[1909]], [[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]]– fevral [[1981]], [[Dağ Kəsəmən]]) — Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu (1954), [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1950).&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Mustafa Əfəndiyev 1926-cı ildə Qazax Pedaqoji Məktəbini, 1934-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1926–1930-cu illərdə Qazax və [[Şuşa]] orta məktəblərində, 1937–1939-cu illərdə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumunda müəllim işləmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mustafa Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17215/cild/20 |access-date=2026-07-29 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1942–1959-cu illərdə [[Şəmkir]] və Qazax rayonlarında baş aqronom vəzifəsində çalışmışdır. 1959-cu ildən Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

1949-cu ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1950-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] fəxri adına layiq görülmüşdür. 1954-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu fəxri adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

[[Lenin ordeni]] və [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>53ikc1t6jqoncz88j5v68qm88iomu9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9014968</id>
      <parentid>9014960</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9014968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="bplvrr0h488jhnl9k5vrn0dtu8py976" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mustafa Əfəndiyev|tam adı=Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum tarixi=15 yanvar 1909|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat tarixi=fevral 1981|vəfat yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSR]]|vətəndaşlığı=[[Azərbaycan SSR]]|təhsili=Qazax Pedaqoji Məktəbi; Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu|fəaliyyəti=[[aqronom]], [[pedaqoq]]|tanınır=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]], [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]]}}'''Mustafa Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[15 yanvar]] [[1909]], [[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]]– fevral [[1981]], [[Dağ Kəsəmən]]) — Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu (1954), [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1950).&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Mustafa Əfəndiyev 1926-cı ildə Qazax Pedaqoji Məktəbini, 1934-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1926–1930-cu illərdə Qazax və [[Şuşa]] orta məktəblərində, 1937–1939-cu illərdə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumunda müəllim işləmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot;&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mustafa Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17215/cild/20 |access-date=2026-07-29 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1942–1959-cu illərdə [[Şəmkir]] və Qazax rayonlarında baş aqronom vəzifəsində çalışmışdır. 1959-cu ildən Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

1949-cu ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1950-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] fəxri adına layiq görülmüşdür. 1954-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar aqronomu fəxri adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

[[Lenin ordeni]] və [[Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;ens&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>bplvrr0h488jhnl9k5vrn0dtu8py976</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luvr Muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995579</id>
    <redirect title="Luvr muzeyi" />
    <revision>
      <id>9014953</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>[[Luvr muzeyi]] səhifəsinə istiqamətləndirilir</comment>
      <origin>9014953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="6dznjymg2mbsx9i9nysbjha8ulfboii" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİR [[Luvr muzeyi]]</text>
      <sha1>6dznjymg2mbsx9i9nysbjha8ulfboii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahmud Əfəndiyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995580</id>
    <revision>
      <id>9014979</id>
      <timestamp>2026-07-29T15:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], Qa...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9014979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="jhhppxjozpjlt18k2hygo5tc2wbvbds" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>jhhppxjozpjlt18k2hygo5tc2wbvbds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015010</id>
      <parentid>9014979</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9015010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="lal49j7j8zp30fv8nc1c8bw0h1w9vee" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>lal49j7j8zp30fv8nc1c8bw0h1w9vee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015011</id>
      <parentid>9015010</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9015011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="3d2zajtoo5l7h2ws7yno3ma5rzujsi8" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>3d2zajtoo5l7h2ws7yno3ma5rzujsi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015017</id>
      <parentid>9015011</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9015017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="mxrbd8betjh9t7hik1bne3l1zxjzdjt" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).1948-ci ildə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>mxrbd8betjh9t7hik1bne3l1zxjzdjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015019</id>
      <parentid>9015017</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="sek0ipl0mduwsft4frckus2xt3058fn" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).1948-ci ildə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>sek0ipl0mduwsft4frckus2xt3058fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015020</id>
      <parentid>9015019</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9015020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2739" sha1="cx5l9kw8ibr881bouxn37fs2h4543k5" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Qazax rayonu]] [[Dağ Kəsəmən]]  – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>cx5l9kw8ibr881bouxn37fs2h4543k5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015021</id>
      <parentid>9015020</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41954-10</username>
        <id>351465</id>
      </contributor>
      <origin>9015021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2739" sha1="af62r03dshxevozc0k8nzsq2umh66a6" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]] – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20 |access-date=29 iyul 2026 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>af62r03dshxevozc0k8nzsq2umh66a6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015036</id>
      <parentid>9015021</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>eyni link</comment>
      <origin>9015036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="dq5xw2o3v2au1ai1xu4wvggbneawfbv" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[ azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]] – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu|Qazax rayonunun]] Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>dq5xw2o3v2au1ai1xu4wvggbneawfbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015232</id>
      <parentid>9015036</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="spjp1feyn1tpnpmmbia536r6yzz66tf" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Mahmud Əfəndiyev|tam_adı=Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev|doğum_tarixi=3 yanvar 1912|doğum_yeri=Dağ Kəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan|vəfat_tarixi=noyabr 1975|vəfat_yeri=Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ|fəaliyyəti=kənd təsərrüfatı mütəxəssisi|mükafatları=[[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]|doğum yeri=[[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]], [[Azərbaycan SSRİ]], [[SSRİ]]|vəfat yeri=[[Qazax]]|doğum tarixi=3 yanvar 1912|milliyyəti=[[azərbaycanlı]]|vəfat tarixi=noyabr 1975}}'''Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev''' ([[3 yanvar]] [[1912]], [[Dağ Kəsəmən]], [[Qazax rayonu]] – [[noyabr]] [[1975]], [[Qazax (şəhər)|Qazax]]) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17207/cild/20
 |title=Əfəndiyev Mahmud Məmməd oğlu
 |website=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 |language=az
 |access-date=29 iyul 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və əmək fəaliyyəti ==
Mahmud Məmməd oğlu Əfəndiyev 3 yanvar 1912-ci ildə [[Qazax rayonu]]nun Dağ Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Goranboy rayonunda və Gəncə şəhərində baş aqronom, MTS direktoru, «Gəncə» sovxozunda direktor müavini, Şəmkir və Ağdərə rayonlararası filloksera ilə mübarizə stansiyasının direktoru və digər vəzifələrdə çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1947-ci ildə kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. 1948-ci ildə [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] adına layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mahmud Əfəndiyev 1975-ci ilin noyabr ayında [[Qazax (şəhər)|Qazax şəhərində]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>spjp1feyn1tpnpmmbia536r6yzz66tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd ibn Kərram</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995581</id>
    <revision>
      <id>9015025</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram əs-Sicistani ({{dil-ar|محمّد بن كرّام }}) - kərramiliyin banisi.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="gbs2h3iuzikitjzd7qvf5h9qqa1fpjv" xml:space="preserve">Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram əs-Sicistani ({{dil-ar|محمّد بن كرّام
}}) - kərramiliyin banisi.</text>
      <sha1>gbs2h3iuzikitjzd7qvf5h9qqa1fpjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015026</id>
      <parentid>9015025</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="8vx28z2gpa5b0dpvxbuovwbfdwn13zt" xml:space="preserve">Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram əs-Sicistani ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}) — kərramiliyin banisi.</text>
      <sha1>8vx28z2gpa5b0dpvxbuovwbfdwn13zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015027</id>
      <parentid>9015026</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>9015027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="dg9zav8ughsin5ez8derrn75vjc5p60" xml:space="preserve">'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram əs-Sicistani''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — kərramiliyin banisi.</text>
      <sha1>dg9zav8ughsin5ez8derrn75vjc5p60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015028</id>
      <parentid>9015027</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="g82xx0uc4eaah6g84obfjwbg79i90vv" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram əs-Sicistani''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — kərramiliyin banisi.

== Həyatı ==

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>g82xx0uc4eaah6g84obfjwbg79i90vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015029</id>
      <parentid>9015028</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="254" sha1="spnfpv1ra3tr18x713nabay2wrubuhn" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərrək ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — kərramiliyin banisi.

== Həyatı ==

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>spnfpv1ra3tr18x713nabay2wrubuhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015031</id>
      <parentid>9015029</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253" sha1="0yrayivt56ypt5tfr5nkau5abashi5u" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — kərramiliyin banisi.

== Həyatı ==

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>0yrayivt56ypt5tfr5nkau5abashi5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015033</id>
      <parentid>9015031</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="6s8zk1uo5m6fo8ay32j0wsahtfycuy5" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — kərramiliyin banisi.

== Həyatı ==

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>6s8zk1uo5m6fo8ay32j0wsahtfycuy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015034</id>
      <parentid>9015033</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="d2o08lf8ysxrq4g3v1sp5kpc3w5ttb2" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>d2o08lf8ysxrq4g3v1sp5kpc3w5ttb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015365</id>
      <parentid>9015034</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6885" sha1="shk81jdc795du7pmzztgyu7adgrpa9o" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi (Subki, II, 304; İbn Həcər, V, 356).

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865-ci) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Həzrət Zəkəriyyə peyğəmbərin məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>shk81jdc795du7pmzztgyu7adgrpa9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015366</id>
      <parentid>9015365</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6921" sha1="cy6pqmcj0b5prrydqxcholb1qjts73r" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi (Subki, II, 304; İbn Həcər, V, 356).

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865-ci) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Həzrət Zəkəriyyə peyğəmbərin məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===</text>
      <sha1>cy6pqmcj0b5prrydqxcholb1qjts73r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015370</id>
      <parentid>9015366</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6903" sha1="biy3kypa9i0fuzs0syjrg20woighjbh" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi (Subki, II, 304).{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===</text>
      <sha1>biy3kypa9i0fuzs0syjrg20woighjbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015372</id>
      <parentid>9015370</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */ [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6908" sha1="4fyuy8jwi366l8bsmdcokdy2yxc0qgf" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===</text>
      <sha1>4fyuy8jwi366l8bsmdcokdy2yxc0qgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015375</id>
      <parentid>9015372</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7069" sha1="jg3z7f4cqxrrfqxhsp9hpnn7sluulhw" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}</text>
      <sha1>jg3z7f4cqxrrfqxhsp9hpnn7sluulhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015377</id>
      <parentid>9015375</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7159" sha1="931he4rx40wo8nzaghkfj73j4zwz5yx" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram (Zəhəbi, ''əl-İbər'', I, 366){{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', I, 106) Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər (Bağdadi, s. 216; İsfəraiyini, s. 100).

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}</text>
      <sha1>931he4rx40wo8nzaghkfj73j4zwz5yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015388</id>
      <parentid>9015377</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7705" sha1="gaa99p1zhlomdt3xua7phamn8f1qa0x" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir (həmin əsər, V, 42–43).

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>gaa99p1zhlomdt3xua7phamn8f1qa0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015389</id>
      <parentid>9015388</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */ [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7702" sha1="p9ekbbeamm4e55qwx4ni0ykwcmicr2c" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması (Zəhəbi, ''Mizanül-itidal'', IV, 21) onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>p9ekbbeamm4e55qwx4ni0ykwcmicr2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015391</id>
      <parentid>9015389</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7662" sha1="6utas1yd0sp1rr5irtq4j82bgm9vsyf" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü. Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>6utas1yd0sp1rr5irtq4j82bgm9vsyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015394</id>
      <parentid>9015391</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7750" sha1="qwdmnk6wxds3z3x557ddcyp5mx6z7wh" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>qwdmnk6wxds3z3x557ddcyp5mx6z7wh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015395</id>
      <parentid>9015394</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8035" sha1="9fn884ndlgqwiq1k3oqyuo1aqcxuqdn" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Görüşləri ==

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=Ankara |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>9fn884ndlgqwiq1k3oqyuo1aqcxuqdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015396</id>
      <parentid>9015395</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Görüşləri */</comment>
      <origin>9015396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8014" sha1="myvvkmo2umw38wldics0iczn78lbwc3" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=Ankara |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=Əmman |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=Heydərabad (Hindistan) |language=ar}}</text>
      <sha1>myvvkmo2umw38wldics0iczn78lbwc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015400</id>
      <parentid>9015396</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsərləri */</comment>
      <origin>9015400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8218" sha1="ocrdtripqt5909fjix8ebjvqmuzr1sw" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Təhirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

* ''Kitabüt-Tövhid''.
* ''Kitabu Əzabil-kəbr''.
* ''Kitabüs-Sirr''.
* ''Məqalət''.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=[[Ankara]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=[[Əmman]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |language=ar}}</text>
      <sha1>ocrdtripqt5909fjix8ebjvqmuzr1sw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015401</id>
      <parentid>9015400</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8217" sha1="4geqf5nrvxvec3eygg78812a907oqrl" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə mürciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Mürciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və mürciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən Mürciənin mənsubu və ya onun qollarından olan Kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə Mürciə kəlamçısı və ya mürcii zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər mürciilər kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qarcistan (Qəznə) və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qarcistanda olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xüuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Tahirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə Mürciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

* ''Kitabüt-Tövhid''.
* ''Kitabu Əzabil-kəbr''.
* ''Kitabüs-Sirr''.
* ''Məqalət''.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=[[Ankara]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=[[Əmman]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |language=ar}}</text>
      <sha1>4geqf5nrvxvec3eygg78812a907oqrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015402</id>
      <parentid>9015401</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8196" sha1="1vjbi00oq0leksnuj46lzfny5e7w70u" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın Zərənc şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. Ərəb əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) Bəni-Nizar qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə Xorasana getdi. Nişapurda uzun müddət yanında qaldığı mürciə alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar Bəlxdə mürciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, Mərvdə Əli ibn Həcər, Heratda isə murciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Murciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və murciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən murciənin mənsubu və ya onun qollarından olan kərramiyyə firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə murciə kəlamçısı və ya murciə zahid kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər murciələr kimi Əbu Hənifənin fiqhi görüşlərinə bağlı qaldı. &quot;Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan çıxarıldıqdan sonra öz fikirlərini Gur, Qəznə və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə əshabül-hədis və şiələrin fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qəznədə olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə Məkkəyə gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana döndü, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız kəlmeyi-şəhadəti dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü Məhəmməd ibn Əsləmin ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və İbn Xuzeymə isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın Buxariyə məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Tahirilərin Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və Şam ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə murciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Qüdsə gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada Zəkəriyyanın məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

* ''Kitabüt-Tövhid''.
* ''Kitabu Əzabil-kəbr''.
* ''Kitabüs-Sirr''.
* ''Məqalət''.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=[[Ankara]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=[[Əmman]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |language=ar}}</text>
      <sha1>1vjbi00oq0leksnuj46lzfny5e7w70u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015462</id>
      <parentid>9015402</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8506" sha1="8ca0dwfogzqvzbwwmpnalbg7mvg0mnc" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın [[Zərənc]] şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. [[Ərəblər|Ərəb]] əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) [[Bəni-Nəzir|Bəni-Nizar]] qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə [[Böyük Xorasan|Xorasana]] getdi. [[Nişapur|Nişapurda]] uzun müddət yanında qaldığı [[Mürciələr|murciə]] alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar [[Bəlx (şəhər)|Bəlxdə]] murciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, [[Mərv|Mərvdə]] Əli ibn Həcər, [[Herat|Heratda]] isə murciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Murciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və murciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən murciə mənsubu və ya onun qollarından olan [[Kərramilik|kərramiyyə]] firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə murciə kəlamçısı və ya murciə zahidi kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər murciələr kimi [[Əbu Hənifə|Əbu Hənifənin]] fiqhi görüşlərinə sadiq qaldı. &quot;''Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək''&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan qovulduqdan sonra öz fikirlərini Gur, [[Qəznə]] və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə [[Əhli-Hədis|əshabül-hədis]] və [[Şiəlik|şiələrin]] fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qəznədə olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə [[Məkkə|Məkkəyə]] gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana qayıtdı, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız [[Kəlmeyi-şəhadət|kəlmeyi-şəhadəti]] dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü [[Məhəmməd ibn Əsləm|Məhəmməd ibn Əsləmin]] ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və [[İbn Xuzeymə]] isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın [[Buxari|Buxariyə]] məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. [[Tahirilər|Tahirilərin]] Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və [[Dəməşq|Şam]] ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə murciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra [[Qüds|Qüdsə]] gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada [[Zəkəriyyə|Zəkəriyyanın]] məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

* ''Kitabüt-Tövhid''.
* ''Kitabu Əzabil-kəbr''.
* ''Kitabüs-Sirr''.
* ''Məqalət''.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=[[Ankara]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=[[Əmman]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |language=ar}}</text>
      <sha1>8ca0dwfogzqvzbwwmpnalbg7mvg0mnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015464</id>
      <parentid>9015462</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8514" sha1="7192xd461bvae7yplgqcnebsa3q8cb4" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Kərram ibn Ərraq ibn Huzabə ibn əl-Bərr əs-Siczi''' ({{dil-ar|محمّد بن كرّام}}; {{DVTY}}) — [[Kərramilik|kərramiliyin]] banisi.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}}

== Həyatı ==
Məhəmməd ibn Kərramın hicri 190-cı (806) ildə Sicistanın [[Zərənc]] şəhərinin yaxınlığındakı bir kənddə anadan olduğu güman edilir. [[Ərəblər|Ərəb]] əsilli olduğu bildirilən atası Kərram (Kəram, Kiram) [[Bəni-Nəzir|Bəni-Nizar]] qəbiləsinə, bəzi mənbələrə görə isə Bəni-Turab qəbiləsinə mənsub idi.{{Sfn|Səmani|V|p=43–44}} İlk təhsilini doğma kəndində alan Məhəmməd elm öyrənmək məqsədilə [[Böyük Xorasan|Xorasana]] getdi. [[Nişapur|Nişapurda]] uzun müddət yanında qaldığı [[Mürciələr|murciə]] alimi və zahidi Əhməd ibn Hərbdən faydalandı və zöhdə dair baxışlarında onun təsiri altında qaldı. Bundan əlavə, başqa alimlərin də dərslərində iştirak etdi. Əli ibn İshaq əl-Hənzəli əs-Səmərqəndidən Məhəmməd ibn Səib əl-Kəlbinin Məhəmməd ibn Mərvan rəvayət yolu ilə nəql olunan təfsirini oxudu. Sonralar [[Bəlx (şəhər)|Bəlxdə]] murciə İbrahim ibn Yusif əl-Makiyani, [[Mərv|Mərvdə]] Əli ibn Həcər, [[Herat|Heratda]] isə murciə Abdullah ibn Malik ibn Süleymandan dərs aldı. Murciə firqəsinin xeyrinə hədis uydurduğu deyilən Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybari və murciə Məhəmməd ibn Təmim əl-Fəryabidən çoxlu hədis rəvayət etdi.{{Sfn|İbn Hibban|I|p=142}}{{Sfn|İbn Hibban|II|p=306}}

Mənbələrdə adətən murciə mənsubu və ya onun qollarından olan [[Kərramilik|kərramiyyə]] firqəsinin banisi kimi təqdim edilən, bəzi əsərlərdə isə murciə kəlamçısı və ya murciə zahidi kimi tanıdılan Məhəmməd ibn Kərram{{Sfn|İbn əl-İmad|II|p=131}} təhsilini başa vurduqdan sonra gənclik illərini Sicistanda keçirdi. Əməli məsələlərdə digər murciələr kimi [[Əbu Hənifə|Əbu Hənifənin]] fiqhi görüşlərinə sadiq qaldı. &quot;''Ümmətimdən Əbu Hənifə adlı bir şəxs çıxacaq və Allah onun vasitəsilə mənim sünnəmi yenidən dirildəcək''&quot; məzmunlu hədisi Əhməd ibn Abdullah əl-Cüveybaridən rəvayət etmişdir. Bu dövrdə İbrahim ibn Məhəmməd ibn Süfyan, İbrahim ibn Həccac, Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaq, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əd-Dəhhan və daha bir çox şəxs onun dərslərində iştirak etmiş və ondan rəvayət etmişlər.{{Sfn|İbn Əsakir|XV|p=878}}{{Sfn|Səmani|V|p=44}} Onun ibadətə yönəlməsi ətrafına geniş bir kütlənin toplanmasına səbəb oldu. Xüsusilə zöhd, təcsim və təşbihə dair fikirlərini Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İshaqın rəvayət etdiyi bildirilir.{{Sfn|Səmani|V|p=42-43}}

Mənbələrdə qeyd olunur ki, Sicistan valisi Məhəmməd ibn Kərramın dində bidətlər ortaya qoyduğunu əsas gətirərək onu öldürmək istəmiş, lakin tərəfdarlarının çoxluğuna görə bunun əvəzinə sürgünlə kifayətlənmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=306}} Bununla belə, valinin ona isnad etdiyi bidətlərin nədən ibarət olduğu məlum deyildir. İbn Kərram Sicistandan qovulduqdan sonra öz fikirlərini Gur, [[Qəznə]] və Xorasanın kənd yerlərində kəndlilər arasında yaymağa davam etdi. O, eyni zamanda bu bölgələrdə [[Əhli-Hədis|əshabül-hədis]] və [[Şiəlik|şiələrin]] fikirlərinə qarşı mübarizə aparırdı.{{Sfn|Şəhristani|I|p=45}} Qəznədə olduğu müddətdə zahid görünüşü ilə çoxlu insanı özünə cəlb etdi. Sonradan bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə Nişapura gəldikdə, xüsusilə savadsız və məzlum kəndlilər onun fikirlərini asanlıqla qəbul etdilər.{{Sfn|Bağdadi|tarixsiz|p=216}}

Həyatının bu hərəkətli dövründə [[Məkkə|Məkkəyə]] gedərək beş il orada mücavir kimi qaldıqdan sonra Nişapura qayıdan Məhəmməd ibn Kərramın Məkkədə kimlərlə görüşdüyü barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Daha sonra yenidən Sicistana qayıtdı, zöhd və təqva naminə bütün mallarını sataraq Nişapura köçdü. Burada tikişsiz dəri paltar geyindiyi, başına ağ papaq qoyduğu, südçülüklə məşğul olduğu və dükanında insanlara moizə və nəsihət etdiyi bildirilir. Bu yolla xalqın kasıb təbəqəsindən olan çoxlu insanı ətrafına toplayan İbn Kərram, qəlbin təsdiqi və mərifəti olmasa belə, yalnız [[Kəlmeyi-şəhadət|kəlmeyi-şəhadəti]] dillə söyləməyin (iqrarın) imanın etibarlı olması üçün kifayət etdiyini irəli sürdü.{{Sfn|DİA|XXX|p=546}} Bundan başqa, Allah haqqında cisim təsəvvürü yaradan (təcsim xarakterli) bəzi fikirlər səsləndirdi. Bununla yanaşı, zöhd və ibadət məsələlərində son dərəcə həssas davranırdı.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

Lakin onun fikirləri və həyat tərzi xalq arasında ciddi mübahisələrə səbəb oldu. Bəziləri onu alim və təqvalı bir şəxs hesab etsə də, başqaları düşüncələrini sərt şəkildə tənqid etdilər. Xüsusilə imanın yalnız iqrardan ibarət olması barədə görüşü [[Məhəmməd ibn Əsləm|Məhəmməd ibn Əsləmin]] ciddi etirazı ilə qarşılandı. Abbas ibn Həmzə və [[İbn Xuzeymə]] isə İbn Kərramın ardıcıllarının küfrə düşdükləri və tövbə etmədikləri təqdirdə öldürülmələrinin vacib olduğu barədə fətva verdilər.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}

Digər tərəfdən, İbn Kərramın [[Buxari|Buxariyə]] məktub göndərərək imanın artıb-azalmaması haqqında hədislə bağlı fikrini soruşması, Buxarinin isə cavabında belə bir hədisi rəvayət edənlərin şiddətlə döyülməsi və uzun müddət həbs edilməsinin lazım gəldiyini yazaraq məktubu geri qaytarması onun cəmiyyət arasındakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. [[Tahirilər|Tahirilərin]] Xorasan valisi Tahir ibn Abdullahın hüzurunda bir qrup alim tərəfindən sorğu-suala çəkilən İbn Kərram fikirlərinin ilahi ilhamın məhsulu olduğunu iddia etdikdə, hicri 243-cü (857) ildə vali tərəfindən Nişapurda həbs edildi. Bir müddət sonra azad olundu və [[Dəməşq|Şam]] ordusunun sərhəd qərargahına getdi, oradan isə yenidən Nişapura qayıtdı. Bu dəfə Məhəmməd ibn Tahir onu səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi.{{Sfn|İbn Həcər|V|p=356}}{{Sfn|Subki|II|p=304}}

Məhəmməd ibn Kərramın həbs edilməsində onun iman haqqında görüşünün, dolayısı ilə murciəyə yaxınlığının mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Hicri 251-ci (865) ildə azadlığa çıxdıqdan sonra [[Qüds|Qüdsə]] gedərək burada moizələr verməyə başladı. İmanın yalnız iqrardan ibarət olduğu fikrində israr etdiyinə görə kitabları yandırıldı, Qüds valisi tərəfindən Rəmləyə sürgün edildi və orada vəfat etdi. Cənazəsinin sonradan Qüdsə gətirilərək Ərihada [[Zəkəriyyə|Zəkəriyyanın]] məzarının yanında dəfn edildiyi rəvayət olunur.{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

== Əsərləri ==
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:{{Sfn|DİA|XXX|p=547}}

* ''Kitabüt-Tövhid''.
* ''Kitabu Əzabil-kəbr''.
* ''Kitabüs-Sirr''.
* ''Məqalət''.

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |last=Səmani |title=Əl-Ənsab |year=1988 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2020 |location=[[Ankara]] |language=tr |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kerram |archive-date=2026-07-30}}

* {{Cite book |last=[[İbn Hibban]] |title=Kitabül-Məcruhin minəl-mühəddisin vəd-duafə vəl-mətrukin |year=1975-76 |location=[[Hələb]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn əl-İmad |title=Şəzəratüz-zəhəb fi əxbəri-mən zəhəb |year=1979 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Asakir |title=Tarixu-Mədinəti-Dəməşq |publisher=Dərül-Bəşir |year=tarixsiz |location=[[Əmman]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-marifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Şəhristani |title=Əl-Miləl |year=1990 |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=İbn Həcər |title=Lisan əl-Mizan |year=h. 1329-31 |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |language=ar}}</text>
      <sha1>7192xd461bvae7yplgqcnebsa3q8cb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kərramilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995582</id>
    <revision>
      <id>9015035</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;Kərramiyyə - hicri III (IX) yüzilliyin sonlarında Xorasan və Mavəraünnəhirdə yaranmış etiqadi məzhəb.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="az2hg3ogl0syy0b73mtkpocwekdhpic" xml:space="preserve">Kərramiyyə - hicri III (IX) yüzilliyin sonlarında Xorasan və Mavəraünnəhirdə yaranmış etiqadi məzhəb.</text>
      <sha1>az2hg3ogl0syy0b73mtkpocwekdhpic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015038</id>
      <parentid>9015035</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188" sha1="qh6jgzgwkx59hb0jo9mqzavrsetfgwr" xml:space="preserve">Kərramiyyə ({{Dil-ar|الكرّاميّة}})  - hicri III (IX) yüzilliyin sonlarında [[Böyük Xorasan|Xorasan]] və [[Mavəraünnəhr|Mavəraünnəhrdə]] yaranmış etiqadi məzhəb.</text>
      <sha1>qh6jgzgwkx59hb0jo9mqzavrsetfgwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015039</id>
      <parentid>9015038</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="9rrp4vxarmjtcp2krkt0umdhj7a267f" xml:space="preserve">'''Kərramiyyə''' ({{Dil-ar|الكرّاميّة}}) — hicri III (IX) yüzilliyin sonlarında [[Böyük Xorasan|Xorasan]] və [[Mavəraünnəhr]]də yaranmış etiqadi məzhəb.</text>
      <sha1>9rrp4vxarmjtcp2krkt0umdhj7a267f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015040</id>
      <parentid>9015039</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="hjw8p998djxg7gqmzcickyjkhtk6gwr" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Kərramiyyə''' ({{Dil-ar|الكرّاميّة}}) — hicri III (IX) yüzilliyin sonlarında [[Böyük Xorasan|Xorasan]] və [[Mavəraünnəhr]]də yaranmış etiqadi məzhəb.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>hjw8p998djxg7gqmzcickyjkhtk6gwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nərmin Hüseynova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995583</id>
    <revision>
      <id>9015052</id>
      <timestamp>2026-07-29T18:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asif Məmmədov</username>
        <id>265951</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{İdmançı |Fəaliyyət sahəsi = |Başlıq illüstrasiyası= |illüstrasiya= |piktoqram= |Orijinal adı= |Orijinal ad= |Ad= Nərmin Hüseynova |Adı= |şəkil= |şəklin ölçüsü= |şəklin izahı= |şəkil izah= |tam adı= |doğum adı= |ləqəbi= |ləqəbləri= |vətəndaşlıq= Azərbaycan |vətəndaşlığı= |milliyəti= Azərbaycanlı |milliyət= |milliyyəti= |doğum tarixi= 13 avqust 2008 |vəfat tarixi= |doğum yeri= [[Bakı]], Azərbayca...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="fkz8oqjpqrl12wefgsuryd9bj59usn7" xml:space="preserve">{{İdmançı
|Fəaliyyət sahəsi =
|Başlıq illüstrasiyası=
|illüstrasiya=
|piktoqram=
|Orijinal adı=
|Orijinal ad=
|Ad= Nərmin Hüseynova
|Adı=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəklin izahı=
|şəkil izah=
|tam adı=
|doğum adı=
|ləqəbi=
|ləqəbləri=
|vətəndaşlıq= Azərbaycan
|vətəndaşlığı=
|milliyəti= Azərbaycanlı
|milliyət=
|milliyyəti=
|doğum tarixi= 13 avqust 2008
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|vəfat yeri=
|Vəfat səbəbi=
|Dəfn yeri=
|təhsili=
|təhsil=
|ixtisası=
|boyu= 167
|çəkisi= 55
|idman növü= badminton
|kariyera illəri=
|karyera illəri=
|karyerası=
|məşqçisi=
|məşqçiləri=
|idman dərəcəsi=
|ağırlıq dərəcəsi=
|bacarıqları=
|komandası=
|əlilliyi=
|əlillik dərəcəsi=
|hərbi rütbəsi=
|OO=
|DÇ=
|AO=
|AÇ=
|sayt=
|saytı=
|medallar=
|medalları=
|görüşlərinin nəticələri=
|qələbə=
|məğlubiyyət=
|yeniləmə=
|Commons=
|vikianbar=
}}

'''Nərmin Hüseynova''' (B13 avqust 2008, Bakı, Azərbaycan — Badminton idman növü üzrə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı peşəkar idmançı.

== Həyatı və Karyerası ==
2022-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən ölkə yarışında 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/badmintonchular_arasinda_kechirilen_respublika_birinciliyinin_qalibleri_melum_olub-2124047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/1-sayli-idman-liseyinin-badminton-zalinda-2004-2005-tevelludlu-gencler-arasinda-azerbaycan-birinciliyine-yekun-vurulub&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə 17-di yaşa qədər Azərbaycan ölkə birinciliyində qoşa-qızlar kateqoriyasında 1-cilik əldə etmişdi. &lt;ref&gt;https://report.az/ferdi/17-yasadek-badmintoncular-arasinda-olke-birinciliyinde-5-kateqoriya-uzre-qalibler-mueyyenlesib&lt;/ref&gt; Həmin il İspaniyanın Oyvedo şəhərində keçirilən klublararası Avropa çempionatında &quot;Port of Baku&quot; komandası ilə gümüş mükafat əldə etmişdir. Bu Azərbaycan çempionatında bir ilk idi. &lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/azerbaycanin-badminton-uzre-yigmasi-burunc-medal-qazanaraq-tarixde-ilke-imza-atib&lt;/ref&gt;

2024-cü ildə Bəhreyndə keçirilən yarışda güclü başlanğıc əldə etmişdir. 

== İstinadlar ==
{{İstinadlar siyahısı}}

Bir il sonra, yəni 2024-cü ildə Azərbaycan Badminton üzrə milliyə dəvət almışdır. &lt;ref&gt;https://komanda.az/az%C9%99rbaycan-badminton-millisinin-beyn%C9%99lxalq-turnir-ucun-hey%C9%99ti-b%C9%99lli-olub/&lt;/ref&gt;
Qarışıq-qoşa kateqoriyada həmin il 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://www.idman.biz/az/news/badminton/23438&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fkz8oqjpqrl12wefgsuryd9bj59usn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015053</id>
      <parentid>9015052</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asif Məmmədov</username>
        <id>265951</id>
      </contributor>
      <origin>9015053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="5y0friv2z76sghm2a3fhqwqntibsm5r" xml:space="preserve">{{İdmançı
|Fəaliyyət sahəsi =
|Başlıq illüstrasiyası=
|illüstrasiya=
|piktoqram=
|Orijinal adı=
|Orijinal ad=
|Ad= Nərmin Hüseynova
|Adı=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəklin izahı=
|şəkil izah=
|tam adı=
|doğum adı=
|ləqəbi=
|ləqəbləri=
|vətəndaşlıq= Azərbaycan
|vətəndaşlığı=
|milliyəti= Azərbaycanlı
|milliyət=
|milliyyəti=
|doğum tarixi= 13 avqust 2008
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|vəfat yeri=
|Vəfat səbəbi=
|Dəfn yeri=
|təhsili=
|təhsil=
|ixtisası=
|boyu= 167
|çəkisi= 55
|idman növü= badminton
|kariyera illəri=
|karyera illəri=
|karyerası=
|məşqçisi=
|məşqçiləri=
|idman dərəcəsi=
|ağırlıq dərəcəsi=
|bacarıqları=
|komandası=
|əlilliyi=
|əlillik dərəcəsi=
|hərbi rütbəsi=
|OO=
|DÇ=
|AO=
|AÇ=
|sayt=
|saytı=
|medallar=
|medalları=
|görüşlərinin nəticələri=
|qələbə=
|məğlubiyyət=
|yeniləmə=
|Commons=
|vikianbar=
}}

'''Nərmin Hüseynova''' (B13 avqust 2008, Bakı, Azərbaycan — Badminton idman növü üzrə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı peşəkar idmançı.

== Həyatı və Karyerası ==
2022-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən ölkə yarışında 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/badmintonchular_arasinda_kechirilen_respublika_birinciliyinin_qalibleri_melum_olub-2124047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/1-sayli-idman-liseyinin-badminton-zalinda-2004-2005-tevelludlu-gencler-arasinda-azerbaycan-birinciliyine-yekun-vurulub&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə 17-di yaşa qədər Azərbaycan ölkə birinciliyində qoşa-qızlar kateqoriyasında 1-cilik əldə etmişdi. &lt;ref&gt;https://report.az/ferdi/17-yasadek-badmintoncular-arasinda-olke-birinciliyinde-5-kateqoriya-uzre-qalibler-mueyyenlesib&lt;/ref&gt; Həmin il İspaniyanın Oyvedo şəhərində keçirilən klublararası Avropa çempionatında &quot;Port of Baku&quot; komandası ilə gümüş mükafat əldə etmişdir. Bu Azərbaycan çempionatında bir ilk idi. &lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/azerbaycanin-badminton-uzre-yigmasi-burunc-medal-qazanaraq-tarixde-ilke-imza-atib&lt;/ref&gt;

2024-cü ildə Bəhreyndə keçirilən yarışda güclü başlanğıc əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://www.idman.biz/en/news/badminton/48930&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar siyahısı}}

Bir il sonra, yəni 2024-cü ildə Azərbaycan Badminton üzrə milliyə dəvət almışdır. &lt;ref&gt;https://komanda.az/az%C9%99rbaycan-badminton-millisinin-beyn%C9%99lxalq-turnir-ucun-hey%C9%99ti-b%C9%99lli-olub/&lt;/ref&gt;
Qarışıq-qoşa kateqoriyada həmin il 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://www.idman.biz/az/news/badminton/23438&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5y0friv2z76sghm2a3fhqwqntibsm5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015061</id>
      <parentid>9015053</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asif Məmmədov</username>
        <id>265951</id>
      </contributor>
      <origin>9015061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2640" sha1="son1e05a6q4ll86sztqubrc3eff4kdq" xml:space="preserve">{{İdmançı
|Fəaliyyət sahəsi =
|Başlıq illüstrasiyası=
|illüstrasiya=
|piktoqram=
|Orijinal adı=
|Orijinal ad=
|Ad= Nərmin Hüseynova
|Adı=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəklin izahı=
|şəkil izah=
|tam adı=
|doğum adı=
|ləqəbi=
|ləqəbləri=
|vətəndaşlıq= Azərbaycan
|vətəndaşlığı=
|milliyəti= Azərbaycanlı
|milliyət=
|milliyyəti=
|doğum tarixi= 13 avqust 2008
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|vəfat yeri=
|Vəfat səbəbi=
|Dəfn yeri=
|təhsili=
|təhsil=
|ixtisası=
|boyu= 167
|çəkisi= 55
|idman növü= badminton
|kariyera illəri=
|karyera illəri=
|karyerası=
|məşqçisi=
|məşqçiləri=
|idman dərəcəsi=
|ağırlıq dərəcəsi=
|bacarıqları=
|komandası=
|əlilliyi=
|əlillik dərəcəsi=
|hərbi rütbəsi=
|OO=
|DÇ=
|AO=
|AÇ=
|sayt=
|saytı=
|medallar=
|medalları=
|görüşlərinin nəticələri=
|qələbə=
|məğlubiyyət=
|yeniləmə=
|Commons=
|vikianbar=
}}

'''Nərmin Hüseynova''' (13 avqust 2008, Bakı, Azərbaycan — Badminton idman növü üzrə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı peşəkar idmançı.

== Həyatı və Karyerası ==
2022-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən ölkə yarışında 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/badmintonchular_arasinda_kechirilen_respublika_birinciliyinin_qalibleri_melum_olub-2124047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/1-sayli-idman-liseyinin-badminton-zalinda-2004-2005-tevelludlu-gencler-arasinda-azerbaycan-birinciliyine-yekun-vurulub&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə 17-di yaşa qədər Azərbaycan ölkə birinciliyində qoşa-qızlar kateqoriyasında 1-cilik əldə etmişdi. &lt;ref&gt;https://report.az/ferdi/17-yasadek-badmintoncular-arasinda-olke-birinciliyinde-5-kateqoriya-uzre-qalibler-mueyyenlesib&lt;/ref&gt; Həmin il İspaniyanın Oyvedo şəhərində keçirilən klublararası Avropa çempionatında &quot;Port of Baku&quot; komandası ilə gümüş mükafat əldə etmişdir. Bu Azərbaycan çempionatında bir ilk idi. &lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/azerbaycanin-badminton-uzre-yigmasi-burunc-medal-qazanaraq-tarixde-ilke-imza-atib&lt;/ref&gt;

Bir il sonra, yəni 2024-cü ildə Azərbaycan Badminton üzrə milliyə dəvət almışdır. &lt;ref&gt;https://komanda.az/az%C9%99rbaycan-badminton-millisinin-beyn%C9%99lxalq-turnir-ucun-hey%C9%99ti-b%C9%99lli-olub/&lt;/ref&gt;
Qarışıq-qoşa kateqoriyada həmin il 1-cilik əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://www.idman.biz/az/news/badminton/23438&lt;/ref&gt;
2024-cü ildə Bəhreyndə keçirilən yarışda güclü başlanğıc əldə etmişdir. &lt;ref&gt;https://www.idman.biz/en/news/badminton/48930&lt;/ref&gt; 

== İstinadlar ==
{{İstinadlar siyahısı}}</text>
      <sha1>son1e05a6q4ll86sztqubrc3eff4kdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015231</id>
      <parentid>9015061</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="gtfvf7xoysonq8ocdj66tfe65tfzyho" xml:space="preserve">{{İdmançı
|Fəaliyyət sahəsi =
|Başlıq illüstrasiyası=
|illüstrasiya=
|piktoqram=
|Orijinal adı=
|Orijinal ad=
|Ad= Nərmin Hüseynova
|Adı=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəklin izahı=
|şəkil izah=
|tam adı=
|doğum adı=
|ləqəbi=
|ləqəbləri=
|vətəndaşlıq= Azərbaycan
|vətəndaşlığı=
|milliyəti= Azərbaycanlı
|milliyət=
|milliyyəti=
|doğum tarixi= 13 avqust 2008
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|vəfat yeri=
|Vəfat səbəbi=
|Dəfn yeri=
|təhsili=
|təhsil=
|ixtisası=
|boyu= 167
|çəkisi= 55
|idman növü= badminton
|kariyera illəri=
|karyera illəri=
|karyerası=
|məşqçisi=
|məşqçiləri=
|idman dərəcəsi=
|ağırlıq dərəcəsi=
|bacarıqları=
|komandası=
|əlilliyi=
|əlillik dərəcəsi=
|hərbi rütbəsi=
|OO=
|DÇ=
|AO=
|AÇ=
|sayt=
|saytı=
|medallar=
|medalları=
|görüşlərinin nəticələri=
|qələbə=
|məğlubiyyət=
|yeniləmə=
|Commons=
|vikianbar=
}}

'''Nərmin Hüseynova''' (13 avqust 2008, Bakı, Azərbaycan — Badminton idman növü üzrə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı peşəkar idmançı.

== Həyatı və Karyerası ==
2022-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən ölkə yarışında 1-cilik əldə etmişdir.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/badmintonchular_arasinda_kechirilen_respublika_birinciliyinin_qalibleri_melum_olub-2124047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/1-sayli-idman-liseyinin-badminton-zalinda-2004-2005-tevelludlu-gencler-arasinda-azerbaycan-birinciliyine-yekun-vurulub&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə 17-di yaşa qədər Azərbaycan ölkə birinciliyində qoşa-qızlar kateqoriyasında 1-cilik əldə etmişdi.&lt;ref&gt;https://report.az/ferdi/17-yasadek-badmintoncular-arasinda-olke-birinciliyinde-5-kateqoriya-uzre-qalibler-mueyyenlesib&lt;/ref&gt; Həmin il İspaniyanın Oyvedo şəhərində keçirilən klublararası Avropa çempionatında &quot;Port of Baku&quot; komandası ilə gümüş mükafat əldə etmişdir. Bu Azərbaycan çempionatında bir ilk idi.&lt;ref&gt;https://www.olympic.az/news/azerbaycanin-badminton-uzre-yigmasi-burunc-medal-qazanaraq-tarixde-ilke-imza-atib&lt;/ref&gt;

Bir il sonra, yəni 2024-cü ildə Azərbaycan Badminton üzrə milliyə dəvət almışdır.&lt;ref&gt;https://komanda.az/az%C9%99rbaycan-badminton-millisinin-beyn%C9%99lxalq-turnir-ucun-hey%C9%99ti-b%C9%99lli-olub/&lt;/ref&gt;
Qarışıq-qoşa kateqoriyada həmin il 1-cilik əldə etmişdir.&lt;ref&gt;https://www.idman.biz/az/news/badminton/23438&lt;/ref&gt;
2024-cü ildə Bəhreyndə keçirilən yarışda güclü başlanğıc əldə etmişdir.&lt;ref&gt;https://www.idman.biz/en/news/badminton/48930&lt;/ref&gt; 

== İstinadlar ==
{{İstinadlar siyahısı}}</text>
      <sha1>gtfvf7xoysonq8ocdj66tfe65tfzyho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şəhla Abdullayeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995585</id>
    <revision>
      <id>9015098</id>
      <timestamp>2026-07-29T20:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot; == Şəhla Abdullayeva == Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.  === Həyatı === 1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="g5tqkwcgytzm1bcrk7d44sqft0s3y59" xml:space="preserve">
== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)


{{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 08 may 1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı 
 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}</text>
      <sha1>g5tqkwcgytzm1bcrk7d44sqft0s3y59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015099</id>
      <parentid>9015098</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8411" sha1="86j2eirlnqcplkwnikwcitnf9u6saex" xml:space="preserve">
== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)


{{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 08 may 1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı 
 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}
&lt;references /&gt;
__FORCETOC__</text>
      <sha1>86j2eirlnqcplkwnikwcitnf9u6saex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015101</id>
      <parentid>9015099</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="jgp2egkz454pj3tw9krm4p5ncym0eeh" xml:space="preserve">
{{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 08 may 1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı 
 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}
&lt;references /&gt;


== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>jgp2egkz454pj3tw9krm4p5ncym0eeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015105</id>
      <parentid>9015101</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8634" sha1="pipm2q83c0a8kfy5h7hc41ydgamtlm1" xml:space="preserve">
{{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 08 may 1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = * [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı]]
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]


 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 


== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>pipm2q83c0a8kfy5h7hc41ydgamtlm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015106</id>
      <parentid>9015105</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8622" sha1="2s4vwea52qtd5lnb5rlgnnkui35yho7" xml:space="preserve">
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 08 may 1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = * [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı]]
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]


 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 


== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>2s4vwea52qtd5lnb5rlgnnkui35yho7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015109</id>
      <parentid>9015106</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8652" sha1="k53iwwdzm0524i6zh0f09nxirwpkwze" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 

 |mükafatları       = {{plainlist|
* [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı]]
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


 |imzası            = 
 |saytı             = https://www.goodreads.com/author/show/19779965.Shakhla_Abdullayeva
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = 
 |orijinal adı         = 
 |digər adı            = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = 
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 


== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>k53iwwdzm0524i6zh0f09nxirwpkwze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015114</id>
      <parentid>9015109</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7995" sha1="lpdyakfnx2dhqwlbki1y9l9arl6d6e6" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
* [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı]]
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== Şəhla Abdullayeva ==
Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili almışdır. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>lpdyakfnx2dhqwlbki1y9l9arl6d6e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015116</id>
      <parentid>9015114</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7833" sha1="3oz9sv5x9u2n1bt7kss4klzcn51k15y" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
* [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] 
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== Şəhla Abdullayeva ==
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>3oz9sv5x9u2n1bt7kss4klzcn51k15y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015118</id>
      <parentid>9015116</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəhla Abdullayeva */</comment>
      <origin>9015118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7839" sha1="32g5ik69otim4mshmvbf0vc9kqk878n" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
* [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] 
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== '''Şəhla Abdullayeva''' ==
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)</text>
      <sha1>32g5ik69otim4mshmvbf0vc9kqk878n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015120</id>
      <parentid>9015118</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9013" sha1="i2nqjezu4glg7v4l89lhrihnk07k4we" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
* [[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] 
* [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== '''Şəhla Abdullayeva''' ==
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>i2nqjezu4glg7v4l89lhrihnk07k4we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015121</id>
      <parentid>9015120</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9015" sha1="6yyys62ktrxb3xexiik7kupqubsgrer" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== '''Şəhla Abdullayeva''' ==
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (08 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>6yyys62ktrxb3xexiik7kupqubsgrer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015122</id>
      <parentid>9015121</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9014" sha1="nth3ruu4z9l5fo0vid8d9v19qgaa9kd" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
== '''Şəhla Abdullayeva''' ==
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

=== Həyatı ===
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

=== Fəaliyyəti ===
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

=== Mükafatları ===
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

=== Əsərləri ===
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Transliterasiya və tərtib ===
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

=== Tərcümə ===
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

=== Lüğət ===
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>nth3ruu4z9l5fo0vid8d9v19qgaa9kd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015124</id>
      <parentid>9015122</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəhla Abdullayeva */</comment>
      <origin>9015124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8967" sha1="9a39yykd3oijomwpl8vs8f121ycsdwd" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “Fəridəddin Əttarın “Məntiqüt-teyr” əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>9a39yykd3oijomwpl8vs8f121ycsdwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015135</id>
      <parentid>9015124</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9037" sha1="emd03egtbp6asbydtpphqlxpkvor42g" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Dil və ədəbiyyat” jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapurinin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt; 

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>emd03egtbp6asbydtpphqlxpkvor42g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015136</id>
      <parentid>9015135</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fəaliyyəti */</comment>
      <origin>9015136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9098" sha1="afb2wd2aqdw5bomofc2tjbloa2qguok" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>afb2wd2aqdw5bomofc2tjbloa2qguok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015137</id>
      <parentid>9015136</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>9015137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9189" sha1="6eqkizxu9r3peihydhj6mfytnqkmzrv" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>6eqkizxu9r3peihydhj6mfytnqkmzrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015138</id>
      <parentid>9015137</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>9015138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9159" sha1="t0eboxig33u8kw65e2ebz6at6o0mw3o" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|22px|border]] &amp;nbsp; [[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|22px|border]] 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>t0eboxig33u8kw65e2ebz6at6o0mw3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015141</id>
      <parentid>9015138</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9302" sha1="kv7pd74xpj4oev1cg9rxnl3wt4vwkck" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
{{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|35px|border|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]]&amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|37px|border|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>kv7pd74xpj4oev1cg9rxnl3wt4vwkck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015143</id>
      <parentid>9015141</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9431" sha1="p5y0p5vfp2ci0bboi0mk7y1xgxn3jcw" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]]&amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}

}}
 
|vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            =}}}}
 
 
'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, mətnşünas, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də Bakı şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>p5y0p5vfp2ci0bboi0mk7y1xgxn3jcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015146</id>
      <parentid>9015143</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8827" sha1="ced3ja4pzuutti9o0icgra4a1ffrln8" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>ced3ja4pzuutti9o0icgra4a1ffrln8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015152</id>
      <parentid>9015146</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8895" sha1="7q3sc52ui6h7j3f9nb0pdkfycnqbi2z" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı

|şəklin izahı     = Şəhla Abdullayeva
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
|şəkil            = Shakhla_Abdullayeva.png
|şəklin ölçüsü    = 230px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = Bakı
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = Azərbaycan
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = Bakı Dövlət Universiteti
 |ixtisası          = filoloq
 

 |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>7q3sc52ui6h7j3f9nb0pdkfycnqbi2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015158</id>
      <parentid>9015152</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <origin>9015158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8938" sha1="koxwk3sldpora38fhkxwgq5k3he5bia" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı

|şəklin izahı     = Şəhla Abdullayeva
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
|şəkil            = Shakhla_Abdullayeva.png
|şəklin ölçüsü    = 230px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = [[Bakı]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = [[Azərbaycan]]
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |elmi dərəcəsi     = filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
 
  |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars fılologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>koxwk3sldpora38fhkxwgq5k3he5bia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015159</id>
      <parentid>9015158</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9015159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8937" sha1="6zd76fl8sz21rsnxboyafdubhc5x0a8" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı

|şəklin izahı     = Şəhla Abdullayeva
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
|şəkil            = Shakhla_Abdullayeva.png
|şəklin ölçüsü    = 230px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = [[Bakı]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = [[Azərbaycan]]
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |elmi dərəcəsi     = filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
 
  |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars filologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümə ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>6zd76fl8sz21rsnxboyafdubhc5x0a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015165</id>
      <parentid>9015159</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sgsx1246</username>
        <id>351467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tərcümə */</comment>
      <origin>9015165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8942" sha1="owxmt2fkgego0wuxy7df634itzlmliu" xml:space="preserve">
 {{Yazıçı

|şəklin izahı     = Şəhla Abdullayeva
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
|şəkil            = Shakhla_Abdullayeva.png
|şəklin ölçüsü    = 230px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = [[Bakı]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = [[Azərbaycan]]
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |elmi dərəcəsi     = filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
 
  |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars filologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar |Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493 &lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümələri ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>owxmt2fkgego0wuxy7df634itzlmliu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015230</id>
      <parentid>9015165</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T01:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar şablonu əlavə edildi</comment>
      <origin>9015230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8958" sha1="mlgi2fnl052u95u9aa97ji648iqzwnd" xml:space="preserve">{{Yazıçı

|şəklin izahı     = Şəhla Abdullayeva
 |adı               = Şəhla Abdullayeva
 |orijinal adı      = 
|şəkil            = Shakhla_Abdullayeva.png
|şəklin ölçüsü    = 230px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 8.5.1977
 |doğum yeri        = [[Bakı]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = [[Azərbaycan]]
 |milliyəti         = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |atası             = 
 |anası             = 
 |təhsili           = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |elmi dərəcəsi     = filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
 
  |mükafatları       = {{plainlist|
[[Fayl:Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı-2013.jpg|28px|border|link=Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı|Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı]] &amp;nbsp;[[Fayl:&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı.png|30px|border|link=&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı]]
}}
}}


'''Şəhla Abdulla qızı Abdullayeva''' (8 may 1977, Bakı) — azərbaycanlı [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]], ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, [[Mətnşünaslıq|mətnşünas]], Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

== Həyatı ==
1977-ci il mayın 8-də [[Bakı]] şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə 201 saylı şəhər orta məktəbini bitirib. [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin şərqşünaslıq fakültəsində fars filologiyası ixtisası üzrə 1994-1998-ci illərdə bakalavr, 1998-2000-ci illərdə magistr təhsili alıb. 2010-cu ildə “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı)” ixtisasları üzrə “[[Fəridəddin Əttar]]ın [[Məntiqüt-teyr|“Məntiqüt-teyr”]] əsəri və Azərbaycan ədəbiyyatı (“Şeyx Sənan” hekayəti əsasında)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib.
Əmək fəaliyyətinə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun]] İran filologiyası şöbəsində baş laborant kimi başlayıb. 2001-2007-ci illərdə [[BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı]]nın və UMCOR Beynəlxalq Humanitar Təşkilatının birgə layihələrində tərcüməçi və proqram köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin əməkdaşıdır.

== Fəaliyyəti ==
Tələbəlik illərindən mətbuatda çıxış edib. İlk elmi məqaləsi 1997-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin [[Dil və Ədəbiyyat (jurnal)|“Dil və ədəbiyyat”]] jurnalında nəşr olunub.&lt;ref&gt;(Xatəmül-ənbiya. “Dil və ədəbiyyat”, Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, 1997, №2 (17),s.112-114)&lt;/ref&gt; 
İlk kitabı 2006-cı ildə çap olunub. “Şeyx Əttar. Bülbülnamə” adlı kitabda görkəmli sufi şairi [[Fəridəddin Əttar|Şeyx Fəridəddin Əttar Nişapuri]]nin “Bülbülnamə” əsərinin fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsi yer alıb.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/bulbulname_chapdan_chixmisdir-347422&lt;/ref&gt; 
Ədibin Evi Ədəbiyyata Dəstək Fondunun ekspertidir.&lt;ref&gt;https://yukselish.az/news/yukselis-musabiqesinin-qalibleri-ucun-edibin-evinde-yukselis-silsile-goruslerinin-ikinci-sessiyasi-kecirilib&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evinde_zerdabi_dovrunun_metbuatinda_ticaret_meselelerinin_isiqlandirilmasi_ile_bagli_muhazire_teskil_edilib-3926435&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/edibin_evi_edebiyyata_destek_fondu_uch_illiyini_yeni_layihelerle_qeyd_edib-3097346&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://media.gov.az/cop29-silsile-muhazireleri-cercivesinde-hesen-bey-zerdabi-metbuati-ekoloji-suuru-nece-formalasdirirdi-movzusunda-muhazire-deyilib/&lt;/ref&gt;
Haqqında məlumat “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”na daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, 2018, səh.118.&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
22 iyun 2022-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 3335 nömrəli Sərəncamı ilə [[&quot;Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə&quot; medalı|“Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə”]] medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://president.az/az/articles/view/56493&lt;/ref&gt; 

[[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]  tərəfindən 3 fevral 2025-ci il tarixində təsis edilmiş [[&quot;Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)&quot; yubiley medalı|“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)”]] yubiley medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;https://presarchive.gov.az/az-opennews/70.html&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
*Azərbaycan ədəbiyyatında “Şeyx Sənan” mövzusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2015, 304 səh.
*Anonim “Şeyx Sənan” mənzum hekayəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 204 səh. ([[Möhsün Nağısoylu]] ilə birgə)

== Transliterasiya və tərtib ==
*Üzeyir bəy Hacıbəyov. Mətbuatda müstə’məl siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin türk-rusi və rusi-türk lüğəti. Bakı: “Elm və təhsil”, 2013, 296 səh. 
*Şəfiqə Əfəndizadə. Seçilmiş əsərləri (1903-1925). Layihə rəhbəri və məsləhətçi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Könül Bünyadzadə|K.Bünyadzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017, 426 səh.
*İşıq. 1911-1912. (Tam mətni). İdeya müəllifi və layihə rəhbəri: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi məsləhətçilər: [[Rafael Hüseynov|R.Hüseynov]], [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2020, 584 səh.
*Гейдар Алиев и нефтяная стратегия Азербайджана в 1969-1982 гг. Сборник документов. Руководитель проекта и ответственный составитель: Э.С. Алекперова. Технические редакторы: Н.З. Бадалова, Б.З. Ибрагимова, Р.С.Якубова. Баку, «Элм ве техсил», 2023, 206 с.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, I cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçilər: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]], [[Pərvin Kərimzadə|P.Kərimzadə]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2024, 316 səh.
*1903-1920-ci illər Azərbaycan milli mətbuatında qadın məsələsi. Üç cilddə, II cild. Layihə rəhbəri və ön sözün müəllifi: E.Ələkbərova. Elmi redaktor: [[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]]. Elmi rəyçi: [[Hicran Hüseynova|H.Hüseynova]]. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, 368 səh.
*Babayi-Əmir. 1915. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 328 səh.
*Babayi-Əmir. 1916. Elmi redaktor: [[Vüqar Qaradağlı|V.Qaradağlı]]. Bakı: ADA Universiteti, 2025, 323 səh.

== Tərcümələri ==
*Şeyx Əttar. Bülbülnamə. Bakı: “Nurlan”, 2006, 144 səh. (Fars dilindən Azərbaycan dilinə filoloji tərcümə)
*H.Mirələmov, V.Andriyanov. Görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı: Heydər Əliyev. Bakı: “Nurlar”, 2007, 608 səh. (Rus dilindən fars dilinə tərcümə)
*Henrix Fridrix fon Dits. Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu. “Kitabi-Dədə Qorqud”: Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər. Bakı: “Mütərcim” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2015, 80 səh. (Azərbaycan dilindən fars dilinə tərcümə) ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]] ilə birgə)

== Lüğət ==
*Azərbaycanca-farsca-rusca-ingiliscə atalar sözləri Bakı: “Nurlan”, 2007, 115 səh. (S.Məmmədova ilə birgə)
*Farsca-azərbaycanca lüğət. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2007, 640 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [[Arif Ramazanov|A.Ramazanov]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 1-ci cild (A-Q). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 672 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)
*Azərbaycanca-farsca lüğət. 2 cilddə, 2-ci cild (L-Z). Bakı: “Şərq-Qərb”, 2020, 656 səh. ([[Möhsün Nağısoylu|M.Nağısoylu]], [https://wiki.anas.az/mediawiki/index.php/Ba%C4%9F%C4%B1rov_%C6%8Fkr%C9%99m_Daxil_o%C4%9Flu Ə.Bağırov] ilə birgə)

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>mlgi2fnl052u95u9aa97ji648iqzwnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:OrdubadTarixi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>995586</id>
    <revision>
      <id>9015144</id>
      <timestamp>2026-07-29T21:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>OrdubadTarixi</username>
        <id>351491</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14" sha1="nhgyn1z39x1956rymaov8lvms8oleof" xml:space="preserve">Ceyhun Seyidov</text>
      <sha1>nhgyn1z39x1956rymaov8lvms8oleof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orogen dövr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995588</id>
    <redirect title="Orogenez" />
    <revision>
      <id>9015156</id>
      <timestamp>2026-07-29T21:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sortilegus</username>
        <id>1617</id>
      </contributor>
      <comment>Sortilegus [[Orogen dövr]] səhifəsinin adını [[Orogenez]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9015156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="3cz6u9lmh8y9mzwrgaps2s8qy5jsevl" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Orogenez]]</text>
      <sha1>3cz6u9lmh8y9mzwrgaps2s8qy5jsevl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Confessions II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995589</id>
    <revision>
      <id>9015168</id>
      <timestamp>2026-07-29T22:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1366703035|Confessions II]]&quot; tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9015168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33546" sha1="3rla3n97ett3e8br9j7av1ve8nt5nw2" xml:space="preserve">
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=* [[Electronic dance music|EDM]]
* [[House music|house]]
* [[dance-pop]]
* [[synth-pop]]
* [[disco]]|dil={{flatlist|
* English
* Spanish
* French
}}|prodüser=&lt;!-- Do NOT list Arca and Parisi, per [[WP:NOEXEC]] --&gt;* Madonna
* [[Stuart Price]]
* [[Andrew Watt]]
* [[Cirkut]]
* [[Tainy]]
* [[Martin Garrix]]
* Osrin
* Lanita Smith
* Triangle Park
* Mustapha LeBeau
* [[Mirwais Ahmadzaï|Mirwais]]}}
'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna|Madonnanın]] on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor]]'' &quot; (2005) albomunun davamı olan albom, Madonnanın diqqəti yayındırmaq üçün optimist bir albom yazmasına səbəb olan dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[Elektronik rəqs musiqisi|EDM]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[Elektronik musiqi|elektron]] musiqi alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və ''&quot;Club Confessions&quot;'' adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan və inkişaf ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[Dans-pop|rəqs-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram|İnstaqram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram|İnstaqramda]] birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter|Sabrina Karpenterə]] müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[Dans-pop|dance-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[Sinti-pop|synth-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[Disko|disco]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; ''[[Rolling Stone|&quot;Rolling Stone]]'' ' jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; ''[[The Guardian]]'' qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları [[:fr:Rafael Pavarotti|Rafael Pavarotti]], stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>3rla3n97ett3e8br9j7av1ve8nt5nw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015169</id>
      <parentid>9015168</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <origin>9015169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33561" sha1="aul6faexf2fvce6lki3im3dn9uqutwu" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=* [[Electronic dance music|EDM]]
* [[House music|house]]
* [[dance-pop]]
* [[synth-pop]]
* [[disco]]|dil={{flatlist|
* English
* Spanish
* French
}}|prodüser=&lt;!-- Do NOT list Arca and Parisi, per [[WP:NOEXEC]] --&gt;* Madonna
* [[Stuart Price]]
* [[Andrew Watt]]
* [[Cirkut]]
* [[Tainy]]
* [[Martin Garrix]]
* Osrin
* Lanita Smith
* Triangle Park
* Mustapha LeBeau
* [[Mirwais Ahmadzaï|Mirwais]]}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna|Madonnanın]] on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor]]'' &quot; (2005) albomunun davamı olan albom, Madonnanın diqqəti yayındırmaq üçün optimist bir albom yazmasına səbəb olan dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[Elektronik rəqs musiqisi|EDM]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[Elektronik musiqi|elektron]] musiqi alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və ''&quot;Club Confessions&quot;'' adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan və inkişaf ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[Dans-pop|rəqs-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram|İnstaqram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram|İnstaqramda]] birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter|Sabrina Karpenterə]] müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[Dans-pop|dance-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[Sinti-pop|synth-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[Disko|disco]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; ''[[Rolling Stone|&quot;Rolling Stone]]'' ' jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; ''[[The Guardian]]'' qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları [[:fr:Rafael Pavarotti|Rafael Pavarotti]], stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>aul6faexf2fvce6lki3im3dn9uqutwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015170</id>
      <parentid>9015169</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <origin>9015170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33435" sha1="ncpjw5vscu02xnwnohakm6bg8hpcigf" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=* [[Electronic dance music|EDM]]
* [[House music|house]]
* [[dance-pop]]
* [[synth-pop]]
* [[disco]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=Madonna
Stuart Price
Andrew Watt
Cirkut
Tainy
Martin Garrix
Osrin
 Lanita Smith
Triangle Park
Mustapha LeBeau
Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna|Madonnanın]] on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor]]'' &quot; (2005) albomunun davamı olan albom, Madonnanın diqqəti yayındırmaq üçün optimist bir albom yazmasına səbəb olan dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[Elektronik rəqs musiqisi|EDM]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[Elektronik musiqi|elektron]] musiqi alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və ''&quot;Club Confessions&quot;'' adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan və inkişaf ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[Dans-pop|rəqs-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram|İnstaqram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram|İnstaqramda]] birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter|Sabrina Karpenterə]] müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[Dans-pop|dance-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[Sinti-pop|synth-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[Disko|disco]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; ''[[Rolling Stone|&quot;Rolling Stone]]'' ' jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; ''[[The Guardian]]'' qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları [[:fr:Rafael Pavarotti|Rafael Pavarotti]], stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>ncpjw5vscu02xnwnohakm6bg8hpcigf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015171</id>
      <parentid>9015170</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <origin>9015171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33418" sha1="t6iuuag0fufy2v179xna0vzbgikmzx3" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
* [[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna|Madonnanın]] on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor]]'' &quot; (2005) albomunun davamı olan albom, Madonnanın diqqəti yayındırmaq üçün optimist bir albom yazmasına səbəb olan dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[Elektronik rəqs musiqisi|EDM]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[Elektronik musiqi|elektron]] musiqi alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və ''&quot;Club Confessions&quot;'' adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan və inkişaf ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor|&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[Dans-pop|rəqs-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram|İnstaqram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram|İnstaqramda]] birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter|Sabrina Karpenterə]] müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[Dans-pop|dance-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[Sinti-pop|synth-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[Disko|disco]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; ''[[Rolling Stone|&quot;Rolling Stone]]'' ' jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; ''[[The Guardian]]'' qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları [[:fr:Rafael Pavarotti|Rafael Pavarotti]], stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>t6iuuag0fufy2v179xna0vzbgikmzx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015178</id>
      <parentid>9015171</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <origin>9015178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33140" sha1="0v0y7gm3xtbxb3zmlvec737zoi6yh06" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları [[:fr:Rafael Pavarotti|Rafael Pavarotti]], stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>0v0y7gm3xtbxb3zmlvec737zoi6yh06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015179</id>
      <parentid>9015178</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vizual işlər */</comment>
      <origin>9015179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33115" sha1="59bm1uxv62lyeb236dqp9vue4sk9oeh" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II 
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>59bm1uxv62lyeb236dqp9vue4sk9oeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015180</id>
      <parentid>9015179</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T22:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9015180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33158" sha1="i5ep7884k9izpxy7mic1uj2mbgfbm13" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=[[MTV News]]}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı.&lt;ref name=&quot;Interview&quot; /&gt;  Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.&lt;ref name=&quot;VogueItalia&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Vogue Italia]]}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi.&lt;ref name=&quot;tease&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Attitude (magazine)|Attitude]]}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı.&lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt;

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=[[Attitude (magazine)|Attitude]] |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clash review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]],&lt;ref name=&quot;Consequence review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Consequence (website)|Consequence]]}}&lt;/ref&gt; [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]],&lt;ref name=&quot;Irish Times review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; və downtempo janrlarından ibarətdir.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;NME review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı.&lt;ref name=&quot;Pitchfork review&quot; /&gt; [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref name=&quot;fast&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=[[Good Morning America]]}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=[[QNews]]}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.&lt;ref name=&quot;fast&quot; /&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=Billboard}}&lt;/ref&gt; Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=[[iHeartRadio]]}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* Madonnanın rəsmi saytında {{Rəsmi sayt|https://www.madonna.com/products/confessions-ii|''Confessions II''}}
* Confessions II
* -da {{YouTube|2=''Confessions II''}} 
{{Madonna}}{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>i5ep7884k9izpxy7mic1uj2mbgfbm13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015183</id>
      <parentid>9015180</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31278" sha1="ewo8vicmof4191p6ho894j8z7yzv7ji" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 

* [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>ewo8vicmof4191p6ho894j8z7yzv7ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015184</id>
      <parentid>9015183</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31264" sha1="16ksug57cuxavevt1rgdc1kntc069le" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=Billboard (magazine) |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRamaswamy2026&quot;&gt;Ramaswamy, Chitra (June 27, 2026). [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc &quot;Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives&quot;]. ''[[The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc Archived] from the original on June 26, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 28,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 

* [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>16ksug57cuxavevt1rgdc1kntc069le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015185</id>
      <parentid>9015184</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kompozisiya */</comment>
      <origin>9015185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30227" sha1="62xawfj7h3dpbmhii4629krltwdpeuw" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=Billboard (magazine) |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[Digital Spy]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKitchener2026&quot;&gt;Kitchener, Shaun (June 27, 2026). [https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ &quot;9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute&quot;]. [[Digital Spy]]. [https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ Archived] from the original on June 27, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;June 27,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər. 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 

* [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>62xawfj7h3dpbmhii4629krltwdpeuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015186</id>
      <parentid>9015185</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Studiya işləri */</comment>
      <origin>9015186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29156" sha1="fbmuqpkqohvtp6iuei9ydny2qn8c13j" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=Billboard (magazine) |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi. O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər. 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 

* [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>fbmuqpkqohvtp6iuei9ydny2qn8c13j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015187</id>
      <parentid>9015186</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9015187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29151" sha1="3iktxprb8gxqzbbup62xvksxgdtpmr3" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=Billboard (magazine) |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi. O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər. 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;cite class=&quot;citation magazine cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbramovitch2026&quot;&gt;Abramovitch, Seth (April 24, 2026). [https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ &quot;Madonna Invades Grindr to Promote New Album&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. [https://web.archive.org/web/20260425020910/https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/madonna-grindr-confessions-ii-1236575099/ Archived] from the original on April 25, 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 26,&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>3iktxprb8gxqzbbup62xvksxgdtpmr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015188</id>
      <parentid>9015187</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PinkEmaa</username>
        <id>305151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Marketinq */</comment>
      <origin>9015188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28495" sha1="ghp9jn9w3hql5in09kd2jk7npanhfmp" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
{{Musiqi albomu|janr/janrlar=*Electronic dance music
*House music
*[[dans-pop]]
*synth-pop
*[[disko]]|dil=İngilis, ispan, fransız|prodüser=*Madonna
*Stuart Price
*Andrew Watt
*Cirkut
*Tainy
*Martin Garrix
*Osrin
*Lanita Smith
*Triangle Park
*Mustapha LeBeau
*Mirwais Ahmadzaï}}

'''''Confessions II''''' (həmçinin '''''Confessions on a Dance Floor: Part II''''' kimi də tanınır) amerikalı müğənni və bəstəkar [[Madonna]]nın on beşinci studiya albomudur. Albom 3 iyul 2026-cı ildə [[Warner Records]] vasitəsilə satışa çıxarılıb. ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) albomunun davamı olan bu albomu üçün Madonna dünyanın sosial-siyasi vəziyyətindən əlavə, ailə və peşəkar çətinliklərdən ilhamlanmışdır. O, bütün materialları orijinal albomun əsas əməkdaşı olan Stüart Prays ilə birlikdə yazıb və istehsal edib. Madonna həmçinin Endryu Uott, Sirkut, Tayni, Martin Qarriks və Mirvays ilə də işləyib. ''Confessions II'' filmində [[Sabrina Karpenter]], Feid, [[Stromae]] və Madonnanın böyük qızı Lola Leon qonaq rollarda çəkiliblər.

Əsasən [[elektronik rəqs musiqisi]] albomu olan bu albom, [[haus]], [[dans-pop]], [[disko]] və dauntempo da daxil olmaqla, müxtəlif rəqs və [[elektronik musiqi]] alt janrlarında təqdim olunub. ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' kimi, bu da davamlı DJ miksi kimi qurulub. Albomun əsas mövzuları azadlıq, qaçış, özünüdərk, kədər və mənəviyyatdır. Bundan əlavə, kitabda Madonnanın erkən həyatı və problemli ailə münasibətləri ilə bağlı xatirələr yer alır. TORSO-nun rejissorluğu ilə albomdan olan mahnılara çəkilmiş qısametrajlı musiqili film olan ''&quot;Confessions II&quot;'' də əlavə edildi. Albom üç sinql buraxıb: &quot;Bring Your Love&quot;, &quot;Love Sensation&quot; və &quot;Danceteria&quot;, digər &quot;I Feel So Free&quot; isə tanıtım sinqlı olaraq buraxılıb. Madonna albomu bir neçə tanıtım kampaniyası, canlı ifalar və &quot;Club Confessions&quot; adlı bir sıra klub çıxışları vasitəsilə tanıtdı.

''&quot;Confessions II&quot;'' albomu çıxdığı anda universal rəğbət qazandı və bir çox tənqidçi onu Madonnanın ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomundan bəri ən yaxşı albomu adlandırdı. Xüsusilə eklektik quruluşa, Madonnanın introspektiv lirikasına və vokalına təriflər ünvanlandı. Albom Avstraliya, Avstriya, Belçika, Kanada, Xorvatiya, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya, Şotlandiya, İspaniya, İsveçrə, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da siyahılarda birinci yerdə qərarlaşmışdır.

== Arxa plan ==
[[Fayl:Madonna_-_Celebration_Tour_Antwerp_Sportpaleis_22_10_2023_(53288320594).jpg|thumb| Madonna, 2023-cü ildə [[Antverpen|Antverpendə]] keçirilən turu zamanı Stüart Prays ilə birlikdə. Prays turun musiqi direktoru idi və konsertlərin açılışını o edirdi.]]
2005-ci ildə Madonna əsasən Stüart Praysla birlikdə Londondakı mənzilində yazılmış ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' studiya albomunu buraxdı. Bu, [[disko]] təsirləri ilə müşayiət olunan və fasiləsiz miks şəklində yazılmış [[dans-pop]] albomu idi. Buraxılışından əvvəl, Prays, DJ setlərinə instrumental dublyajlar əlavə edərək yaratdıqları trekləri gizli şəkildə sınaqdan keçirirdi. Tanıtımı zamanı Madonna gecə klublarında bir sıra intim performansları ilə yadda qalmışdı.&lt;ref name=&quot;ConfessionsBillboard&quot;&gt;{{Cite news |last=Mazzoleni |first=Giulio |date=November 5, 2025 |title=Madonna's 'Confessions on a Dance Floor' at 20: Here's 9 Things You Don't Know About It |work=Billboard (magazine) |url=https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |url-status=live |access-date=June 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107213929/https://www.billboard.com/lists/madonna-confessions-on-a-dance-floor-album/ |archive-date=November 7, 2025}}&lt;/ref&gt; Albom tənqidçilərin rəğbətini qazandı və 49-cu İllik Qremmi Mükafatlarında Ən Yaxşı Elektron Rəqs Albomu nominasiyasında qalib gəldi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Erica |date=April 24, 2019 |title=Why Madonna's Legacy of Reinvention is more relevant than ever |url=https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180919/https://www.mtv.com/news/3121740/madonna-legacy-madame-x-reinvention/ |archive-date=October 22, 2019 |publisher=MTV News}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' tanıtımını bitirdikdən sonra Madonna təxminən 15 il Prays ilə ünsiyyətdə olmadı. 2023-cü ildə o, onu retrospektiv konsert seriyası olan ''&quot;Celebration Tour&quot;'' üçün musiqi direktoru vəzifəsinə gətirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=October 11, 2023 |title=Madonna's Celebration Tour: Greatest hits show to feature more than 40 songs |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011232630/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67075718 |archive-date=October 11, 2023 |access-date=April 28, 2024 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Turu bitirdikdən sonra o, bioqrafik filmi üzərində işləməyə başladı və büdcə məhdudiyyətlərinə görə [[Universal Pictures]] şirkəti bu filmi dayandırdı. Madonna rəqs albomu hazırlamağa qərar verdi.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Dünyanın çox qaranlıq bir yerdə olduğunu və insanların rəqs etməli olduğunu&quot; hiss edən o, ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamını yazmaq üçün Praysla əlaqə saxladı.

2024-cü ilin sentyabr ayında Madonna [[Instagram]] hesabında Prays ilə yeni musiqi üzərində işlədiyini elan etdi. Növbəti fevral ayında o, yeni musiqisinin ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun davamı olduğunu təsdiqlədi və albomun 2025-ci ildə satışa çıxarılacağını bildirdi. O, 2025-ci il ərzində Prays ilə birlikdə studiyada şəkillər paylaşaraq, səsyazma sessiyalarını sosial mediada sənədləşdirməyə davam etdi. 2025-ci ilin sentyabr ayında o, 25 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən orijinal səsyazma şirkəti olan [[Warner Records]] ilə yenidən birləşməyi elan etdi və albomun 2026-cı ildə çıxması planlaşdırılırdı. Elə həmin ay o, ''&quot;On Purpose with Jay Shetty&quot;'' verilişinin bir bölümündə podkast müsahibəsində albomdan iki mahnının - &quot;Fragile&quot; və &quot;Forgive Yourself&quot; mahnılarının adlarını açıqladı. Bundan əlavə o, 2025-ci ilin noyabr ayında ''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' albomunun iyirminci ildönümü nəşrini rəqəmsal pərakəndə satış platformalarında yayımladı.

== Studiya işləri ==
Madonna Nyu-York şəhərindən Londona köçdü və orada Praysın Maida Valedəki studiyasında işləməyə başladı.&lt;ref name=&quot;GrahamGuardian&quot;&gt;{{Cite web |last=Ramaswamy |first=Chitra |date=June 27, 2026 |title=Madonna &amp; Graham review – it's 'gay heaven' when Kylie arrives |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626224422/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jun/26/madonna-graham-norton-review-bbc |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 28, 2026}}&lt;/ref&gt; Albom, 2024-cü ildə vəfat edən qardaşı Kristofer Çikkone və ögey anası Joan Çikkonenin xəstəliklərindən qaynaqlanıb. O, ailə travması haqqında mahnılar yazmaqla albom üzərində işləməyə başladı. O, Kristoferlə telefon danışığından dərhal sonra &quot;Fragile&quot; mahnısını yazmışdır.&lt;ref name=&quot;GrahamBBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Savage |first=Mark |date=June 27, 2026 |title=Madonna was 'jealous of Kylie' - and more things we learned in her Graham Norton interview |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627032049/https://www.bbc.com/news/articles/cn07rpn0rkxo |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; Qızı Lourdes Leon ilə birlikdə bir mahnı yaratmaq qərarına gəldilər və bu onların ilk musiqi əməkdaşlığı oldu.&lt;ref name=&quot;GrahamIndependent&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=Roisin |date=June 26, 2026 |title=Madonna to headline Glastonbury 2027? A Kylie Minogue duet? The biggest revelations from her Graham Norton interview |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627121355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/madonna-graham-norton-interview-kylie-glastonbury-b3003062.html |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026}}&lt;/ref&gt; Onlar &quot;The Test&quot; mahnısını birgə yazdılar. O, alboma görə əməkdaşlıq etmək üçün [[Instagram]]da birbaşa mesaj vasitəsilə [[Sabrina Karpenter]]a müraciət etdi və albomun sonda &quot;Bring Your Love&quot; mahnısı ilə bitdiyini bildirdi. O, həmçinin hollandiyalı DJ və musiqi prodüseri Martin Qarriks ilə &quot;Bizarre&quot; mahnısını yazdırmışdır.&lt;ref name=&quot;Garrix&quot;&gt;{{Cite web |last=Iasimone |first=Ashley |date=June 14, 2026 |title=New Madonna Song 'Bizarre' Debuts at Martin Garrix Show in Brooklyn |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615102350/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-bizarre-martin-garrix-premiere-brooklyn-concert-1236272708/ |archive-date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Belçikalı musiqiçi [[Stromae]] &quot;My Sins Are My Savior&quot; mahnısında qonaq vokal kimi ifa etmişdir.

Albom təxminən bir il yarım ərzində yazılıb.&lt;ref name=&quot;PriceAttitude&quot;&gt;{{Cite news |last=Joannou |first=Cliff |date=July 2, 2026 |title=Stuart Price on Madonna and the making of Confessions II: 'She's just not like anyone else' (EXCLUSIVE) |work=Attitude (magazine) |url=https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702143316/https://www.attitude.co.uk/culture/stuart-price-on-madonna-and-making-confessions-ii-527550/ |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt; Madonna, Prays və Arka ilə birlikdə &quot;What Will Save Me&quot; də daxil olmaqla, alboma daxil olmayan səkkiz əlavə mahnı yazdığını da açıqladı. Gələcəkdə həmin mahnıları da buraxmağı ümid etdiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;GrahamDS&quot;&gt;{{Cite web |last=Kitchener |first=Shaun |date=June 27, 2026 |title=9 revelations from Madonna and Graham Norton's BBC special - from ex's Kylie 'crush' to late brother tribute |url=https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627140426/https://www.digitalspy.com/tv/a71745559/madonna-graham-norton-recap/ |archive-date=June 27, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Digital Spy}}&lt;/ref&gt;

== Kompozisiya ==
''Confessions II'' əsasən EDM,&lt;ref name=&quot;The Daily Telegraph review&quot;&gt;{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna throws a sweaty dance party to reclaim her crown |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/news/madonna-throws-a-sweaty-dance-party-to-reclaim-her-crown/ |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/wN5S9 |archive-date=July 19, 2026 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; house,&lt;ref name=&quot;BBC review&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=July 2, 2026 |title=Madonna ''Confessions II'' review: A hypnotic dancefloor odyssey |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702092700/https://www.bbc.com/news/articles/c0myggk4ngmo |archive-date=July 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot;&gt;{{Cite news |last=Petridis |first=Alexis |author-link= |date=July 2, 2026 |title=Madonna: ''Confessions II'' review – nostalgic dancefloor trip sparks her most vital album in two decades |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |url-status=live |access-date=July 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702093554/https://www.theguardian.com/music/2026/jul/02/madonna-confessions-ii-album-review |archive-date=July 2, 2026 |issn=0261-3077 |oclc=60623878}}&lt;/ref&gt; [[dans-pop]], [[sinti-pop]],&lt;ref name=&quot;Soundwaves review&quot;&gt;{{Cite web |last=Landry |first=Jason |title=Madonna: Confessions II - review |url=https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704164533/https://www.nhsoundwaves.net/new-music/madonna |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |publisher=Soundwaves}}&lt;/ref&gt; [[disko]], və downtempo janrlarından ibarətdir. Nik Levin bunu Madonnanın &quot;ən tam rəqs albomu&quot; adlandırdı. [[Rolling Stone]] jurnalının üzvü Rob Şeffild albomu &quot;rəqs musiqisinin bütün tarixindən götürüldüyünü&quot; qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone review&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; Ceff Nelson isə onu &quot;rəqs musiqisinin tarixini qeyd edən səsli odissey&quot; adlandıraraq albomun alt janrlarını təhlil etdi. ''Pitchfork'' ' dan Şaad D'Souza, Madonnanın &quot;heç vaxt toxunmadığı&quot; janrları, məsələn, acid house, french house və 2-stepli garage-ı özündə birləşdirdiyini bildirərək, bunu &quot;vintaj klub musiqisinin rəngarəng, qarışıq baxışı&quot; adlandırdı. [[The Guardian]] qəzetindən Aleksis Petridisin sözlərinə görə, &quot;brekbitlər, dumanlı atmosfer, xırıltılı vinil və səssiz orkestrasiyalar&quot; səbəbindən dauntempo mahnıları Mo' Wax leyblının işinə istinad edir.&lt;ref name=&quot;The Guardian review&quot; /&gt; Lakin Madonna və Prays albom üçün ilham mənbəyi kimi Detroit texno və Çikaqo hausu göstərdilər. 

== Buraxılış ==
14 aprel 2026-cı ildə Madonna İnstaqram profilini təmizlədi və bulanıq [[Avatar (rəsm)|profil şəklini]] yüklədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Persad |first=Max |date=April 14, 2026 |title=Madonna Clears Instagram Feed and Updates Website in Anticipation of Confessions on a Dance Floor Part 2 |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416070535/https://www.officialcharts.com/chart-news/madonna-confessions-on-a-dancefloor-two-announcement/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt; Onun veb saytı bir sıra dizaynları göstərmək üçün yeniləndi və ardınca Madonnanın ayaqları arasında gümüş dinamikin statik təsviri yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=April 14, 2026 |title=Madonna Readies Confessions on a Dance Floor Sequel |url=https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416110138/https://pitchfork.com/news/madonna-readies-confessions-on-a-dance-floor-sequel/ |archive-date=April 16, 2026 |access-date=April 14, 2026 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt; Fotoda o, ilk ''Confessions'' dövründən qalma xüsusi hazırlanmış bağcıqlı [[Yves Saint Laurent (marka)|Yves Saint Laurent]] çəkmələrinə &quot;parlaq yeniləmə&quot; geyinmişdi. Növbəti gün Madonna İnstaqramda rəsmi olaraq ''&quot;Confessions II&quot;'' albomunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;AnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces Sequel to Confessions On A Dancefloor Album |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |url-status=live |access-date=April 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415142929/https://www.bbc.com/news/articles/cvg00rl04x2o |archive-date=April 15, 2026}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, CD, vinil və kaset də daxil olmaqla, onun əvvəlcədən sifarişi başladı.&lt;ref name=&quot;gma&quot;&gt;{{Cite web |last=Dresdale |first=Andrea |date=April 15, 2026 |title=Madonna Announces 'Confessions II' Release Date: Details |url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415190621/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/madonna-announces-confessions-ii-release-date-details-132063271 |archive-date=April 15, 2026 |access-date=April 15, 2026 |website=Good Morning America}}&lt;/ref&gt; 14 may 2026-cı ildə albomun standart mahnı siyahısı dünyanın böyük şəhərlərində afişalarda 12 mahnıdan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;tracklist&quot;&gt;{{Cite web |last=Atkinson |first=Katie |date=May 14, 2026 |title=Madonna's 'Confessions II' Track List Surfaces on Street Posters |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152038/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-confessions-ii-track-list-revealed-posters-1236248590/ |archive-date=May 25, 2026 |access-date=May 25, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt;

24 aprel 2026-cı ildə Madonna Grindr ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq albomun eksklüziv şəkil disk vinil nəşrini elan etdi.&lt;ref name=&quot;Grindr&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; 27 may 2026-cı ildə o, Bilt Rewards ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq üzvlər üçün nəzərdə tutulmuş eksklüziv məhdud sayda vinil versiyasını elan etdi.&lt;ref name=&quot;Bilt&quot;&gt;{{Cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=May 27, 2026 |title=Madonna Partners With Bilt for 'Confessions II' Promotion Offering One Free Month of Studio Rental in Singer's OG Rehearsal Space |url=https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528005956/https://www.billboard.com/music/pop/madonna-partners-bilt-confessions-ii-promo-free-studio-rental-1236257940/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=June 6, 2026 |website=Billboard}}&lt;/ref&gt; 29 iyun 2026-cı ildə o, yalnız ''TikTok House of Confessions'' tədbirlərində paylanan məhdud sayda vinil albomunu elan etdi. O, həmçinin albomun bir neçə alternativ rəqəmsal versiyasını da buraxmışdır. &quot;''Icon Edition''&quot; albomuna onun [[Absolut Vodka]] ilə tərəfdaşlığının bir hissəsi olaraq buraxılmış əlavə &quot;Hot Sauce&quot; mahnısı da daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sugg |first=Aaron |date=June 26, 2026 |title=Madonna drops two more new songs ahead of Confessions II release and World Cup gig – LISTEN HERE |url=https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626170158/https://www.attitude.co.uk/culture/madonna-drops-two-new-songs-ahead-of-confessions-ii-526871/ |archive-date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''Film Nəşrinə'' ''Confessions II'' filmi, &lt;ref name=&quot;FilmEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: The Film Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630194158/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-the-film-edition/6784492285 |archive-date=June 30, 2026 |access-date=June 27, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Instrumental'' nəşrinə instrumental versiyalar, &lt;ref name=&quot;Instrumentals&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Instrumentals'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134856/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-instrumentals/6787791249 |archive-date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; ''Grindr Nəşrinə'' [[Tayms-skver|Times Square]] promo konsertindən canlı yazılar &lt;ref name=&quot;GrindrEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Grindr Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260707172253/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-grindr-edition/6788141990 |archive-date=July 7, 2026 |access-date=July 7, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; və ''Afterhours Nəşrinə'' remikslər daxildir.&lt;ref name=&quot;AfterhoursEdition&quot;&gt;{{Cite web |last=Madonna |title=''Confessions II: Afterhours Edition'' |url=https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260710073413/https://music.apple.com/us/album/confessions-ii-afterhours-edition/6789326154 |archive-date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026 |publisher=Boy Toy |via=[[Apple Music]]}}&lt;/ref&gt; Albom on beş vinil, dörd CD, bir kaset və altı rəqəmsal nəşrdə buraxılmışdır.

=== Vizual işlər ===
Albomun vizualları, o cümlədən üz qabığı və baş obrazları Rafael Pavarotti, stilist İb Kamara və yaradıcılıq rəhbərliyi altında Raw Materials tərəfindən çəkilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arcuri |first=Dean |date=April 27, 2026 |title='Put your phones down' Crowd goes wild as Madonna brings Confession II to The Abbey |url=https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161718/https://qnews.com.au/put-your-phones-down-crowd-goes-wild-as-madonna-brings-confession-ii-to-the-abbey/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=May 2, 2026 |website=QNews}}&lt;/ref&gt; Madonna qeyd etdi ki, Pavarottinin &quot;fərqli üslubu&quot; və insanların şəxsiyyətini cəsarətli rənglərlə üzə çıxarmaq bacarığı onu cəlb edir.  [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] yerləşən Special Offer, Inc. studiyası ''Confessions II'' {{'}} nin xarici dizayn işlərini həyata keçirmişdir.  Albomda ''&quot;Confessions on a Dance Floor'' &quot; albomunun dizaynını əks etdirən parlaq çəhrayı, qırmızı və bənövşəyi rəng sxemindən istifadə olunur. Rəqəmsal və lüks nəşrdə &quot;redaksiya görünüşü&quot; istifadə olunur və &quot;Madonna&quot; və &quot;Confessions II&quot; mahnıları [[Helvetika]] şrifti ilə yazılıb.

''&quot;Confessions on a Dance Floor&quot;'' əsərinin dizaynına istinad etmək istəyən Madonna, Yves Saint Laurent çəkmələri və [[Gucci]] gödəkçələri də daxil olmaqla, oxşar geyimlər geyinmişdi. Üz qabığında o, lavanda rəngli krujeva bodi kostyumunda və başının üzərində kontrastlı çəhrayı örtüklə dinamiklər platformasında oturub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2026 |title=Veiled Madonna Wows in Bold Bodysuit &amp; Fishnets on New Album Cover |url=https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502161613/https://www.thefashionspot.com/fashion-news/942907-madonna-bodysuit-fishnets-new-album-cover/ |archive-date=May 2, 2026 |access-date=April 17, 2026 |website=The Fashion Spot}}&lt;/ref&gt;  O, üz qabığını &quot;bir növ dini obraz, vəhy&quot; adlandıraraq, öz obrazını müqəddəs Madonna ilə müqayisə etdi.

== Tanıtım ==
[[Fayl:P20260719DT-1056_President_Donald_J._Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_World_Cup_Final_(cropped_2).jpg|thumb| Madonna 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku finalının fasilə şousunda &quot; Danceteria &quot; elementlərini əlavə edərək çıxış edib.]]

=== Marketinq ===
24 aprel 2026-cı ildə Madonnanın albom kampaniyasını təşviq etmək üçün geososial şəbəkə tətbiqi Grindr ilə tərəfdaşlığı açıqlandı və eksklüziv səhnəarxası məzmun təqdim edildi. Onun albomun əsərlərinə istinad edən şəkli və səsli mesajı tətbiqdə nümayiş etdirilib. 1 may 2026-cı ildən etibarən [[Milan|Milanda]] keçirilən [[Dolce &amp; Gabbana]] moda nümayişi zamanı lentə alınan Madonna və Anna Vinturun baş rollarda oynadığı albomun reklam çarxı, ''&quot;The Devil Wears Prada 2&quot;'' filmindən əvvəl seçilmiş kinoteatrlarda nümayiş etdirilməyə başlandı. 12 iyun 2026-cı ildə Madonna, albomdan ilhamlanaraq Absolut Tabasco ilə hazırlanmış, müxtəlif barlarda, klublarda və gecə məkanlarında mövcud olan dörd fərqli [[Kokteyl|kokteyldən]] ibarət menyunu özündə birləşdirən Absolut Vodka ilə ''Absolut Icon'' adlı tərəfdaşlıq elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kell |first=Jogn |date=June 12, 2026 |title=Madonna And Absolut Mix Vodka Cocktails And Pride |url=https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614152230/https://www.forbes.com/sites/johnkell/2026/06/12/madonna-and-absolut-mix-vodka-cocktails-and-pride/ |archive-date=June 14, 2026 |access-date=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &quot;Read My Lips&quot; mahnısının alternativ versiyası, FIFA versiyası altbaşlığı ilə, 25 iyun 2026-cı ildə [[2026 FİFA Dünya Kuboku|FIFA]] Dünya Kubokunun rəsmi toplu albomu olan ''Official FIFA World Cup 2026 Albomunun'' bonus nəşrində buraxıldı. Növbəti gün BBC One telekanalı ''&quot;Madonna və Qrehem&quot;'' adlı televiziya verilişini yayımladı. Verilişdə Madonna Londondakı Koko otelində Qrehem Nortona müsahibə verirdi, Prays və [[Kayli Minouq|Kayli Minoq]] isə qonaq qismində çıxış etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 12, 2026 |title=Madonna joins Graham Norton for a world exclusive special on the BBC |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615111357/https://www.bbc.com/mediacentre/2026/bbc-music-announces-madonna-and-graham |archive-date=June 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

29 iyun 2026-cı ildə Madonna [[TikTok]] [[Sosial şəbəkə xidmətləri|sosial şəbəkə xidməti]] ilə promosyon tərəfdaşlığı elan etdi. Əməkdaşlığın bir hissəsi olaraq, o, 2 iyul 2026-cı ildə Londonda interaktiv tədbir keçirdi. Tədbirdə albomun ilk eksklüziv dinlənilməsi, iHeartRadio radio stansiyaları və TikTok-da canlı yayımlanması təmin edildi.&lt;ref name=&quot;TikTok&quot;&gt;{{Cite press release}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 29, 2026 |title=How To Watch Madonna's 'Confessions II' Premiere On TikTok LIVE |url=https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629172842/https://www.iheart.com/content/2026-06-29-how-to-watch-madonnas-confessions-ii-premiere-on-tiktok-live/ |archive-date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026 |publisher=iHeartRadio}}&lt;/ref&gt; TikTok-da dünya üzrə 2,1 milyondan çox izləyici toplayaraq, xidmətin tarixində ən çox izlənilən müstəqil canlı yayım oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hayes |first=Dade |date=July 13, 2026 |title=Madonna Live Video Event For 'Confessions II' Sets TikTok Record With 2.1M Global Viewers |url=https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713155408/https://deadline.com/2026/07/madonna-confessions-ii-tiktok-live-record-million-viewers-1236979566/ |archive-date=July 13, 2026 |access-date=July 13, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; 3 və 4 iyul 2026-cı il tarixlərində TikTok, Nyu-York və Londonda albomdan ilhamlanan eksklüziv məhsullar və məzmun yaratmaq imkanlarını təqdim edən ''TikTok House of Confessions adlı'' immersiv tədbirlər keçirdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
 [https://www.madonna.com/products/confessions-ii Madonnanın rəsmi saytında Confessions-II]{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Warner Records albomları]]
[[Kateqoriya:Sikvel albomlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin konsept albomları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin musiqi albomları]]
[[Kateqoriya:Avtomatik ölçülü çoxsaylı şəkil istifadə edən səhifələr]]</text>
      <sha1>ghp9jn9w3hql5in09kd2jk7npanhfmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nardaran hadisələri (2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995590</id>
    <redirect title="Nardaran hadisələri" />
    <revision>
      <id>9015174</id>
      <timestamp>2026-07-29T22:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>Qədir [[Nardaran hadisələri (2015)]] səhifəsinin adını [[Nardaran hadisələri]] olaraq dəyişdi: Dəqiqləşdirmə lazım deyil, başqa diqqətəlayiq mövzu yoxdur</comment>
      <origin>9015174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="bu6gxsqlphhqy85uwdcfglwzjbeejgi" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Nardaran hadisələri]]</text>
      <sha1>bu6gxsqlphhqy85uwdcfglwzjbeejgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Nardaran hadisələri (2015)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>995591</id>
    <redirect title="Müzakirə:Nardaran hadisələri" />
    <revision>
      <id>9015176</id>
      <timestamp>2026-07-29T22:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>Qədir [[Müzakirə:Nardaran hadisələri (2015)]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Nardaran hadisələri]] olaraq dəyişdi: Dəqiqləşdirmə lazım deyil, başqa diqqətəlayiq mövzu yoxdur</comment>
      <origin>9015176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="8e41rw8blhh2x1fs0wc3bx1ym016vhl" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Müzakirə:Nardaran hadisələri]]</text>
      <sha1>8e41rw8blhh2x1fs0wc3bx1ym016vhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>L'Asino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995592</id>
    <revision>
      <id>9015189</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6381" sha1="slv600b4vo65w8nhs7mcr3b1ig23m0t" xml:space="preserve">{{jurnal}}

'''&quot;L'Asino&quot;''' ({{lit|Eşşək}}) — 27 noyabr 1892-ci ildə, [[Covanni Colitti]]nin birinci nazirliyi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın təsis olunduğu ildə [[Roma]]da fəaliyyətə başlayan siyasi-satirik jurnal.

== Tarixi ==
Jurnalın yaradılması ideyası [[Cozue Karduççi]] məktəbinin ardıcılı, [[pozitivizm|pozitivist]] və [[sosializm|sosialist]] olan universitet tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə keçmiş [[riyaziyyat]] tələbəsi, rəssam və karikaturaçı [[Qabriele Qalantara]] tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onlar &quot;Qolyardu&quot; (Podrekka) və &quot;Rata Lanqa&quot; (Qalantara) təxəllüslərini qəbul edərək həftəlik nəşrin buraxılışlarını bu gizli adlarla imzalamışdılar.

Gənc təsisçilər öz siyasi-satirik həftəlik nəşrlərinə ad seçərkən [[Françesko Domeniko Qverrassi]]nin [[xalq]]ın [[eşşək]] kimi faydalı, səbirli və döyülən olduğunu ifadə edən kəlamına əsaslanmışdılar.&lt;ref name=galantara&gt;[http://www.treccani.it/enciclopedia/gabriele-galantara_(Dizionario-Biografico) Galantara, Gabriele], Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 51 (1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=circo&gt;[https://www.academia.edu/7696300/L_Asino_e_Mussolini._Il_ventennio_del_circo L'Asino e Mussolini], Emanuela Morganti, Circo, November 2011&lt;/ref&gt; Jurnalın 1892-ci ildən 1901-ci ilə qədər davam edən birinci mərhələsində istismar olunanların hüquqlarının müdafiəsi və radikal sosialist mövqelərin təbliği həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;Esempi di [http://www.ilpeggio.com/2011/09/rivista-satirica-lasino.html vignette satiriche] de ''L'Asino''&lt;/ref&gt; Bu fəaliyyət nəticəsində Qalantara həbs olunmuş, jurnalda dərc edilən karikaturalarda isə [[Covanni Colitti]], həmin dövrün siyasi qalmaqalları, korrupsiya və polis özbaşınalığı kəskin tənqid edilmişdir. Nəşr qısa müddətdə geniş oxucu kütləsi və yüksək tiraj qazanmışdır.

=== Antiklerikalizm ===
1901-ci ildən etibarən jurnalın xəttində dəyişiklik baş vermişdir. [[Katolik]]lərin ölkənin siyasi həyatına daxil olmaq üçün təşkilatlanması fonunda &quot;L'Asino&quot; redaktorları ruhanilərə və Vatikana qarşı əks-hücum xəttini tutmuşdular. Karikaturalarda kilsənin korrupsiyası, ruhanilərin təcavüzkar və [[xurafat]]çı davranışları təsvir olunmuş, bu mövzu əhali arasında böyük maraq doğuraraq tirajın daha da artmasına səbəb olmuşdur.

Buna baxmayaraq, həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalara görə jurnal tez-tez &quot;əxlaq qaydalarını təhqir etmə&quot; ittihamı ilə müsadirə edilmişdir.

&quot;L'Asino&quot; jurnalına əks-çəki yaratmaq məqsədilə 1907-ci ildə &quot;L'Avvenire d'Italia&quot; nəşrinin direktoru [[Çezare Alqranati]] tərəfindən katolikyönümlü və anti-sosialist xarakterli &quot;Il Mulo&quot; ({{lit|Qatır}}) satirik jurnalı təsis edilmişdir.

=== Müdaxilə tərəfdarı mövqeyi ===

1911-ci ildə baş verən [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] jurnalın təsisçiləri arasında ciddi fikir ayrılığına gətirib çıxarışdır. 1909-cu ildə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın siyahısı üzrə deputat seçilən Podrekka müstəmləkə yürüşünü müdafiə etdiyi halda, Qalantara [[antikolonializm|anti-müstəmləkəçi]] mövqe nümayiş etdirmişdir. Nəşrdə hər iki mövqeyə yer verilmişdir, lakin müharibə əleyhinə çəkilmiş böyük rəngli karikaturalar 1912-ci ildə &quot;[[Avanti!&quot; qəzetinin təsisçisi [[Leonida Bissolati]] və [[İvanoe Bonomi]] ilə birgə partiyadan xaric edilən Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka sonradan [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]na daxil olmuşdur.

Təsisçilər arasındakı ziddiyyətlər [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində hər iki tərəfin Bissolati tərəfindən irəli sürülən müharibəyə müdaxilə xəttini dəstəkləməsi ilə qismən aradan qaldırılmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik [[Fransa]]ya olan rəğbəti, eləcə də irtica və [[klirikalizm]]in dayağı sayılan [[Məhvər dövlətləri]]nə, xüsusilə [[Avstriya]]ya bəslədiyi düşmənçilik münasibəti ilə izah olunurdu. İtaliya Sosialist Partiyası ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Qalantara sosializm prinsiplərinə sadiq qaldığını bildirməyə davam etmişdir.

O, &quot;Vilhelm&quot; və &quot;İosif&quot; surətlərinə çəkdiyi məşhur karikaturalarla müdaxilə tərəfdarlarının mövqeyinə və hərbi təbliğata dəstək vermiş, [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] işğalçılığına karşı kəskin mövqe tutmuşdur. Onun karikaturaları [[Antanta dövlətləri]]nin digər mətbuat orqanlarında yenidən dərc olunmuş, 1916-cı ilin iyul ayında [[London]]un &quot;Lester Qalereyası&quot;nda nümayiş etdirilmişdir. Digər əsərləri [[Paris]]in &quot;L'Europe antiprussienne&quot; dövri nəşrində və &quot;Signor sì&quot; qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə verildiyi dəstək və [[Rusiya inqilabı (1917)|1917-ci il Rusiyada baş verən inqilabi hadisələr]]ə tutulan mövqe ([[Lenin]] və [[bolşevik]]lərin alman agenti kimi qələmə verilməsi) səbəbindən &quot;L'Asino&quot; sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir.

=== Faşist təqibləri ===
1921-ci il 25–31 yanvar tarixli sayında &quot;L'Asino&quot; jurnalı yalnız Qalantaranın rəhbərliyi altında yenidən nəşr olunmağa başlamışdır (bu vaxtadək, 1918–1920-ci illərdə Podrekka faşist mövqeyinə keçmişdi). Qalantara &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində əvvəlki fəaliyyətinin yekunlarını təhlil edərək özünü tənqid etmişdir. Bu mərhələdə &quot;L'Asino&quot; Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş və rejimə müxalif olan mətbuatın tərəfində dayanmışdır.

[[Mussolini]] diktaturasına kəskin qarşı çıxan anti-faşist nəşrə çevrilən jurnal, redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təhdidlər və təqiblər nəticəsində 1925-ci ilin yazında nəşrini dayandırmağa məcbur olmuşdur.

Qalantara XIX əsrin sonlarına nisbətən daha ağır repressiya şəraitində yenidən həbs edilmişdir. Həbsdən buraxıldıqdan sonra o, &quot;Becco giallo&quot; və &quot;Marc'Aurelio&quot; kimi digər siyasi-satirik jurnallarda imzasız məqalə və karikaturalarla əməkdaşlığı davam etdirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>slv600b4vo65w8nhs7mcr3b1ig23m0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015191</id>
      <parentid>9015189</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6380" sha1="a65gh1j8kmkidqsnm2mq169k7e6cel2" xml:space="preserve">{{jurnal}}

'''&quot;L'Asino&quot;''' ({{lit|Eşşək}}) — 27 noyabr 1892-ci ildə, [[Covanni Colitti]]nin birinci nazirliyi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın təsis olunduğu ildə [[Roma]]da fəaliyyətə başlayan siyasi-satirik jurnal.

== Tarixi ==
Jurnalın yaradılması ideyası [[Cozue Karduççi]] məktəbinin ardıcılı, [[pozitivizm|pozitivist]] və [[sosializm|sosialist]] olan universitet tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə keçmiş [[riyaziyyat]] tələbəsi, rəssam və karikaturaçı [[Qabriel Qalantara]] tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onlar &quot;Qolyardu&quot; (Podrekka) və &quot;Rata Lanqa&quot; (Qalantara) təxəllüslərini qəbul edərək həftəlik nəşrin buraxılışlarını bu gizli adlarla imzalamışdılar.

Gənc təsisçilər öz siyasi-satirik həftəlik nəşrlərinə ad seçərkən [[Françesko Domeniko Qverrassi]]nin [[xalq]]ın [[eşşək]] kimi faydalı, səbirli və döyülən olduğunu ifadə edən kəlamına əsaslanmışdılar.&lt;ref name=galantara&gt;[http://www.treccani.it/enciclopedia/gabriele-galantara_(Dizionario-Biografico) Galantara, Gabriele], Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 51 (1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=circo&gt;[https://www.academia.edu/7696300/L_Asino_e_Mussolini._Il_ventennio_del_circo L'Asino e Mussolini], Emanuela Morganti, Circo, November 2011&lt;/ref&gt; Jurnalın 1892-ci ildən 1901-ci ilə qədər davam edən birinci mərhələsində istismar olunanların hüquqlarının müdafiəsi və radikal sosialist mövqelərin təbliği həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;Esempi di [http://www.ilpeggio.com/2011/09/rivista-satirica-lasino.html vignette satiriche] de ''L'Asino''&lt;/ref&gt; Bu fəaliyyət nəticəsində Qalantara həbs olunmuş, jurnalda dərc edilən karikaturalarda isə [[Covanni Colitti]], həmin dövrün siyasi qalmaqalları, korrupsiya və polis özbaşınalığı kəskin tənqid edilmişdir. Nəşr qısa müddətdə geniş oxucu kütləsi və yüksək tiraj qazanmışdır.

=== Antiklerikalizm ===
1901-ci ildən etibarən jurnalın xəttində dəyişiklik baş vermişdir. [[Katolik]]lərin ölkənin siyasi həyatına daxil olmaq üçün təşkilatlanması fonunda &quot;L'Asino&quot; redaktorları ruhanilərə və Vatikana qarşı əks-hücum xəttini tutmuşdular. Karikaturalarda kilsənin korrupsiyası, ruhanilərin təcavüzkar və [[xurafat]]çı davranışları təsvir olunmuş, bu mövzu əhali arasında böyük maraq doğuraraq tirajın daha da artmasına səbəb olmuşdur.

Buna baxmayaraq, həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalara görə jurnal tez-tez &quot;əxlaq qaydalarını təhqir etmə&quot; ittihamı ilə müsadirə edilmişdir.

&quot;L'Asino&quot; jurnalına əks-çəki yaratmaq məqsədilə 1907-ci ildə &quot;L'Avvenire d'Italia&quot; nəşrinin direktoru [[Çezare Alqranati]] tərəfindən katolikyönümlü və anti-sosialist xarakterli &quot;Il Mulo&quot; ({{lit|Qatır}}) satirik jurnalı təsis edilmişdir.

=== Müdaxilə tərəfdarı mövqeyi ===

1911-ci ildə baş verən [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] jurnalın təsisçiləri arasında ciddi fikir ayrılığına gətirib çıxarışdır. 1909-cu ildə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın siyahısı üzrə deputat seçilən Podrekka müstəmləkə yürüşünü müdafiə etdiyi halda, Qalantara [[antikolonializm|anti-müstəmləkəçi]] mövqe nümayiş etdirmişdir. Nəşrdə hər iki mövqeyə yer verilmişdir, lakin müharibə əleyhinə çəkilmiş böyük rəngli karikaturalar 1912-ci ildə &quot;[[Avanti!&quot; qəzetinin təsisçisi [[Leonida Bissolati]] və [[İvanoe Bonomi]] ilə birgə partiyadan xaric edilən Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka sonradan [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]na daxil olmuşdur.

Təsisçilər arasındakı ziddiyyətlər [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində hər iki tərəfin Bissolati tərəfindən irəli sürülən müharibəyə müdaxilə xəttini dəstəkləməsi ilə qismən aradan qaldırılmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik [[Fransa]]ya olan rəğbəti, eləcə də irtica və [[klirikalizm]]in dayağı sayılan [[Məhvər dövlətləri]]nə, xüsusilə [[Avstriya]]ya bəslədiyi düşmənçilik münasibəti ilə izah olunurdu. İtaliya Sosialist Partiyası ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Qalantara sosializm prinsiplərinə sadiq qaldığını bildirməyə davam etmişdir.

O, &quot;Vilhelm&quot; və &quot;İosif&quot; surətlərinə çəkdiyi məşhur karikaturalarla müdaxilə tərəfdarlarının mövqeyinə və hərbi təbliğata dəstək vermiş, [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] işğalçılığına karşı kəskin mövqe tutmuşdur. Onun karikaturaları [[Antanta dövlətləri]]nin digər mətbuat orqanlarında yenidən dərc olunmuş, 1916-cı ilin iyul ayında [[London]]un &quot;Lester Qalereyası&quot;nda nümayiş etdirilmişdir. Digər əsərləri [[Paris]]in &quot;L'Europe antiprussienne&quot; dövri nəşrində və &quot;Signor sì&quot; qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə verildiyi dəstək və [[Rusiya inqilabı (1917)|1917-ci il Rusiyada baş verən inqilabi hadisələr]]ə tutulan mövqe ([[Lenin]] və [[bolşevik]]lərin alman agenti kimi qələmə verilməsi) səbəbindən &quot;L'Asino&quot; sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir.

=== Faşist təqibləri ===
1921-ci il 25–31 yanvar tarixli sayında &quot;L'Asino&quot; jurnalı yalnız Qalantaranın rəhbərliyi altında yenidən nəşr olunmağa başlamışdır (bu vaxtadək, 1918–1920-ci illərdə Podrekka faşist mövqeyinə keçmişdi). Qalantara &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində əvvəlki fəaliyyətinin yekunlarını təhlil edərək özünü tənqid etmişdir. Bu mərhələdə &quot;L'Asino&quot; Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş və rejimə müxalif olan mətbuatın tərəfində dayanmışdır.

[[Mussolini]] diktaturasına kəskin qarşı çıxan anti-faşist nəşrə çevrilən jurnal, redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təhdidlər və təqiblər nəticəsində 1925-ci ilin yazında nəşrini dayandırmağa məcbur olmuşdur.

Qalantara XIX əsrin sonlarına nisbətən daha ağır repressiya şəraitində yenidən həbs edilmişdir. Həbsdən buraxıldıqdan sonra o, &quot;Becco giallo&quot; və &quot;Marc'Aurelio&quot; kimi digər siyasi-satirik jurnallarda imzasız məqalə və karikaturalarla əməkdaşlığı davam etdirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>a65gh1j8kmkidqsnm2mq169k7e6cel2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015192</id>
      <parentid>9015191</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6382" sha1="9xd09n414g2orkdnad33jhhbtloy097" xml:space="preserve">{{jurnal}}

'''&quot;L'Asino&quot;''' ({{lit|Eşşək}}) — 27 noyabr 1892-ci ildə, [[Covanni Colitti]]nin birinci nazirliyi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın təsis olunduğu ildə [[Roma]]da fəaliyyətə başlayan siyasi-satirik jurnal.

== Tarixi ==
Jurnalın yaradılması ideyası [[Cozue Karduççi]] məktəbinin ardıcılı, [[pozitivizm|pozitivist]] və [[sosializm|sosialist]] olan universitet tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə keçmiş [[riyaziyyat]] tələbəsi, rəssam və karikaturaçı [[Qabriel Qalantara]] tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onlar &quot;Qolyardu&quot; (Podrekka) və &quot;Rata Lanqa&quot; (Qalantara) təxəllüslərini qəbul edərək həftəlik nəşrin buraxılışlarını bu gizli adlarla imzalamışdılar.

Gənc təsisçilər öz siyasi-satirik həftəlik nəşrlərinə ad seçərkən [[Françesko Domeniko Qverrassi]]nin [[xalq]]ın [[eşşək]] kimi faydalı, səbirli və döyülən olduğunu ifadə edən kəlamına əsaslanmışdılar.&lt;ref name=galantara&gt;[http://www.treccani.it/enciclopedia/gabriele-galantara_(Dizionario-Biografico) Galantara, Gabriele], Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 51 (1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=circo&gt;[https://www.academia.edu/7696300/L_Asino_e_Mussolini._Il_ventennio_del_circo L'Asino e Mussolini], Emanuela Morganti, Circo, November 2011&lt;/ref&gt; Jurnalın 1892-ci ildən 1901-ci ilə qədər davam edən birinci mərhələsində istismar olunanların hüquqlarının müdafiəsi və radikal sosialist mövqelərin təbliği həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;Esempi di [http://www.ilpeggio.com/2011/09/rivista-satirica-lasino.html vignette satiriche] de ''L'Asino''&lt;/ref&gt; Bu fəaliyyət nəticəsində Qalantara həbs olunmuş, jurnalda dərc edilən karikaturalarda isə [[Covanni Colitti]], həmin dövrün siyasi qalmaqalları, korrupsiya və polis özbaşınalığı kəskin tənqid edilmişdir. Nəşr qısa müddətdə geniş oxucu kütləsi və yüksək tiraj qazanmışdır.

=== Antiklerikalizm ===
1901-ci ildən etibarən jurnalın xəttində dəyişiklik baş vermişdir. [[Katolik]]lərin ölkənin siyasi həyatına daxil olmaq üçün təşkilatlanması fonunda &quot;L'Asino&quot; redaktorları ruhanilərə və Vatikana qarşı əks-hücum xəttini tutmuşdular. Karikaturalarda kilsənin korrupsiyası, ruhanilərin təcavüzkar və [[xurafat]]çı davranışları təsvir olunmuş, bu mövzu əhali arasında böyük maraq doğuraraq tirajın daha da artmasına səbəb olmuşdur.

Buna baxmayaraq, həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalara görə jurnal tez-tez &quot;əxlaq qaydalarını təhqir etmə&quot; ittihamı ilə müsadirə edilmişdir.

&quot;L'Asino&quot; jurnalına əks-çəki yaratmaq məqsədilə 1907-ci ildə &quot;L'Avvenire d'Italia&quot; nəşrinin direktoru [[Çezare Alqranati]] tərəfindən katolikyönümlü və anti-sosialist xarakterli &quot;Il Mulo&quot; ({{lit|Qatır}}) satirik jurnalı təsis edilmişdir.

=== Müdaxilə tərəfdarı mövqeyi ===

1911-ci ildə baş verən [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] jurnalın təsisçiləri arasında ciddi fikir ayrılığına gətirib çıxarışdır. 1909-cu ildə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın siyahısı üzrə deputat seçilən Podrekka müstəmləkə yürüşünü müdafiə etdiyi halda, Qalantara [[antikolonializm|anti-müstəmləkəçi]] mövqe nümayiş etdirmişdir. Nəşrdə hər iki mövqeyə yer verilmişdir, lakin müharibə əleyhinə çəkilmiş böyük rəngli karikaturalar 1912-ci ildə &quot;[[Avanti!]]&quot; qəzetinin təsisçisi [[Leonida Bissolati]] və [[İvanoe Bonomi]] ilə birgə partiyadan xaric edilən Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka sonradan [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]na daxil olmuşdur.

Təsisçilər arasındakı ziddiyyətlər [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində hər iki tərəfin Bissolati tərəfindən irəli sürülən müharibəyə müdaxilə xəttini dəstəkləməsi ilə qismən aradan qaldırılmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik [[Fransa]]ya olan rəğbəti, eləcə də irtica və [[klirikalizm]]in dayağı sayılan [[Məhvər dövlətləri]]nə, xüsusilə [[Avstriya]]ya bəslədiyi düşmənçilik münasibəti ilə izah olunurdu. İtaliya Sosialist Partiyası ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Qalantara sosializm prinsiplərinə sadiq qaldığını bildirməyə davam etmişdir.

O, &quot;Vilhelm&quot; və &quot;İosif&quot; surətlərinə çəkdiyi məşhur karikaturalarla müdaxilə tərəfdarlarının mövqeyinə və hərbi təbliğata dəstək vermiş, [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] işğalçılığına karşı kəskin mövqe tutmuşdur. Onun karikaturaları [[Antanta dövlətləri]]nin digər mətbuat orqanlarında yenidən dərc olunmuş, 1916-cı ilin iyul ayında [[London]]un &quot;Lester Qalereyası&quot;nda nümayiş etdirilmişdir. Digər əsərləri [[Paris]]in &quot;L'Europe antiprussienne&quot; dövri nəşrində və &quot;Signor sì&quot; qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə verildiyi dəstək və [[Rusiya inqilabı (1917)|1917-ci il Rusiyada baş verən inqilabi hadisələr]]ə tutulan mövqe ([[Lenin]] və [[bolşevik]]lərin alman agenti kimi qələmə verilməsi) səbəbindən &quot;L'Asino&quot; sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir.

=== Faşist təqibləri ===
1921-ci il 25–31 yanvar tarixli sayında &quot;L'Asino&quot; jurnalı yalnız Qalantaranın rəhbərliyi altında yenidən nəşr olunmağa başlamışdır (bu vaxtadək, 1918–1920-ci illərdə Podrekka faşist mövqeyinə keçmişdi). Qalantara &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində əvvəlki fəaliyyətinin yekunlarını təhlil edərək özünü tənqid etmişdir. Bu mərhələdə &quot;L'Asino&quot; Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş və rejimə müxalif olan mətbuatın tərəfində dayanmışdır.

[[Mussolini]] diktaturasına kəskin qarşı çıxan anti-faşist nəşrə çevrilən jurnal, redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təhdidlər və təqiblər nəticəsində 1925-ci ilin yazında nəşrini dayandırmağa məcbur olmuşdur.

Qalantara XIX əsrin sonlarına nisbətən daha ağır repressiya şəraitində yenidən həbs edilmişdir. Həbsdən buraxıldıqdan sonra o, &quot;Becco giallo&quot; və &quot;Marc'Aurelio&quot; kimi digər siyasi-satirik jurnallarda imzasız məqalə və karikaturalarla əməkdaşlığı davam etdirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>9xd09n414g2orkdnad33jhhbtloy097</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015194</id>
      <parentid>9015192</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:İtaliya jurnalları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9015194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6419" sha1="qhppjkcpldrcbqzrazajhfrstjhsqro" xml:space="preserve">{{jurnal}}

'''&quot;L'Asino&quot;''' ({{lit|Eşşək}}) — 27 noyabr 1892-ci ildə, [[Covanni Colitti]]nin birinci nazirliyi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın təsis olunduğu ildə [[Roma]]da fəaliyyətə başlayan siyasi-satirik jurnal.

== Tarixi ==
Jurnalın yaradılması ideyası [[Cozue Karduççi]] məktəbinin ardıcılı, [[pozitivizm|pozitivist]] və [[sosializm|sosialist]] olan universitet tələbəsi [[Qvido Podrekka]] ilə keçmiş [[riyaziyyat]] tələbəsi, rəssam və karikaturaçı [[Qabriel Qalantara]] tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onlar &quot;Qolyardu&quot; (Podrekka) və &quot;Rata Lanqa&quot; (Qalantara) təxəllüslərini qəbul edərək həftəlik nəşrin buraxılışlarını bu gizli adlarla imzalamışdılar.

Gənc təsisçilər öz siyasi-satirik həftəlik nəşrlərinə ad seçərkən [[Françesko Domeniko Qverrassi]]nin [[xalq]]ın [[eşşək]] kimi faydalı, səbirli və döyülən olduğunu ifadə edən kəlamına əsaslanmışdılar.&lt;ref name=galantara&gt;[http://www.treccani.it/enciclopedia/gabriele-galantara_(Dizionario-Biografico) Galantara, Gabriele], Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 51 (1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=circo&gt;[https://www.academia.edu/7696300/L_Asino_e_Mussolini._Il_ventennio_del_circo L'Asino e Mussolini], Emanuela Morganti, Circo, November 2011&lt;/ref&gt; Jurnalın 1892-ci ildən 1901-ci ilə qədər davam edən birinci mərhələsində istismar olunanların hüquqlarının müdafiəsi və radikal sosialist mövqelərin təbliği həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;Esempi di [http://www.ilpeggio.com/2011/09/rivista-satirica-lasino.html vignette satiriche] de ''L'Asino''&lt;/ref&gt; Bu fəaliyyət nəticəsində Qalantara həbs olunmuş, jurnalda dərc edilən karikaturalarda isə [[Covanni Colitti]], həmin dövrün siyasi qalmaqalları, korrupsiya və polis özbaşınalığı kəskin tənqid edilmişdir. Nəşr qısa müddətdə geniş oxucu kütləsi və yüksək tiraj qazanmışdır.

=== Antiklerikalizm ===
1901-ci ildən etibarən jurnalın xəttində dəyişiklik baş vermişdir. [[Katolik]]lərin ölkənin siyasi həyatına daxil olmaq üçün təşkilatlanması fonunda &quot;L'Asino&quot; redaktorları ruhanilərə və Vatikana qarşı əks-hücum xəttini tutmuşdular. Karikaturalarda kilsənin korrupsiyası, ruhanilərin təcavüzkar və [[xurafat]]çı davranışları təsvir olunmuş, bu mövzu əhali arasında böyük maraq doğuraraq tirajın daha da artmasına səbəb olmuşdur.

Buna baxmayaraq, həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalara görə jurnal tez-tez &quot;əxlaq qaydalarını təhqir etmə&quot; ittihamı ilə müsadirə edilmişdir.

&quot;L'Asino&quot; jurnalına əks-çəki yaratmaq məqsədilə 1907-ci ildə &quot;L'Avvenire d'Italia&quot; nəşrinin direktoru [[Çezare Alqranati]] tərəfindən katolikyönümlü və anti-sosialist xarakterli &quot;Il Mulo&quot; ({{lit|Qatır}}) satirik jurnalı təsis edilmişdir.

=== Müdaxilə tərəfdarı mövqeyi ===

1911-ci ildə baş verən [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]] jurnalın təsisçiləri arasında ciddi fikir ayrılığına gətirib çıxarışdır. 1909-cu ildə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]nın siyahısı üzrə deputat seçilən Podrekka müstəmləkə yürüşünü müdafiə etdiyi halda, Qalantara [[antikolonializm|anti-müstəmləkəçi]] mövqe nümayiş etdirmişdir. Nəşrdə hər iki mövqeyə yer verilmişdir, lakin müharibə əleyhinə çəkilmiş böyük rəngli karikaturalar 1912-ci ildə &quot;[[Avanti!]]&quot; qəzetinin təsisçisi [[Leonida Bissolati]] və [[İvanoe Bonomi]] ilə birgə partiyadan xaric edilən Podrekkanın məqalələrindən daha təsirli olmuşdur. Podrekka sonradan [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]na daxil olmuşdur.

Təsisçilər arasındakı ziddiyyətlər [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində hər iki tərəfin Bissolati tərəfindən irəli sürülən müharibəyə müdaxilə xəttini dəstəkləməsi ilə qismən aradan qaldırılmışdır.

Qalantaranın mövqe dəyişikliyi onun demokratik [[Fransa]]ya olan rəğbəti, eləcə də irtica və [[klirikalizm]]in dayağı sayılan [[Məhvər dövlətləri]]nə, xüsusilə [[Avstriya]]ya bəslədiyi düşmənçilik münasibəti ilə izah olunurdu. İtaliya Sosialist Partiyası ilə əlaqələrini kəsməsinə baxmayaraq, Qalantara sosializm prinsiplərinə sadiq qaldığını bildirməyə davam etmişdir.

O, &quot;Vilhelm&quot; və &quot;İosif&quot; surətlərinə çəkdiyi məşhur karikaturalarla müdaxilə tərəfdarlarının mövqeyinə və hərbi təbliğata dəstək vermiş, [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] işğalçılığına karşı kəskin mövqe tutmuşdur. Onun karikaturaları [[Antanta dövlətləri]]nin digər mətbuat orqanlarında yenidən dərc olunmuş, 1916-cı ilin iyul ayında [[London]]un &quot;Lester Qalereyası&quot;nda nümayiş etdirilmişdir. Digər əsərləri [[Paris]]in &quot;L'Europe antiprussienne&quot; dövri nəşrində və &quot;Signor sì&quot; qəzetində işıq üzü görmüşdür.

Müdaxiləyə verildiyi dəstək və [[Rusiya inqilabı (1917)|1917-ci il Rusiyada baş verən inqilabi hadisələr]]ə tutulan mövqe ([[Lenin]] və [[bolşevik]]lərin alman agenti kimi qələmə verilməsi) səbəbindən &quot;L'Asino&quot; sosialist kütlələrin rəğbətini və oxucu dəstəyini itirmişdir.

=== Faşist təqibləri ===
1921-ci il 25–31 yanvar tarixli sayında &quot;L'Asino&quot; jurnalı yalnız Qalantaranın rəhbərliyi altında yenidən nəşr olunmağa başlamışdır (bu vaxtadək, 1918–1920-ci illərdə Podrekka faşist mövqeyinə keçmişdi). Qalantara &quot;Qayıdış&quot; adlı baş məqaləsində əvvəlki fəaliyyətinin yekunlarını təhlil edərək özünü tənqid etmişdir. Bu mərhələdə &quot;L'Asino&quot; Sosialist Partiyasının maksimalist cərəyanına qoşulmuş və rejimə müxalif olan mətbuatın tərəfində dayanmışdır.

[[Mussolini]] diktaturasına kəskin qarşı çıxan anti-faşist nəşrə çevrilən jurnal, redaksiyaya faşist dəstələrinin hücumları, təhdidlər və təqiblər nəticəsində 1925-ci ilin yazında nəşrini dayandırmağa məcbur olmuşdur.

Qalantara XIX əsrin sonlarına nisbətən daha ağır repressiya şəraitində yenidən həbs edilmişdir. Həbsdən buraxıldıqdan sonra o, &quot;Becco giallo&quot; və &quot;Marc'Aurelio&quot; kimi digər siyasi-satirik jurnallarda imzasız məqalə və karikaturalarla əməkdaşlığı davam etdirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İtaliya jurnalları]]</text>
      <sha1>qhppjkcpldrcbqzrazajhfrstjhsqro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qvido Podrekka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995593</id>
    <revision>
      <id>9015198</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="5pnghj0dqruj9g25zokovmntkqlkz0t" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Qvido Podrekka''' ({{dil-it|Guido Podrecca}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] siyasətçisi və jurnalisti, &quot;[[L'Asino]]&quot; siyasi-satirik jurnalının təsisçisi. Atası [[Karlo Podrekka|Karlo]] [[Venesiya Sloveniyası]]ndan olan [[qaribaldiçi]], qardaşı [[Vittorio Podrekka|Vittorio]] (1883–1959-cu illər) isə &quot;Teatro dei Piccoli&quot; teatrının təsisçisi, prodüseri və rejissoru olmuşdur.

== Həyatı ==
&quot;Qolyardu&quot; təxəllüsü ilə yumoristik həftəlik nəşrlərdə çalışan Podrekka 1888-ci ildə [[Qabriel Qalantara]] ilə birlikdə [[Bolonya]]nın &quot;Bononia Ridet&quot;, daha sonra isə &quot;[[L'Asino]]&quot; jurnallarını təsis etmişdir. Bu nəşrlər vasitəsilə həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalar və siyasi korrupsiyanın ifşası onun məhkəməyə verilməsinə, həbs olunmasına və nəticədə [[İsveçrə]]yə mühacirət etməsinə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scottà |first=Antonio |title=Giacomo Della Chiesa arcivescovo di Bologna, 1908-1914: l'&quot;ottimo noviziato&quot; episcopale di papa Benedetto XV |url=https://books.google.it/books?id=ggzZWtJGLHkC&amp;pg=PA290 |access-date=2018-03-25 |year=2002 |publisher=Rubbettino Editore |language=it |pages=290–292 |isbn=9788849804591}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Grassi |first=Giuseppe Alfonso |title=UN PRETE A NEW YORK |url=https://books.google.it/books?id=pMd7AwAAQBAJ |access-date=2018-03-25 |year=2012 |publisher=Lulu.com |language=it |isbn=9781470965136}}&lt;/ref&gt; 1901-ci ildə [[İtaliya]]ya qayıdan Podrekka 1907-ci ildən [[Roma]] bələdiyyə məclisinin üzvü, 1909-cu ildən isə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]ndan deputat olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Guido Podrecca, XXIII legislatura, interventi |website=Portale storico della Camera dei deputati |url=http://storia.camera.it/deputato/guido-podrecca-18651205/leg-regno-XXIII/interventi#nav |access-date=2026-07-30 |language=it}}&lt;/ref&gt;

[[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]]ni dəstəklədiyinə görə 1912-ci ildə [[Leonida Bissolati]], [[İvanoe Bonomi]], [[Ancolo Kabrini]] və digər doqquz sosialist deputatla birgə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmişdir. O, partiyadan xaric edilənlərlə birlikdə [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]nın təsis olunmasında iştirak etmişdir. [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə İtaliyanın hərbi əməliyyatlara qoşulması ərəfəsində fəal müdaxilə tərəfdarı kimi çıxış etmişdir.

1919-cu ildə &quot;L'Asino&quot; jurnalının redaksiyasından ayrılaraq &quot;Il primato artistico italiano&quot; jurnalını təsis etmişdir. Həmin ildə keçirilən parlament seçkilərində &quot;[[İtaliya Mübarizə Dəstələri]]&quot; siyahısı üzrə namizədliyini irəli sürmüşdür. Podrekka 23 mart 1919-cu ildə [[faşizm]]in yaranmasını şərtləndirən &quot;İtaliya Mübarizə Dəstələri&quot;nin təsis olunmasında iştirak edən masonlar arasında yer almışdır.&lt;ref&gt;Anna Maria Isastia, &quot;Massoneria e fascismo: la grande repressione&quot;, in: ''La Massoneria. La storia, gli uomini, le idee'', a cura di [[Zeffiro Ciuffoletti]] e [[Sergio Moravia]], Mondadori, Milano, 2019, p. 167.&lt;/ref&gt; 58 yaşında [[Nyu-York ştatı]]nın [[Obern (Nyu-York)|Obern]] şəhərində vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>5pnghj0dqruj9g25zokovmntkqlkz0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015199</id>
      <parentid>9015198</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>9015199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="do3q9gkolb134h5w1k6o9v6ddz3v3tk" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Qvido Podrekka''' ({{dil-it|Guido Podrecca}}; {{DVTY}}) — [[İtaliya]] siyasətçisi və jurnalisti, &quot;[[L'Asino]]&quot; siyasi-satirik jurnalının təsisçisi. Atası [[Karlo Podrekka|Karlo]] [[Venesiya Sloveniyası]]ndan olan [[qaribaldiçi]], qardaşı [[Vittorio Podrekka|Vittorio]] (1883–1959-cu illər) isə &quot;Teatro dei Piccoli&quot; teatrının təsisçisi, prodüseri və rejissoru olmuşdur.

== Həyatı ==
&quot;Qolyardu&quot; təxəllüsü ilə yumoristik həftəlik nəşrlərdə çalışan Podrekka 1888-ci ildə [[Qabriel Qalantara]] ilə birlikdə [[Bolonya]]nın &quot;Bononia Ridet&quot;, daha sonra isə &quot;[[L'Asino]]&quot; jurnallarını təsis etmişdir. Bu nəşrlər vasitəsilə həyata keçirilən antiklerikal kampaniyalar və siyasi korrupsiyanın ifşası onun məhkəməyə verilməsinə, həbs olunmasına və nəticədə [[İsveçrə]]yə mühacirət etməsinə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scottà |first=Antonio |title=Giacomo Della Chiesa arcivescovo di Bologna, 1908-1914: l'&quot;ottimo noviziato&quot; episcopale di papa Benedetto XV |url=https://books.google.it/books?id=ggzZWtJGLHkC&amp;pg=PA290 |access-date=2018-03-25 |year=2002 |publisher=Rubbettino Editore |language=it |pages=290–292 |isbn=9788849804591}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Grassi |first=Giuseppe Alfonso |title=UN PRETE A NEW YORK |url=https://books.google.it/books?id=pMd7AwAAQBAJ |access-date=2018-03-25 |year=2012 |publisher=Lulu.com |language=it |isbn=9781470965136}}&lt;/ref&gt; 1901-ci ildə [[İtaliya]]ya qayıdan Podrekka 1907-ci ildən [[Roma]] bələdiyyə məclisinin üzvü, 1909-cu ildən isə [[İtaliya Sosialist Partiyası]]ndan deputat olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Guido Podrecca, XXIII legislatura, interventi |website=Portale storico della Camera dei deputati |url=http://storia.camera.it/deputato/guido-podrecca-18651205/leg-regno-XXIII/interventi#nav |access-date=2026-07-30 |language=it}}&lt;/ref&gt;

[[İtaliya–Osmanlı müharibəsi]]ni dəstəklədiyinə görə 1912-ci ildə [[Leonida Bissolati]], [[İvanoe Bonomi]], [[Ancolo Kabrini]] və digər doqquz sosialist deputatla birgə İtaliya Sosialist Partiyasından xaric edilmişdir. O, partiyadan xaric edilənlərlə birlikdə [[İtaliya Sosialist İslahatçı Partiyası]]nın təsis olunmasında iştirak etmişdir. [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə İtaliyanın hərbi əməliyyatlara qoşulması ərəfəsində fəal müdaxilə tərəfdarı kimi çıxış etmişdir.

1919-cu ildə &quot;L'Asino&quot; jurnalının redaksiyasından ayrılaraq &quot;Il primato artistico italiano&quot; jurnalını təsis etmişdir. Həmin ildə keçirilən parlament seçkilərində &quot;[[İtaliya Mübarizə Dəstələri]]&quot; siyahısı üzrə namizədliyini irəli sürmüşdür. Podrekka 23 mart 1919-cu ildə [[faşizm]]in yaranmasını şərtləndirən &quot;İtaliya Mübarizə Dəstələri&quot;nin təsis olunmasında iştirak edən masonlar arasında yer almışdır.&lt;ref&gt;Anna Maria Isastia, &quot;Massoneria e fascismo: la grande repressione&quot;, in: ''La Massoneria. La storia, gli uomini, le idee'', a cura di [[Zeffiro Ciuffoletti]] e [[Sergio Moravia]], Mondadori, Milano, 2019, p. 167.&lt;/ref&gt; 58 yaşında [[Nyu-York ştatı]]nın [[Obern (Nyu-York)|Obern]] şəhərində vəfat etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Masonlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr İtaliya siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>do3q9gkolb134h5w1k6o9v6ddz3v3tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qırmızı həftə (İtaliya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995594</id>
    <revision>
      <id>9015200</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="d9f55anewcdjrpu0yfkpezu59ud0k3s" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]&gt; regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist&gt;&gt;lər (Ümumi Əmək Konfederasiyası həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər (İtaliya Sindikal İttifaqı həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən en kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>d9f55anewcdjrpu0yfkpezu59ud0k3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015201</id>
      <parentid>9015200</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ChanisCaucasi [[İtaliyada fəhlə üsyanı]] səhifəsinin adını [[Qırmızı həftə (İtaliya)]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9015200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="d9f55anewcdjrpu0yfkpezu59ud0k3s" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]&gt; regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist&gt;&gt;lər (Ümumi Əmək Konfederasiyası həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər (İtaliya Sindikal İttifaqı həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən en kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>d9f55anewcdjrpu0yfkpezu59ud0k3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015204</id>
      <parentid>9015201</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="5puty86bk7j93ixsew4cs50jq64jktl" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər (Ümumi Əmək Konfederasiyası həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər (İtaliya Sindikal İttifaqı həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən en kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>5puty86bk7j93ixsew4cs50jq64jktl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015205</id>
      <parentid>9015204</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="l9gbiwfpsei6w7kaoa71r5owjahpwzh" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən en kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>l9gbiwfpsei6w7kaoa71r5owjahpwzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015206</id>
      <parentid>9015205</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="5ntj2ycsgpfg9l55ap2nlq8cfqnoeou" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>5ntj2ycsgpfg9l55ap2nlq8cfqnoeou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015207</id>
      <parentid>9015206</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="kkvmlthdt6upxu4dzm9xrltgcvvgt6y" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>kkvmlthdt6upxu4dzm9xrltgcvvgt6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015208</id>
      <parentid>9015207</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5214" sha1="eq4ey5wj9b40y0kthudktvd8bplsf77" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə [[Auqusto Mazetti]] ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Xronologiyası ==
7 iyun 1914-cü il tarixində [[İtaliya]] fabrik fəhlələrinin ümumi tətili başlamışdır. Həmin gün antimüharibə çıxışları və mitinqlər də keçirilmişdir.&lt;ref name=Григорьева /&gt; Bir çox şəhərlərdə hadisələr dinc şəraitdə cərəyan etmişdir, lakin Ankonada (mitinq təşkilatçıları arasında anarxist [[Erriko Malatesta]] və respublikaçı [[Pyetro Nenni]] var idi) və [[Milan]]da etirazçılarla polis və ordu arasında baş verən toqquşmalar 3 nəfərin həlak olmasına və azı 10 nəfərin yaralanmasına səbəb olmuşdur. 8 iyun tarixində [[Roma]]da Ümumi Əmək Konfederasiyası ordunun Ankonadakı əməliyyatlarına qarşı tətilə başlamaq çağırışı etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

9 iyun tarixində fəhlələrin ümumi müddətsiz tətili başlamış və bu hərəkat [[Turin]], [[Neapol]], [[Florensiya]], Milan, [[Venesiya]] və bir sıra başqa yaşayış məntəqələrində silahlı mübarizəyə çevrilmişdir. Bir çox şəhərlərdə (məsələn, Neapol, [[Parma]] və Florensiyada) nümayişçilərlə şəhərlərə yeridilmiş qoşunlar arasında küçə döyüşləri başlamış, Parmada isə vəziyyət mühafizəkar və anarxist qruplaşmalar arasında baş verən atışmalarla daha da kəskinləşmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Fəhlələrə kəndlilər də qoşulmuş, stixiya şəraitində fəaliyyət göstərən rəhbər &quot;fəaliyyət komitələri&quot; yaradılmış və bəzi yerlərdə öz &quot;respublikaları&quot; elan olunmuşdur. Ankona müstəqil kommuna elan edilmiş, silahlı etirazçılar polis və orduya hücum etmişdir. Şəhər prefekti hərbi vəziyyət tətbiq etmişdir. [[Romanya]]dakı nümayişçilər İtaliyadan müstəqilliklərini elan edərək respublika qurduqlarını bəyan etmişdilər. Oxşar proseslər [[Fabriano]], [[Seniqalliya]] və bir neçə digər kiçik şəhərdə də baş vermişdir. Marke, [[Ferrara]] və [[Ravenna]]da şəhərlərin idarəçiliyi üsyançıların əlinə keçmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

10 iyun tarixində Antonio Salandranın hökuməti tərəfindən üsyanı yatırmaq üçün 100 min əsgərdən ibarət ordu göndərilmişdir. Etirazların baş verdiyi əyalətlərə qoşunların yeridilməsini nəzərə alaraq, Ümumi Əmək Konfederasiyası ümumi tətilin 11 iyun tarixindən etibarən dayandırıldığını elan etmişdir. Anarxistlərin lideri [[Erriko Malatesta]] nümayişlərin dayandırılmasına qarşı çıxaraq prosesin sadəcə bir tətil yox, inqilab olduğunu vurğulamış, laqeydlik göstərənləri və xainləri qınayaraq inqilabı dəstəkləyən çağırışlar etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

11 iyun tarixində ümumi tətil və nümayişlər dayandırılmışdır. Etirazların son əks-sədaları 13–14 iyun tarixlərində yatırılmışdır. Hökumət çıxış iştirakçılarına qarşı repressiyalara başlamışdır.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>eq4ey5wj9b40y0kthudktvd8bplsf77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015209</id>
      <parentid>9015208</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9015209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5210" sha1="k3tys4m783w3n74ruwqecgn5vuzh5ax" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə Auqusto Mazetti ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Xronologiyası ==
7 iyun 1914-cü il tarixində [[İtaliya]] fabrik fəhlələrinin ümumi tətili başlamışdır. Həmin gün antimüharibə çıxışları və mitinqlər də keçirilmişdir.&lt;ref name=Григорьева /&gt; Bir çox şəhərlərdə hadisələr dinc şəraitdə cərəyan etmişdir, lakin Ankonada (mitinq təşkilatçıları arasında anarxist [[Erriko Malatesta]] və respublikaçı [[Pyetro Nenni]] var idi) və [[Milan]]da etirazçılarla polis və ordu arasında baş verən toqquşmalar 3 nəfərin həlak olmasına və azı 10 nəfərin yaralanmasına səbəb olmuşdur. 8 iyun tarixində [[Roma]]da Ümumi Əmək Konfederasiyası ordunun Ankonadakı əməliyyatlarına qarşı tətilə başlamaq çağırışı etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

9 iyun tarixində fəhlələrin ümumi müddətsiz tətili başlamış və bu hərəkat [[Turin]], [[Neapol]], [[Florensiya]], Milan, [[Venesiya]] və bir sıra başqa yaşayış məntəqələrində silahlı mübarizəyə çevrilmişdir. Bir çox şəhərlərdə (məsələn, Neapol, [[Parma]] və Florensiyada) nümayişçilərlə şəhərlərə yeridilmiş qoşunlar arasında küçə döyüşləri başlamış, Parmada isə vəziyyət mühafizəkar və anarxist qruplaşmalar arasında baş verən atışmalarla daha da kəskinləşmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Fəhlələrə kəndlilər də qoşulmuş, stixiya şəraitində fəaliyyət göstərən rəhbər &quot;fəaliyyət komitələri&quot; yaradılmış və bəzi yerlərdə öz &quot;respublikaları&quot; elan olunmuşdur. Ankona müstəqil kommuna elan edilmiş, silahlı etirazçılar polis və orduya hücum etmişdir. Şəhər prefekti hərbi vəziyyət tətbiq etmişdir. [[Romanya]]dakı nümayişçilər İtaliyadan müstəqilliklərini elan edərək respublika qurduqlarını bəyan etmişdilər. Oxşar proseslər [[Fabriano]], [[Seniqalliya]] və bir neçə digər kiçik şəhərdə də baş vermişdir. Marke, [[Ferrara]] və [[Ravenna]]da şəhərlərin idarəçiliyi üsyançıların əlinə keçmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

10 iyun tarixində Antonio Salandranın hökuməti tərəfindən üsyanı yatırmaq üçün 100 min əsgərdən ibarət ordu göndərilmişdir. Etirazların baş verdiyi əyalətlərə qoşunların yeridilməsini nəzərə alaraq, Ümumi Əmək Konfederasiyası ümumi tətilin 11 iyun tarixindən etibarən dayandırıldığını elan etmişdir. Anarxistlərin lideri [[Erriko Malatesta]] nümayişlərin dayandırılmasına qarşı çıxaraq prosesin sadəcə bir tətil yox, inqilab olduğunu vurğulamış, laqeydlik göstərənləri və xainləri qınayaraq inqilabı dəstəkləyən çağırışlar etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

11 iyun tarixində ümumi tətil və nümayişlər dayandırılmışdır. Etirazların son əks-sədaları 13–14 iyun tarixlərində yatırılmışdır. Hökumət çıxış iştirakçılarına qarşı repressiyalara başlamışdır.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>k3tys4m783w3n74ruwqecgn5vuzh5ax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015212</id>
      <parentid>9015209</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xronologiyası */</comment>
      <origin>9015212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6666" sha1="7shkviscqzdanz47zqn2jauiv2mi6fl" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə Auqusto Mazetti ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Xronologiyası ==
7 iyun 1914-cü il tarixində [[İtaliya]] fabrik fəhlələrinin ümumi tətili başlamışdır. Həmin gün antimüharibə çıxışları və mitinqlər də keçirilmişdir.&lt;ref name=Григорьева /&gt; Bir çox şəhərlərdə hadisələr dinc şəraitdə cərəyan etmişdir, lakin Ankonada (mitinq təşkilatçıları arasında anarxist [[Erriko Malatesta]] və respublikaçı [[Pyetro Nenni]] var idi) və [[Milan]]da etirazçılarla polis və ordu arasında baş verən toqquşmalar 3 nəfərin həlak olmasına və azı 10 nəfərin yaralanmasına səbəb olmuşdur. 8 iyun tarixində [[Roma]]da Ümumi Əmək Konfederasiyası ordunun Ankonadakı əməliyyatlarına qarşı tətilə başlamaq çağırışı etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

9 iyun tarixində fəhlələrin ümumi müddətsiz tətili başlamış və bu hərəkat [[Turin]], [[Neapol]], [[Florensiya]], Milan, [[Venesiya]] və bir sıra başqa yaşayış məntəqələrində silahlı mübarizəyə çevrilmişdir. Bir çox şəhərlərdə (məsələn, Neapol, [[Parma]] və Florensiyada) nümayişçilərlə şəhərlərə yeridilmiş qoşunlar arasında küçə döyüşləri başlamış, Parmada isə vəziyyət mühafizəkar və anarxist qruplaşmalar arasında baş verən atışmalarla daha da kəskinləşmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Fəhlələrə kəndlilər də qoşulmuş, stixiya şəraitində fəaliyyət göstərən rəhbər &quot;fəaliyyət komitələri&quot; yaradılmış və bəzi yerlərdə öz &quot;respublikaları&quot; elan olunmuşdur. Ankona müstəqil kommuna elan edilmiş, silahlı etirazçılar polis və orduya hücum etmişdir. Şəhər prefekti hərbi vəziyyət tətbiq etmişdir. [[Romanya]]dakı nümayişçilər İtaliyadan müstəqilliklərini elan edərək respublika qurduqlarını bəyan etmişdilər. Oxşar proseslər [[Fabriano]], [[Seniqalliya]] və bir neçə digər kiçik şəhərdə də baş vermişdir. Marke, [[Ferrara]] və [[Ravenna]]da şəhərlərin idarəçiliyi üsyançıların əlinə keçmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

10 iyun tarixində Antonio Salandranın hökuməti tərəfindən üsyanı yatırmaq üçün 100 min əsgərdən ibarət ordu göndərilmişdir. Etirazların baş verdiyi əyalətlərə qoşunların yeridilməsini nəzərə alaraq, Ümumi Əmək Konfederasiyası ümumi tətilin 11 iyun tarixindən etibarən dayandırıldığını elan etmişdir. Anarxistlərin lideri [[Erriko Malatesta]] nümayişlərin dayandırılmasına qarşı çıxaraq prosesin sadəcə bir tətil yox, inqilab olduğunu vurğulamış, laqeydlik göstərənləri və xainləri qınayaraq inqilabı dəstəkləyən çağırışlar etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

11 iyun tarixində ümumi tətil və nümayişlər dayandırılmışdır. Etirazların son əks-sədaları 13–14 iyun tarixlərində yatırılmışdır. Hökumət çıxış iştirakçılarına qarşı repressiyalara başlamışdır.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Nəticələri
2 avqust 1914-cü il tarixində baş nazir Antonio Salandra ölkədə yaşanan kəskin siyasi böhran və bunun təzahürü olan &quot;Qırmızı həftə&quot; zamanı baş vermiş kütləvi etirazlar səbəbindən İtaliyanın Mərkəzi dövlətlər tərəfində müharibədə iştirak etməsinin mümkünsüzlüyünü alman səfirinə bəyan etmişdir.&lt;ref name=Hrono&gt;{{Cite web |author=Сергей Пискунов, Вячеслав Румянцев |url=www.hrono.ru/sobyt/1914ital.html |title=Рабочее восстание в Италии 1914 г. (&quot;Красная неделя&quot;) |website=Хронос |date=2001-11-05 |access-date=2022-10-07 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331094318/http://hrono.ru/sobyt/1914ital.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Etirazlar Colittinin yürütdüyü liberal siyasətin ölkənin ne industrial şimalını, ne də aqrar cənubunu qane etmədiyini və bu xəttin davam etdirilməsinin imkansızlığını göstərmişdir.&lt;ref name=Григорьева&gt;{{книга|заглавие=Новая история стран Европы и Америки. Начало 1870-х годов — 1918 г.|отвественный=под. ред.  И. В. Григорьевой|часть=Социалистическое движение. «Красная неделя» 1914 г.|издательство=[[МГУ]]|год=2001|isbn=5-211-02587-3|страницы=401}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>7shkviscqzdanz47zqn2jauiv2mi6fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015213</id>
      <parentid>9015212</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>9015213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6716" sha1="dc91oqc2wjbjndmugyia9hp8plukyxa" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''İtaliyada fəhlə üsyanı''' və ya '''&quot;Qırmızı həftə&quot;''' ({{lang-it|La Settimana rossa}}) ― keçmiş baş nazir [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ı [[İtaliya]]nın ictimai sisteminə inteqrasiya etməyə yönəlmiş islahatlarına qarşı 7–11 iyun 1914-cü il tarixində, [[Birinci Dünya müharibəsi]] ərəfəsində italiyalı fabrik və zavod fəhlələrinin keçirdiyi ümumi tətil və nümayişlər. İğtişaşlar [[Romanya]], [[Marke]] və [[Toskana]] regionlarını əhatə etmiş, bir sıra yaşayış məntəqələrində müstəqil [[Kommuna (icma)|kommuna]]lar və ya &quot;respublikalar&quot; elan olunmuşdur. Hərəkatda 1 milyondan çox insan, o cümlədən [[sosializm|sosialist]]lər ([[Ümumi Əmək Konfederasiyası (İtaliya)|Ümumi Əmək Konfederasiyası]] həmkarlar ittifaqı mərkəzi və [[İtaliya Sosialist Partiyası]]), anarxo-sindikalistlər ([[İtaliya Sindikal İttifaqı]] həmkarlar birliyi) və [[İtaliya Respublikaçılar Partiyası]] iştirak etmişdir. Bu hadisə [[İtaliya Krallığı]]nın yaranmasından bəri ölkədə baş verən ən kütləvi inqilabi çıxış kimi qiymətləndirilmişdir.

== Zəmin ==
İtaliyanın keçmiş baş naziri [[Covanni Colitti]]nin [[proletariat]]ın ölkənin liberal ictimai sistemi ilə münasibətlərini tənzimləməyə yönəlmiş bir sıra islahatları fəhlə sinfinin narazılığına səbəb olmuşdur. 7 iyun tarixində nümayişlərin başlamasına birbaşa bəhanə bir [[anarxizm|anarxist]] fəhlənin ordu zabitini öldürməkdə təqsirləndirilməsi olmuşdur.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Sindikalist həmkarlar ittifaqları, İtaliya zabitinə qəsd etməkdə təqsirləndirilən anarxist fəhlə Auqusto Mazetti ilə həmrəylik əlaməti olaraq 7 iyun 1914-cü il tarixində 24 saatlıq ümumi tətil çağırışı etmişdilər. Tətilin tarixi təsadüfən seçilməmişdir: 7 iyun tarixində royalistlər və mühafizəkarlar 1848-ci ilin həmin günündə [[Sardiniya-Pyemont krallığı]]nın konstitusiyasının elan edilməsi şərəfinə nümayişlər keçirirdilər. [[İtaliya Sosialist Partiyası]] tətili rəsmi olaraq dəstəkləmiş, lakin ona rəhbərlik etməmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Xronologiyası ==
7 iyun 1914-cü il tarixində [[İtaliya]] fabrik fəhlələrinin ümumi tətili başlamışdır. Həmin gün antimüharibə çıxışları və mitinqlər də keçirilmişdir.&lt;ref name=Григорьева /&gt; Bir çox şəhərlərdə hadisələr dinc şəraitdə cərəyan etmişdir, lakin Ankonada (mitinq təşkilatçıları arasında anarxist [[Erriko Malatesta]] və respublikaçı [[Pyetro Nenni]] var idi) və [[Milan]]da etirazçılarla polis və ordu arasında baş verən toqquşmalar 3 nəfərin həlak olmasına və azı 10 nəfərin yaralanmasına səbəb olmuşdur. 8 iyun tarixində [[Roma]]da Ümumi Əmək Konfederasiyası ordunun Ankonadakı əməliyyatlarına qarşı tətilə başlamaq çağırışı etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

9 iyun tarixində fəhlələrin ümumi müddətsiz tətili başlamış və bu hərəkat [[Turin]], [[Neapol]], [[Florensiya]], Milan, [[Venesiya]] və bir sıra başqa yaşayış məntəqələrində silahlı mübarizəyə çevrilmişdir. Bir çox şəhərlərdə (məsələn, Neapol, [[Parma]] və Florensiyada) nümayişçilərlə şəhərlərə yeridilmiş qoşunlar arasında küçə döyüşləri başlamış, Parmada isə vəziyyət mühafizəkar və anarxist qruplaşmalar arasında baş verən atışmalarla daha da kəskinləşmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

Fəhlələrə kəndlilər də qoşulmuş, stixiya şəraitində fəaliyyət göstərən rəhbər &quot;fəaliyyət komitələri&quot; yaradılmış və bəzi yerlərdə öz &quot;respublikaları&quot; elan olunmuşdur. Ankona müstəqil kommuna elan edilmiş, silahlı etirazçılar polis və orduya hücum etmişdir. Şəhər prefekti hərbi vəziyyət tətbiq etmişdir. [[Romanya]]dakı nümayişçilər İtaliyadan müstəqilliklərini elan edərək respublika qurduqlarını bəyan etmişdilər. Oxşar proseslər [[Fabriano]], [[Seniqalliya]] və bir neçə digər kiçik şəhərdə də baş vermişdir. Marke, [[Ferrara]] və [[Ravenna]]da şəhərlərin idarəçiliyi üsyançıların əlinə keçmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

10 iyun tarixində Antonio Salandranın hökuməti tərəfindən üsyanı yatırmaq üçün 100 min əsgərdən ibarət ordu göndərilmişdir. Etirazların baş verdiyi əyalətlərə qoşunların yeridilməsini nəzərə alaraq, Ümumi Əmək Konfederasiyası ümumi tətilin 11 iyun tarixindən etibarən dayandırıldığını elan etmişdir. Anarxistlərin lideri [[Erriko Malatesta]] nümayişlərin dayandırılmasına qarşı çıxaraq prosesin sadəcə bir tətil yox, inqilab olduğunu vurğulamış, laqeydlik göstərənləri və xainləri qınayaraq inqilabı dəstəkləyən çağırışlar etmişdir.&lt;ref name=Hrono /&gt;

11 iyun tarixində ümumi tətil və nümayişlər dayandırılmışdır. Etirazların son əks-sədaları 13–14 iyun tarixlərində yatırılmışdır. Hökumət çıxış iştirakçılarına qarşı repressiyalara başlamışdır.&lt;ref name=Hrono /&gt;

== Nəticələri
2 avqust 1914-cü il tarixində baş nazir Antonio Salandra ölkədə yaşanan kəskin siyasi böhran və bunun təzahürü olan &quot;Qırmızı həftə&quot; zamanı baş vermiş kütləvi etirazlar səbəbindən İtaliyanın Mərkəzi dövlətlər tərəfində müharibədə iştirak etməsinin mümkünsüzlüyünü alman səfirinə bəyan etmişdir.&lt;ref name=Hrono&gt;{{Cite web |author=Сергей Пискунов, Вячеслав Румянцев |url=www.hrono.ru/sobyt/1914ital.html |title=Рабочее восстание в Италии 1914 г. (&quot;Красная неделя&quot;) |website=Хронос |date=2001-11-05 |access-date=2022-10-07 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331094318/http://hrono.ru/sobyt/1914ital.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Etirazlar Colittinin yürütdüyü liberal siyasətin ölkənin ne industrial şimalını, ne də aqrar cənubunu qane etmədiyini və bu xəttin davam etdirilməsinin imkansızlığını göstərmişdir.&lt;ref name=Григорьева&gt;{{книга|заглавие=Новая история стран Европы и Америки. Начало 1870-х годов — 1918 г.|отвественный=под. ред.  И. В. Григорьевой|часть=Социалистическое движение. «Красная неделя» 1914 г.|издательство=[[МГУ]]|год=2001|isbn=5-211-02587-3|страницы=401}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İtaliya krallığı (1861–1946)]]</text>
      <sha1>dc91oqc2wjbjndmugyia9hp8plukyxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İtaliyada fəhlə üsyanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995595</id>
    <redirect title="Qırmızı həftə (İtaliya)" />
    <revision>
      <id>9015202</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>ChanisCaucasi [[İtaliyada fəhlə üsyanı]] səhifəsinin adını [[Qırmızı həftə (İtaliya)]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9015202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="1fxp5i19zkxqmxp3r58m1cllcnarsa2" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Qırmızı həftə (İtaliya)]]</text>
      <sha1>1fxp5i19zkxqmxp3r58m1cllcnarsa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova</title>
    <ns>4</ns>
    <id>995596</id>
    <revision>
      <id>9015226</id>
      <timestamp>2026-07-30T00:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>Namizədlik səhifəsi yaradılır</comment>
      <origin>9015226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="hcdemao1ddxnw1ck4veyw356sqmos4f" xml:space="preserve">== [[:Dilşad Talıbova]] ==
{{Mənbə axtar|Dilşad Talıbova}}
* [[VP:YAZIÇI]] və [[VP:ALİM]] ödəmir. PR məqaləyə bənzəyir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 00:36, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hcdemao1ddxnw1ck4veyw356sqmos4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1187-ci ilin əlyazmaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995597</id>
    <revision>
      <id>9015290</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|1187 manuscripts}}  [[Kateqoriya:İllərinə görə əlyazmalar]] [[Kateqoriya:1180-ci illərin əlyazmaları]] [[Kateqoriya:1187-ci ildə ədəbiyyat|Əlyazmalar]] [[Kateqoriya:1187-ci ilin sənədləri‎|Əlyazmalar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="7whmu8lapvdh6x528wqocgsxt881stl" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|1187 manuscripts}}

[[Kateqoriya:İllərinə görə əlyazmalar]]
[[Kateqoriya:1180-ci illərin əlyazmaları]]
[[Kateqoriya:1187-ci ildə ədəbiyyat|Əlyazmalar]]
[[Kateqoriya:1187-ci ilin sənədləri‎|Əlyazmalar]]</text>
      <sha1>7whmu8lapvdh6x528wqocgsxt881stl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceyms Fransisk Eduard Stüart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995598</id>
    <revision>
      <id>9015294</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vəzifəli şəxs}}  '''Ceyms Fransisk Eduard Stüart''' ({{Dil-en|James Francis Edward Stuart}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in yetkinliyə çatmış yeganə oğlu, [[Uels şahzadəsi]].  == Mənbə ==  === Ədəbiyyat ===  * Margaret McIntyre, Mary II (1662–1694), in Anne Commire (ed.), Women in World History...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1280" sha1="1jazljss91hfhnr0xgvu8ht0qllze2n" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}

'''Ceyms Fransisk Eduard Stüart''' ({{Dil-en|James Francis Edward Stuart}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in yetkinliyə çatmış yeganə oğlu, [[Uels şahzadəsi]].

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* Margaret McIntyre, Mary II (1662–1694), in Anne Commire (ed.), Women in World History, vol. 10 (2001), ISBN 0-7876-4069-7
* Keates, Jonathan (2015). William III &amp; Mary II: Partners in Revolution. Allen Lane. pp. 25–36. ISBN 978-0-141-97687-7
* Somerset, Anne (2012). Queen Anne: The Politics of Passion. London: William Collins. p. 97. ISBN 978-0-00-720376-5
* Massie, Allan (2010). &quot;Chapter 16&quot;. The Royal Stuarts. Random House. ISBN 9781845950903
* Corp, Edward T. (2011). The Stuarts in Italy, 1719–1766. Cambridge University Press. ISBN 9780521513272
* Corp, Edward T (2009). ''A Court in Exile: The Stuarts in France, 1689–1718''. Cambridge University Press. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-0521108379&lt;/bdi&gt;
* Louda, Jiří; Maclagan, Michael (1999) [1981]. Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe (2nd ed.). London: Little, Brown. pp. 27, 50. ISBN 978-0-316-84820-6

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>1jazljss91hfhnr0xgvu8ht0qllze2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015358</id>
      <parentid>9015294</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7582" sha1="al6w4puf0mljf219motwkjl372c6iqi" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=16 sentyabr 1701|son=1 yanvar 1766|əvvəlki=-|sonrakı=[[Çarlz Eduard Stüart]]}}

'''Ceyms Fransisk Eduard Stüart''' ({{Dil-en|James Francis Edward Stuart}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in yetkinliyə çatmış yeganə oğlu, [[Uels şahzadəsi]].

[[10 iyun]] [[1688]]-ci ildə [[Sent-Ceyms sarayı]]&lt;nowiki/&gt;nda dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]], anası isə onun ikinci xanımı, eyni zamanda [[Modena hersoqluğu#Modena hersoqları|Modena və Reccio hersoqu]] [[IV Alfonso d'Este (Modena hersoqu)|IV Alfonso d'Este]]&lt;nowiki/&gt;nin qızı [[Mariya d'Este (İngiltərə kraliçası)|Mariya d'Este]]&lt;nowiki/&gt;dir. Taxtdakı monarxın yeganə oğlu kimi doğuşdan Kornvol hersoqu və [[Uels şahzadəsi]] ünvanlarını aldı. Valideynlərinin hər ikisi [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] idi və taxtın gələcək varisinin [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;nə uyğun böyüdülməsi, çoxluğu [[Protestantlıq|protestant]] olan parlamentdə müzakirələrə səbəb oldu. Belə ki, bütün parlament [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik məzhəb]]&lt;nowiki/&gt;li oğul varisi deyil, kralın ilk xanımından doğulan və əsl [[Protestantlıq|protestant]] tərzində böyüdülən 2 qızı - [[II Mariya|Mariya]] və [[Anna Stüart|Anna]]&lt;nowiki/&gt;nı dəstəkləyirdi. Nəhayət, çox keçmədən [[1688]]-ci ilin noyabrında böyük bacısı [[II Mariya|Mariya Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın əri [[III Vilhelm|Oranlı Vilhem]] topladığı əsgərlərlə [[Britaniya adaları|Britaniya adası]]&lt;nowiki/&gt;na ordu yeritdi. [[Şanlı inqilab]] adını alan bu çevriliş nəticəsində atası [[II Ceyms]] taxtdan endirildi və bacısı [[II Mariya|Mariya Stüart]]&lt;nowiki/&gt;la əri [[III Vilhelm|Oranlı Vilhelm]] ortaq monarx kimi taxt-tacı ələ keçirdi. Atası [[II Ceyms]] həm kürəkəni, həm də bacısı oğlu olan [[III Vilhelm|Oranlı Vilhelm]]&lt;nowiki/&gt;lə mübarizəni bir neçə həftə davam etdirdi. Bu əsnda Ceyms Fransisk anası [[Mariya d'Este (İngiltərə kraliçası)|Kraliça Mariya d'Este]] ilə birlikdə gizlicə [[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;ya qaçırıldı və burada [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa kralı]] [[XIV Lüdovik]]&lt;nowiki/&gt;in himayəsinə alındı.

Böyük bacısı [[II Mariya]]&lt;nowiki/&gt;nın vəfatı, onun əri [[III Vilhelm]]&lt;nowiki/&gt;in təkbaşına hakimiyyəti əlində saxlaması və atasının [[1701]]-ci ildə vəfatından sonra Ceyms Fransisk, [[1697]]-ci ildə onların suverenliyini qəbul etməsinə baxmayaraq, [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa kralı]] [[XIV Lüdovik]] tərəfindən [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiyanın]] həqiqi kralı elan olundu. Üstəlik, onun bu hökmranlığı [[İspaniya]], [[Papa dövləti|Papalıq]] və anasının vətəni olan [[Modena hersoqluğu]] tərəfindən rəsmi şəkildə tanındı. Nəticədə, [[London]]&lt;nowiki/&gt;da aparılan mühakimənin ardından [[2 mart]] [[1702]]-ci ildə [[vətənə xəyanət]]&lt;nowiki/&gt;lə ittiham olundu və daşıdığı bütün ünvanlar əlindən alındı. Bir neçə gün sonra [[III Vilhelm|III Vilhem]] də vəfat etdi və taxt-tac digər bacısı [[Anna Stüart]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi.

İlk hərbi müdaxilə [[23 mart]] [[1708]]-ci ildə baş tutsa da, pis hava şəraiti buna mane oldu. Dəfələrlə [[Protestantlıq|protestantlığ]]&lt;nowiki/&gt;a dəvət edilsə də, bu təklifləri geri çevirdi. [[1713]]-cü ildə imzalanan [[Utrext sülhü]]&lt;nowiki/&gt;nə əsasən, onun [[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;dan uzaqlaşdırılması qərarlaşdırıldı. Bacısı [[Anna Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın varissiz vəfatının ardından isə uzaq qohumu [[Hannover sülaləsi]]&lt;nowiki/&gt;nə mənsub [[I Georq (Böyük Britaniya kralı)|I Georq]] taxta çıxarıldı. Yeni kral [[I Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in şəcərəsinə mənsub olsa da, əsl alman idi və ingilis dilii bilmirdi. Bu isə Ceyms Fransiskin taxt hüququnu yenidən müzakirəyə açdı. [[1715]]-ci ilin noyabrında gedən döyüşlərdə məğlub edilsə də, əmrindəki birliklərlə Şotlandiyaya əsgər çıxara bildi. Burada səhhəti pisləşdi və parlament ordusunun yaxınlaşdığını eşitdikdən sonra [[5 fevral]] [[1716]]-cı ildə yenidən Fransaya qaçdı. Ancaq bu dəfə burada xoş qarşılanmadı. Belə ki, ən yaxın dəstəkçisi [[XIV Lüdovik]] vəfat etmiş, yeni qurulan hökumət isə Britaniya ilə sülh tərəfdarı idi.

Beləcə, Fransadan da uzaqlaşdırıldı və sırayla [[Avinyon (şəhər)|Avinyon]]&lt;nowiki/&gt;da (1716-1717), [[Pezaro]]&lt;nowiki/&gt;da (1717) və [[Urbino hersoqluğu|Urbino]]&lt;nowiki/&gt;da (1717-1718) yaşadı. [[Papaların siyahısı|Roma papaları]] [[XI Klement]] və [[XIII İnnokenti]] tərəfindən dəstəkləndi və xüsusi malikanəylə külli miqdarda illik gəlir təsis edildi. [[1719]] və [[1722]]-ci illərdə yenidən hərbi müdaxiləyə cəhd edilsə də, bu cəhdlər də uğursuz oldu. Ölümünədək [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da nüfuzlu bir həyat yaşadı.

[[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;da yaşadığı illər ərzində [[XIV Lüdovik]]&lt;nowiki/&gt;in qardaşı oğlu olan [[Orlean hersoqluğu|Orlean hersoqu]] [[II Filipp (Orlean hersoqu)|II Filipp]]&lt;nowiki/&gt;in qızı [[Orleanlı Luiza Adelayd|Luiza Adelayd]]&lt;nowiki/&gt;la evlənməsi müzakirə edilsə də, gəlin namizədi bu təklifi geri çevirdi. [[Modena]]&lt;nowiki/&gt;da ikən anasının əmisi [[Modena hersoqluğu|Modena hersoqu]] [[Rinaldo d'Este (Modena hersoqu)|Rinaldo d'Este]]&lt;nowiki/&gt;nin böyük qızı Benedetta ilə nişanlansa da, [[Hannover sülaləsi|Hannoverlər]]&lt;nowiki/&gt;lə münaisbətlərini korlamaq istəməyən [[Rinaldo d'Este (Modena hersoqu)|Rinaldo d'Este]] bu nişanı pozdu. Nəhayət, [[3 sentyabr]] [[1719]]-cu ildə [[Viterbo]]&lt;nowiki/&gt;da [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]] ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 2 oğlu dünyaya gəldi.

* [[Çarlz Eduard Stüart]] (1720-1788)
* Henri Benedikt Stüart (1725-1807)

Uzun xəstəliyinin ardından [[1 yanvar]] [[1766]]-cı ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;dakı malikanəsində vəfat etdi. Cənazəsi [[Vatikan]]&lt;nowiki/&gt;a aparıldı və [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;na dəfn olundu. 

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* Margaret McIntyre, Mary II (1662–1694), in Anne Commire (ed.), Women in World History, vol. 10 (2001), ISBN 0-7876-4069-7
* Keates, Jonathan (2015). William III &amp; Mary II: Partners in Revolution. Allen Lane. pp. 25–36. ISBN 978-0-141-97687-7
* Somerset, Anne (2012). Queen Anne: The Politics of Passion. London: William Collins. p. 97. ISBN 978-0-00-720376-5
* Massie, Allan (2010). &quot;Chapter 16&quot;. The Royal Stuarts. Random House. ISBN 9781845950903
* Corp, Edward T. (2011). The Stuarts in Italy, 1719–1766. Cambridge University Press. ISBN 9780521513272
* Corp, Edward T (2009). ''A Court in Exile: The Stuarts in France, 1689–1718''. Cambridge University Press. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-0521108379&lt;/bdi&gt;
* Louda, Jiří; Maclagan, Michael (1999) [1981]. Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe (2nd ed.). London: Little, Brown. pp. 27, 50. ISBN 978-0-316-84820-6

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>al6w4puf0mljf219motwkjl372c6iqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015360</id>
      <parentid>9015358</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="spgbku5u17398szq9387mpsmwg5sgji" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=16 sentyabr 1701|son=1 yanvar 1766|əvvəlki=-|sonrakı=[[Çarlz Eduard Stüart]]}}

'''Ceyms Fransisk Eduard Stüart''' ({{Dil-en|James Francis Edward Stuart}}; {{DVTY}}) — [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in yetkinliyə çatmış yeganə oğlu, [[Uels şahzadəsi]].

[[10 iyun]] [[1688]]-ci ildə [[Sent-Ceyms sarayı]]&lt;nowiki/&gt;nda dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]], anası isə onun ikinci xanımı, eyni zamanda [[Modena hersoqluğu#Modena hersoqları|Modena və Reccio hersoqu]] [[IV Alfonso d'Este (Modena hersoqu)|IV Alfonso d'Este]]&lt;nowiki/&gt;nin qızı [[Mariya d'Este (İngiltərə kraliçası)|Mariya d'Este]]&lt;nowiki/&gt;dir. Taxtdakı monarxın yeganə oğlu kimi doğuşdan Kornvol hersoqu və [[Uels şahzadəsi]] ünvanlarını aldı. Valideynlərinin hər ikisi [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] idi və taxtın gələcək varisinin [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;nə uyğun böyüdülməsi, çoxluğu [[Protestantlıq|protestant]] olan parlamentdə müzakirələrə səbəb oldu. Belə ki, bütün parlament [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik məzhəb]]&lt;nowiki/&gt;li oğul varisi deyil, kralın ilk xanımından doğulan və əsl [[Protestantlıq|protestant]] tərzində böyüdülən 2 qızı - [[II Mariya|Mariya]] və [[Anna Stüart|Anna]]&lt;nowiki/&gt;nı dəstəkləyirdi. Nəhayət, çox keçmədən [[1688]]-ci ilin noyabrında böyük bacısı [[II Mariya|Mariya Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın əri [[III Vilhelm|Oranlı Vilhem]] topladığı əsgərlərlə [[Britaniya adaları|Britaniya adası]]&lt;nowiki/&gt;na ordu yeritdi. [[Şanlı inqilab]] adını alan bu çevriliş nəticəsində atası [[II Ceyms]] taxtdan endirildi və bacısı [[II Mariya|Mariya Stüart]]&lt;nowiki/&gt;la əri [[III Vilhelm|Oranlı Vilhelm]] ortaq monarx kimi taxt-tacı ələ keçirdi. Atası [[II Ceyms]] həm kürəkəni, həm də bacısı oğlu olan [[III Vilhelm|Oranlı Vilhelm]]&lt;nowiki/&gt;lə mübarizəni bir neçə həftə davam etdirdi. Bu əsnda Ceyms Fransisk anası [[Mariya d'Este (İngiltərə kraliçası)|Kraliça Mariya d'Este]] ilə birlikdə gizlicə [[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;ya qaçırıldı və burada [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa kralı]] [[XIV Lüdovik]]&lt;nowiki/&gt;in himayəsinə alındı.

Böyük bacısı [[II Mariya]]&lt;nowiki/&gt;nın vəfatı, onun əri [[III Vilhelm]]&lt;nowiki/&gt;in təkbaşına hakimiyyəti əlində saxlaması və atasının [[1701]]-ci ildə vəfatından sonra Ceyms Fransisk, [[1697]]-ci ildə onların suverenliyini qəbul etməsinə baxmayaraq, [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa kralı]] [[XIV Lüdovik]] tərəfindən [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiyanın]] həqiqi kralı elan olundu. Üstəlik, onun bu hökmranlığı [[İspaniya]], [[Papa dövləti|Papalıq]] və anasının vətəni olan [[Modena hersoqluğu]] tərəfindən rəsmi şəkildə tanındı. Nəticədə, [[London]]&lt;nowiki/&gt;da aparılan mühakimənin ardından [[2 mart]] [[1702]]-ci ildə [[vətənə xəyanət]]&lt;nowiki/&gt;lə ittiham olundu və daşıdığı bütün ünvanlar əlindən alındı. Bir neçə gün sonra [[III Vilhelm|III Vilhem]] də vəfat etdi və taxt-tac digər bacısı [[Anna Stüart]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi.

İlk hərbi müdaxilə [[23 mart]] [[1708]]-ci ildə baş tutsa da, pis hava şəraiti buna mane oldu. Dəfələrlə [[Protestantlıq|protestantlığ]]&lt;nowiki/&gt;a dəvət edilsə də, bu təklifləri geri çevirdi. [[1713]]-cü ildə imzalanan [[Utrext sülhü]]&lt;nowiki/&gt;nə əsasən, onun [[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;dan uzaqlaşdırılması qərarlaşdırıldı. Bacısı [[Anna Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın varissiz vəfatının ardından isə uzaq qohumu [[Hannover sülaləsi]]&lt;nowiki/&gt;nə mənsub [[I Georq (Böyük Britaniya kralı)|I Georq]] taxta çıxarıldı. Yeni kral [[I Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in şəcərəsinə mənsub olsa da, əsl alman idi və ingilis dilii bilmirdi. Bu isə Ceyms Fransiskin taxt hüququnu yenidən müzakirəyə açdı. [[1715]]-ci ilin noyabrında gedən döyüşlərdə məğlub edilsə də, əmrindəki birliklərlə Şotlandiyaya əsgər çıxara bildi. Burada səhhəti pisləşdi və parlament ordusunun yaxınlaşdığını eşitdikdən sonra [[5 fevral]] [[1716]]-cı ildə yenidən Fransaya qaçdı. Ancaq bu dəfə burada xoş qarşılanmadı. Belə ki, ən yaxın dəstəkçisi [[XIV Lüdovik]] vəfat etmiş, yeni qurulan hökumət isə Britaniya ilə sülh tərəfdarı idi.

Beləcə, Fransadan da uzaqlaşdırıldı və sırayla [[Avinyon (şəhər)|Avinyon]]&lt;nowiki/&gt;da (1716-1717), [[Pezaro]]&lt;nowiki/&gt;da (1717) və [[Urbino hersoqluğu|Urbino]]&lt;nowiki/&gt;da (1717-1718) yaşadı. [[Papaların siyahısı|Roma papaları]] [[XI Klement]] və [[XIII İnnokenti]] tərəfindən dəstəkləndi və xüsusi malikanəylə külli miqdarda illik gəlir təsis edildi. [[1719]] və [[1722]]-ci illərdə yenidən hərbi müdaxiləyə cəhd edilsə də, bu cəhdlər də uğursuz oldu. Ölümünədək [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da nüfuzlu bir həyat yaşadı.

[[Fransa]]&lt;nowiki/&gt;da yaşadığı illər ərzində [[XIV Lüdovik]]&lt;nowiki/&gt;in qardaşı oğlu olan [[Orlean hersoqluğu|Orlean hersoqu]] [[II Filipp (Orlean hersoqu)|II Filipp]]&lt;nowiki/&gt;in qızı [[Orleanlı Luiza Adelayd|Luiza Adelayd]]&lt;nowiki/&gt;la evlənməsi müzakirə edilsə də, gəlin namizədi bu təklifi geri çevirdi. [[Modena]]&lt;nowiki/&gt;da ikən anasının əmisi [[Modena hersoqluğu|Modena hersoqu]] [[Rinaldo d'Este (Modena hersoqu)|Rinaldo d'Este]]&lt;nowiki/&gt;nin böyük qızı Benedetta ilə nişanlansa da, [[Hannover sülaləsi|Hannoverlər]]&lt;nowiki/&gt;lə münaisbətlərini korlamaq istəməyən [[Rinaldo d'Este (Modena hersoqu)|Rinaldo d'Este]] bu nişanı pozdu. Nəhayət, [[3 sentyabr]] [[1719]]-cu ildə [[Viterbo]]&lt;nowiki/&gt;da [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]] ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 2 oğlu dünyaya gəldi.

* [[Çarlz Eduard Stüart]] (1720-1788)
* [[Henri Benedikt Stüart]] (1725-1807)

Uzun xəstəliyinin ardından [[1 yanvar]] [[1766]]-cı ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;dakı malikanəsində vəfat etdi. Cənazəsi [[Vatikan]]&lt;nowiki/&gt;a aparıldı və [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;na dəfn olundu.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* Margaret McIntyre, Mary II (1662–1694), in Anne Commire (ed.), Women in World History, vol. 10 (2001), ISBN 0-7876-4069-7
* Keates, Jonathan (2015). William III &amp; Mary II: Partners in Revolution. Allen Lane. pp. 25–36. ISBN 978-0-141-97687-7
* Somerset, Anne (2012). Queen Anne: The Politics of Passion. London: William Collins. p. 97. ISBN 978-0-00-720376-5
* Massie, Allan (2010). &quot;Chapter 16&quot;. The Royal Stuarts. Random House. ISBN 9781845950903
* Corp, Edward T. (2011). The Stuarts in Italy, 1719–1766. Cambridge University Press. ISBN 9780521513272
* Corp, Edward T (2009). ''A Court in Exile: The Stuarts in France, 1689–1718''. Cambridge University Press. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-0521108379&lt;/bdi&gt;
* Louda, Jiří; Maclagan, Michael (1999) [1981]. Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe (2nd ed.). London: Little, Brown. pp. 27, 50. ISBN 978-0-316-84820-6

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>spgbku5u17398szq9387mpsmwg5sgji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2040-cı illərdə ölkələr</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995599</id>
    <revision>
      <id>9015321</id>
      <timestamp>2026-07-30T06:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|2040s by country}}  [[Kateqoriya:2040-cı illər|Ölkələr]] [[Kateqoriya:Onilliklərə görə XXI əsrdə ölkələr|2040]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="bgw4k79gclcywcch5lipxdki61lyska" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|2040s by country}}

[[Kateqoriya:2040-cı illər|Ölkələr]]
[[Kateqoriya:Onilliklərə görə XXI əsrdə ölkələr|2040]]</text>
      <sha1>bgw4k79gclcywcch5lipxdki61lyska</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1187-ci ilin əsərləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995600</id>
    <revision>
      <id>9015349</id>
      <timestamp>2026-07-30T06:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|1187 works}}  [[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar|Əsərlər]] [[Kateqoriya:İllərinə görə əsərlər]] [[Kateqoriya:1180-ci illərin əsərləri]] [[Kateqoriya:İllərinə görə XII əsrin əsərləri]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="3vu6c8jo9bm98n926smzgvlafbqkdni" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|1187 works}}

[[Kateqoriya:1187-ci ildə yarananlar|Əsərlər]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə əsərlər]]
[[Kateqoriya:1180-ci illərin əsərləri]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə XII əsrin əsərləri]]</text>
      <sha1>3vu6c8jo9bm98n926smzgvlafbqkdni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henri Benedikt Stüart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995601</id>
    <revision>
      <id>9015369</id>
      <timestamp>2026-07-30T06:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vəzifəli şəxs}}'''Henry Benedikt Thomas Eduard Mariya Klement Fransisk Xavier Stüart''' ({{Dil-en|Henry Benedict Thomas Edward Maria Clement Francis Xavier Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma-katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin [[Kardinal|kardinalı]].  == Mənbə ==  === Ədəbiyyat ===  * {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di tr...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4638" sha1="9t3s4sovubbpa8udliruvtuwn7tvq6o" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}'''Henry Benedikt Thomas Eduard Mariya Klement Fransisk Xavier Stüart''' ({{Dil-en|Henry Benedict Thomas Edward Maria Clement Francis Xavier Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma-katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin [[Kardinal|kardinalı]].

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di trent'anni: 1770-1800 |publisher=[[Fratelli Treves]] |year=1931 |publication-place=Milano |language=it |oclc=912018210}}
* {{cite book |last=Aston |first=Nigel |url=https://archive.org/details/christianityrevo0000asto |title=Christianity and Revolutionary Europe, c. 1750-1830 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-46027-1 |publication-place=Cambridge, UK |oclc=1255749297 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Fothergill |first=Brian |url=https://archive.org/details/cardinalking0000foth |title=The Cardinal King |publisher=Faber and Faber |year=1958 |publication-place=London |oclc=1148219736 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Gorani |first=Giuseppe |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107246c |title=Mémoires Secrets Et Critiques Des Cours, Des Gouvernemens Et Des Moeurs Des Principaux États De L'Italie |publisher=Buisson |year=1793 |volume=2 |publication-place=Paris |language=fr |id={{OCLC|163297791|763789321}} |via=Bibliothèque nationale de France}}
* {{cite journal |last=Haggard |first=W. D. |year=1840 |title=MEDALS OF THE PRETENDER. [Third Series.] (Continued) |url=http://www.jstor.org/stable/42681835 |journal=The Numismatic Chronicle |publisher=Royal Numismatic Society |volume=3 |pages=149–152 |issn=2054-9164 |jstor=42681835 |oclc=900903202 |access-date=2022-06-28}}
* {{cite web |last=Kelly |first=Bernard William |year=1899 |title=Life of Henry Benedict Stuart, Cardinal Duke of York with a notice of Rome in his time |url=https://archive.org/details/lifeofhenrybened00kelluoft |publisher=R. &amp; T. Washbourne |publication-place=London |via=Internet Archive |id={{OCLC|697979433|1321067823}}}}
* {{cite book |last=Lees-Milne |first=James |url=https://archive.org/details/laststuartsbriti0000lees/ |title=The Last Stuarts: British Royalty in Exile |publisher=Scribner |year=1984 |isbn=0-684-18147-9 |publication-place=New York |oclc=747325009 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1983}}
* {{cite book |last=Macleod |first=John |url=https://archive.org/details/dynastystuarts150000macl_t9s9 |title=Dynasty: the Stuarts, 1560-1807 |date=2000 |publisher=Sceptre |isbn=978-0-340-70767-8 |publication-place=London |oclc=1285562111 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|last=Marshall|first=Rosalind K.|title=Oxford Dictionary of National Biography|chapter=Henry Benedict [Henry Benedict Stuart; styled Henry; known as Cardinal York] (1725–1807), cardinal and Jacobite claimant to the English, Scottish, and Irish thrones|date=27 May 2010|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ref:odnb/12964}}
* {{cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://archive.org/details/charlesedwardstu0000mcly |title=Charles Edward Stuart: a tragedy in many acts |publisher=Oxford University Press |year=1991 |isbn=0-19-282856-8 |publication-place=Oxford; New York |oclc=1319189191 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1988}}
* {{cite book |last=Piozzi |first=Hester Lynch |url=https://archive.org/details/thraliana0002unse |title=Thraliana: the Diary of Mrs. Hester Lynch Thrale (later Mrs. Piozzi) |publisher=ClarendonPress |year=1942 |editor-last=Balderston |editor-first=Katharine Canby |volume=2 |publication-place=Oxford |oclc=1153479174 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive}} Reprinted: {{ISBN|978-0-19-873902-9}} {{doi|10.1093/actrade/9780198739029.book.1/actrade-9780198739029-book-1}}
* {{cite book |last=Pittock |first=Murray G. H. |url=https://archive.org/details/poetryjacobitepo0000pitt |title=Poetry and Jacobite Politics in Eighteenth-Century Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-41092-2 |publication-place=Cambridge, UK |doi=10.1017/CBO9780511519093 |id={{OCLC|713114018|1311055558}} |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1994}}
* {{cite book |last=Schofield |first=Nicholas |title=A Roman Miscellany: the English in Rome, 1550-2000 |publisher=Gracewing |year=2002 |isbn=0-85244-575-X |publication-place=Leominster |oclc=50054353}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>9t3s4sovubbpa8udliruvtuwn7tvq6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015500</id>
      <parentid>9015369</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7485" sha1="8yj0ecdva13b7155kgjttoj1tctvivp" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=30 yanvar 1788|son=13 iyul 1807|əvvəlki=[[Çarlz Eduard Stüart]]|sonrakı=-}}'''Henry Benedikt Thomas Eduard Mariya Klement Fransisk Xavier Stüart''' ({{Dil-en|Henry Benedict Thomas Edward Maria Clement Francis Xavier Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma-katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin [[Kardinal|kardinalı]]. [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun son iddiaçısıdır.

[[1725]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XIII Benedikt]] tərfindən vəftiz edildi.

Böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;ın başlatdığı [[1745]] tarixli hərbi əməliyyata yardım məqsədilə Fransaya yollandı. Fransa ordusunda xidmət etdi və bu illərdə Antverpen mühasirəsində iştirak etdi. [[1746]]-cı ildə alınan məğlubiyyətin ardından [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;ya qayıtdı. 

[[30 iyun]] [[1747]]-ci ildə rəsmi şəkildə dini karyeraya addım atdı. [[Papa|Roma papası]] [[XIV Benedikt]] tərəfindən [[Roma-Katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə vəzifələndirildi və [[1 sentyabr]] [[1748]]-ci ildə bütün taxt-tac, eləcə də evlənmək hüququndan imtina edərək rahib oldu. [[1751]]-ci ildə [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;nın baş rahibi təyin olundu. Avropanın hər tərəfindən gələn kilsə gəlirləri səbəbilə xeyli şəxsi sərvətə sahibləndi. Ancaq [[Böyük Fransa inqilabı|Fransız inqilabı]] illərində oradakı şəxsi mülklərini itirdi. [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;dakı İngiltərə səfirinin yardımıyla, [[Britaniya monarxlarının siyahısı|Britaniya kralı]] [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;dan illik 4 min sterlinq ödəniş almağa başladı.

Atasının [[1766]]-cı ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi. Ancaq [[Anqlikan kilsəsi|Anqlikan məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;ni qəbul etməsi səbəbilə, [[Vatikan]] onun İngiltərə taxt-tacındakı haqqını rəsmi şəkildə tanımadı. Qardaşının [[1788]]-ci ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] Henri Benedikt Stüarta keçdi. Buna baxmayaraq, [[Roma-Katolik kilsəsi]] onun bu taxt hüququnu da daşıdığı dini vəzifələr səbəbilə tanımadı. Üstəlik [[1792]]-ci ildən etibarən [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;u [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı|Böyük Britaniya və İrlandiya kralı]] kimi tanıdı. Bu hərəkətin ardından Henri Benedikt Stüart [[Papa|Roma papası]] [[VI Piy]]&lt;nowiki/&gt;ə rəsmi nota verərək bu hərəkəti qınadı. [[1807]]-ci ildə vəfat etdi.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di trent'anni: 1770-1800 |publisher=[[Fratelli Treves]] |year=1931 |publication-place=Milano |language=it |oclc=912018210}}
* {{cite book |last=Aston |first=Nigel |url=https://archive.org/details/christianityrevo0000asto |title=Christianity and Revolutionary Europe, c. 1750-1830 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-46027-1 |publication-place=Cambridge, UK |oclc=1255749297 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Fothergill |first=Brian |url=https://archive.org/details/cardinalking0000foth |title=The Cardinal King |publisher=Faber and Faber |year=1958 |publication-place=London |oclc=1148219736 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Gorani |first=Giuseppe |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107246c |title=Mémoires Secrets Et Critiques Des Cours, Des Gouvernemens Et Des Moeurs Des Principaux États De L'Italie |publisher=Buisson |year=1793 |volume=2 |publication-place=Paris |language=fr |id={{OCLC|163297791|763789321}} |via=Bibliothèque nationale de France}}
* {{cite journal |last=Haggard |first=W. D. |year=1840 |title=MEDALS OF THE PRETENDER. [Third Series.] (Continued) |url=http://www.jstor.org/stable/42681835 |journal=The Numismatic Chronicle |publisher=Royal Numismatic Society |volume=3 |pages=149–152 |issn=2054-9164 |jstor=42681835 |oclc=900903202 |access-date=2022-06-28}}
* {{cite web |last=Kelly |first=Bernard William |year=1899 |title=Life of Henry Benedict Stuart, Cardinal Duke of York with a notice of Rome in his time |url=https://archive.org/details/lifeofhenrybened00kelluoft |publisher=R. &amp; T. Washbourne |publication-place=London |via=Internet Archive |id={{OCLC|697979433|1321067823}}}}
* {{cite book |last=Lees-Milne |first=James |url=https://archive.org/details/laststuartsbriti0000lees/ |title=The Last Stuarts: British Royalty in Exile |publisher=Scribner |year=1984 |isbn=0-684-18147-9 |publication-place=New York |oclc=747325009 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1983}}
* {{cite book |last=Macleod |first=John |url=https://archive.org/details/dynastystuarts150000macl_t9s9 |title=Dynasty: the Stuarts, 1560-1807 |date=2000 |publisher=Sceptre |isbn=978-0-340-70767-8 |publication-place=London |oclc=1285562111 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|last=Marshall|first=Rosalind K.|title=Oxford Dictionary of National Biography|chapter=Henry Benedict [Henry Benedict Stuart; styled Henry; known as Cardinal York] (1725–1807), cardinal and Jacobite claimant to the English, Scottish, and Irish thrones|date=27 May 2010|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ref:odnb/12964}}
* {{cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://archive.org/details/charlesedwardstu0000mcly |title=Charles Edward Stuart: a tragedy in many acts |publisher=Oxford University Press |year=1991 |isbn=0-19-282856-8 |publication-place=Oxford; New York |oclc=1319189191 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1988}}
* {{cite book |last=Piozzi |first=Hester Lynch |url=https://archive.org/details/thraliana0002unse |title=Thraliana: the Diary of Mrs. Hester Lynch Thrale (later Mrs. Piozzi) |publisher=ClarendonPress |year=1942 |editor-last=Balderston |editor-first=Katharine Canby |volume=2 |publication-place=Oxford |oclc=1153479174 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive}} Reprinted: {{ISBN|978-0-19-873902-9}} {{doi|10.1093/actrade/9780198739029.book.1/actrade-9780198739029-book-1}}
* {{cite book |last=Pittock |first=Murray G. H. |url=https://archive.org/details/poetryjacobitepo0000pitt |title=Poetry and Jacobite Politics in Eighteenth-Century Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-41092-2 |publication-place=Cambridge, UK |doi=10.1017/CBO9780511519093 |id={{OCLC|713114018|1311055558}} |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1994}}
* {{cite book |last=Schofield |first=Nicholas |title=A Roman Miscellany: the English in Rome, 1550-2000 |publisher=Gracewing |year=2002 |isbn=0-85244-575-X |publication-place=Leominster |oclc=50054353}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>8yj0ecdva13b7155kgjttoj1tctvivp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015501</id>
      <parentid>9015500</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7483" sha1="phx64bohshkn613ozt27h5x4b5p3yxk" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=30 yanvar 1788|son=13 iyul 1807|əvvəlki=[[Çarlz Eduard Stüart]]|sonrakı=-}}'''Henry Benedikt Tomas Eduard Mariya Klement Fransisk Xavier Stüart''' ({{Dil-en|Henry Benedict Thomas Edward Maria Clement Francis Xavier Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma-katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin [[Kardinal|kardinalı]]. [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun son iddiaçısıdır.

[[1725]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XIII Benedikt]] tərfindən vəftiz edildi.

Böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;ın başlatdığı [[1745]] tarixli hərbi əməliyyata yardım məqsədilə Fransaya yollandı. Fransa ordusunda xidmət etdi və bu illərdə Antverpen mühasirəsində iştirak etdi. [[1746]]-cı ildə alınan məğlubiyyətin ardından [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;ya qayıtdı.

[[30 iyun]] [[1747]]-ci ildə rəsmi şəkildə dini karyeraya addım atdı. [[Papa|Roma papası]] [[XIV Benedikt]] tərəfindən [[Roma-Katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə vəzifələndirildi və [[1 sentyabr]] [[1748]]-ci ildə bütün taxt-tac, eləcə də evlənmək hüququndan imtina edərək rahib oldu. [[1751]]-ci ildə [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;nın baş rahibi təyin olundu. Avropanın hər tərəfindən gələn kilsə gəlirləri səbəbilə xeyli şəxsi sərvətə sahibləndi. Ancaq [[Böyük Fransa inqilabı|Fransız inqilabı]] illərində oradakı şəxsi mülklərini itirdi. [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;dakı İngiltərə səfirinin yardımıyla, [[Britaniya monarxlarının siyahısı|Britaniya kralı]] [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;dan illik 4 min sterlinq ödəniş almağa başladı.

Atasının [[1766]]-cı ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi. Ancaq [[Anqlikan kilsəsi|Anqlikan məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;ni qəbul etməsi səbəbilə, [[Vatikan]] onun İngiltərə taxt-tacındakı haqqını rəsmi şəkildə tanımadı. Qardaşının [[1788]]-ci ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] Henri Benedikt Stüarta keçdi. Buna baxmayaraq, [[Roma-Katolik kilsəsi]] onun bu taxt hüququnu da daşıdığı dini vəzifələr səbəbilə tanımadı. Üstəlik [[1792]]-ci ildən etibarən [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;u [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı|Böyük Britaniya və İrlandiya kralı]] kimi tanıdı. Bu hərəkətin ardından Henri Benedikt Stüart [[Papa|Roma papası]] [[VI Piy]]&lt;nowiki/&gt;ə rəsmi nota verərək bu hərəkəti qınadı. [[1807]]-ci ildə vəfat etdi.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di trent'anni: 1770-1800 |publisher=[[Fratelli Treves]] |year=1931 |publication-place=Milano |language=it |oclc=912018210}}
* {{cite book |last=Aston |first=Nigel |url=https://archive.org/details/christianityrevo0000asto |title=Christianity and Revolutionary Europe, c. 1750-1830 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-46027-1 |publication-place=Cambridge, UK |oclc=1255749297 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Fothergill |first=Brian |url=https://archive.org/details/cardinalking0000foth |title=The Cardinal King |publisher=Faber and Faber |year=1958 |publication-place=London |oclc=1148219736 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Gorani |first=Giuseppe |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107246c |title=Mémoires Secrets Et Critiques Des Cours, Des Gouvernemens Et Des Moeurs Des Principaux États De L'Italie |publisher=Buisson |year=1793 |volume=2 |publication-place=Paris |language=fr |id={{OCLC|163297791|763789321}} |via=Bibliothèque nationale de France}}
* {{cite journal |last=Haggard |first=W. D. |year=1840 |title=MEDALS OF THE PRETENDER. [Third Series.] (Continued) |url=http://www.jstor.org/stable/42681835 |journal=The Numismatic Chronicle |publisher=Royal Numismatic Society |volume=3 |pages=149–152 |issn=2054-9164 |jstor=42681835 |oclc=900903202 |access-date=2022-06-28}}
* {{cite web |last=Kelly |first=Bernard William |year=1899 |title=Life of Henry Benedict Stuart, Cardinal Duke of York with a notice of Rome in his time |url=https://archive.org/details/lifeofhenrybened00kelluoft |publisher=R. &amp; T. Washbourne |publication-place=London |via=Internet Archive |id={{OCLC|697979433|1321067823}}}}
* {{cite book |last=Lees-Milne |first=James |url=https://archive.org/details/laststuartsbriti0000lees/ |title=The Last Stuarts: British Royalty in Exile |publisher=Scribner |year=1984 |isbn=0-684-18147-9 |publication-place=New York |oclc=747325009 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1983}}
* {{cite book |last=Macleod |first=John |url=https://archive.org/details/dynastystuarts150000macl_t9s9 |title=Dynasty: the Stuarts, 1560-1807 |date=2000 |publisher=Sceptre |isbn=978-0-340-70767-8 |publication-place=London |oclc=1285562111 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|last=Marshall|first=Rosalind K.|title=Oxford Dictionary of National Biography|chapter=Henry Benedict [Henry Benedict Stuart; styled Henry; known as Cardinal York] (1725–1807), cardinal and Jacobite claimant to the English, Scottish, and Irish thrones|date=27 May 2010|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ref:odnb/12964}}
* {{cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://archive.org/details/charlesedwardstu0000mcly |title=Charles Edward Stuart: a tragedy in many acts |publisher=Oxford University Press |year=1991 |isbn=0-19-282856-8 |publication-place=Oxford; New York |oclc=1319189191 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1988}}
* {{cite book |last=Piozzi |first=Hester Lynch |url=https://archive.org/details/thraliana0002unse |title=Thraliana: the Diary of Mrs. Hester Lynch Thrale (later Mrs. Piozzi) |publisher=ClarendonPress |year=1942 |editor-last=Balderston |editor-first=Katharine Canby |volume=2 |publication-place=Oxford |oclc=1153479174 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive}} Reprinted: {{ISBN|978-0-19-873902-9}} {{doi|10.1093/actrade/9780198739029.book.1/actrade-9780198739029-book-1}}
* {{cite book |last=Pittock |first=Murray G. H. |url=https://archive.org/details/poetryjacobitepo0000pitt |title=Poetry and Jacobite Politics in Eighteenth-Century Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-41092-2 |publication-place=Cambridge, UK |doi=10.1017/CBO9780511519093 |id={{OCLC|713114018|1311055558}} |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1994}}
* {{cite book |last=Schofield |first=Nicholas |title=A Roman Miscellany: the English in Rome, 1550-2000 |publisher=Gracewing |year=2002 |isbn=0-85244-575-X |publication-place=Leominster |oclc=50054353}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>phx64bohshkn613ozt27h5x4b5p3yxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015543</id>
      <parentid>9015501</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="751srb0i2w5w5cs0i396gfxqzr2n20x" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=30 yanvar 1788|son=13 iyul 1807|əvvəlki=[[Çarlz Eduard Stüart]]|sonrakı=-}}'''Henry Benedikt Tomas Eduard Mariya Klement Fransisk Xavier Stüart''' ({{Dil-en|Henry Benedict Thomas Edward Maria Clement Francis Xavier Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma-katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin [[Kardinal|kardinalı]]. [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun son iddiaçısıdır.

[[1725]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XIII Benedikt]] tərfindən vəftiz edildi. Uşaqlıq illəri Roma və Bolonyadakı ailə mülklərində, bir-biriylə durmadan dalaşan valideynləriylə keçdi. Hətta onun doğumundan qısa müddət sonra anası [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina]] yeni doğulan Henrini də yanına alaraq sarayı tərk etdi və bir monastıra qapanaraq 2 il orada yaşadı. Azyaşlı Henri Stüartın kilsəylə ilk tanışlığı da bu illərdə oldu.

Böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;ın başlatdığı [[1745]] tarixli hərbi əməliyyata yardım məqsədilə Fransaya yollandı. Fransa ordusunda xidmət etdi və bu illərdə Antverpen mühasirəsində iştirak etdi. [[1746]]-cı ildə alınan məğlubiyyətin ardından [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;ya qayıtdı.

[[30 iyun]] [[1747]]-ci ildə rəsmi şəkildə dini karyeraya addım atdı. [[Papa|Roma papası]] [[XIV Benedikt]] tərəfindən [[Roma-Katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə vəzifələndirildi və [[1 sentyabr]] [[1748]]-ci ildə bütün taxt-tac, eləcə də evlənmək hüququndan imtina edərək rahib oldu. [[1751]]-ci ildə [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;nın baş rahibi təyin olundu. Avropanın hər tərəfindən gələn kilsə gəlirləri səbəbilə xeyli şəxsi sərvətə sahibləndi. Ancaq [[Böyük Fransa inqilabı|Fransız inqilabı]] illərində oradakı şəxsi mülklərini itirdi. [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;dakı İngiltərə səfirinin yardımıyla, [[Britaniya monarxlarının siyahısı|Britaniya kralı]] [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;dan illik 4 min sterlinq ödəniş almağa başladı.

Atasının [[1766]]-cı ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi. Ancaq [[Anqlikan kilsəsi|Anqlikan məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;ni qəbul etməsi səbəbilə, [[Vatikan]] onun İngiltərə taxt-tacındakı haqqını rəsmi şəkildə tanımadı. Qardaşının [[1788]]-ci ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] Henri Benedikt Stüarta keçdi. Buna baxmayaraq, [[Roma-Katolik kilsəsi]] onun bu taxt hüququnu da daşıdığı dini vəzifələr səbəbilə tanımadı. Üstəlik [[1792]]-ci ildən etibarən [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;u [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı|Böyük Britaniya və İrlandiya kralı]] kimi tanıdı. Bu hərəkətin ardından Henri Benedikt Stüart [[Papa|Roma papası]] [[VI Piy]]&lt;nowiki/&gt;ə rəsmi nota verərək bu hərəkəti qınadı. [[1807]]-ci ildə vəfat etdi.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di trent'anni: 1770-1800 |publisher=[[Fratelli Treves]] |year=1931 |publication-place=Milano |language=it |oclc=912018210}}
* {{cite book |last=Aston |first=Nigel |url=https://archive.org/details/christianityrevo0000asto |title=Christianity and Revolutionary Europe, c. 1750-1830 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-46027-1 |publication-place=Cambridge, UK |oclc=1255749297 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Fothergill |first=Brian |url=https://archive.org/details/cardinalking0000foth |title=The Cardinal King |publisher=Faber and Faber |year=1958 |publication-place=London |oclc=1148219736 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Gorani |first=Giuseppe |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107246c |title=Mémoires Secrets Et Critiques Des Cours, Des Gouvernemens Et Des Moeurs Des Principaux États De L'Italie |publisher=Buisson |year=1793 |volume=2 |publication-place=Paris |language=fr |id={{OCLC|163297791|763789321}} |via=Bibliothèque nationale de France}}
* {{cite journal |last=Haggard |first=W. D. |year=1840 |title=MEDALS OF THE PRETENDER. [Third Series.] (Continued) |url=http://www.jstor.org/stable/42681835 |journal=The Numismatic Chronicle |publisher=Royal Numismatic Society |volume=3 |pages=149–152 |issn=2054-9164 |jstor=42681835 |oclc=900903202 |access-date=2022-06-28}}
* {{cite web |last=Kelly |first=Bernard William |year=1899 |title=Life of Henry Benedict Stuart, Cardinal Duke of York with a notice of Rome in his time |url=https://archive.org/details/lifeofhenrybened00kelluoft |publisher=R. &amp; T. Washbourne |publication-place=London |via=Internet Archive |id={{OCLC|697979433|1321067823}}}}
* {{cite book |last=Lees-Milne |first=James |url=https://archive.org/details/laststuartsbriti0000lees/ |title=The Last Stuarts: British Royalty in Exile |publisher=Scribner |year=1984 |isbn=0-684-18147-9 |publication-place=New York |oclc=747325009 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1983}}
* {{cite book |last=Macleod |first=John |url=https://archive.org/details/dynastystuarts150000macl_t9s9 |title=Dynasty: the Stuarts, 1560-1807 |date=2000 |publisher=Sceptre |isbn=978-0-340-70767-8 |publication-place=London |oclc=1285562111 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|last=Marshall|first=Rosalind K.|title=Oxford Dictionary of National Biography|chapter=Henry Benedict [Henry Benedict Stuart; styled Henry; known as Cardinal York] (1725–1807), cardinal and Jacobite claimant to the English, Scottish, and Irish thrones|date=27 May 2010|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ref:odnb/12964}}
* {{cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://archive.org/details/charlesedwardstu0000mcly |title=Charles Edward Stuart: a tragedy in many acts |publisher=Oxford University Press |year=1991 |isbn=0-19-282856-8 |publication-place=Oxford; New York |oclc=1319189191 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1988}}
* {{cite book |last=Piozzi |first=Hester Lynch |url=https://archive.org/details/thraliana0002unse |title=Thraliana: the Diary of Mrs. Hester Lynch Thrale (later Mrs. Piozzi) |publisher=ClarendonPress |year=1942 |editor-last=Balderston |editor-first=Katharine Canby |volume=2 |publication-place=Oxford |oclc=1153479174 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive}} Reprinted: {{ISBN|978-0-19-873902-9}} {{doi|10.1093/actrade/9780198739029.book.1/actrade-9780198739029-book-1}}
* {{cite book |last=Pittock |first=Murray G. H. |url=https://archive.org/details/poetryjacobitepo0000pitt |title=Poetry and Jacobite Politics in Eighteenth-Century Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-41092-2 |publication-place=Cambridge, UK |doi=10.1017/CBO9780511519093 |id={{OCLC|713114018|1311055558}} |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1994}}
* {{cite book |last=Schofield |first=Nicholas |title=A Roman Miscellany: the English in Rome, 1550-2000 |publisher=Gracewing |year=2002 |isbn=0-85244-575-X |publication-place=Leominster |oclc=50054353}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>751srb0i2w5w5cs0i396gfxqzr2n20x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1860-cı illərin terror hadisələri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>995602</id>
    <revision>
      <id>9015430</id>
      <timestamp>2026-07-30T08:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Onilliklərə görə terror hadisələri]] [[Kateqoriya:1860-cı illərin cinayətləri|Terror hadisələri]] [[Kateqoriya:XIX əsrin terror hadisələri]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="4tl9qnxj5bue5cu0n4j4y3ptx323ghq" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Onilliklərə görə terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:1860-cı illərin cinayətləri|Terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:XIX əsrin terror hadisələri]]</text>
      <sha1>4tl9qnxj5bue5cu0n4j4y3ptx323ghq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Con Uiklif</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995603</id>
    <revision>
      <id>9015436</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;'''Con Uiklif''' (ing. ''John Wycliffe'') — ingilis filosofu, ilahiyyatçı, [[Müqəddəs kitab|Müqəddəs Kitabın]] tərcüməçisi, islahatçı, keşiş və [[Oksford Universiteti|Oksford Universitetinin]] professoru. XIV əsrdə [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma Katolik]] ruhaniləri arasında ən nüfuzlu müxalif dini xadimlərdən biri hesab edilir və [[Reformasiya|Reformasiyanın]] əsas sələflərindən biri sayılır.  Uiklif ruhanilərin imti...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2622" sha1="d3igvvx72wkzho06qeeurvo0cew6c7x" xml:space="preserve">'''Con Uiklif''' (ing. ''John Wycliffe'') — ingilis filosofu, ilahiyyatçı, [[Müqəddəs kitab|Müqəddəs Kitabın]] tərcüməçisi, islahatçı, keşiş və [[Oksford Universiteti|Oksford Universitetinin]] professoru. XIV əsrdə [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma Katolik]] ruhaniləri arasında ən nüfuzlu müxalif dini xadimlərdən biri hesab edilir və [[Reformasiya|Reformasiyanın]] əsas sələflərindən biri sayılır.

Uiklif ruhanilərin imtiyazlı statusuna, həmçinin yerli kilsələrin və onların dini mərasimlərinin dəbdəbəsinə və təmtərağına şübhə ilə yanaşırdı. O, əhalinin Müqəddəs Kitabla hamının başa düşə biləcəyi dildə təmin edilməsinin tərəfdarı idi. 1382-ci ildə o, Vulqatanı orta ingilis dilinə tərcümə etməyi başa çatdırdı. Bu tərcümə bu gün Uiklif Bibliyası adı ilə tanınır. O, Matta, Mark, Luka və İohann İncillərini tərcümə etmiş, ehtimal ki, bütün [[Əhdi-cədid|Əhdi-Cədidi]] də çevirmişdir. Əhdi-Ətiqin tərcüməsi isə onun əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Uiklif Bibliyası 1384-cü ildə tamamlanmışdır. Daha sonra Uiklifin köməkçiləri Con Pervi və digər əməkdaşları tərəfindən 1388 və 1395-ci illərdə bu tərcümənin yenidən işlənmiş nəşrləri hazırlanmışdır.

Uiklifin ardıcılları, təhqiramiz şəkildə lollardlar adlandırılan dini hərəkatın üzvləri, onun fəaliyyətini davam etdirmiş, [[xristian fəzilətləri]], əvvəlcədən müəyyən olunma (predestinasiya), [[ikonoborçuluq]] və [[sezaropapizm]] imi ideyalar üzərində düşünmüş, müqəddəslərə sitayişi, [[Sakrament|dini ayinləri]], ölülər üçün keçirilən [[Messa|messaları]], transsubstansiasiya (çörək və şərabın Məsihin bədəni və qanına çevrilməsi), [[monastizm]] və [[Papa|papalığın]] mövcudluğunu sual altına almışlar.

XVI əsrdən etibarən lollard hərəkatı protestant Reformasiyasının sələfi kimi qiymətləndirilməyə başlanmış, Uiklif isə «sxolastikanın axşam ulduzu və İngilis Reformasiyasının səhər ulduzu» kimi xarakterizə edilmişdir. Uiklifin latın dilində yazılmış əsərləri çex islahatçısı [[Yan Hus|Yan Husun]] fəlsəfəsinə və dini təliminə böyük təsir göstərmişdir. Husun 1415-ci ildə edam edilməsi üsyana səbəb olmuş və nəticədə 1419–1434-cü illərdə [[Husçular hərəkatı|Hus müharibələri]] başlamışdır.

Uiklifin teoloji əsərləri 1382-ci ildə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən [[bidət]] elan edilərək rəsmi şəkildə pislənmişdir.</text>
      <sha1>d3igvvx72wkzho06qeeurvo0cew6c7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015438</id>
      <parentid>9015436</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="qxvl72z1ea6h4dnrmcauj11rtme2asw" xml:space="preserve">{{Filosof}}

'''Con Uiklif''' (ing. ''John Wycliffe'') — ingilis filosofu, ilahiyyatçı, [[Müqəddəs kitab|Müqəddəs Kitabın]] tərcüməçisi, islahatçı, keşiş və [[Oksford Universiteti|Oksford Universitetinin]] professoru. XIV əsrdə [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma Katolik]] ruhaniləri arasında ən nüfuzlu müxalif dini xadimlərdən biri hesab edilir və [[Reformasiya|Reformasiyanın]] əsas sələflərindən biri sayılır.

Uiklif ruhanilərin imtiyazlı statusuna, həmçinin yerli kilsələrin və onların dini mərasimlərinin dəbdəbəsinə və təmtərağına şübhə ilə yanaşırdı. O, əhalinin Müqəddəs Kitabla hamının başa düşə biləcəyi dildə təmin edilməsinin tərəfdarı idi. 1382-ci ildə o, Vulqatanı orta ingilis dilinə tərcümə etməyi başa çatdırdı. Bu tərcümə bu gün Uiklif Bibliyası adı ilə tanınır. O, Matta, Mark, Luka və İohann İncillərini tərcümə etmiş, ehtimal ki, bütün [[Əhdi-cədid|Əhdi-Cədidi]] də çevirmişdir. Əhdi-Ətiqin tərcüməsi isə onun əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Uiklif Bibliyası 1384-cü ildə tamamlanmışdır. Daha sonra Uiklifin köməkçiləri Con Pervi və digər əməkdaşları tərəfindən 1388 və 1395-ci illərdə bu tərcümənin yenidən işlənmiş nəşrləri hazırlanmışdır.

Uiklifin ardıcılları, təhqiramiz şəkildə lollardlar adlandırılan dini hərəkatın üzvləri, onun fəaliyyətini davam etdirmiş, [[xristian fəzilətləri]], əvvəlcədən müəyyən olunma (predestinasiya), [[ikonoborçuluq]] və [[sezaropapizm]] imi ideyalar üzərində düşünmüş, müqəddəslərə sitayişi, [[Sakrament|dini ayinləri]], ölülər üçün keçirilən [[Messa|messaları]], transsubstansiasiya (çörək və şərabın Məsihin bədəni və qanına çevrilməsi), [[monastizm]] və [[Papa|papalığın]] mövcudluğunu sual altına almışlar.

XVI əsrdən etibarən lollard hərəkatı protestant Reformasiyasının sələfi kimi qiymətləndirilməyə başlanmış, Uiklif isə «sxolastikanın axşam ulduzu və İngilis Reformasiyasının səhər ulduzu» kimi xarakterizə edilmişdir. Uiklifin latın dilində yazılmış əsərləri çex islahatçısı [[Yan Hus|Yan Husun]] fəlsəfəsinə və dini təliminə böyük təsir göstərmişdir. Husun 1415-ci ildə edam edilməsi üsyana səbəb olmuş və nəticədə 1419–1434-cü illərdə [[Husçular hərəkatı|Hus müharibələri]] başlamışdır.

Uiklifin teoloji əsərləri 1382-ci ildə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən [[bidət]] elan edilərək rəsmi şəkildə pislənmişdir.</text>
      <sha1>qxvl72z1ea6h4dnrmcauj11rtme2asw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015440</id>
      <parentid>9015438</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="bpwyleoacfnrypms3d1tnk2hje6tire" xml:space="preserve">{{Filosof}}

'''Con Uiklif''' ({{dil-en|John Wycliffe}}) — ingilis filosofu, ilahiyyatçı, [[Müqəddəs kitab|Müqəddəs Kitabın]] tərcüməçisi, islahatçı, keşiş və [[Oksford Universiteti|Oksford Universitetinin]] professoru. XIV əsrdə [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma Katolik]] ruhaniləri arasında ən nüfuzlu müxalif dini xadimlərdən biri hesab edilir və [[Reformasiya|Reformasiyanın]] əsas sələflərindən biri sayılır.

Uiklif ruhanilərin imtiyazlı statusuna, həmçinin yerli kilsələrin və onların dini mərasimlərinin dəbdəbəsinə və təmtərağına şübhə ilə yanaşırdı. O, əhalinin Müqəddəs Kitabla hamının başa düşə biləcəyi dildə təmin edilməsinin tərəfdarı idi. 1382-ci ildə o, Vulqatanı orta ingilis dilinə tərcümə etməyi başa çatdırdı. Bu tərcümə bu gün Uiklif Bibliyası adı ilə tanınır. O, Matta, Mark, Luka və İohann İncillərini tərcümə etmiş, ehtimal ki, bütün [[Əhdi-cədid|Əhdi-Cədidi]] də çevirmişdir. Əhdi-Ətiqin tərcüməsi isə onun əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Uiklif Bibliyası 1384-cü ildə tamamlanmışdır. Daha sonra Uiklifin köməkçiləri Con Pervi və digər əməkdaşları tərəfindən 1388 və 1395-ci illərdə bu tərcümənin yenidən işlənmiş nəşrləri hazırlanmışdır.

Uiklifin ardıcılları, təhqiramiz şəkildə lollardlar adlandırılan dini hərəkatın üzvləri, onun fəaliyyətini davam etdirmiş, [[xristian fəzilətləri]], əvvəlcədən müəyyən olunma (predestinasiya), [[ikonoborçuluq]] və [[sezaropapizm]] imi ideyalar üzərində düşünmüş, müqəddəslərə sitayişi, [[Sakrament|dini ayinləri]], ölülər üçün keçirilən [[Messa|messaları]], transsubstansiasiya (çörək və şərabın Məsihin bədəni və qanına çevrilməsi), [[monastizm]] və [[Papa|papalığın]] mövcudluğunu sual altına almışlar.

XVI əsrdən etibarən lollard hərəkatı protestant Reformasiyasının sələfi kimi qiymətləndirilməyə başlanmış, Uiklif isə «sxolastikanın axşam ulduzu və İngilis Reformasiyasının səhər ulduzu» kimi xarakterizə edilmişdir. Uiklifin latın dilində yazılmış əsərləri çex islahatçısı [[Yan Hus|Yan Husun]] fəlsəfəsinə və dini təliminə böyük təsir göstərmişdir. Husun 1415-ci ildə edam edilməsi üsyana səbəb olmuş və nəticədə 1419–1434-cü illərdə [[Husçular hərəkatı|Hus müharibələri]] başlamışdır.

Uiklifin teoloji əsərləri 1382-ci ildə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən [[bidət]] elan edilərək rəsmi şəkildə pislənmişdir.

[[Kateqoriya:Reformasiya]]</text>
      <sha1>bpwyleoacfnrypms3d1tnk2hje6tire</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015441</id>
      <parentid>9015440</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9015441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="8tjicub4e7r54ktgnql9q882y6jzfyt" xml:space="preserve">{{Filosof}}

'''Con Uiklif''' ({{dil-en|John Wycliffe}}; {{DVTY}}) — ingilis filosofu, ilahiyyatçı, [[Müqəddəs kitab|Müqəddəs Kitabın]] tərcüməçisi, islahatçı, keşiş və [[Oksford Universiteti|Oksford Universitetinin]] professoru. XIV əsrdə [[Roma-Katolik kilsəsi|Roma Katolik]] ruhaniləri arasında ən nüfuzlu müxalif dini xadimlərdən biri hesab edilir və [[Reformasiya|Reformasiyanın]] əsas sələflərindən biri sayılır.

Uiklif ruhanilərin imtiyazlı statusuna, həmçinin yerli kilsələrin və onların dini mərasimlərinin dəbdəbəsinə və təmtərağına şübhə ilə yanaşırdı. O, əhalinin Müqəddəs Kitabla hamının başa düşə biləcəyi dildə təmin edilməsinin tərəfdarı idi. 1382-ci ildə o, Vulqatanı orta ingilis dilinə tərcümə etməyi başa çatdırdı. Bu tərcümə bu gün Uiklif Bibliyası adı ilə tanınır. O, Matta, Mark, Luka və İohann İncillərini tərcümə etmiş, ehtimal ki, bütün [[Əhdi-cədid|Əhdi-Cədidi]] də çevirmişdir. Əhdi-Ətiqin tərcüməsi isə onun əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Uiklif Bibliyası 1384-cü ildə tamamlanmışdır. Daha sonra Uiklifin köməkçiləri Con Pervi və digər əməkdaşları tərəfindən 1388 və 1395-ci illərdə bu tərcümənin yenidən işlənmiş nəşrləri hazırlanmışdır.

Uiklifin ardıcılları, təhqiramiz şəkildə lollardlar adlandırılan dini hərəkatın üzvləri, onun fəaliyyətini davam etdirmiş, [[xristian fəzilətləri]], əvvəlcədən müəyyən olunma (predestinasiya), [[ikonoborçuluq]] və [[sezaropapizm]] imi ideyalar üzərində düşünmüş, müqəddəslərə sitayişi, [[Sakrament|dini ayinləri]], ölülər üçün keçirilən [[Messa|messaları]], transsubstansiasiya (çörək və şərabın Məsihin bədəni və qanına çevrilməsi), [[monastizm]] və [[Papa|papalığın]] mövcudluğunu sual altına almışlar.

XVI əsrdən etibarən lollard hərəkatı protestant Reformasiyasının sələfi kimi qiymətləndirilməyə başlanmış, Uiklif isə «sxolastikanın axşam ulduzu və İngilis Reformasiyasının səhər ulduzu» kimi xarakterizə edilmişdir. Uiklifin latın dilində yazılmış əsərləri çex islahatçısı [[Yan Hus|Yan Husun]] fəlsəfəsinə və dini təliminə böyük təsir göstərmişdir. Husun 1415-ci ildə edam edilməsi üsyana səbəb olmuş və nəticədə 1419–1434-cü illərdə [[Husçular hərəkatı|Hus müharibələri]] başlamışdır.

Uiklifin teoloji əsərləri 1382-ci ildə Roma Katolik Kilsəsi tərəfindən [[bidət]] elan edilərək rəsmi şəkildə pislənmişdir.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Reformasiya]]
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Protestantlığın tarixi]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq tarixi]]</text>
      <sha1>8tjicub4e7r54ktgnql9q882y6jzfyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vari Mağarası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995604</id>
    <redirect title="Vari mağarası" />
    <revision>
      <id>9015444</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>Əkrəm [[Vari Mağarası]] səhifəsinin adını [[Vari mağarası]] olaraq dəyişdi: [[Xüsusi:ŞərhəGet/c-Valhalla_Scribe-20260730085500-Valhalla_Scribe_istifadəçisinin_sualı_(08:55,_30_iyul_2026)|müraciətə]] əsasən :3</comment>
      <origin>9015444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="j2yd8j02wmpjo2z6rkyp2eoykv0n2xb" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Vari mağarası]]</text>
      <sha1>j2yd8j02wmpjo2z6rkyp2eoykv0n2xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Vari Mağarası</title>
    <ns>1</ns>
    <id>995605</id>
    <redirect title="Müzakirə:Vari mağarası" />
    <revision>
      <id>9015446</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Əkrəm</username>
        <id>193474</id>
      </contributor>
      <comment>Əkrəm [[Müzakirə:Vari Mağarası]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Vari mağarası]] olaraq dəyişdi: [[Xüsusi:ŞərhəGet/c-Valhalla_Scribe-20260730085500-Valhalla_Scribe_istifadəçisinin_sualı_(08:55,_30_iyul_2026)|müraciətə]] əsasən :3</comment>
      <origin>9015446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="7ky0n83kyjxrntnc60gx1e6svfk5pf1" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Müzakirə:Vari mağarası]]</text>
      <sha1>7ky0n83kyjxrntnc60gx1e6svfk5pf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pasiteya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995606</id>
    <revision>
      <id>9015453</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valhalla Scribe</username>
        <id>350323</id>
      </contributor>
      <comment>İngilis dilli məqalədən Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9015453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12537" sha1="aif0ewyoxat7i9yt8zik0sb62baho1u" xml:space="preserve">[[Fayl:Le tre Grazie.jpg|thumb|Antonio Kanovanın &quot;Üç Xarit&quot; əsəri. Pasiteya Xaritlərdən biri kimi təsvir edilmişdir.]]
'''Pasiteya''' (qədim yunan. Πασιθέα) [[yunan mifologiyası]]nda [[Xaritlər]]dən (Zəriflik İlahələri) biri və [[Hipnos]]un həyat yoldaşı idi&lt;ref&gt;Käppel, Lutz (1996). &quot;Pasithea [2]&quot;. ''Der neue Pauly. Altertum: Enzyklopädie der Antike''. Cild 9. J.B. Metzler. s. 386–387.&lt;/ref&gt;. [[Nonnus]]un (eramızın V əsri) epik poeması ''[[Dionisiaka]]''da o, [[Afrodita]]nın üç xidmətçi Xaritindən biri kimi göstərilir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 16.132, 33.4–24.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;https://www.theoi.com/Ouranios/KharisPasithea.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Pasithea&lt;/ref&gt;

== Adı ==
Adın mənası aydın deyil və son dövrlərdə isə bu barədə heç bir yeni fikir irəli sürülməmişdir. [[Benyamin Hederix]] (1770) bildirir ki, adı &quot;hamıya qaçan&quot; mənasını verir; o, bunu yuxunun universal təbiətinə və ümumi xoşagəlimliyinə istinad kimi qəbul edir&lt;ref&gt;Hederich, Benjamin (1724). s. 1900–1901.&lt;/ref&gt;. Yozef Korn, &quot;Fridrix Nork&quot; [[təxəllüs]]ü ilə yazaraq (1843), adı &quot;hamı tərəfindən hörmət edilən ilahə&quot; kimi izah etmiş, bunun ilkin olaraq Afroditaya istinad etdiyini ehtimal etmişdir&lt;ref&gt;Nork, Friedrich (1843). s. 20.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;https://www.theoi.com/Ouranios/KharisPasithea.html&lt;/ref&gt;

== Mənşəyi ==
Pasiteya, [[Homer]]in ''[[İliada]]''sında adı çəkilsə və [[Hera]] tərəfindən Hipnosa nikah üçün təklif edilsə də&lt;ref&gt;Homer. ''İliada''. 14.263–276.&lt;/ref&gt;, onun üçün açıq bir mənşə göstərilmir. Eramızın IV əsrinə aid yunan şairi [[Kvintus Smirneus]], öz ''[[Posthomerika]]''sında, Hipnos ilə Heranın nikah vasitəsilə qohum olduğunu bildirir, bu isə Heranı Pasiteyanın anası edə bilər&lt;ref&gt;Quintus Smyrnaeus. ''Posthomerica''. 5.395–403.&lt;/ref&gt;. ''Dionisiaka''da, onun atası [[Dionis]] &lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 15.91, 16.131–132, 33.10–27.&lt;/ref&gt;, ayrıca bir yerdə isə anası Hera adlandırılır&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 31.186.&lt;/ref&gt;. Nonnus, epik poema boyunca bir-birinə rəqib olan bu iki fiqurun necə onun valideynləri olduğunu izah etmir&lt;ref&gt;Bogner, Hans (1931). &quot;Rəy&quot;. ''Gnomon''. 7 (4): 177–194.&lt;/ref&gt;. Daha sonra, 48-ci kitabda, Nonnus, Dionis və Koronis adlı birini &quot;üç Xaritin&quot; valideynləri edir, bu da çox güman ki, Pasiteyanı əhatə edir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 48.555–556.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vian, Francis; Gerlaud, Bernard (red.) (1994). s. 208–209.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;https://rankinggods.com/greek/other-deities-and-divine-figures/pasithea/&lt;/ref&gt;

== Mifologiyada ==
=== Homerin İliadasında ===
İliadada, Pasiteya, Xaritlərin ən gəncidir. 14-cü kitabda, Hera, Zevsi müvəqqəti olaraq [[Troya müharibəsi]]nin gedişatından uzaqlaşdırmaq üçün kömək istəyərək, yuxu tanrısı Hipnosa müraciət edir. Köməyinin əvəzində, Hera [[Stiks]] üzərinə and içərək, Pasiteyanı, deyilənə görə həmişə onu sevmiş olan Hipnosa nikahda vəd edir&lt;ref&gt;Homer. ''İliada''. 14.268–276; Pausanias. ''Description of Greece''. 9.35.4.&lt;/ref&gt;. Eyni hekayəyə, təkrar nəql edilməsə də, Kvintus Smirneus tərəfindən ''Posthomerika''da istinad olunur&lt;ref&gt;Quintus Smyrnaeus. ''Posthomerica''. 5.395–403.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;https://greekgodsandgoddesses.net/goddesses/pasithea/&lt;/ref&gt;

=== Digər ədəbi istinadlar ===
O, Roma şairi [[Katull]] (e.ə. təxminən 84 – e.ə. təxminən 54) tərəfindən &quot;[[63-cü şeir]]&quot;də, həmçinin [[Yunan Antologiyası]]nda [[Selanikli Antipatr]]ə aid edilən bir [[epiqram]]da, Hipnosun həyat yoldaşı kimi qısaca xatırlanır&lt;ref&gt;Catullus. ''Poems''. 63.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Greek Anthology''. 9.517.&lt;/ref&gt;. O, həmçinin Roma şairi [[Stasi]] tərəfindən də ötəri şəkildə xatırlanır — Homerdən fərqli olaraq, Stasi öz ''[[Tebaida]]''sında onu Xaritlərin ən böyüyü edir, lakin onun barəsində başqa heç bir təfərrüat vermir&lt;ref&gt;Statius. ''Thebiad''. 2.286.&lt;/ref&gt;.

Pasiteya haqqında başqa bir qısa qeyd, &quot;Sostrat&quot; (başqa cəhətdən naməlum) tərəfindən yazılmış bir [[Elegiya (şeir növü)]] poemasının, [[Salonikli Evstafi]]nin ''Odisseya'' üzərindəki şərhində qorunub saxlanılmış bir xülasəsindən gəlir&lt;ref&gt;O'Hara, James J. (1996). s. 173.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eustathius. ''Commentarii ad Homeri Odysseam''. s. 1665.&lt;/ref&gt;. Evstafinin xülasəsinə görə, poemanın bir hissəsi, [[Parisin hökmü]]nün bir variasiyasını əhatə edir&lt;ref&gt;O'Hara, James J. (1996). s. 195.&lt;/ref&gt;. [[Tiresi]], [[Pelevs]] və [[Fetida]]nın toyunda iştirak edir, burada Afrodita ilə — Pasiteya, [[Kale (mifologiya)|Kale]] və [[Evfrosina]] adlanan — üç Xarit arasında bir gözəllik yarışması keçirilir, buna Tiresi hakimlik edir. O, Kaleni ən gözəl elan edir, bu isə Afroditanın qəzəbinə səbəb olur, o da Tiresini qoca bir qadına çevirir. Buna cavab olaraq, Kale Tiresini gözəlləşdirərək onu [[Krit]]ə aparır&lt;ref&gt;O'Hara, James J. (1996). s. 178, 196.&lt;/ref&gt;.

=== Dionisiakada ===
Pasiteya, günümüzə çatan hər hansı digər mənbədən daha böyük — hərçənd yenə də kiçik — bir rola, ''Dionisiaka''da sahibdir. Epik poema, Dionisin doğulmasından tutmuş, [[On İki Olimpiya tanrısı|On İki Olimpiya tanrısından]] biri kimi qəbul edilməsinə qədər olan hekayəsini nəql edir. Poemanın 13-cü kitabında, Zevs, Dionisə &quot;ədalətə öyrədilməmiş qürurlu hindlilər irqini, öz intiqamçı [[tirs]]i ilə Asiyadan qovmasını&quot; əmr edir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 13.1. Tərcümə edən W. H. D. Rouse.&lt;/ref&gt;. Bunun ardınca, uzun illər boyu davam edən bir sıra müharibələr baş verir, bu müddət ərzində Hera daim Dionisin əleyhdarlarının tərəfini tutur. 31-ci kitabda, Nonnus, Homerin Zevsi aldatma epizodunu, fərqli bir kontekstdə təkrar istifadə edir. Hera, [[İris (mifologiya)|İrisə]], Hipnosun anası [[Niks]]in formasını almasını, onu ziyarət edərək Zevsi bir günlüyə yuxuya vermə barədə razı salmasını əmr edir ki, Hera Dionisin əleyhdarlarına kömək edə bilsin. Homerdəki kimi, Heraya kömək etmək müqabilində təklif olunan mükafat, açıq şəkildə Heranın qızı adlandırılan Pasiteyanın nikahda əlidir. Hera, İrisə, Hipnosu tapa biləcəyi yerlərin siyahısını verir, o cümlədən Pasiteyanın evi — [[Orxomenos]]&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 33.110–123.&lt;/ref&gt;. Yenə Homerdəki kimi, Hipnos təklifi qəbul edir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 31.183–196.&lt;/ref&gt;.

32-ci kitabda, Zevs, Heranın hiylələri sayəsində yuxuda olarkən, Hipnosun köməyi ilə, [[Persefona]] tərəfindən Heraya ödünc verilmiş [[Erinlər]]dən biri olan [[Meqera]], Dionisi dəli edərək, onun əleyhdarlarına qoşunlarını darmadağın etmək imkanı yaradır. 33-cü kitabda, Afrodita üçün məlhəm hazırlamaq məqsədilə cücərtilər və çiçəklər toplayan Pasiteya, Dionisin dəliliyini görür və gördüklərindən kədərlənərək Afroditanın yanına qayıdır&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 33.4–24.&lt;/ref&gt;. Afrodita, Pasiteyanın kədərini görüb bunu Hipnosun onu ovsunlama cəhdlərinə bağlayır və ona, əgər istəmirsə, nikaha məcbur olunmayacağını bildirir. Pasiteya, kədərinin Hipnosdan deyil, atasının vəziyyətindən qaynaqlandığını etiraf edir. O, Afroditadan, Dionisin bacısı olaraq, ona kömək etməyə getməsini xahiş edir, Afrodita isə [[Eros]]u, döyüşçü [[Morreus]]u oxları ilə vuraraq onu [[bakxant]] [[Xalkomedeya]]ya aşiq etməsi və döyüşdən yayındırması üçün göndərir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 33.35–59, 149–194.&lt;/ref&gt;.

Pasiteya, həmçinin, ''Dionisiaka''nın 24-cü kitabında müstəqil bir hekayədə də görünür, burada Afroditanın [[Afina]]nın [[toxuma dəzgahı]]ndan istifadə etməyə çalışması hekayəsi, [[Rapsod]] [[Levkos]] tərəfindən, [[Lapetos]]un xahişi ilə nəql edilir&lt;ref&gt;Nonnus. ''Dionysiaca''. 24.242–329.&lt;/ref&gt;. Afrodita toxumaqda və bununla bağlı işlərdə bacarıqsız olduğundan, toxumağa başlamazdan əvvəl əyirdiyi sap kobud və qalındır, toxumağa çalışdıqda isə işi qeyri-bərabər olur, ipin qalınlığı isə əriş ipliklərinin qırılmasına səbəb olur. Onun xidmətçiləri — Pasiteya, [[Peyto]] və [[Aqlaya (Xarit)|Aqlaya]] — ona kömək edir: müvafiq olaraq ipi əyirərək, yunu əyirməyə hazırlayaraq və əyrilmiş ipi Afroditaya ötürərək. Afina, Afroditanın nə etdiyini kəşf etdikdə, digər tanrıları buna baxmağa çağırır, onların gülüşü və istehzası isə Afroditanın bu işdən əl çəkərək öz sahəsinə — nikahlara və sevgi ilə bağlı digər həyat aspektlərinin bərpasına — qayıtmasına səbəb olur.

Bu səhnə, ''[[Odisseya]]''nın 8-ci kitabına açıq bir istinaddır, orada rapsod [[Demodok]] tərəfindən nəql edilən bir hekayə yer alır&lt;ref&gt;Vian, Francis; Hopkinson, Neil (red.) (1994). s. 155–160.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kröll, Nicole (2011). &quot;Aphrodite am Webstuhl&quot;. ''Wiener Humanistische Blätter''. 53: 33–58.&lt;/ref&gt;. Bu hekayə, Afrodita ilə [[Ares]]in, Afrodita və [[Hefest]]in nikah yatağında, çılpaq halda, Hefest tərəfindən yaxalanması haqqındadır. Hefest onları öz düzəltdiyi bir tələ — görünməz olacaq qədər incə hazırlanmış, məharətlə toxunmuş qızıl bir tor — ilə tutur. İkisi tutulduqdan sonra, Hefest digər tanrıları hadisə yerinə çağırır, onlar isə iki sevgilinin düşdüyü vəziyyətə gülürlər. Nəhayət ikisi azad edildikdə, Afrodita [[Pafos]]a qaçır, orada — adları çəkilməyən — Xaritlər onu yuyur, yağla məsh edir və zərif geyimlərlə geyindirir&lt;ref&gt;Homer. ''Odyssey''. 8.266–366.&lt;/ref&gt;.

== Sənətdə ==
Pasiteyanın kimliyinin qəti şəkildə müəyyənləşdirildiyi, günümüzə çatan heç bir sənət mənbəyi yoxdur. Üç mümkün təsvir irəli sürülmüşdür, lakin heç biri problemsiz deyil&lt;ref name=&quot;simon&quot;&gt;Simon, Erika (1994). &quot;Pasithea II&quot;. ''Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''. Cild VII.1. Artemis. s. 71 (=s. 200–201).&lt;/ref&gt;.

[[Cenevrə]]dəki [[Sənət və Tarix Muzeyi]]nin kolleksiyasında olan, Boudoin rəssamına aid edilən qırmızı-fiqurlu bir [[lekit]] üzərində, bir qadının üzərindəki kitabə, təsvir olunan fiquru Pasiteya adlandırır, lakin hansı Pasiteyanın təsvir olunduğu aydın deyil, çünki Hesiodun ''[[Teoqoniya]]''sından, eyni adlı bir [[Nereid]] də bəllidir&lt;ref&gt;Hesiod. ''Theogony''. 247.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;simon&quot; /&gt;.

Fiqurla birgə göstərilən atributlar — divardan asılmış bir güzgü və iki [[alabastron]] — Xaritlərdən biri üçün uyğun olardı, hərçənd bu, bir Nereidi istisna etmək üçün kifayət deyil. Bununla belə, [[Erika Simon]] qeyd edir ki, Nereidlər adətən qruplar halında təsvir olunur. Simonun irəli sürdüyü üçüncü ehtimal isə, təsvir olunan fiqurun bir [[hetera]] olması, bu ad üçün də bir Xaritin adının uyğun olacağıdır&lt;ref name=&quot;simon&quot; /&gt;. &quot;Əyirən hetera&quot; vazalarda tez-tez rast gəlinən bir motivdir, hərçənd bu motivdəki qadının hetera kimi eyniləşdirilməsi çox mübahisəlidir&lt;ref&gt;Wrenhaven, Kelly (2009). s. 368.&lt;/ref&gt;.

Pasiteya, həmçinin, eramızdan əvvəl 400–380-ci illərə aid, [[Sarpedon rəssamı]]na aid edilən qırmızı-fiqurlu bir [[zəng krater]]də də mövcud ola bilər&lt;ref name=&quot;simon&quot; /&gt;. Vazada, taxtlarda oturan bir kişi və qadın fiquruna müraciət edən bir dişi fiqur təsvir olunur, bunlar əşyalarına əsasən Zevs və Hera kimi şərh edilir. Cütlükdən kiçik, qanadlı bir kişi fiquru, taxtda oturan qadın fiqurunun diqqətini yayındırır. Qanadlı fiqurun Hipnos olduğu fərziyyəsinə əsaslanaraq, qadın Pasiteya ola bilər&lt;ref name=&quot;simon&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Spivey, Nigel Jonathan (2019). s. 163.&lt;/ref&gt;.

Pasiteyanın üçüncü mümkün təsviri, [[Pompey]]dəki, Naviglio Evindən olan bir [[freska]]dadır. Freskanın daha çox qəbul edilən şərhi, onun [[Zefir]] və [[Xloris]]i təsvir etdiyidir, lakin Erika Simon, yatan fiqurun Pasiteya, üstündəki qadın fiqurun isə Hipnos ilə Pasiteya arasındakı yaxınlaşan nikaha rəhbərlik edən Hera ola biləcəyini irəli sürür&lt;ref name=&quot;simon&quot; /&gt;.

== Həmçinin baxın ==
* [[Hipnos]]
* [[Afrodita]]
* [[Dionis]]
* [[Yunan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}
[[Kateqoriya:Qədim yunan ilahələri]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiyası]]</text>
      <sha1>aif0ewyoxat7i9yt8zik0sb62baho1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995607</id>
    <revision>
      <id>9015466</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="14xz57duyn1segf3m0edd3mhl095gl3" xml:space="preserve">'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — Osman ibn Səid əd-Dəriminin mötəzilə və cəhmiyyənin bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.</text>
      <sha1>14xz57duyn1segf3m0edd3mhl095gl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015467</id>
      <parentid>9015466</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="swdbjpwduf9fsrunfis9lsc03921ifv" xml:space="preserve">'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>swdbjpwduf9fsrunfis9lsc03921ifv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015468</id>
      <parentid>9015467</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="9qelbskqfyi9ole6fypfo2xcson7iyy" xml:space="preserve">{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>9qelbskqfyi9ole6fypfo2xcson7iyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015471</id>
      <parentid>9015468</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>9015471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="f8neix6qrmb0y0colxml1suhd5fj5oz" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dârimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>f8neix6qrmb0y0colxml1suhd5fj5oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015472</id>
      <parentid>9015471</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>9015472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="b5gp1z4h2tapilf5cqhsge2jdde5bas" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dârimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (nr. 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir (Lund–Leyden: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;Əqaidüs-sələf&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>b5gp1z4h2tapilf5cqhsge2jdde5bas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015477</id>
      <parentid>9015472</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="tttffp5fp0o8pazmzhapiv46l88drqw" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dârimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (nr. 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir (Lund–Leyden: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;Əqaidüs-sələf&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>tttffp5fp0o8pazmzhapiv46l88drqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015482</id>
      <parentid>9015477</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>9015482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="82749qr7zo0xmszwbbo4ht51r51su32" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dərimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri sonrakı dövrdə eyni istiqaməti mənimsəyən alimlərə təsir göstərmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}} İbn Qəyyim əl-Cövziyyə müəllifin bu əsərini və &quot;''ər-Rədd aləl-Mərisi''&quot; adlı kitabını tövsiyə etmiş, İbn Teymiyyənin də oxşar tövsiyələrdə olduğunu qeyd etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

Bununla yanaşı, Dərimi həm mötəziləyə, həm də ehtimal ki, bəzi hənəfi alimlərini də daxil etdiyi cəhmiyyəyə qarşı son dərəcə sərt üslubdan istifadə etmişdir. O, onları zındıq, mülhid və kafir adlandırmış, Qureyş bütpərəstlərinə bənzətmiş və etiqadlarında səmimi olmadıqlarını iddia etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (№ 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir (Lund–Leyden: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;''Əqaidüs-sələf''&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>82749qr7zo0xmszwbbo4ht51r51su32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015483</id>
      <parentid>9015482</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9015483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2795" sha1="isf2768kz6sc95u784lxowln4l0ax39" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dərimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri sonrakı dövrdə eyni istiqaməti mənimsəyən alimlərə təsir göstərmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}} İbn Qəyyim əl-Cövziyyə müəllifin bu əsərini və &quot;''ər-Rədd aləl-Mərisi''&quot; adlı kitabını tövsiyə etmiş, İbn Teymiyyənin də oxşar tövsiyələrdə olduğunu qeyd etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

Bununla yanaşı, Dərimi həm mötəziləyə, həm də ehtimal ki, bəzi hənəfi alimlərini də daxil etdiyi cəhmiyyəyə qarşı son dərəcə sərt üslubdan istifadə etmişdir. O, onları zındıq, mülhid və kafir adlandırmış, Qureyş bütpərəstlərinə bənzətmiş və etiqadlarında səmimi olmadıqlarını iddia etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (№ 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir (Lund–Leyden: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;''Əqaidüs-sələf''&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2007 |location=İstanbul |language=ar |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |archive-date=2026-07-30}}</text>
      <sha1>isf2768kz6sc95u784lxowln4l0ax39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015485</id>
      <parentid>9015483</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9015485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="erxpve13hhzulshy9usn50erj2txw5t" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dərimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. Sələfiyyə ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin Quranın əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, Bəsrədə Cəd ibn Dirhəmin və Xorasanda Cəhm ibn Səfvanın meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri sonrakı dövrdə eyni istiqaməti mənimsəyən alimlərə təsir göstərmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}} İbn Qəyyim əl-Cövziyyə müəllifin bu əsərini və &quot;''ər-Rədd aləl-Mərisi''&quot; adlı kitabını tövsiyə etmiş, İbn Teymiyyənin də oxşar tövsiyələrdə olduğunu qeyd etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

Bununla yanaşı, Dərimi həm mötəziləyə, həm də ehtimal ki, bəzi hənəfi alimlərini də daxil etdiyi cəhmiyyəyə qarşı son dərəcə sərt üslubdan istifadə etmişdir. O, onları zındıq, mülhid və kafir adlandırmış, Qureyş bütpərəstlərinə bənzətmiş və etiqadlarında səmimi olmadıqlarını iddia etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (№ 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir (Lund–Leyden: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;''Əqaidüs-sələf''&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2007 |location=İstanbul |language=ar |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |archive-date=2026-07-30}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-mərifə |year=tarixsiz |location=Beyrut |language=ar}}
* {{Cite book |last=Katib |first=Çələbi |title=[[Kəşfüz-Zünun]] |year=1941-43 |location=İstanbul |language=ar}}
* {{Cite book |last=Dərimi |title=Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə |year=1995 |location=Küveyt |language=ar}}</text>
      <sha1>erxpve13hhzulshy9usn50erj2txw5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015487</id>
      <parentid>9015485</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="22wkv08n6a1r90vzxja0uea5w0z8q47" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dərimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. [[Sələfiyyə]] ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin [[Quran|Quranın]] əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, [[Bəsrə|Bəsrədə]] [[Cəd ibn Dirhəm|Cəd ibn Dirhəmin]] və [[Böyük Xorasan|Xorasanda]] [[Cəhm ibn Səfvan|Cəhm ibn Səfvanın]] meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri sonrakı dövrdə eyni istiqaməti mənimsəyən alimlərə təsir göstərmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}} [[İbn Qəyyim əl-Cövziyyə]] müəllifin bu əsərini və &quot;''ər-Rədd aləl-Mərisi''&quot; adlı kitabını tövsiyə etmiş, [[İbn Teymiyyə|İbn Teymiyyənin]] də oxşar tövsiyələrdə olduğunu qeyd etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

Bununla yanaşı, Dərimi həm [[Mötəzililər|mötəziləyə]], həm də ehtimal ki, bəzi [[Hənəfilik|hənəfi]] alimlərini də daxil etdiyi [[Cəhmiyyə|cəhmiyyəyə]] qarşı son dərəcə sərt üslubdan istifadə etmişdir. O, onları zındıq, mülhid və kafir adlandırmış, [[Qureyş]] bütpərəstlərinə bənzətmiş və etiqadlarında səmimi olmadıqlarını iddia etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (№ 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir ([[Lund]]–[[Leyden]]: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;''Əqaidüs-sələf''&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
&lt;references /&gt;

=== Ədəbiyyat ===

* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2007 |location=[[İstanbul]] |language=ar |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |archive-date=2026-07-30}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-mərifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Katib |first=Çələbi |title=[[Kəşfüz-Zünun]] |year=1941-43 |location=[[İstanbul]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Dərimi |title=Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə |year=1995 |location=[[Küveyt]] |language=ar}}</text>
      <sha1>22wkv08n6a1r90vzxja0uea5w0z8q47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015488</id>
      <parentid>9015487</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="78vciemigcperlomfkbxzomvdv0wfqd" xml:space="preserve">{{Kitab}}

'''Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə''' ({{dil-ar|الردّ على الجهميّة}}) — [[Osman ibn Səid əd-Dərimi|Osman ibn Səid əd-Dəriminin]] [[Mötəzililər|mötəzilə]] və [[Cəhmiyyə|cəhmiyyənin]] bəzi görüşlərini tənqid etdiyi əsəri.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

== Əsər ==
Əsər təbəqat kitabları ilə yanaşı, biblioqrafik mənbələrdə də Dərimiyə aid edilmişdir.{{Sfn|Subki|II|p=204}}{{Sfn|Katib|I|p=838}}

Müqəddimədən sonra on beş bab şəklində tərtib edilən kitabın məzmununu dörd bölmə üzrə araşdırmaq mümkündür. [[Sələfiyyə]] ilə kəlam alimləri arasında təfsiri və yozumu mübahisə doğuran xəbəri sifətlərə, həmçinin [[Quran|Quranın]] əzəli (məxluq olmayan) olduğunu bildirən ifadələrə yer verilən müqəddimədə qeyd edilir ki, [[Bəsrə|Bəsrədə]] [[Cəd ibn Dirhəm|Cəd ibn Dirhəmin]] və [[Böyük Xorasan|Xorasanda]] [[Cəhm ibn Səfvan|Cəhm ibn Səfvanın]] meydana çıxmasına qədər müsəlmanlar arasında iman əsasları ilə bağlı fərqli görüşlər mövcud olmamışdır.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}}

Müəllif bildirir ki, əsərini müsəlmanlara zərər verə biləcək bu cür ixtilafların təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə qələmə almışdır.{{Sfn|Dərimi|1995|p=23}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri sonrakı dövrdə eyni istiqaməti mənimsəyən alimlərə təsir göstərmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=512}} [[İbn Qəyyim əl-Cövziyyə]] müəllifin bu əsərini və &quot;''ər-Rədd aləl-Mərisi''&quot; adlı kitabını tövsiyə etmiş, [[İbn Teymiyyə|İbn Teymiyyənin]] də oxşar tövsiyələrdə olduğunu qeyd etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

Bununla yanaşı, Dərimi həm [[Mötəzililər|mötəziləyə]], həm də ehtimal ki, bəzi [[Hənəfilik|hənəfi]] alimlərini də daxil etdiyi [[Cəhmiyyə|cəhmiyyəyə]] qarşı son dərəcə sərt üslubdan istifadə etmişdir. O, onları zındıq, mülhid və kafir adlandırmış, [[Qureyş]] bütpərəstlərinə bənzətmiş və etiqadlarında səmimi olmadıqlarını iddia etmişdir.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

&quot;''Ər-Rədd aləl-Cəhmiyyə''&quot; əsəri Köprülü Kitabxanasında saxlanılan əlyazma nüsxəsi (№ 850, vərəqlər 76a–109b) əsasında Gösta Vitestam tərəfindən nəşr edilmişdir ([[Lund]]–[[Leyden]]: 1960). Daha sonra həmin nəşr əsas götürülərək Əli Sami ən-Nəşşar və Əmmar ət-Talibinin təqdimatı ilə &quot;''Əqaidüs-sələf''&quot; adlı əsərin tərkibində yenidən çap olunmuşdur.{{Sfn|DİA|XXXIV|p=513}}

== Həmçinin bax ==
* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2007 |location=[[İstanbul]] |language=ar |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/er-red-alel-cehmiyye--darimi |archive-date=2026-07-30}}
* {{Cite book |last=Subki |title=Təbəqatüş-Şafiiyyətil-kübrə |publisher=Dərül-mərifə |year=tarixsiz |location=[[Beyrut]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Katib |first=Çələbi |title=[[Kəşfüz-Zünun]] |year=1941-43 |location=[[İstanbul]] |language=ar}}
* {{Cite book |last=Dərimi |title=Ər-Rəd aləl-Cəhmiyyə |year=1995 |location=[[Küveyt]] |language=ar}}</text>
      <sha1>78vciemigcperlomfkbxzomvdv0wfqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Samir Əsədli</title>
    <ns>4</ns>
    <id>995608</id>
    <revision>
      <id>9015475</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>Namizədlik səhifəsi yaradılır</comment>
      <origin>9015475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="8ak2fr3j4c9ir6lvk01yw26t9py8fry" xml:space="preserve">== [[:Samir Əsədli]] ==
{{Mənbə axtar|Samir Əsədli}}
* Mənbəsiz. [[VP:EƏ]] və [[VP:SİYASƏTÇİ]] açıq şəkildə ödəmir, heç bir ensiklopedik fəaliyyəti yoxdur.  [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:57, 30 iyul 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8ak2fr3j4c9ir6lvk01yw26t9py8fry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İmam Buxari Memorial Kompleksi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995611</id>
    <revision>
      <id>9015490</id>
      <timestamp>2026-07-30T10:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9015490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="pdvyw32b13vggcank23u61ltlxwls9b" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi''' — Buxarinin türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.</text>
      <sha1>pdvyw32b13vggcank23u61ltlxwls9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015491</id>
      <parentid>9015490</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="lpenxg6s7wjx13azb7evfk1blo9qg6r" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; — Buxarinin türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.</text>
      <sha1>lpenxg6s7wjx13azb7evfk1blo9qg6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015492</id>
      <parentid>9015491</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="ndepu3i7fru4ml7r1n60aynretdbi9c" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az}}&lt;/ref&gt; — Buxarinin türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.</text>
      <sha1>ndepu3i7fru4ml7r1n60aynretdbi9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015493</id>
      <parentid>9015492</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="h0y9ymp1d13p8zf472dk0acyk97sptx" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — Buxarinin türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.</text>
      <sha1>h0y9ymp1d13p8zf472dk0acyk97sptx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015494</id>
      <parentid>9015493</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="clsklfspqvj9px3jhlcrwb8rjus4e70" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.</text>
      <sha1>clsklfspqvj9px3jhlcrwb8rjus4e70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015496</id>
      <parentid>9015494</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="s4o31gu6zs0ngud5298o8a7eaaa2ra1" xml:space="preserve">'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>s4o31gu6zs0ngud5298o8a7eaaa2ra1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015497</id>
      <parentid>9015496</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="i7zgm2g6ikg30rhc7jxx45gum4qcqwl" xml:space="preserve">{{Dini abidə|şəhər=[[Səmərqənd]]}}

'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>i7zgm2g6ikg30rhc7jxx45gum4qcqwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015498</id>
      <parentid>9015497</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="5iuk7n1euslk9k6flqacxma8olx3d6e" xml:space="preserve">{{Dini abidə|şəhər=[[Səmərqənd]]}}

'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-uz|Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi}}) və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>5iuk7n1euslk9k6flqacxma8olx3d6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015502</id>
      <parentid>9015498</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="r8cfhrxnbmhudl2ur9okbzhkwpkcc69" xml:space="preserve">{{Dini abidə|şəhər=[[Səmərqənd]]|minarələri=4}}

'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-uz|Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi}}) və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>r8cfhrxnbmhudl2ur9okbzhkwpkcc69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015504</id>
      <parentid>9015502</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="9um9z5lqrl5vrb8x1znwp7rhofvebab" xml:space="preserve">{{Dini abidə|şəhər=[[Səmərqənd]]|minarələri=4}}

'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-uz|Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi}}) və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== Həmçinin bax ==

* [[Əbu Mənsur əl-Maturidi türbəsi]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>9um9z5lqrl5vrb8x1znwp7rhofvebab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015505</id>
      <parentid>9015504</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9015505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="fu6fotrng75uaz7nsmbplr4p9pw7wqj" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Dini abidə|şəhər=[[Səmərqənd]]|minarələri=4}}

'''İmam Buxari Memorial Kompleksi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-10 |title=Şeyxülislam: İslam sivilizasiyasının qorunması istiqamətində birgə fəaliyyət əhəmiyyətlidir |url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |url-status=live |archive-url=https://special.azertag.az/az/xeber/4310375 |archive-date=2026-07-30 |access-date=2026-07-30 |website=[[AzərTac]] |language=az}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-uz|Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi}}) və ya '''İmam əl-Buxari külliyəsi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-24 |title=Səmərqənddə İmam əl-Buxari külliyəsi açıldı |url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |url-status=live |archive-url=https://kulis.az/xeber/media/semerqendde-imam-el-buxari-kulliyesi-acildi-66252 |website=Kulis.az|access-date=2026-07-30|archive-date=2026-07-30|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Buxari|Buxarinin]] türbəsinin yerləşdiyi türbə-məscid kompleksi.

== Həmçinin bax ==

* [[Əbu Mənsur əl-Maturidi türbəsi]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>fu6fotrng75uaz7nsmbplr4p9pw7wqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çarlz Eduard Stüart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995612</id>
    <revision>
      <id>9015507</id>
      <timestamp>2026-07-30T10:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=1 yanvar 1766|son=30 yanvar 1788|əvvəlki=[[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]|sonrakı=[[Henri Benedikt Stüart]]}}'''Çarlz Eduard Luiz Con Silvester Mariya Kazimir Stüart''' ({{Dil-en|Charles Edward Louis John Sylvester Maria Casimir Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7416" sha1="o07q5cehoegc003tn61yqoswsdzd2wf" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=1 yanvar 1766|son=30 yanvar 1788|əvvəlki=[[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]|sonrakı=[[Henri Benedikt Stüart]]}}'''Çarlz Eduard Luiz Con Silvester Mariya Kazimir Stüart''' ({{Dil-en|Charles Edward Louis John Sylvester Maria Casimir Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun iddiaçılarından biri.

[[1725]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XIII Benedikt]] tərfindən vəftiz edildi.

Böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;ın başlatdığı [[1745]] tarixli hərbi əməliyyata yardım məqsədilə Fransaya yollandı. Fransa ordusunda xidmət etdi və bu illərdə Antverpen mühasirəsində iştirak etdi. [[1746]]-cı ildə alınan məğlubiyyətin ardından [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;ya qayıtdı.

[[30 iyun]] [[1747]]-ci ildə rəsmi şəkildə dini karyeraya addım atdı. [[Papa|Roma papası]] [[XIV Benedikt]] tərəfindən [[Roma-Katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə vəzifələndirildi və [[1 sentyabr]] [[1748]]-ci ildə bütün taxt-tac, eləcə də evlənmək hüququndan imtina edərək rahib oldu. [[1751]]-ci ildə [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;nın baş rahibi təyin olundu. Avropanın hər tərəfindən gələn kilsə gəlirləri səbəbilə xeyli şəxsi sərvətə sahibləndi. Ancaq [[Böyük Fransa inqilabı|Fransız inqilabı]] illərində oradakı şəxsi mülklərini itirdi. [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;dakı İngiltərə səfirinin yardımıyla, [[Britaniya monarxlarının siyahısı|Britaniya kralı]] [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;dan illik 4 min sterlinq ödəniş almağa başladı.

Atasının [[1766]]-cı ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi. Ancaq [[Anqlikan kilsəsi|Anqlikan məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;ni qəbul etməsi səbəbilə, [[Vatikan]] onun İngiltərə taxt-tacındakı haqqını rəsmi şəkildə tanımadı. Qardaşının [[1788]]-ci ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] Henri Benedikt Stüarta keçdi. Buna baxmayaraq, [[Roma-Katolik kilsəsi]] onun bu taxt hüququnu da daşıdığı dini vəzifələr səbəbilə tanımadı. Üstəlik [[1792]]-ci ildən etibarən [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;u [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı|Böyük Britaniya və İrlandiya kralı]] kimi tanıdı. Bu hərəkətin ardından Henri Benedikt Stüart [[Papa|Roma papası]] [[VI Piy]]&lt;nowiki/&gt;ə rəsmi nota verərək bu hərəkəti qınadı. [[1807]]-ci ildə vəfat etdi.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last=Angeli |first=Diego |title=Storia romana di trent'anni: 1770-1800 |publisher=[[Fratelli Treves]] |year=1931 |publication-place=Milano |language=it |oclc=912018210}}
* {{cite book |last=Aston |first=Nigel |url=https://archive.org/details/christianityrevo0000asto |title=Christianity and Revolutionary Europe, c. 1750-1830 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-46027-1 |publication-place=Cambridge, UK |oclc=1255749297 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Fothergill |first=Brian |url=https://archive.org/details/cardinalking0000foth |title=The Cardinal King |publisher=Faber and Faber |year=1958 |publication-place=London |oclc=1148219736 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Gorani |first=Giuseppe |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107246c |title=Mémoires Secrets Et Critiques Des Cours, Des Gouvernemens Et Des Moeurs Des Principaux États De L'Italie |publisher=Buisson |year=1793 |volume=2 |publication-place=Paris |language=fr |id={{OCLC|163297791|763789321}} |via=Bibliothèque nationale de France}}
* {{cite journal |last=Haggard |first=W. D. |year=1840 |title=MEDALS OF THE PRETENDER. [Third Series.] (Continued) |url=http://www.jstor.org/stable/42681835 |journal=The Numismatic Chronicle |publisher=Royal Numismatic Society |volume=3 |pages=149–152 |issn=2054-9164 |jstor=42681835 |oclc=900903202 |access-date=2022-06-28}}
* {{cite web |last=Kelly |first=Bernard William |year=1899 |title=Life of Henry Benedict Stuart, Cardinal Duke of York with a notice of Rome in his time |url=https://archive.org/details/lifeofhenrybened00kelluoft |publisher=R. &amp; T. Washbourne |publication-place=London |via=Internet Archive |id={{OCLC|697979433|1321067823}}}}
* {{cite book |last=Lees-Milne |first=James |url=https://archive.org/details/laststuartsbriti0000lees/ |title=The Last Stuarts: British Royalty in Exile |publisher=Scribner |year=1984 |isbn=0-684-18147-9 |publication-place=New York |oclc=747325009 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1983}}
* {{cite book |last=Macleod |first=John |url=https://archive.org/details/dynastystuarts150000macl_t9s9 |title=Dynasty: the Stuarts, 1560-1807 |date=2000 |publisher=Sceptre |isbn=978-0-340-70767-8 |publication-place=London |oclc=1285562111 |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|last=Marshall|first=Rosalind K.|title=Oxford Dictionary of National Biography|chapter=Henry Benedict [Henry Benedict Stuart; styled Henry; known as Cardinal York] (1725–1807), cardinal and Jacobite claimant to the English, Scottish, and Irish thrones|date=27 May 2010|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ref:odnb/12964}}
* {{cite book |last=McLynn |first=Frank |url=https://archive.org/details/charlesedwardstu0000mcly |title=Charles Edward Stuart: a tragedy in many acts |publisher=Oxford University Press |year=1991 |isbn=0-19-282856-8 |publication-place=Oxford; New York |oclc=1319189191 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1988}}
* {{cite book |last=Piozzi |first=Hester Lynch |url=https://archive.org/details/thraliana0002unse |title=Thraliana: the Diary of Mrs. Hester Lynch Thrale (later Mrs. Piozzi) |publisher=ClarendonPress |year=1942 |editor-last=Balderston |editor-first=Katharine Canby |volume=2 |publication-place=Oxford |oclc=1153479174 |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive}} Reprinted: {{ISBN|978-0-19-873902-9}} {{doi|10.1093/actrade/9780198739029.book.1/actrade-9780198739029-book-1}}
* {{cite book |last=Pittock |first=Murray G. H. |url=https://archive.org/details/poetryjacobitepo0000pitt |title=Poetry and Jacobite Politics in Eighteenth-Century Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-41092-2 |publication-place=Cambridge, UK |doi=10.1017/CBO9780511519093 |id={{OCLC|713114018|1311055558}} |author-link= |url-access=registration |via=Internet Archive |orig-year=1994}}
* {{cite book |last=Schofield |first=Nicholas |title=A Roman Miscellany: the English in Rome, 1550-2000 |publisher=Gracewing |year=2002 |isbn=0-85244-575-X |publication-place=Leominster |oclc=50054353}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>o07q5cehoegc003tn61yqoswsdzd2wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015508</id>
      <parentid>9015507</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>9015508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="9khrxrtvdqivewzgfs0xf43s1bbn6w1" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=1 yanvar 1766|son=30 yanvar 1788|əvvəlki=[[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]|sonrakı=[[Henri Benedikt Stüart]]}}'''Çarlz Eduard Luiz Con Silvester Mariya Kazimir Stüart''' ({{Dil-en|Charles Edward Louis John Sylvester Maria Casimir Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun iddiaçılarından biri.

[[1725]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XIII Benedikt]] tərfindən vəftiz edildi.

Böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;ın başlatdığı [[1745]] tarixli hərbi əməliyyata yardım məqsədilə Fransaya yollandı. Fransa ordusunda xidmət etdi və bu illərdə Antverpen mühasirəsində iştirak etdi. [[1746]]-cı ildə alınan məğlubiyyətin ardından [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;ya qayıtdı.

[[30 iyun]] [[1747]]-ci ildə rəsmi şəkildə dini karyeraya addım atdı. [[Papa|Roma papası]] [[XIV Benedikt]] tərəfindən [[Roma-Katolik kilsəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə vəzifələndirildi və [[1 sentyabr]] [[1748]]-ci ildə bütün taxt-tac, eləcə də evlənmək hüququndan imtina edərək rahib oldu. [[1751]]-ci ildə [[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]&lt;nowiki/&gt;nın baş rahibi təyin olundu. Avropanın hər tərəfindən gələn kilsə gəlirləri səbəbilə xeyli şəxsi sərvətə sahibləndi. Ancaq [[Böyük Fransa inqilabı|Fransız inqilabı]] illərində oradakı şəxsi mülklərini itirdi. [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;dakı İngiltərə səfirinin yardımıyla, [[Britaniya monarxlarının siyahısı|Britaniya kralı]] [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;dan illik 4 min sterlinq ödəniş almağa başladı.

Atasının [[1766]]-cı ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] böyük qardaşı [[Çarlz Eduard Stüart|Çarlz Eduard]]&lt;nowiki/&gt;a keçdi. Ancaq [[Anqlikan kilsəsi|Anqlikan məzhəbi]]&lt;nowiki/&gt;ni qəbul etməsi səbəbilə, [[Vatikan]] onun İngiltərə taxt-tacındakı haqqını rəsmi şəkildə tanımadı. Qardaşının [[1788]]-ci ildə vəfatından sonra [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]] Henri Benedikt Stüarta keçdi. Buna baxmayaraq, [[Roma-Katolik kilsəsi]] onun bu taxt hüququnu da daşıdığı dini vəzifələr səbəbilə tanımadı. Üstəlik [[1792]]-ci ildən etibarən [[III Georq]]&lt;nowiki/&gt;u [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı|Böyük Britaniya və İrlandiya kralı]] kimi tanıdı. Bu hərəkətin ardından Henri Benedikt Stüart [[Papa|Roma papası]] [[VI Piy]]&lt;nowiki/&gt;ə rəsmi nota verərək bu hərəkəti qınadı. [[1807]]-ci ildə vəfat etdi.

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last1=Aronson |first1=Theo |title=Kings over the water: the saga of the Stuart pretenders |date=1979 |publisher=Cassell |isbn=978-0304303243 |location=London}}
* {{cite book |last1=Bongie |first1=Laurence |title=The Love of a Prince – Bonnie Prince Charlie in France, 1744–1748 |date=1986 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0774802581 |location=Vancouver}}
* {{EB1911|wstitle=Cawdor|volume=5|page=587}}
* {{cite book |last1=Coltman |first1=Viccy |title=Art and Identity in Scotland. A Cultural History from the Jacobite Rising of 1745 to Walter Scott |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108278133 |location=Cambridge}}
* {{cite book |last1=Douglas |first1=Hugh |title=Charles Edward Stuart |date=1975 |publisher=Hale |isbn=978-0709148159 |location=London}}
* {{cite book |last=Elcho |first=David Wemyss |url=https://archive.org/details/cu31924028047748 |title=A Short account of the affairs of Scotland in the years 1744, 1745, 1746 by David, Lord Elcho printed from the original manuscript at Gasford with a memoir and annotations by the Hon. Evan Charteris |publisher=Published by David Douglas |year=1907 |publication-place=Edinburgh |oclc=1033725714}}
* {{cite journal |last1=Kaiser |first1=Thomas |date=1997 |title=The Drama of Charles Edward Stuart, Jacobite Propaganda, and French Political Protest, 1745–1750. |url=https://www.jstor.org/stable/30053865 |journal=Eighteenth-Century Studies |volume=30 |issue=4 |pages=365–381 |doi=10.1353/ecs.1997.0035 |jstor=30053865 |s2cid=155039620 |url-access=subscription |access-date=28 August 2022}}
* {{cite book |last1=Johnston |first1=Arran |title=Valour does not wait. The rise and fall of Charles Edward Stuart |date=2010 |publisher=Prestoungrange University Press |isbn=978-0850111248 |location=Prestonpans}}
* {{cite book |last1=Kybett |first1=Susan M. |title=Bonnie Prince Charlie: A Biography of Charles Edward Stuart |date=1988 |publisher=Unwin Hyman |isbn=978-0044403876 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=1759: The Year Britain Became Master of the World |date=2005 |publisher=Pimlico |isbn=978-0099526391 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=Charles Edward Stuart: A Tragedy in Many Acts |date=1988 |publisher=Routledge |isbn=979-8646825446 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobites |date=1985 |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |isbn=978-0710201652 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobite Army in England, 1745 |date=1998 |publisher=John Donald |isbn=978-0-85976-488-9 |publication-place=Edinburgh}}
* {{EB1911|wstitle=Charles Edward|volume=5|pages=940–942|first=Herbert Millingchamp|last=Vaughan|author-link=Herbert Millingchamp Vaughan}}
* {{cite book |last1=Norie |first1=William |title=The Life and Adventures of Prince Charles Edward Stuart |date=1907 |publisher=Caxton}}
* {{cite book |last1=Pininski |first1=Peter |title=Bonnie Prince Charlie. A Life. |date=2010 |publisher=Amberley |isbn=978-1-84868-194-1}}
* {{cite book |last1=Preston |first1=Diana |title=The Road to Culloden Moor. Bonnie Prince Charlie and the 45' Rebellion |date=1995 |publisher=Constable |isbn=978-0094761704}}
* {{cite book |last1=Riding |first1=Jacqueline |title=Jacobites: A New History of the 45 Rebellion |date=2016 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1408819128 |author-link=Jacqueline Riding}}
* {{cite book |last1=Silverman |first1=Jerry |title=Songs of Scotland |date=2010 |publisher=Melbay Publications |isbn=978-1609749316}}
* {{cite journal |last1=Stewart |first1=James A. Jr. |date=2001 |title=Highland Motives in the Jacobite Rising of 1745–46: 'Forcing Out,' Traditional Documentation and Gaelic Poetry |journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium |volume=20/21 |pages=141–173 |isbn=978-0674023833 |jstor=41219594}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>9khrxrtvdqivewzgfs0xf43s1bbn6w1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015561</id>
      <parentid>9015508</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6125" sha1="89sg3ygxfnlyi5ufvkf6gbovyel648n" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=1 yanvar 1766|son=30 yanvar 1788|əvvəlki=[[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]|sonrakı=[[Henri Benedikt Stüart]]}}'''Çarlz Eduard Luiz Con Silvester Mariya Kazimir Stüart''' ({{Dil-en|Charles Edward Louis John Sylvester Maria Casimir Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun iddiaçılarından biri.

[[1720]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XI Klement]] tərəfindən vəftiz edildi. Uşaqlıq illəri [[Roma]] və [[Bolonya]]&lt;nowiki/&gt;dakı ailə mülklərində, bir-biriylə durmadan dalaşan valideynləriylə keçdi. Hətta qardaşının doğumundan qısa müddət sonra anası [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina]] yeni doğulan [[Henri Benedikt Stüart|Henri]]&lt;nowiki/&gt;ni də yanına alaraq sarayı tərk etdi və bir monastıra qapanaraq 2 il orada yaşadı.

[[İngilis dili|İngilis]], [[Fransız dili|fransız]] və [[italyan dili]] dərsləri aldı. [[1734]]-cü ildə hələ 13 yaşında ikən [[Neapol krallığı|Neapol taxt-tacı]] uğrunda hərbi əməliyyata hazırlaşan [[III Karl (İspaniya kralı)|Don Karlos]]&lt;nowiki/&gt;un ordusuna qatıldı. Ancaq həmin ilin sonlarında Romaya geri döndü və bir neçə ay sonra anasının vəfatıyla sarsıldı. Atası onu 1737-ci ildə İtalyan şəhər-dövlətlərinə səyahətə göndərdi. Genuya, Florensiya, Parma, Bolonya və Venesiyada qaldı. Ancaq getdiyi bu yerlərdə Hannoverlərlə münasibətləri qorumaq istədikləri üçün onu Yakobit vəliəhdi kimi qarşılamadılar. 

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last1=Aronson |first1=Theo |title=Kings over the water: the saga of the Stuart pretenders |date=1979 |publisher=Cassell |isbn=978-0304303243 |location=London}}
* {{cite book |last1=Bongie |first1=Laurence |title=The Love of a Prince – Bonnie Prince Charlie in France, 1744–1748 |date=1986 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0774802581 |location=Vancouver}}
* {{EB1911|wstitle=Cawdor|volume=5|page=587}}
* {{cite book |last1=Coltman |first1=Viccy |title=Art and Identity in Scotland. A Cultural History from the Jacobite Rising of 1745 to Walter Scott |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108278133 |location=Cambridge}}
* {{cite book |last1=Douglas |first1=Hugh |title=Charles Edward Stuart |date=1975 |publisher=Hale |isbn=978-0709148159 |location=London}}
* {{cite book |last=Elcho |first=David Wemyss |url=https://archive.org/details/cu31924028047748 |title=A Short account of the affairs of Scotland in the years 1744, 1745, 1746 by David, Lord Elcho printed from the original manuscript at Gasford with a memoir and annotations by the Hon. Evan Charteris |publisher=Published by David Douglas |year=1907 |publication-place=Edinburgh |oclc=1033725714}}
* {{cite journal |last1=Kaiser |first1=Thomas |date=1997 |title=The Drama of Charles Edward Stuart, Jacobite Propaganda, and French Political Protest, 1745–1750. |url=https://www.jstor.org/stable/30053865 |journal=Eighteenth-Century Studies |volume=30 |issue=4 |pages=365–381 |doi=10.1353/ecs.1997.0035 |jstor=30053865 |s2cid=155039620 |url-access=subscription |access-date=28 August 2022}}
* {{cite book |last1=Johnston |first1=Arran |title=Valour does not wait. The rise and fall of Charles Edward Stuart |date=2010 |publisher=Prestoungrange University Press |isbn=978-0850111248 |location=Prestonpans}}
* {{cite book |last1=Kybett |first1=Susan M. |title=Bonnie Prince Charlie: A Biography of Charles Edward Stuart |date=1988 |publisher=Unwin Hyman |isbn=978-0044403876 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=1759: The Year Britain Became Master of the World |date=2005 |publisher=Pimlico |isbn=978-0099526391 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=Charles Edward Stuart: A Tragedy in Many Acts |date=1988 |publisher=Routledge |isbn=979-8646825446 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobites |date=1985 |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |isbn=978-0710201652 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobite Army in England, 1745 |date=1998 |publisher=John Donald |isbn=978-0-85976-488-9 |publication-place=Edinburgh}}
* {{EB1911|wstitle=Charles Edward|volume=5|pages=940–942|first=Herbert Millingchamp|last=Vaughan|author-link=Herbert Millingchamp Vaughan}}
* {{cite book |last1=Norie |first1=William |title=The Life and Adventures of Prince Charles Edward Stuart |date=1907 |publisher=Caxton}}
* {{cite book |last1=Pininski |first1=Peter |title=Bonnie Prince Charlie. A Life. |date=2010 |publisher=Amberley |isbn=978-1-84868-194-1}}
* {{cite book |last1=Preston |first1=Diana |title=The Road to Culloden Moor. Bonnie Prince Charlie and the 45' Rebellion |date=1995 |publisher=Constable |isbn=978-0094761704}}
* {{cite book |last1=Riding |first1=Jacqueline |title=Jacobites: A New History of the 45 Rebellion |date=2016 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1408819128 |author-link=Jacqueline Riding}}
* {{cite book |last1=Silverman |first1=Jerry |title=Songs of Scotland |date=2010 |publisher=Melbay Publications |isbn=978-1609749316}}
* {{cite journal |last1=Stewart |first1=James A. Jr. |date=2001 |title=Highland Motives in the Jacobite Rising of 1745–46: 'Forcing Out,' Traditional Documentation and Gaelic Poetry |journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium |volume=20/21 |pages=141–173 |isbn=978-0674023833 |jstor=41219594}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>89sg3ygxfnlyi5ufvkf6gbovyel648n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015567</id>
      <parentid>9015561</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr rqasimzade</username>
        <id>105598</id>
      </contributor>
      <origin>9015567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6206" sha1="8gix8d2er2ml778ds3alv8fqhjls6fs" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|vəzifə=[[Yakobitizm|Yakobit kralı]]|başlanğıc=1 yanvar 1766|son=30 yanvar 1788|əvvəlki=[[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]|sonrakı=[[Henri Benedikt Stüart]]}}'''Çarlz Eduard Luiz Con Silvester Mariya Kazimir Stüart''' ({{Dil-en|Charles Edward Louis John Sylvester Maria Casimir Stuart}}; {{DVTY}}) — [[Yakobitizm|Yakobit kralı]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]]&lt;nowiki/&gt;ın oğlu, [[Yakobitizm|Yakobit taxt hüququ]]&lt;nowiki/&gt;nun iddiaçılarından biri.

[[1720]]-ci ildə [[Roma]]&lt;nowiki/&gt;da dünyaya gəldi. Atası [[İngiltərə monarxlarının siyahısı|İngiltərə]], [[Şotlandiya krallığı|Şotlandiya]] və [[İrlandiya|İrlandiya kralı]] [[II Ceyms]]&lt;nowiki/&gt;in oğlu, [[Uels şahzadəsi]] [[Ceyms Fransisk Eduard Stüart]], anası isə [[Reç Pospolita|Polşa kralı]] [[III Yan Sobieski]]&lt;nowiki/&gt;nin nəvəsi [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina Sobieska]]&lt;nowiki/&gt;dır. Doğulduğu gün [[Papa|Roma papası]] [[XI Klement]] tərəfindən vəftiz edildi. Uşaqlıq illəri [[Roma]] və [[Bolonya]]&lt;nowiki/&gt;dakı ailə mülklərində, bir-biriylə durmadan dalaşan valideynləriylə keçdi. Hətta qardaşının doğumundan qısa müddət sonra anası [[Mariya Klementina Sobieska (İngiltərənin Yakobit kraliçası)|Mariya Klementina]] yeni doğulan [[Henri Benedikt Stüart|Henri]]&lt;nowiki/&gt;ni də yanına alaraq sarayı tərk etdi və bir monastıra qapanaraq 2 il orada yaşadı.

[[İngilis dili|İngilis]], [[Fransız dili|fransız]] və [[italyan dili]] dərsləri aldı. [[1734]]-cü ildə hələ 13 yaşında ikən [[Neapol krallığı|Neapol taxt-tacı]] uğrunda hərbi əməliyyata hazırlaşan [[III Karl (İspaniya kralı)|Don Karlos]]&lt;nowiki/&gt;un ordusuna qatıldı. Ancaq həmin ilin sonlarında Romaya geri döndü və bir neçə ay sonra anasının vəfatıyla sarsıldı. Atası onu [[1737]]-ci ildə İtalyan şəhər-dövlətlərinə səyahətə göndərdi. [[Genuya]], [[Florensiya]], [[Parma]], [[Bolonya]] və [[Venesiya]]&lt;nowiki/&gt;da qaldı. Ancaq getdiyi bu yerlərdə [[Hannover sülaləsi|Hannoverlər]]&lt;nowiki/&gt;lə münasibətləri qorumaq istədikləri üçün onu [[Yakobitizm|Yakobit]] vəliəhdi kimi qarşılamadılar. 

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===

* {{cite book |last1=Aronson |first1=Theo |title=Kings over the water: the saga of the Stuart pretenders |date=1979 |publisher=Cassell |isbn=978-0304303243 |location=London}}
* {{cite book |last1=Bongie |first1=Laurence |title=The Love of a Prince – Bonnie Prince Charlie in France, 1744–1748 |date=1986 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0774802581 |location=Vancouver}}
* {{EB1911|wstitle=Cawdor|volume=5|page=587}}
* {{cite book |last1=Coltman |first1=Viccy |title=Art and Identity in Scotland. A Cultural History from the Jacobite Rising of 1745 to Walter Scott |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108278133 |location=Cambridge}}
* {{cite book |last1=Douglas |first1=Hugh |title=Charles Edward Stuart |date=1975 |publisher=Hale |isbn=978-0709148159 |location=London}}
* {{cite book |last=Elcho |first=David Wemyss |url=https://archive.org/details/cu31924028047748 |title=A Short account of the affairs of Scotland in the years 1744, 1745, 1746 by David, Lord Elcho printed from the original manuscript at Gasford with a memoir and annotations by the Hon. Evan Charteris |publisher=Published by David Douglas |year=1907 |publication-place=Edinburgh |oclc=1033725714}}
* {{cite journal |last1=Kaiser |first1=Thomas |date=1997 |title=The Drama of Charles Edward Stuart, Jacobite Propaganda, and French Political Protest, 1745–1750. |url=https://www.jstor.org/stable/30053865 |journal=Eighteenth-Century Studies |volume=30 |issue=4 |pages=365–381 |doi=10.1353/ecs.1997.0035 |jstor=30053865 |s2cid=155039620 |url-access=subscription |access-date=28 August 2022}}
* {{cite book |last1=Johnston |first1=Arran |title=Valour does not wait. The rise and fall of Charles Edward Stuart |date=2010 |publisher=Prestoungrange University Press |isbn=978-0850111248 |location=Prestonpans}}
* {{cite book |last1=Kybett |first1=Susan M. |title=Bonnie Prince Charlie: A Biography of Charles Edward Stuart |date=1988 |publisher=Unwin Hyman |isbn=978-0044403876 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=1759: The Year Britain Became Master of the World |date=2005 |publisher=Pimlico |isbn=978-0099526391 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=Charles Edward Stuart: A Tragedy in Many Acts |date=1988 |publisher=Routledge |isbn=979-8646825446 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobites |date=1985 |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |isbn=978-0710201652 |location=London}}
* {{cite book |last1=McLynn |first1=Frank |title=The Jacobite Army in England, 1745 |date=1998 |publisher=John Donald |isbn=978-0-85976-488-9 |publication-place=Edinburgh}}
* {{EB1911|wstitle=Charles Edward|volume=5|pages=940–942|first=Herbert Millingchamp|last=Vaughan|author-link=Herbert Millingchamp Vaughan}}
* {{cite book |last1=Norie |first1=William |title=The Life and Adventures of Prince Charles Edward Stuart |date=1907 |publisher=Caxton}}
* {{cite book |last1=Pininski |first1=Peter |title=Bonnie Prince Charlie. A Life. |date=2010 |publisher=Amberley |isbn=978-1-84868-194-1}}
* {{cite book |last1=Preston |first1=Diana |title=The Road to Culloden Moor. Bonnie Prince Charlie and the 45' Rebellion |date=1995 |publisher=Constable |isbn=978-0094761704}}
* {{cite book |last1=Riding |first1=Jacqueline |title=Jacobites: A New History of the 45 Rebellion |date=2016 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1408819128 |author-link=Jacqueline Riding}}
* {{cite book |last1=Silverman |first1=Jerry |title=Songs of Scotland |date=2010 |publisher=Melbay Publications |isbn=978-1609749316}}
* {{cite journal |last1=Stewart |first1=James A. Jr. |date=2001 |title=Highland Motives in the Jacobite Rising of 1745–46: 'Forcing Out,' Traditional Documentation and Gaelic Poetry |journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium |volume=20/21 |pages=141–173 |isbn=978-0674023833 |jstor=41219594}}

=== İstinadlar ===</text>
      <sha1>8gix8d2er2ml778ds3alv8fqhjls6fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xrisaor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995613</id>
    <revision>
      <id>9015515</id>
      <timestamp>2026-07-30T10:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valhalla Scribe</username>
        <id>350323</id>
      </contributor>
      <comment>İngilis dilli məqalədən Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9015515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="q4n4j3ufqzwdl0u95040l0if1homdp1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:300px; border-collapse:collapse; border:1px solid #999;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; background-color:#6b5a45; color:white; padding:6px; border:1px solid #999;&quot; | Xrisaor
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Fayl:Close up of Khrysaor at the pediment of Artemis temple in Corfu.jpg|250px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#e8e0d0; font-style:italic; padding:4px; border:1px solid #999; font-size:85%;&quot; | Qorqonun oğlu Xrisaor, Korfudakı Artemida məbədinin frontonunda
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#6b5a45; color:white; text-align:center; padding:4px; border:1px solid #999;&quot; | Soykök
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px; width:35%;&quot; | Valideynləri
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Poseydon]] və [[Qorqona Meduza]]
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Bacı-qardaşları
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Peqas (mifologiya)| Peqas]]
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Həyat yoldaşı
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Kallirroya]]
|-
! style=&quot;background-color:#e8e0d0; border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | Uşaqları
| style=&quot;border:1px solid #999; padding:4px;&quot; | [[Gerion]], [[Exidna (mifologiya)|Exidna]] (mübahisəli)
|}
'''Xrisaor''' (qədim yunan. Χρυσάωρ, &quot;qızıl qılınc sahibi&quot; mənasında, χρυσός — &quot;qızıl&quot; və ἄορ — &quot;qılınc&quot; sözlərindən),[[Yunan mifologiyası]]nda qanadlı at [[Peqas (mifologiya)| Peqas]]ın qardaşıdır. Tez-tez gənc bir kişi kimi təsvir olunan Xrisaor, [[Poseydon]] və [[Qorqona Meduza]]nın oğludur, [[Persey]] [[Qorqona Meduza]]nın başını kəsdiyi zaman doğulmuşdur.&lt;ref&gt;https://www.theoi.com/Ther/Khrysaor.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.greekmythology.com/Myths/Creatures/Chrysaor/chrysaor.html&lt;/ref&gt;

[[Hesiod]]ə görə, [[Persey]] Medusanın başını kəsdikdə, onun bədənindən böyük Xrisaor və at Peqas meydana çıxmışdır; Peqasın adı, [[Okean]]ın bulaqları yaxınlığında doğulduğuna görə verilmişdir, Xrisaorun adı isə əlində bir qızıl qılınc tutduğuna görə verilmişdir&lt;ref name=&quot;hesiod&quot;&gt;Hesiod. ''Theogony''. 270–300-cü sətirlər.&lt;/ref&gt;.
== Mifologiya ==
Yunan mifologiyasında Medusa, üç canavar bacı-qardaşdan ibarət Qorqonlardan biri idi. Medusa, bacıları [[Stheno və Evriala]]dan fərqli olaraq, ölümlü idi və Persey tərəfindən başı kəsilmişdir. Xrisaor və Peqas, onun kəsilmiş bədənindən axan qandan meydana gəlmişdir&lt;ref name=&quot;hesiod&quot; /&gt;.&lt;ref&gt;https://minikatana.com/blogs/main/chrysaor-the-golden-sword-of-mythology-and-its-significance?srsltid=AfmBOopGrL33Spi82FEUff3pBjMp4vqDh-9UqIHQNOjzvhPYNSW5nmPS&lt;/ref&gt;

Sənətdə, Xrisaorun ən erkən görünüşü, eramızdan əvvəl VI əsrin əvvəlinə aid, [[Korfu]]dakı [[Artemida məbədi]]nin böyük [[frontonu]]nda olduğu görünür, burada o, anası Medusanın yanında təsvir olunur.

Xrisaor, şanlı Okeanın qızı [[Kallirroya]] ilə evlənərək, üçbaşlı [[Gerion]]un atası olmuşdur; lakin Gerion, dənizlə əhatələnmiş [[Eriteya]]da, öz sərgərdan sürüsünün yanında, [[Herakl]]in böyük gücü ilə öldürülmüşdür — o gün ki, Herakl bu enli üzlü sürünü müqəddəs [[Tirint]]ə doğru sürərkən, Okeanın axınından keçmiş, əfsanəvi Okeanın o tayındakı tutqun bir çəməndə [[Orfos]] və naxırçı [[Evrition (kentavr)|Evrition]]u öldürmüşdür&lt;ref name=&quot;hesiod&quot; /&gt;.&lt;ref&gt;https://mythoskolis.com/en/entities/chrysaor/&lt;/ref&gt;

Xrisaor və Kallirroya, həmçinin, [[Exidna (mifologiya)|Exidnanın]] da valideynləri ola bilərlər sadəcə &quot;hansı valideynlərin nəzərdə tutulduğunun aydın olmadığını&quot; bildirir; Afanasakis (2004) isə, [[Forkis]] və [[Keto]]nun, bir sıra canavar və bəla doğuran bu iyrənc məxluğun valideynləri üçün &quot;daha ehtimallı namizədlər&quot; olduğunu bildirir. Problem, ''Teoqoniya''nın 295-ci sətirindəki &quot;o&quot; əvəzliyinin qeyri-müəyyən istinadından qaynaqlanır. Bəziləri bu &quot;o&quot;nu Kallirroyaya istinad kimi oxumuşlar, müasir alim konsensusu isə Ketoya istinad kimi oxuyur.

[[Bizanslı Stefan]]ın ''Ethnica'' əsərindəki alternativ bir soykökə görə, Xrisaor, [[Korinflü Qlavk]]ın oğlu və [[Sizif]]in nəvəsidir, onun oğlu Milas isə sonradan [[Milas]] şəhərini qurmuşdur&lt;ref&gt;Bean, George Ewart (1989). ''Turkey beyond the Meander''. London: John Murray Publishers. ISBN 978-0-7195-4663-1.&lt;/ref&gt;. Bu soykök, Xrisaoru [[Bellerofont]]un bir tayı halına gətirərdi&lt;ref&gt;Kerenyi, Karl (1959). ''The Heroes of the Greeks''. London: Thames and Hudson. s. 80.&lt;/ref&gt;.

== Həmçinin baxın ==
* [[Peqas (mifologiya)| Peqas]]
* [[Medusa]]
* [[Persey]]
* [[Yunan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>q4n4j3ufqzwdl0u95040l0if1homdp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salam-e şah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995614</id>
    <revision>
      <id>9015535</id>
      <timestamp>2026-07-30T11:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nadirxanqubalı</username>
        <id>351528</id>
      </contributor>
      <comment>Salam-e şah haqqındaki detallar olduqca azdır.Teze çıxan detallarla yeniden düzenlendi.</comment>
      <origin>9015535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="6m499ocbtdppewxevxvs56wqa6r1tha" xml:space="preserve">Salam-e şah — 1873-1909-cu illərdə Qacar dövlətinin (İranın) ilk rəsmi dövlət və kral salamı/marşı olmuşdur.Mənası: Fars dilindən tərcümədə &quot;Şaha salam&quot; və ya &quot;Kraliyete salam&quot; deməkdir.1873-cü ildə Nasirəddin şah Qacarın əmri ilə fransız əsilli musiqiçi Alfred Jean Baptiste Lemaire tərəfindən bəstələnmişdir.Orijinal versiyası sözsüz olub, Nasirəddin şah, Müzəffərin şah və Məhəmməd Əli şah dövrlərində rəsmi mərasimlərdə, həmçinin şahların Avropa səfərlərində ölkəni təmsil edən marş kimi səsləndirilmişdir.1909-cu ildə Məhəmməd Əli şah taxtdan əl çəkdikdən sonra istifadədən qalmışdır.</text>
      <sha1>6m499ocbtdppewxevxvs56wqa6r1tha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015538</id>
      <parentid>9015535</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nadirxanqubalı</username>
        <id>351528</id>
      </contributor>
      <comment>Şəxsin adı</comment>
      <origin>9015538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="bnjpy837gltj0p6701ped2s3f27hx9m" xml:space="preserve">Salam-e şah — 1873-1909-cu illərdə Qacar dövlətinin (İranın) ilk rəsmi dövlət və kral salamı/marşı olmuşdur.Mənası: Fars dilindən tərcümədə &quot;Şaha salam&quot; və ya &quot;Kraliyete salam&quot; deməkdir.1873-cü ildə Nasirəddin şah Qacarın əmri ilə fransız əsilli musiqiçi Alfred Jean Baptiste [[Alfred Jean Baptiste]] tərəfindən bəstələnmişdir.Orijinal versiyası sözsüz olub, Nasirəddin şah, Müzəffərin şah və Məhəmməd Əli şah dövrlərində rəsmi mərasimlərdə, həmçinin şahların Avropa səfərlərində ölkəni təmsil edən marş kimi səsləndirilmişdir.1909-cu ildə Məhəmməd Əli şah taxtdan əl çəkdikdən sonra istifadədən qalmışdır.</text>
      <sha1>bnjpy837gltj0p6701ped2s3f27hx9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015540</id>
      <parentid>9015538</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nadirxanqubalı</username>
        <id>351528</id>
      </contributor>
      <origin>9015540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="lwm4pb4cx9mrwf1nei896fwo3mmlauh" xml:space="preserve">Salam-e şah — 1873-1909-cu illərdə Qacar dövlətinin (İranın) ilk rəsmi dövlət və kral salamı/marşı olmuşdur.Mənası: Fars dilindən tərcümədə &quot;Şaha salam&quot; və ya &quot;Kraliyete salam&quot; deməkdir.1873-cü ildə Nasirəddin şah Qacarın əmri ilə fransız əsilli musiqiçi Alfred Jean Baptiste [[Alfred Jean Baptiste]] tərəfindən bəstələnmişdir.Orijinal versiyası sözsüz olub, Nasirəddin şah, Müzəffərin şah və Məhəmməd Əli şah dövrlərində rəsmi mərasimlərdə, həmçinin şahların Avropa səfərlərində ölkəni təmsil edən marş kimi səsləndirilmişdir.1909-cu ildə Məhəmməd Əli şah taxtdan əl çəkdikdən sonra istifadədən qalxmışdır.</text>
      <sha1>lwm4pb4cx9mrwf1nei896fwo3mmlauh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İrsi mikrosferositoz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995615</id>
    <revision>
      <id>9015559</id>
      <timestamp>2026-07-30T11:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/141896481|Наследственный микросфероцитоз]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9015559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9015560</id>
      <parentid>9015559</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9015560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="95eg57utvu611k0ls122ewj4n3tnur5" xml:space="preserve">[[File:Hereditary Spherocytosis smear 2010-03-17.JPG|thumb|İrsi mikrosferositozu olan xəstənin periferik qan yaxması]]
'''İrsi mikrosferositoz''' və ya '''Minkovski-Şoffar xəstəliyi''' — autosom-dominant irsiyyət tipinə malik genetik xəstəlikdir. Xəstəlik eritrositlərin membran quruluşunun pozulması ilə xarakterizə olunur, nəticədə eritrositlərin forması dəyişir və onlar [[dalaq]]da [[hemoliz]]ə uğrayır. Hemoliz nəticəsində [[Hemolitik anemiya|anemiya]], [[sarılıq]] yaranır və [[öd kisəsi]] və öd yollarında bilirubin konkrementlərinin əmələ gəlmə ehtimalı artır&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Е. В. Ширданина, З. С. Гордеева. Наследственный микросфероцитоз (болезнь Минковского — Шоффара) // Практическая медицина. — 2010.&lt;/ref&gt;.

== Tarixi və epidemiologiya ==
İrsi mikrosferositoz ilk dəfə 1900-cü ildə [[Oskar Minkovski]] tərəfindən təsvir edilmiş, sonralar isə daha ətraflı şəkildə [[Anatol Şoffar]] (1907) tərəfindən öyrənilmişdir.

Xəstəlik ən çox Şimali Avropa sakinlərində rast gəlinir, yayılma tezliyi — əhalinin hər 5000 nəfərindən 1-də müşahidə olunur.

== Patogenez ==
Xəstəliyin əsasında [[eritrositlər]]in membran zülalının genetik defekti dayanır, bu səbəbdən membranın natrium ionları üçün keçiriciliyi artır, nəticədə eritrositlər şişir, deformasiya olunma qabiliyyəti pozulur, onların səthinin bir hissəsi [[dalaq]]da qopur, ömür müddəti qısalır və nəticədə dalağın [[makrofaqlar]]ı tərəfindən dağıdılırlar. Bu patologiya morfoloji anomaliya olan mikrosferositoz şəklində özünü göstərir. Mikrosferositlərin ömür müddəti normal eritrositlərlə (120-125 gün) müqayisədə azalmış olub, 12-14 gün təşkil edir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Klinik mənzərə ==
Mikrosferositozun əsas simptomu anemiya, sarılıq və splenomeqaliya ilə özünü göstərən hemolitik sindromdur. Anemiyanın ifadə dərəcəsi müxtəlifdir, çox vaxt [[hemoqlobin]]in orta dərəcədə azalması müşahidə olunur, bəzi xəstələrdə isə anemiya ümumiyyətlə olmur. Ən ağır anemiya hemolitik böhran zamanı meydana çıxır. Mikrosferositar [[Hemolitik anemiya|hemolitik anemiya]] xroniki gedişə malikdir və dövri böhranlarla müşayiət olunur, böhranlar soyuqlama, həddindən artıq yorğunluq, stress, hamiləlik, infeksiyalar kimi provokasiyaedici amillərin təsiri altında yaranır və [[hemoliz]] simptomlarının güclənməsi ilə özünü göstərir: temperatur yüksəlir, sarılığın intensivliyi artır, hepato- və splenomeqaliya meydana çıxır, dalaq kapsulunun gərilməsi nəticəsində ağrılı olur.

Hemolitik sindromdan əlavə, bəzi xəstələrdə inkişafın ləngiməsi, üz skeletinin &quot;qüllə kəllə&quot; şəklində pozulması, damağın yüksək yerləşməsi, dar göz çuxurları, yəhərvari burun və dişlərin düzgün yerləşməməsi kimi əlamətlər müşahidə olunur.

Mikrosferositoz tez-tez öd kisəsi və öd yollarında daşların əmələ gəlməsi ilə ağırlaşır və qaraciyər kolikalarının inkişafına səbəb olur. Qaraciyərdə ödün durğunluğu nəticəsində xəstələrdə angioxolesistit və parenximatoz [[hepatit]] simptomları, qanın biokimyəvi analizində dolayı [[bilirubin]]in artması müşahidə oluna bilər&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Diaqnostika ==

* qan yaxmasının tədqiqi zamanı orta diametri azalmış (7,2-7,0 mkm-dən az) sferositlər aşkar edilir;
* qanın biokimyəvi analizinin aparılması zəruridir (ümumi bilirubin və onun fraksiyaları, laktatdehidrogenaza (LDH), aspartataminotransferaza (AST), alaninaminotransferaza (ALT), qələvi fosfataza (QF), xolesterin);
* eozin-5-maleimid flüoresent boyası ilə test;
* inkubasiyadan əvvəl və sonra eritrositlərin osmotik rezistentliyi&lt;ref&gt;Федеральные клинические рекомендации по диагностике и лечению наследственного сфероцитоза у детей // Общество детских гематологов. — 2015.&lt;/ref&gt;.

== Müalicə ==
Hemolitik böhran zamanı müalicənin məqsədi anemiyanın, hipoksiyanın və hiperbilirubinemiyanın aradan qaldırılmasıdır. Ağır hemolitik böhran zamanı qan köçürülməsi, yəni eritrosit kütləsinin köçürülməsi tövsiyə olunur.

Daimi və ya böhranlar şəklində yaranan anemiya, ifadəli hiperbilirubinemiya, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrının meydana çıxması və ya inkişafda geriləmə zamanı seçim üsulu splenektomiyadır. Splenektomiya üçün optimal yaş — 4-5 yaşdır.

İrsi mikrosferositozda proqnoz əlverişlidir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

[[Kateqoriya:Hematologiya]]
[[Kateqoriya:Anemiyalar]]
[[Kateqoriya:Qan xəstəlikləri]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırası ilə xəstəliklər]]</text>
      <sha1>95eg57utvu611k0ls122ewj4n3tnur5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:MyAfshar0</title>
    <ns>2</ns>
    <id>995616</id>
    <revision>
      <id>9015568</id>
      <timestamp>2026-07-30T11:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyAfshar0</username>
        <id>351532</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;Rus-Əfşar diplomatik münaqişələr {| class=&quot;wikitable&quot; ! colspan=&quot;2&quot; |Rus-Əfşar diplomatik münaqişələr |- | colspan=&quot;2&quot; | {| class=&quot;wikitable&quot; !Date |1739-1743 |- !Result |Əfşarilərin Qələbəsi |} |- ! colspan=&quot;2&quot; |Belligerents |- |[[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Safavid_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_Iran|alt=Safavid Iran|border|23x23px]]Əfşar dövləti |Rus imperiyasi |- ! colspan=&quot;2&quot; |Commanders and leaders...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9015568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="okvfozs0zyslwoj3e268gn22r6edu1i" xml:space="preserve">Rus-Əfşar diplomatik münaqişələr
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Rus-Əfşar diplomatik münaqişələr
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Date
|1739-1743
|-
!Result
|Əfşarilərin Qələbəsi
|}
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Belligerents
|-
|[[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Safavid_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_Iran|alt=Safavid Iran|border|23x23px]]Əfşar dövləti
|Rus imperiyasi
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Commanders and leaders
|-
|Nadir Şah Əfşar
|Anna Ioannovna
|}

== Mənbə: ==
'''Архив внешней политики Российской империи''' ''АВПР. Ф. 89. Оп. 89. Д. 1. 1742 г.'' — донесения о передвижениях войск Надир-шаха и требования к русским гарнизонам «не вмешиваться». ''АВПР. 1743 г. Д. 3. Л. 13'' — дипломатические ноты и требования Надир-шаха к русским властям не поддерживать горцев и не допускать «вылазок» казачьих разъездов.</text>
      <sha1>okvfozs0zyslwoj3e268gn22r6edu1i</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>