Vikimənbə azwikisource https://az.wikisource.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikimənbə Vikimənbə müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Müəllif Müəllif müzakirəsi Səhifə Səhifə müzakirəsi İndeks İndeks müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 0 33046 96928 94513 2026-08-25T10:06:32Z Araz Yaquboglu 734 96928 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = Türk Dövlətləri Təşkilatının yaradılması haqqında Naxçıvan Sazişi | müəllif = Türk Dövlətləri Təşkilatı | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 2009 | qeydlər = https://e-qanun.az/framework/19038 | mənbə = | vikipediya_keçidi = Naxçıvan müqaviləsi | vikisitat_keçidi = | commons_keçidi = }} Bundan sonra "Tərəflər" adlandırılacaq türkdilli dövlətlər, xalqları arasındakı tarixi bağlara, ümumi dil, mədəniyyət və ənənələrə əsaslanaraq, bundan sonra da hərtərəfli əməkdaşlığın dərinləşməsinə səy göstərərək, siyasi çoxqütblülük, iqtisadi və informasiya qlobalizasiyası proseslərinin inkişafı şəraitində regionda sülhün möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizlik və sabitliyin təmin edilməsinə birgə töhfə verilməsini arzulayaraq, ümumi qurum çərçivəsində qarşılıqlı əlaqənin dövlətlər və onların xalqları arasında xoş qonşuluq, vahidləşmə və əməkdaşlıq üçün geniş potensialdan faydalanmağa şərait yaratdığını hesab edərək, Türk dövlətlərin başçılarının Zirvə Toplantısında təsdiqini tapmış qarşılıqlı etimad, qarşılıqlı fayda, bərabərlik ruhu, qarşılıqlı məsləhətləşmələr və ümumi inkişafa yönəlmiş niyyətlərdən çıxış edərək, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin məqsəd və prinsiplərinə, beynəlxalq hüququn ümumi qəbul olunmuş prinsip və normalarına, o cümlədən suveren bərabərlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin beynəlxalq tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı, həmçinin beynəlxalq sülh, təhlükəsizlik, xoş qonşuluq və dostluq münasibətlərinin inkişafının qorunması və dövlətlər arasında əməkdaşlıq prinsiplərinə sadiqliklərini təsdiq edərək, aşağıdakılara dair razılığa gəldilər: Maddə 1 Türk Dövlətləri Təşkilatı Bununla Tərəflər beynəlxalq təşkilat – "Türk Dövlətləri Təşkilatı"nı (bundan sonra "TDT" adlandırılacaqdır) yaradırlar. Maddə 2 Məqsəd və vəzifələr TDT-in əsas məqsəd və vəzifələri aşağıdakılardır: Tərəflər arasında qarşılıqlı etimad, dostluq və xoş qonşuluğun möhkəmləndirilməsi; regionda və ümumilikdə dünyada sülhün qorunması, təhlükəsizlik və etimadın gücləndirilməsi; qarşılıqlı maraq doğuran xarici siyasət məsələləri, o cümlədən beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində və beynəlxalq forumlardakı məsələlər üzrə ümumi yanaşmanın araşdırılması; beynəlxalq terrorizm, separatçılıq, ekstremizm, insan alveri, narkobiznesə qarşı mübarizədə fəaliyyətin əlaqələndirilməsi, həmçinin narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qeyri-qanuni dövriyyəsinə nəzarət üzrə beynəlxalq siyasətə yardım göstərilməsi; siyasi, ticari-iqtisadi, hüquq mühafizə, təbiətin mühafizəsi, mədəni, elmi-texniki, hərbi-texniki, təhsil, enerji, nəqliyyat, kredit-maliyyə və ümumi maraq kəsb edən digər sahələrdə səmərəli regional və ikitərəfli əməkdaşlığın təşviqi; əmtəələrin, kapitalın, xidmət və texnologiyaların hərəkətinin asanlaşdırılması, maliyyə və bank əməliyyatlarının sadələşdirilməsi məqsədilə ticarət, investisiyalar, gömrük və tranzit prosedurlarının gələcəkdə sadələşdirilməsi üçün əlverişli şəraitin yaradılması; Tərəflərin xalqlarının həyat səviyyəsinin daim yüksəldilməsi və həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədilə bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq əsasında birgə fəaliyyət vasitəsilə regionda hərtərəfli və balanslaşdırılmış iqtisadi yüksəlişə, sosial və mədəni inkişafa səy göstərilməsi; beynəlxalq hüququn ümumi qəbul olunmuş prinsip və normalarına uyğun olaraq qanunun aliliyi, səmərəli idarəçilik və əsas insan hüquq və azadlıqlarının təminatı üzrə məsələlərin müzakirəsi; elm, texnika, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, gənclər, idman və turizm sahəsində qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsi; türk xalqlarının böyük mədəni-tarixi irsinin təbliği, tanınması və yayılmasında kütləvi informasiya vasitələri arasında qarşılıqlı əlaqənin və Tərəflər arasında təmasların təşviqi; qarşılıqlı əlaqənin inkişafı məqsədilə hüquqi məlumatın mübadiləsi, qarşılıqlı hüquqi yardımın göstərilməsi və hüquqi münasibətlərin müxtəlif sahələrində əməkdaşlıq üzrə məsələlərin müzakirəsi. Maddə 3 Struktur Bu Sazişin məqsəd və vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün aşağıdakılar təsis edilir: Dövlət Başçıları Şurası Xarici İşlər Nazirləri Şurası Yüksək Vəzifəli Şəxslər Komitəsi Türk Dövlətlərin Ağsaqqallar Şurası Katiblik. Maddə 4 TND-nin əlaqəli və bağlı təşkilatları Türk Dövlətlərinin parlamentləri arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi məqsədilə TDT-nin əlaqəli təşkilatı kimi 21 noyabr 2008-ci il tarixli İstanbul Sazişinə uyğun olaraq Türk Dövlətlərinin Parlament Assamleyası (TÜRKPA) fəaliyyət göstərir. TÜRKSOY TDT-nin əlaqəli, Türk Akademiyası və Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu isə TDT-yə bağlı təşkilatlar kimi öz səlahiyyətləri çərçivəsində elm və təhsil sahəsində əməkdaşlığı, Türk dünyasının ümumi dəyərlərinin yayılması və tanınması, eləcə də Türk mədəniyyəti və irsinin qorunması və təşviqi həyata keçirir. Tərəflər hazırkı Sazişin vəzifə və məqsədlərinin həyata keçirilməsi üçün digər təşkilatlar və təsisatlar yarada bilərlər. Maddə 5 Dövlət Başçıları Şurası Dövlət Başçıları Şurası (DBŞ) öz fəaliyyətini Tərəflərin dövlət başçılarının mütəmadi görüşləri formasında həyata keçirir. Bu çərçivədə: — aktual beynəlxalq problemlərin həlli üzrə Tərəflərin qarşılıqlı əlaqəsi məsələləri nəzərdən keçirilir; — TDT çərçivəsində Tərəflərin əməkdaşlığının prioritet istiqamətləri müəyyən olunur; — TDT -nin fəaliyyətinin icmalı həyata keçirilir. DBŞ-nin iclasları ildə bir dəfə təşkil olunur. DBŞ-nin növbəti iclasının keçirilmə yeri, bir qayda olaraq, Tərəflərin rəsmi adlarının ingilis əlifbası ardıcıllığı üzrə müəyyən edilir. DBŞ-nin növbədənkənar və qeyri-rəsmi iclasları Tərəflərin razılığı əsasında çağırıla bilər. DBŞ-nin növbədənkənar iclaslarının yeri Tərəflərin razılığı əsasında müəyyən olunur. Maddə 6 Xarici İşlər Nazirləri Şurası Xarici İşlər Nazirləri Şurası (XİNŞ) öz səlahiyyətləri çərçivəsində: — TDT-niri cari fəaliyyət məsələlərini nəzərdən keçirir; — DBŞ-nin iclasları çərçivəsində müzakirə etmək məqsədilə daha aktual beynəlxalq problemləri müəyyən edir; — Katibliyin ştat cədvəlini və maliyyə hesabatını təsdiq edir. XİNŞ, lazım olduğu təqdirdə, TDT adından bəyanatla çıxış edə bilər. XİNŞ-nin iclasları, bir qayda olaraq, DBŞ iclaslarından öncə DBŞ iclaslarının keçirilmə yerində təşkil olunur. XİNŞ-nin növbədənkənar və qeyri-rəsmi iclasları Tərəflərin razılığı əsasında çağırıla bilər. XİNŞ-nin növbədənkənar iclaslarının keçirilmə yeri Tərəflərin razılığı əsasında müəyyən olunur. Maddə 7 Yüksək Vəzifəli Şəxslər Komitəsi Yüksək Vəzifəli Şəxslər Komitəsi (Komitə) hər Tərəfin ən azı bir nümayəndəsindən təşkil olunur. Komitə öz səlahiyyətləri çərçivəsində: — Katibliyin fəaliyyətini əlaqələndirir; XİŞN tərəfindən təsdiq və DBŞ tərəfindən qəbul olunmazdan öncə Katiblik tərəfindən hazırlanmış sənədlərin layihələrini nəzərdən keçirir və təsdiq edir. Komitənin iclasları, bir qayda olaraq, XİNŞ iclaslarından öncə çağırılır. Maddə 8 Sədrlik DBŞ-nin növbəti iclasını qəbul edən Tərəf DBŞ-nin sonrakı növbəti iclasınadək TDN-nin sədri olacaqdır. Maddə 9 Ağsaqqallar Şurası Türk Dövlətlərin Ağsaqqallar Şurası (Ağsaqqallar Şurası) TDT-nin himayəsi altında olan və daimi əsasda fəaliyyət göstərən məsləhətçi-məşvərətçi strukturdur. Ağsaqqallar Şurasının fəaliyyətinin təfsilatlı aspektləri, o cümlədən maliyyə məsələləri ayrıca sənəd olan və XİNŞ tərəfindən təsdiq olunan Ağsaqqallar Şurasının Əsasnaməsi ilə müəyyən olunur. Ağsaqqallar Şurası öz fəaliyyətində bu Sazişi və yuxarıda qeyd olunan Əsasnaməni rəhbər tutur. Maddə 10 Katiblik TDT-nin məqsəd və vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə yardım göstərilməsi üçün Tərəflər TDT-nin daimi fəaliyyət göstərən icraçı orqanı olan Katibliyi yaradırlar. Katiblik öz səlahiyyətləri çərçivəsində: DBŞ, XİNŞ və Komitənin iclaslarının, eləcə də TDT himayəsi altında digər görüşlərin keçirilməsi məqsədilə zəruri inzibati, təşkilati, protokol və texniki tədbirləri görür; sənəd layihələrini işləyib hazırlayır; sənədlər arxivini yaradır və arxivləşdirməni aparır; Tərəflərin təqdim etdiyi və digər beynəlxalq təşkilatlar və forumlardan alınan sənədlərin və informasiyanın toplanması, işlənməsi və yayılması mərkəzi qismində çıxış edir; TDƏŞ haqqında ümumi məlumat yayır; DBŞ, XİNŞ və Komitə tərəfindən müəyyən olunan digər tapşırıq və vəzifələri icra edir; ştat cədvəlinin layihəsini hazırlayır və təsdiq üçün Komitəyə təqdim edir; öz maliyyə fəaliyyəti haqqında Komitəyə hesabat təqdim edir. Katibliyə Baş katib rəhbərlik edir. O, XİNŞ-nin təqdimatı əsasında DBŞ tərəfindən təsdiq olunur. Baş katibin, öz vətəndaşlıq Tərəfi istisna olmaqla, hər Tərəfdən bir nəfər olmaqla müavinləri olacaqdır. Baş katib səlahiyyət müddətinin uzadılması hüququ olmamaq şərtilə üç il müddətinə Tərəflərin rəsmi adlarının ingilis əlifbası ardıcıllığı üzrə rotasiya qaydasında Tərəflərin vətəndaşları arasından təyin olunur. Baş katibin müavinləri də, səlahiyyət müddətinin uzadılması hüququ olmamaq şərtilə, üç il müddətinə DBŞ-nin qərarı əsasında Tərəflərin vətəndaşları arasından təyin olunurlar. Katibliyin vəzifəli şəxslərini Tərəflər öz vətəndaşları arasından milli qanunvericiliklərinə uyğun olaraq təyin edirlər. Öz vəzifə öhdəliklərini yerinə yetirərkən Baş katib, onun müavinləri və Katibliyin digər vəzifəli şəxsləri heç bir Tərəfdən, habelə üçüncü tərəflərdən tapşırıq istəməməli və qəbul etməməlidirlər. Onlar yalnız DBŞ qarşısında məsuliyyət daşıyan beynəlxalq vəzifəli şəxslər statusuna xələl gətirəcək hər hansı əməldən çəkinməlidirlər. Tərəflər Baş katibin, onun müavinlərinin və Katibliyin digər vəzifəli şəxslərinin öhdəliklərinin beynəlxalq xarakterinə hörmət etməyə öhdəliklidirlər və vəzifə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi zamanı onlara təzyiq göstərməməlidirlər. Katibliyin yerləşmə yeri İstanbul şəhəridir (Türkiyə Respublikası). Tərəflər Katibliyə layihəsi qabaqcadan XİNŞ tərəfindən bəyənilməli olan Katibliyin Türkiyə Respublikası ərazisində yerləşməsi şərtləri haqqında Türkiyə Respublikası Hökuməti ilə beynəlxalq müqavilə bağlamaq hüququ verirlər. TDT Katibliyi, hər bir Tərəfin ərazisində TDT-nin məqsəd və vəzifələrinin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan hüquq qabiliyyətinə malik olacaqdır. Katiblik TDT-nin məqsəd və vəzifələrinin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan hüquq qabiliyyətinə, xüsusilə də aşağıdakılara malik olacaqdır: bütün Tərəflərin razılığı ilə müqavilələr bağlamaq; əmlaka malik olmaq və sərəncam vermək; məhkəmədə iddiaçı və ya cavabdeh qismində çıxış etmək; hesablar açmaq və pul vəsaitləri ilə əməliyyatları həyata keçirmək. Maddə 11 Maliyyələşdirmə Katiblik Tərəflər arasındakı ayrıca beynəlxalq müqaviləyə uyğun olaraq formalaşdırılan və icra edilən büdcəyə malik olacaqdır. Tərəflər TDT çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə nümayəndələrinin iştirak xərclərini özləri ödəyirlər. Maddə 12 İmtiyaz və immunitetlər Tərəflərin nümayəndə heyətlərinin üzvləri və Katibliyin vəzifəli şəxsləri DBŞ, XİNŞ, Komitə və Ağsaqqallar Şurasının iclaslarının işində iştirak etdikləri müddətdə qəbul edən Tərəfin ərazisində akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndəliklərin işçi heyətinə beynəlxalq hüquqla verilən imtiyaz və immunitetlərdən istifadə edirlər. Maddə 13 Daimi nümayəndələr Tərəflər öz milli qanunvericiliklərinə uyğun olaraq Katiblik yanında daimi nümayəndələrini təyin edirlər. Maddə 14 Digər görüşlər Tərəflər spesifik və/və ya texniki xarakterli məsələlərin müzakirəsi məqsədilə müvafiq nazirliklərinin, idarə və təşkilatlarının rəhbərlərinin görüşünün çağırılması barədə razılığa gələ bilərlər. Maddə 15 Beynəlxalq təşkilatlar və forumlarla qarşılıqlı əlaqələr TDT həmçinin beynəlxalq təşkilatlar və forumlarla əməkdaşlığın ayrıca istiqamətləri üzrə qarşılıqlı əlaqə qura və dialoq yarada bilər. Maddə 16 Müşahidəçilər və tərəfdaşlar TDT yanında müşahidəçilər və tərəfdaşlar statusu dövlətlərə, beynəlxalq təşkilatlara və digər qurumlara verilə bilər. Belə statusların verilməsi qaydası və prosedura TDT-nin Prosedur Qaydaları ilə müəyyən edilir Maddə 17 Dillər TDT-nin işçi dilləri Tərəflərin dövlət dilləri və ingilis dilidir. Maddə 18 Prosedur Qaydaları Prosedur məsələləri XİNŞ tərəfindən təsdiq və DBŞ tərəfindən qəbul edilən TDT Prosedur Qaydaları ilə müəyyən edilir. Maddə 19 Digər müqavilələrlə əlaqə Bu Saziş Tərəflərin iştirakçısı olduqları digər beynəlxalq müqavilələr üzrə hüquq və öhdəliklərinə toxunmur. Maddə 20 Fikir ayrılıqlarının həlli Bu Sazişin təfsiri və ya tətbiqi ilə əlaqədar fikir ayrılığı yarandığı təqdirdə, Tərəflər onları məsləhətləşmələr və danışıqlar yolu ilə həll edəcəklər. Maddə 21 Dəyişikliklər və əlavələr Bu Sazişə Tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə, Sazişin ayrılmaz tərkib hissəsi olan və 22-ci maddəsində müəyyən olunan qaydada qüvvəyə minən ayrıca protokollar formasında rəsmiləşdirilən dəyişikliklər və əlavələr edilə bilər. Maddə 22 Fəaliyyət müddəti, qüvvəyəminmə və qoşulma Bu Saziş qeyri-müəyyən müddətə bağlanılır. Bu Saziş onun qüvvəyə minməsi üçün zəruri olan dövlətdaxili prosedurların yerinə yetirilməsi haqqında sonuncu yazılı bildirişin depozitari tərəfindən alındığı tarixdən sonrakı otuzuncu gün qüvvəyə minir. Bu Saziş onun qüvvəyə minməsindən sonra türk dövlətlərin qoşulması üçün açıqdır. Qoşulan dövlət üçün bu Saziş qoşulma haqqında sənədin depozitari tərəfindən alındığı tarixdən otuz gün keçdikdən sonra qüvvəyə minir. Maddə 23 Depozitari Bu Sazişin depozitarisi Türkiyə Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyidir. 3 oktyabr 2009-cu ildə Naxçıvan şəhərində, bir əsl nüsxədə, Azərbaycan, qazax, qırğız, türk və ingilis dillərində hazırlanmışdır. Bütün mətnlər eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Bu Sazişin əsl nüsxəsi depozitaridə saxlanılacaqdır. Depozitari hər imzaçı Tərəfə Sazişin təsdiq edilmiş nüsxəsini göndərəcəkdir. Azərbaycan Respublikası adından (imza) Qırğız Respublikası adından (imza) Qazaxıstan Respublikası adından (imza) Türkiyə Respublikası adından (imza) [[Kateqoriya:Türk Dövlətləri Təşkilatı]] [[Kateqoriya:2009-cu ilin beynəlxalq müqavilələri]] dl6t6lgzd4xc43c64v9xu11yrd0stxv 102 33925 96929 2026-08-25T10:07:02Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "* [[Türk Dövlətləri Təşkilatının yaradılması haqqında Naxçıvan Sazişi (2009)]] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türk Dövlətləri Təşkilatı| ]]" məzmunu ilə yaradıldı 96929 wikitext text/x-wiki * [[Türk Dövlətləri Təşkilatının yaradılması haqqında Naxçıvan Sazişi (2009)]] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türk Dövlətləri Təşkilatı| ]] 960hr027dbdmdag7umzzldqw1i46up5 96930 96929 2026-08-25T10:08:14Z Araz Yaquboglu 734 96930 wikitext text/x-wiki * [[Naxçıvan müqaviləsi]] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türk Dövlətləri Təşkilatı| ]] 7numohymzn5fwub4ix4t2nhj15g29k8 14 33926 96931 2026-08-25T10:09:15Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "{{Vikilər}} [[Kateqoriya:Qarğalar]]" məzmunu ilə yaradıldı 96931 wikitext text/x-wiki {{Vikilər}} [[Kateqoriya:Qarğalar]] 5229wx2lodo6j3wcb7us509ulc6lmod