Wikipédia banwiki https://ban.wikipedia.org/wiki/Kaca_Utama MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Média Kusus Pabligbagan Sang Anganggé Pabligbagan Sang Anganggé Wikipédia Pabligbagan Wikipédia Berkas Pabligbagan Berkas MédiaWiki Pabligbagan MédiaWiki Mal Pabligbagan Mal Wantuan Pabligbagan Wantuan Kategori Pabligbagan Kategori TimedText TimedText talk Modul Pabligbagan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 7936 282153 281909 2026-09-21T09:54:25Z ~2026-48142-55 109897 /* Seni visual */ 282153 wikitext text/x-wiki {{AP}} [[Berkas:Malay couple.jpg|250px|thumbnail|Alaki rabi sesampune ngemargiang upacara pawiwahan (prosesi perkawinan). Penganten lanang nganggen baju Melayu sane mapasangan sareng songkok lan songket, lan penganten istri nganggen baju kurung lan jilbab.]] '''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Melayu'''}}; Jawi: ملايو) inggih punika soroh etnoagama Austronésia sane mawit saking Semenanjung Melayu, [[Sumatra]] kangin, pasisi [[Kalimantan]], miwah pulau-pulau sane alitan sane magenah ring pantaraning genah-genah puniki sane kaloktah dados [[Kepulauan Riau]]. [[Basa Melayu]] inggih punika anggota kulawarga [[Soroh Basa Austronésia|basa Austronésia]]. Genah puniki mangkin dados pahan saking negara-negara modern inggih punika [[Malaysia]], [[Indonésia]], [[Brunéi Darussalam]], [[Singapura]], [[Myanmar|Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]]. Wenten keragaman basa, budaya, seni miwah sosial sane ageng ring makudang soroh Melayu, utamanyane sangkaning satusan warsa imigrasi miwah asimilasi saking makudang soroh miwah suku regional ring Asia Tenggara Maritim. Manut babad, krama Melayu utamanyane mawit saking suku Austronesia miwah Austroasia sane mabasa Melayu sadurungnyane sane ngwangun makudang-kudang panegara miwah kerajaan perdagangan maritim kuno, utamanyane Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, Melayu, miwah [[Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 & 60}} Pangrauh Kesultanan Malaka ring abad ka-15 ngawinang revolusi ageng ring sejarah Melayu, sane mabuat pisan magenah ring warisan politik lan budaya sane jimbar. Cihna sane pastika saking Melayu - agama [[agama Islam|Islam]], basa miwah tradisi Melayu - kawedarang sampun kasobyahang salami masa puniki, sane ngawinang etnogenesis Melayu pinaka soroh etnoagama utama ring wawidangan punika. Ring sastra, arsitektur, tradisi kuliner, busana tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri miwah tradisi istana kerajaan, Malaka netepang standar sané katulad olih kesultanan Melayu salanturnyané. Masa jayanyane kesultanan Melayu ring Semenanjung Melayu, Sumatera Kangin lan Pasih Kalimantan nyingakin akeh kramannyane, pamekas saking makudang-kudang komunitas suku sakadi Batak, Dayak, Wong Asli lan Wong Laut, ngrereh Islamisasi lan Invasi Melayu. Sakadi sane sampun lintang, istilah "Melayu" sampun nglimbak ring soroh sane tiosan ring sajeroning "Jagat Melayu"; kawigunan puniki mangkin akehan kawatesin ring Malaysia miwah Singapura, inggian warih sane tiosan saking soroh puniki kasengguh Anak Dagang ("pedagang") miwah akehan mawit saking Indonesia sakadi Aceh, Banjar, [[wong Bugis|Bugis]], Mandailing, [[wong Minangkabau|Minangkabau]] miwah [[wong Jawa|Jawa]]. Sajeroning sejarahnyane, krama Melayu sampun kaloktah pinaka krama sane madagang ring pasisi pasih antuk ceciren budaya sane cair.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Dane ngeresep, ngepah miwah ngirimang makudang-kudang ceciren budaya saking soroh lokal tiosan, sekadi Minangkabau miwah Aceh. == Etimologi == [[Berkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Candi Muaro Jambi|Kompleks Candi Muaro Jambi]] ring [[Jambi]], manut sejarah mapaiketan sareng Kerajaan Melayu pra-Islam. Melayu-Sriwijaya kasub antuk ngwangun sistem wangunan sane kompleks ring ibu kota, kota-kota gede lan pusat kota sane penting.]] [[Berkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ring [[kota Palémbang|Palémbang]]. Manut ''Sejarah Melayu'', bukit punika nyatet rauh Sang Sapurba, leluhur legendaris majeng ring makudang-kudang umah kerajaan Melayu ring Sumatera, Semenanjung Melayu miwah Kalimantan.]] Sastra epik ''Malay Annals'' ngaitkan wit etimologis "Melayu" sareng tukad alit sane mawasta ''Sungai Melayu'' ('tukad Melayu') ring [[Sumatra]], [[Indonésia]]. Epos punika iwang maosang tukad punika membah nuju [[Tukad Musi]] ring [[Palembang]], nanging sujatinnyane membah nuju [[Tukad Batang Hari]] ring [[Jambi]].<ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}</ref>{{rp|298}} Istilah puniki kabaosang mawit saking kruna [[basa Melayu|Melayu]] ''melaju'', gabungan saking pangater verbal 'me' lan kruna akar 'laju', sane maartos "ngranjingang", kaanggen nlatarang arus kuat tukad sane ngegancangin.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} === Pinaka wastan genah (toponim) === Sadurung abad ka-15, istilah "Melayu" miwah variannyané sané masuara pateh kanten mamargi pinaka toponim sané sampun sue ring wewidangan [[Selat Malaka]].{{sfn|Barnard|2004|p=3}} * '''''Malaya Dwipa''''', “Malaya Dvipa”, katlatarang ring pasal 48, Vayu Purana pinaka sinalih tunggil propinsi ring segara kangin sane pecak madaging mas miwah perak. Makudang-kudang sujana matehang istilah punika sareng [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging makudang-kudang sujana India percaya istilah punika patut nujuang Semenanjung Malaya sane magunungan, nanging Sumatra pinih patut mapaiketan sareng Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – genah ring Chersones Emas, saking karya Ptolemeus, Geografi.{{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – kabaosang olih Yijing, biarawan Buddha Cina dinasti Tang sane ngrauhin Asia Tenggara duk warsa 688-695. Manut Yijing, kerajaan ''Mo-Lo-Yu'' punika magenah ring jarak 15 rahina malayar saking Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Sriwijaya]]). Butuh malayar 15 rahina taler mangda prasida rauh ring Ka-Cha (Kedah) saking Mo-lo-yu; punika mawinan, prasida kaanggep Mo-Lo-Yu pacang magenah ring tengahing genah makakalih punika.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Asiki teori sané sampun kaloktah mapaiketan sareng ''Mo-Lo-Yu'' sareng [[candi Muaro Jambi|Jambi]] ring Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} sakéwanten genah Jambi matungkasan sareng gambaran Yi Jing indik "malayar atengah jalan pantaraning ''Ka-Cha'' (Kedah) miwah ''Bogha'' (Palembang)". Ring Dinasti Yuan (1271-1368) miwah [[Dinasti Ming]] (1368-1644), kruna ''Ma-La-Yu'' sering kabaosang ring sasuratan sejarah Cina – antuk pauwahan ejaan santukan galah pantaraning dinasti – pinaka negara sané nampek ring segara kelod. Diantarane istilah sane kaanggen inggih punika "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — katureksa saking sumber tulis biarawan Xuanzang) lan Wú-laī-yû (無来由). * '''''Malaiyur''''' – sane kabaosang ring prasasti Tanjore. Punika kagambarang pinaka kerajaan sane madue "gunung sane kukuh antuk bentengnyane" sane runtuh ring para penjajah Chola salami kampanye Rajendra Chola I ring abad ka-11. Minab magenah ring Sumatra, ring pantaraning Pannai miwah Sriwijaya (Palémbang),<ref>{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}</ref>{{rp|77–78, 170}} minab ring situs arkeologi [[Kabupatén Muaro Jambi|Muaro Jambi]].<ref name=":6">{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}</ref>{{rp|405}} * '''''Malai''''' – kabaosang olih ahli geografi Arab abad ka-12 Muhammad al-Idrisi ring Tabula Rogeriana, punika nyihnayang semenanjung Malaya pinaka pulau sane dawa lan kawastanin Malai, mawates sareng Qmer (Khmer) lan magenah 12 rahina malayar saking Sanf (Champa).<ref>[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands]. Singapore Bicentennial Office. November 2019.</ref><ref>Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&vq=malai&pg=PA535#v=onepage&q=malai&f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.</ref> * '''''Bhūmi Mālayu''''' – (harfiahnyane "Tanah Malayu"), transkripsi saking Prasasti Padang Roco sane mawit saking warsa 1286 M olih Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah punika mapaiketan sareng kerajaan Dharmasraya. * '''''Ma-li-yu-er''''' – kabaosang ring babad dinasti Yuan, nganutin bangsa Semenanjung Malaya sane ngadepin ekspansi kelod Kerajaan Sukhothai, duk pemerintahan Ram Khamhaeng.<ref>{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=21 Maret 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}</ref> Babad punika maosang: "''..Kawentenan permusuhan pantaraning Siam miwah Ma-li-yu-er antuk makakalih saling ngamademang...''". Pinaka penampén saking parilaksana Sukhothai, utusan Tiongkok lunga ka istana Ram Khamhaeng duk warsa 1295 makta dekrit kekaisaran: "Tegepin janjin ragané miwah sampunang nglaksanayang sané kaon majeng ring Ma-li-yu-er".{{sfn|Hall|1981|p=190}} * '''''Malauir''''' – kabaosang ring cakepan Marco Polo pinaka kerajaan sane magenah ring Semenanjung Malaya,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} minab mesib sareng sane kabaosang ring babad Yuan. * '''''Malayapura''''' – (sane harfiahnyane "kota Malaya" utawi "benteng Malaya"), sane kasurat ring prasasti Amoghapasa sane mawit saking warsa 1347 M. Istilah punika kaanggen olih Adityawarman anggen nujuang Dharmasraya. Piteket sane tiosan minakadi kruna [[basa Jawa]] ''mlayu'' (pinaka kruna kria: malaib, partisipan: buron), utawi istilah Melayu ''melaju'' (nglanturang mempercepat), sane nujuang ring mobilitas sane tegeh lan sifat migrasi kramannyane. De Barros (1552) maosang indik Iskandar Shah ngadanin ''Malaios'' (Melayu) kadi asapunika santukan pangusiran ajinnyane saking panegarannyane. Albuquerque nlatarang indik Sang Parameswara ngungsi (''malayo'') saking kerajaan [[Kota Palémbang|Palémbang]] nuju Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}} === Pinaka wastan etnis (etnonim) === {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Melayu saking Malaka | caption1 = Cat air Portugis saking jadma Malaya Malaka, sawatara warsa 1540, kapanggihin ring Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Pasangan Melayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saking ''Reise nach Batavia'', antara warsa 1669 lan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Joget ngigel | caption3 = Tari Joget saking Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sane mawit saking istana Malaka. }} Kruna "Melayu" pinaka etnonim, anggen nyihnayang kelompok etnologi sane sampun pastika mabinayan, katarka sampun kadadosang modis ring sajebag integrasi Kesultanan Malaka pinaka kekuatan regional duk abad ka-15. Punika kaanggen nglaporang parsialitas sosial krama Malaka sane mabinayan sareng krama asing sakadi saking wewidangan sane pateh, utamanyane krama [[Wong Jawa|Jawa]] lan Thai.{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Puniki kabuktiang saking daftar kruna-kruna Melayu ring pangawit abad ka-16 olih Antonio Pigafetta (pamilet ring tawaf Magellan), sané nganutin panganggén frase ''chiara Malaiu'' (cara-cara Melayu) ring maritim Asia Kelod-Kangin anggén nganutin ''al parlare de Malacca'' (basa Italia antuk "mangda maosang indik Malaka").{{sfn|Milner|2010|pp=22}} Manut sejarawan Anthony Milner, sastra Melayu klasik sering nlatarang indik Melayu antuk arti sane cupit saking interpretasi modern; nganutin teks-teks ring sor puniki pinaka bukti saking pamineh punika:<ref name="Milner2008">{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |title=The Malays |publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=9781444305098 |doi=10.1002/9781444305098}}</ref>{{rp|91–92}} * ''Hikayat Hang Tuah'', sane kasurat utamanyane salami abad ka-17, wantah nyihnayang krama Melayu pinaka subjek Kesultanan Malaka.<ref>See also {{Cite journal |last=Hooker |first=Virginia Matheson |date=2016 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |title=Hang Tuah, Hikayat |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30299 |journal=Encyclopaedia of Islam |language=en |edition=3 |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30299 |access-date=6 Séptémber 2026 |url-access=subscription }}</ref> * ''Hikayat Patani'', sané kawangun saking warsa 1690-1730, nyayagayang ngawigunayang parinama punika wantah ring Johor.<ref>{{cite journal |last=Bradley |first=Francis R. |date=June 2009 |title=Moral order in a time of damnation: The ''Hikayat Patani'' in historical context |doi=10.1017/S0022463409000150 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=40 |issue=2}}</ref><ref>{{cite journal |last=Porath |first=Nathan |date= |title=The ''Hikayat Patani'': The Kingdom of Patani in the Malay and Thai Political World |journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume=84 |issue=2 (301) |page=54 |doi=10.1353/ras.2011.0016}}</ref> * ''Hikayat Merong Mahawangsa'' (taler kabaos Cakepan Kedah), sane kasurat ring panguntat abad ka-18 utawi pangawit abad ka-19, ngindarin nganggen deskriptor "Melayu" majeng ring krama Kedah. * ''Hikayat Aceh'', sane kakenehang sampun kasurat sawatara pantaraning warsa 1636 lan 1700, eksplisit ngiket etnis Melayu sareng Johor, nanging nenten ngamargiang sane pateh ritatkala nganutin [[Acéh]] utawi Deli.<ref name="Iskandar1958">{{cite book |last= Iskandar |first=Teuku |title=De Hikajat Atjeh |publisher=Martinus Nijhoff |location='s-Gravenhage |date=1958 |url=http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530000000/http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-date=30 Méi 2024 |doi=10.26530/OAPEN_613413}} [https://archive.org/details/oapen-20.500.12657-32197 Alt URL]</ref>{{rp|2–4}}<ref>See also {{cite journal |last=Braginsky |first=Vladimir |date=2008 |title=Structure, date and sources of Hikayat Aceh revisited: The problem of Mughal-Malay literary ties |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |volume=162 |issue=4 |pages=441–467 |doi=10.1163/22134379-90003662|doi-access=free }}</ref> Nanging, Milner nyatet, karya-karya puniki sampun akeh ka edit saking galah ka galah olih makudang-kudang penyalin, sane minab ngranjing pengenalan utawi nincapang konsep identitas "Melayu"; silih tunggil salinan saking Cakepan Melayu, umpaminyane, nyihnayang kepala ring [[Kota Palémbang|Palémbang]] sane nganutin "sentana titiang", nanging salinan salanturnyane maosang "subjek Melayu".{{r|Milner2008|p=90–91}} == Agama == [[Gambar:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ring [[Brunéi Darussalam]] ring rahina sane sampun lintang ring rahina Ramadhan. Kerajaan sane sugih ngambil Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') pinaka filosofi nasional ngawit kemerdekaannyane duk warsa 1984.]] Komunitas Melayu pangawit akehan animis, percaya ring kawentenan ''semangat'' (roh) ring sakancan parindikan.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sawetara pamungkah era umum, [[agama Hindu]] lan [[agama Buddha|Buddha]] kasobyahang olih para dagang Asia Selatan ka Kepulauan Melayu, irika ipun nglimbak ngantos abad ka-13, sadurung rauh agama Islam sane kabakta olih para dagang Muslim Arab, Asia Selatan lan Cina. Ring abad ka-15, Islam saking sekte Sunni ortodoks nglimbak ring jagat Melayu ring sor Kesultanan Malaka. Mabinayan sareng agama Hindu, sane secara dangkal ngubah masyarakat Melayu awal, [[agama Islam|Islam]] prasida kabaos sampun jangkep terintegrasi ring kahuripan sarahina-rahina kramane.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Ngawit saking masa puniki, krama Melayu kaanggep pinaka kelompok etnoagama lan manut tradisi madue identifikasi sane raket sareng Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan ipun nenten nguwah agamanyane ngawit punika.<ref name="Syed" /> Jati diri puniki sampun kukuh mawinan kabaos dados Islam punika mangda ''masuk Melayu'' (mangda ngranjing ring kemelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Yadiastun asapunika, kapercayaan sadurungnyane madue akah sane dalem, ipun sampun ngamong raga nglawan anathema Islam – lan sujatine mistisisme Sufisme sampun dados nyambung ring kalangan Melayu, sareng roh-roh jagat animistik sadurungnyane lan makudang-kudang unsur agama Hindu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Risampune warsa 1970-an, kabangkitan Islam (taler kabaos re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ring sajebag jagat Muslim, akeh tradisi sane kaanggep nenten manut sareng ajah-ajahan Islam lan madaging unsur-unsur syirik katilar olih krama Melayu ring Malaysia, nanging ring pantaraning krama Melayu ring Indonésia, tradisi puniki nenten kaanggep pinaka unsur-unsur syirik madaging lan takhayul. Pantaraning tradisi punika inggih punika rerainan ''mandi safar'' ([[manjus]] Safar), rerainan pemandian anggen ngamolihang kesucian spiritual, sane prasida kacingak fitur sane mirib sareng makudang-kudang sane wenten ring Durga Puja India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Akeh etnis Melayu modern inggih punika penganut [[Islam]] Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=6 Séptémber 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}</ref> miwah rerainan Melayu sane pinih utama inggih punika sane mawit saking Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Rahina Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''Awal Muharram'', miwah ''Maulidur Rasul''. Kaanggep murtad yening krama Melayu ngranjing saking Islam ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. Nanging, wenten makudang-kudang etnis Melayu sane magenah ring jaba panegara-panegara punika taler sampun ngrangkul agama sane tiosan sacara hukum ring sor hukum. == Arsitéktur == {{See also|Umah Melayu}} [[Berkas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Sebuah umah tradisional Melayu ring Kedah, kahiasin antuk panel ukiran khas saking Semenanjung Melayu kaja.]] [[Umah Melayu]] nganutin paumahan vernakular Melayu, kelompok etno-linguistik sane meneng ring [[Sumatra]], pasisi [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]] lan Semenanjung Melayu. Wangun arsitektur tradisional, sakadi atap sane cocok antuk tropis lan proporsi sane harmonis teken elemen dekoratif kaanggep enu madue nilai budaya sane gede olih akeh jadma ring wewidangan punika. Nanging, wangunan puniki ngamerluang perawatan sane signifikan yening saihang sareng konstruksi modern; minakadi tantangan ring sajeroning nglestariang bahan utamanyane, kayu, saking efek pelapukan cuaca tropis taler infestasi rayap. Kawagedan konstruksi vernakular puniki saka kidik ical ring [[Malaysia]] santukan kayu alami sayan arang sangkaning deforestasi ring samping industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Méi 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> nanging ring [[Indonésia]] paumahan tradisional sakadi punika kantun wenten ring desa. Yadiastun transformasi kota ring [[Singapura]] sampun ngicalang makasami ward kota Melayu, makudang-kudang umah sané nyihnayang arsitéktur vernakular puniki kantun ajeg, utaminnyané magenah ring pulau Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Désémber 2022}} Utsaha ngelestariang gaya arsitektur asli Nusantara Indonesia sampun kamargiang malarapan antuk dokumentasi miwah penciptaan replika ring paviliun [[propinsi ring Indonésia|propinsi]] ring [[Taman Mini Indonesia Indah]], [[Daérah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Sang sane madue akeh umah tradisional Malaysia sane kantun wenten taler sampun nyewa ring studio produksi pinaka set film lan iklan, lan homestay, pinaka sumber pendapatan tambahan.<ref name=H /> == Basa == [[Berkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit sane masurat aksara Pallawa. Mawit saking warsa 683, puniki silih sinunggil artefak sesuratan Melayu sane pinih tua sane kantun wenten.]] {{Main|Basa Melayu}} [[Basa Melayu]] inggih punika silih sinunggil basa sane pinih kaloktah ring jagate, utamanyane saking kulawarga Austronesia. Varian miwah dialek basa Melayu kaanggen pinaka basa resmi ring [[Brunéi Darussalam]], [[Malaysia]], [[Indonesia]] miwah [[Singapura]]. Basa puniki taler kaanggen ring [[Thailand|Thailand Selatan]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Nusa Natal]], [[Sri Lanka]]. Basa puniki kabaosang asli olih kirang langkung 33 yuta jadma ring sajebag Kapuloan Melayu lan kaanggen pinaka basa kaping kalih olih kirang langkung 220 yuta jadma.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Wangun basa Melayu sane pinih lingsir mawit saking basa Proto-Malayo-Polinesia sane kabaosang olih krama Austronesia sane kapertama meneng ring [[Asia Kelod-Kangin]]. Wangun puniki salanturnyane pacang nglimbak dados Melayu Kuno ritatkala budaya miwah agama India ngawit nembus wawidangan punika. Basa Melayu Kuna madaging makudang-kudang istilah sane kantos mangkin, nanging tetep nenten karesepang olih penutur modern, nanging basa modern sampun akeh sane kauningin ring sasuratan Melayu Klasik, sane wangunnyane pinih lingsir mawit saking warsa 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Melayu nglimbak dados Melayu Klasik majalaran antuk akeh kosakata [[basa Arab]] miwah [[basa Pars|Pars]] rikalaning Islam ngeranjing ring wawidangan punika, mauwah sajeroning pamarginnyane. Awalnyane, basa Melayu Klasik inggih punika soroh dialek sane mabinayan, sane nyihnayang makudang-kudang wit saking kerajaan Melayu ring Asia Tenggara. Silih sinunggil dialek puniki, sane kalimbakang ring tradisi sastra Kesultanan Malaka ring abad ka-15, pamuputnyane dados dominan. Era Malaka kacihnayang antuk pauwahan basa Melayu dados basa Islam, antuk cara sane pateh sareng [[basa Arab]], [[basa Pars|Persia]], Urdu lan [[basa Swahili|Swahili]]. Aksara Arab sane kaadaptasi sane kawastanin Jawi kaanggen ngentosin aksara Kawi, istilah agama miwah budaya Islam akeh kaasimilasi, ngutang akeh kruna-kruna Hindu-Buddha, miwah Melayu dados basa media pangajah-ajahan miwah penyebaran Islam ring sajebag wewidangan Asia Tenggara. Ring muncuk kawisesan Malaka ring abad ka-15, basa Melayu Klasik sampun nglimbak nglintangin jagat sane mabasa Melayu tradisional<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> miwah ngasilang ''[[lingua franca]]'' sane kawastanin ''Bahasa Melayu pasar'' ("Bazar Melayu") utawi ''Bahasa Melayu rendah'' ("Melayu sane andap") sane mabinayan sareng ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Melayu sane tegeh") Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Katahnyane kapercayain yening basa Melayu Bazaar inggih punika basa pidgin miwah panglimbak sane pinih utama, sakemaon, sampun pidgin punika kreolisasi, ngawetuang makudang-kudang basa anyar sakadi basa Melayu Ambon, basa Melayu Manado miwah [[basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Para pangawi Eropa duk abad ka-17 miwah ka-18, sekadi Tavernier, Thomassin miwah Werndly nyobyahang basa Melayu pinaka "''basa sane kawikan ring makasami Hindia, sekadi [[basa Latin]] ring [[Éropa]]''".{{sfn|Sweeney|1987}} Punika taler sane pinih akeh kaanggen duk masa kolonial Inggris lan Belanda ring Kapuloan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Sabaliknyane kapanggihang ring Hindia Timur Spanyol, inggian latinisasi massal Nusantara salami warsa kolonial ngawinang kudeta sejarah basa Melayu ring Filipina. Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dados bebaosan standar ring pantaraning Melayu ring [[Singapura]] miwah [[Malaysia]], miwah punika dados dasar asli [[basa Indonésia]] sane sampun standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Lempas saking basa Melayu standar, sane kalimbakang ring wewidangan Malaka-Johor, wenten makudang-kudang dialek Melayu lokal. Minakadi krama Bangkan, krama Brunéi, krama Jambi, krama Kelantan, krama Kedah, krama Negeri Sembilan, krama Palembang, krama Pattan, krama Sarawak, krama Terengganu, miwah akeh sane lianan. Basa Melayu punika manut sejarahnyane kasurat ring Pallawa, Kawi miwah Rencong. Sasampune rauh agama Islam, aksara Jawi sane madasar antuk basa Arab kaambil miwah kantun kaanggen kantos mangkin pinaka silih sinunggil saking kalih aksara resmi ring [[Brunéi Darussalam]] miwah pinaka aksara alternatif ring [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}</ref> Kakawitin saking abad ka-17, pinaka pikolih saking penjajahan Inggris miwah Belanda, basa Jawi saka kidik kagentosin antuk aksara Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=8 Séptémber 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> sane madasar antuk basa Latin sane pamuputnyane dados aksara modern resmi antuk basa Melayu ring [[Malaysia]], [[Singapura]], miwah [[Indonésia]], miwah aksara resmi sareng-sareng ring [[Brunéi Darussalam]]. == Busana adat == [[Gambar:Busana Melayu.jpg|thumb|Lanang-lanang Melayu ring ''busana Melayu'', gaya tradisional busana Melayu]] Busana miwah tekstil tradisional Melayu sampun terus-terusan kauwah ngawit saking jaman kuno. Manut sejarah, Melayu kuno kasurat antuk ngeranjingang makudang-kudang bahan alami pinaka sumber vital antuk kain, busana miwah busana. Nanging, masa sane sampun ketah, nyaksiang rauhnyane para dagang saking kangin miwah kauh nuju pelabuhan Kepulauan Melayu, sareng-sareng ipun numbas barang-barang mewah anyar, rumasuk kapas miwah sutra alus. Busana punika salanturnyane dados sumber mode Melayu sane tegeh miwah ngamolihang peran budaya pinaka identitas sane ngiket ring Nusantara, utamanyane ring semenanjung, [[Sumatra]] miwah wewidangan pasisi [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Ring budaya Melayu, busana miwah tekstil kasub pinaka pralambang keindahan, kawisesan miwah status. Akeh akun ring hikayat Melayu negesang genah khusus sane kagenahin olih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu prasida katureksain witnyane ngawit abad ka-13 ritatkala jalur perdagangan kangin nglimbak ring sor dinasti Song. Kabaosang indik tekstil sane kakaryanin ring lokal taler akehnyane tenun ring Semenanjung Malaya kakaryanin ring makudang-kudang akun Cina miwah Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Ring pantaraning tekstil Melayu sane sampun kaloktah inggih punika [[Songkét]], [[Batik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' miwah ''Tekad''. Busana Melayu klasik mabinayan pantaraning wewidangan sane matiosan, nanging busana tradisional sane pinih dalem ring masa modern inggih punika Baju Kurung (majeng ring anak istri) miwah Baju Melayu (majeng ring anak lanang), sane makakalih kaakui pinaka busana nasional majeng ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]], miwah taler kaanggen olih komunitas Melayu ring [[Indonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] miwah [[Thailand]]. [[Gambar:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak Melayu nganggen busana adat rikala [[Idul Fitri]]]] Kruna ''Baju Kurung'', sastra sane kategesang pinaka “menyelimuti tubuh” sang sane nganggen punika kasesuaiang madasar antuk prinsip-prinsip Islam sane sopan, sopan santun miwah ngasorang raga. Praktik punika paralel sareng doktrin agama Yahudi-Kristen, santukan ngamedalang anggota tubuh intim kaanggep pinaka sane kalarang ring [[agama Islam|Islam]]. Interpretasi punika raris kaserep ring cara mabusana miwah perspektif budaya Melayu, puniki prasida kuat kasaksiang ring pamrentahan Mansur Shah saking Malaka ring abad ka-15, sultan ngelarang rakyat Muslim istrinyane ring publik mangda wantah nganggen sarung saking bust ka sor. Sapanjang masa, Sang Melayu Baju Kurung ngranjing ring makudang-kudang reinkarnasi sadurung ngambil wangunnyane sane mangkin. Duaning jimbarnyane makudang-kudang kerajaan Melayu ring Nusantara, wangun lokal miwah mabinayan saking pola desain Baju Kurung taler prasida kasaksiang ring wewidangan punika, rumasuk [[Bengkulu]], Kedah, [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang miwah [[Kota Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}} Mode sane anut ring Baju Kurung majeng ring anak lanang sane kaloktah dados “Baju Melayu”. Bagian baduur busana punika kakaryanin antuk desain geometris sane meh-mehan pateh sareng Baju Kurung miwah lumrahnyane kapasangin antuk kain tenun sane kaloktah dados sarung. Pola sarung punika minab ngranjing simbol status perkawinan jadma punika utawi pangkatnyane ring masyarakat tradisional Melayu.{{sfn|Hassan|2016}} Busana Melayu klasik sane lumrah lianan antuk anak muani inggih punika ''baju'' (kaos) utawi ''tekua'' (soroh kaos lengan panjang), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'' (kancing), ''celana'' batis cenik (celana), sarung sane kaanggen ring pinggang, ''capal'' (sandal), miwah ''tanjak'' utawi ''tengkolok'' (tutup sirah); ring para bangsawan, ''baju sikap'' utawi ''baju layang'' (soroh mantel) miwah ''pending'' (gesper sabuk hias) taler sinonim kaanggen pinaka busana formal. Taler sampun ketah wenten ''pendekar'' (prajurit Melayu) sane madue [[kadutan|Kris]] sane nyelepin ring lipatan sarung sane ring arep. Mabinayan sareng Baju Melayu sane terus kaanggen pinaka busana upacara kemanten, Baju Kurung kaanggen sarahina sapanjang warsa olih mayoritas anak istri Melayu. Kacingak PNS, buruh profesional miwah mahasiswa istri sane nganggen Baju Kurung sampun ketah ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. == Musik == {{Main|Musik Melayu}} [[Musik Melayu]] inggih punika genre musik rakyat sane mawit miwah nglimbak ring pasisi kangin [[Sumatra]], [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]] miwah Semenanjung Melayu.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik puniki lumrahnyane katembangang olih jadma saking etnis Melayu miwah sering kasarengin antuk [[pragina|igel-igelan/pragina]] khas Melayu lokal, umpaminyane ngaturang igel-igelan ring acara utawi pesta tradisional, nyanggra tamu sane kahormatin, miwah ring parikrama agama.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sane menarik ring genre musik puniki magenah ring komposisinyane sane kawangun antuk lirik tembang sane madaging puisi sane kaadaptasi ring kahuripan sarahina, tresna (sakadi Dondang Sayang) miwah bek madaging ajah-ajahan (pesan moral), madaging suara utawi vokal cengkok khas Melayu, miwah aransemen musik sane kasusun rapi. Sinarengin antuk panglimbak jaman, musik Melayu sampun ngarasayang pergeseran gaya musik, umpaminyane sampun ngarasayang perpaduan sareng [[musik pop]], [[musik rock]] miwah [[dangdut]]. Alur puniki prasida kapanggihin ring negara-negara sane mapaiketan sareng [[basa Melayu]], minakadi ring [[Indonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. Ring pangawit panglimbaknyane, piranti [[musik]] sane kaanggen akehan aksi rebana sane kawastanin Kompang saking [[Kabupatén Ponorogo|Ponorogo]], ngambil gambus, senar biola, akordeon sané magending, parilaku gong, miwah serunai sane niup. Punika kaiusin olih budaya tanah [[wong Arab|Arab]] miwah tradisional [[Éropa]]. Sinarengin antuk panglimbak teknologi, makasami punika sampun kagentosin antuk piranti musik elektronik sane marupa keyboard. Nanging, ring parikrama sane sampun pastika piranti musik tradisional kantun kaanggen nglestariang tetamian budaya. Ring panglimbaknyane, gerakan puniki sampun kaloktah ring warsa 80-an miwah malah ngranjing ring era "puncak kejayaan" ring warsa 90-an. Indike puniki kacihnayang antuk sayan akehnyane [[penyanyi]] miwah band Melayu, miwah pendatang anyar sane medal antuk tembang-tembang signature soang-soang. == Seni sasolahan == [[Gambar:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Sasolahan Joget Gamelan, warsa 1937]] Krama Melayu madue makudang-kudang soroh [[musik]] miwah [[pragina|tarian/pragina]] sane marupa perpaduan saking pengaruh budaya sane mabinayan. Genre khas ngawit saking drama tarian rakyat tradisional Melayu sakadi Mak Yong ngantos tarian Zapin sane kaiusin olih Arab. Gerakan sane kakoreografi taler mabinayan saking langkah miwah lagu sane sederhana ring Dikir barat ngantos gerakan sane rumit ring Joget Gamelan. Musik tradisional Melayu punika dasarnyane perkusif. Makudang-kudang soroh gong ngicenin tepuk antuk akeh tarian. Wenten taler drum sane mabinayan ukurannyane, ngawit saking ''rebana ubi'' sane ageng sane kaanggen ngewatesin acara-acara sane mabuat ngantos ''jingled-rebana'' alit (drum bingkai) sane kaanggen iringan recitasi vokal ring upacara agama.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Gambar:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sekelompok pragina Melayu Siam sane nampilin Mak Yong (c. abad ka-19). Ring warsa 2005, sampun polih pangakuan pinaka silih sinunggil karya warisan lisan miwah non-material manusa olih [[UNESCO]].]] Musik Nobat dados kepahan saking Royal Regalia istana Melayu ngawit rauhnyane [[agama Islam|Islam]] ring abad ka-12 miwah wantah kasobyahang ring upacara istana sane mabuat. Orkestranyane ngranjing piranti suci miwah pinih kasub inggih punika ''nehara'' (gendang ceret), ''[[kendang|gendang]]'' (gendang maulu ganda), ''nafiri'' (terompet), ''serunai'' (oboe), miwah kadang-kadang gong sane madaging tombol miwah sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Panglalah India kuat ring sasolahan bayangan tradisional sane kaloktah dados [[Wayang Kulit]] ring dija carita saking epik Hindu; [[Ramayana]] & [[Mahabharata]] sane ngawangun repertoar sane utama. Wenten petang soroh teater wayang bayangan sane khas sane prasida kapanggihin ring Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' miwah ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Yadiastun asapunika, seni miwah carita ''Wayang Purwa'' miwah ''Wayang Siam'' nyihnayang pengaruh regional sane masikian sareng Jawa miwah Siam soang-soang, nanging ''Wayang Melayu'' miwah ''Wayang Gedek'' nyaritayang wangun miwah mode Melayu sane lebih asli. Seni sasolahan Melayu sane sampun kaloktah lianan inggih punika; Teater ''Bangsawan'', ''Dondang Sayang'' balada tresna miwah tarian ''Mak Inang'' saking Kesultanan Malaka, teater ''Jikey'' miwah ''Mek Mulung'' saking Kedah, Tarian ''Asyik'' miwah Drama Tari ''Menora'' saking Patani miwah Kelantan, Tarian ''Ulek mayang'' miwah ''Rodat'' saking Terengganu, Teater ''Boria'' saking [[Pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saking Perlis, Tembang naratif ''Mukun'' saking [[Brunéi Darussalam]] miwah [[Serawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> [[Gending Sriwijaya]] sane saking [[Kota Palémbang|Palémbang]], Tari ''Serampang Dua Belas'' saking Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api saking [[Riau]] miwah Dikir barat Singapura saking [[Singapura]]. == Seni visual == [[Gambar:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, kedis mitos raksasa sane kawangun antuk parade sunat ageng pangeran Kelantan]] Ukiran kayu inggih punika pahan saking seni visual Melayu klasik. Wong Melayu manut tradisi sampun ngias monumen, perahu, sanjata, makam, alat musik, miwah piranti antuk motif flora, kaligrafi, geometri, miwah fitur kosmik. Seni puniki kalaksanayang antuk atenga ngicalang kayu nganggen piranti sane tajem miwah nganutin pola, komposisi miwah urutan sane sampun katentuang. Wangun [[seni]] sane kaloktah dados ''ukir'' puniki kaajum pinaka parilaksana bhakti para pengrajin majeng ring sang sane ngaryanin miwah paica majeng ring semetonnyane.{{sfn|Said|2005}} Wangun seni puniki utamanyane mapaiketan sareng akehnyane kayu ring Kepulauan Melayu miwah taler olih kawagedan para tukang ukir kayu sane sampun ngawinang krama Melayu prasida ngamargiang ukiran kayu pinaka kerajinan. Latar tropis alami ring dija flora miwah fauna akeh sampun nginspirasi motif antuk kagambarin saking wangun abstrak utawi magaya dados papan kayu. Antuk rauhnyane Islam, wangun kaligrafi geometris miwah Islam kasobyahang ring ukiran kayu. Kayu sane kaanggen biasane saking spesies kayu keras tropis sane sampun kaloktah awet miwah prasida nahan serangan jamur, kumbang power-boots miwah rayap.{{sfn|Said|2002}} Umah utawi masjid tradisional Melayu khas lakar kahiasin antuk lewih saking 20 komponen maukir. Ukiran ring tembok miwah panel ngawinang angin udara prasida maedar efektif ring jero miwah ring jaba wangunan miwah prasida ngawinang sinar matanai nyunarin jeroan struktur. Rikala punika taler, bayangan sane kacemplungang olih panel taler pacang ngawetuang bayangan madasar antuk motif nambahin keindahan ring lantai. Dadosne, komponen sane maukir ngalaksanayang tatujon fungsional miwah estetika. == Cingak taler == * [[Jagat Melayu]] * [[Umah Melayu]] == Reperensi == {{reflist}} [[Kategori:Wong|Melayu]] [[Kategori:Malaysia]] [[Kategori:Indonésia]] [[Kategori:Brunéi Darussalam]] [[Kategori:Singapura]] {{Authority control}} mndwwvzs87cbr73cs61pt4id6sxxh5w 282154 282153 2026-09-21T09:58:05Z ~2026-48142-55 109897 /* Reperensi */ 282154 wikitext text/x-wiki {{AP}} [[Berkas:Malay couple.jpg|250px|thumbnail|Alaki rabi sesampune ngemargiang upacara pawiwahan (prosesi perkawinan). Penganten lanang nganggen baju Melayu sane mapasangan sareng songkok lan songket, lan penganten istri nganggen baju kurung lan jilbab.]] '''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Melayu'''}}; Jawi: ملايو) inggih punika soroh etnoagama Austronésia sane mawit saking Semenanjung Melayu, [[Sumatra]] kangin, pasisi [[Kalimantan]], miwah pulau-pulau sane alitan sane magenah ring pantaraning genah-genah puniki sane kaloktah dados [[Kepulauan Riau]]. [[Basa Melayu]] inggih punika anggota kulawarga [[Soroh Basa Austronésia|basa Austronésia]]. Genah puniki mangkin dados pahan saking negara-negara modern inggih punika [[Malaysia]], [[Indonésia]], [[Brunéi Darussalam]], [[Singapura]], [[Myanmar|Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]]. Wenten keragaman basa, budaya, seni miwah sosial sane ageng ring makudang soroh Melayu, utamanyane sangkaning satusan warsa imigrasi miwah asimilasi saking makudang soroh miwah suku regional ring Asia Tenggara Maritim. Manut babad, krama Melayu utamanyane mawit saking suku Austronesia miwah Austroasia sane mabasa Melayu sadurungnyane sane ngwangun makudang-kudang panegara miwah kerajaan perdagangan maritim kuno, utamanyane Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, Melayu, miwah [[Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 & 60}} Pangrauh Kesultanan Malaka ring abad ka-15 ngawinang revolusi ageng ring sejarah Melayu, sane mabuat pisan magenah ring warisan politik lan budaya sane jimbar. Cihna sane pastika saking Melayu - agama [[agama Islam|Islam]], basa miwah tradisi Melayu - kawedarang sampun kasobyahang salami masa puniki, sane ngawinang etnogenesis Melayu pinaka soroh etnoagama utama ring wawidangan punika. Ring sastra, arsitektur, tradisi kuliner, busana tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri miwah tradisi istana kerajaan, Malaka netepang standar sané katulad olih kesultanan Melayu salanturnyané. Masa jayanyane kesultanan Melayu ring Semenanjung Melayu, Sumatera Kangin lan Pasih Kalimantan nyingakin akeh kramannyane, pamekas saking makudang-kudang komunitas suku sakadi Batak, Dayak, Wong Asli lan Wong Laut, ngrereh Islamisasi lan Invasi Melayu. Sakadi sane sampun lintang, istilah "Melayu" sampun nglimbak ring soroh sane tiosan ring sajeroning "Jagat Melayu"; kawigunan puniki mangkin akehan kawatesin ring Malaysia miwah Singapura, inggian warih sane tiosan saking soroh puniki kasengguh Anak Dagang ("pedagang") miwah akehan mawit saking Indonesia sakadi Aceh, Banjar, [[wong Bugis|Bugis]], Mandailing, [[wong Minangkabau|Minangkabau]] miwah [[wong Jawa|Jawa]]. Sajeroning sejarahnyane, krama Melayu sampun kaloktah pinaka krama sane madagang ring pasisi pasih antuk ceciren budaya sane cair.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Dane ngeresep, ngepah miwah ngirimang makudang-kudang ceciren budaya saking soroh lokal tiosan, sekadi Minangkabau miwah Aceh. == Etimologi == [[Berkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Candi Muaro Jambi|Kompleks Candi Muaro Jambi]] ring [[Jambi]], manut sejarah mapaiketan sareng Kerajaan Melayu pra-Islam. Melayu-Sriwijaya kasub antuk ngwangun sistem wangunan sane kompleks ring ibu kota, kota-kota gede lan pusat kota sane penting.]] [[Berkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ring [[kota Palémbang|Palémbang]]. Manut ''Sejarah Melayu'', bukit punika nyatet rauh Sang Sapurba, leluhur legendaris majeng ring makudang-kudang umah kerajaan Melayu ring Sumatera, Semenanjung Melayu miwah Kalimantan.]] Sastra epik ''Malay Annals'' ngaitkan wit etimologis "Melayu" sareng tukad alit sane mawasta ''Sungai Melayu'' ('tukad Melayu') ring [[Sumatra]], [[Indonésia]]. Epos punika iwang maosang tukad punika membah nuju [[Tukad Musi]] ring [[Palembang]], nanging sujatinnyane membah nuju [[Tukad Batang Hari]] ring [[Jambi]].<ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}</ref>{{rp|298}} Istilah puniki kabaosang mawit saking kruna [[basa Melayu|Melayu]] ''melaju'', gabungan saking pangater verbal 'me' lan kruna akar 'laju', sane maartos "ngranjingang", kaanggen nlatarang arus kuat tukad sane ngegancangin.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} === Pinaka wastan genah (toponim) === Sadurung abad ka-15, istilah "Melayu" miwah variannyané sané masuara pateh kanten mamargi pinaka toponim sané sampun sue ring wewidangan [[Selat Malaka]].{{sfn|Barnard|2004|p=3}} * '''''Malaya Dwipa''''', “Malaya Dvipa”, katlatarang ring pasal 48, Vayu Purana pinaka sinalih tunggil propinsi ring segara kangin sane pecak madaging mas miwah perak. Makudang-kudang sujana matehang istilah punika sareng [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging makudang-kudang sujana India percaya istilah punika patut nujuang Semenanjung Malaya sane magunungan, nanging Sumatra pinih patut mapaiketan sareng Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – genah ring Chersones Emas, saking karya Ptolemeus, Geografi.{{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – kabaosang olih Yijing, biarawan Buddha Cina dinasti Tang sane ngrauhin Asia Tenggara duk warsa 688-695. Manut Yijing, kerajaan ''Mo-Lo-Yu'' punika magenah ring jarak 15 rahina malayar saking Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Sriwijaya]]). Butuh malayar 15 rahina taler mangda prasida rauh ring Ka-Cha (Kedah) saking Mo-lo-yu; punika mawinan, prasida kaanggep Mo-Lo-Yu pacang magenah ring tengahing genah makakalih punika.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Asiki teori sané sampun kaloktah mapaiketan sareng ''Mo-Lo-Yu'' sareng [[candi Muaro Jambi|Jambi]] ring Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} sakéwanten genah Jambi matungkasan sareng gambaran Yi Jing indik "malayar atengah jalan pantaraning ''Ka-Cha'' (Kedah) miwah ''Bogha'' (Palembang)". Ring Dinasti Yuan (1271-1368) miwah [[Dinasti Ming]] (1368-1644), kruna ''Ma-La-Yu'' sering kabaosang ring sasuratan sejarah Cina – antuk pauwahan ejaan santukan galah pantaraning dinasti – pinaka negara sané nampek ring segara kelod. Diantarane istilah sane kaanggen inggih punika "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — katureksa saking sumber tulis biarawan Xuanzang) lan Wú-laī-yû (無来由). * '''''Malaiyur''''' – sane kabaosang ring prasasti Tanjore. Punika kagambarang pinaka kerajaan sane madue "gunung sane kukuh antuk bentengnyane" sane runtuh ring para penjajah Chola salami kampanye Rajendra Chola I ring abad ka-11. Minab magenah ring Sumatra, ring pantaraning Pannai miwah Sriwijaya (Palémbang),<ref>{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}</ref>{{rp|77–78, 170}} minab ring situs arkeologi [[Kabupatén Muaro Jambi|Muaro Jambi]].<ref name=":6">{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}</ref>{{rp|405}} * '''''Malai''''' – kabaosang olih ahli geografi Arab abad ka-12 Muhammad al-Idrisi ring Tabula Rogeriana, punika nyihnayang semenanjung Malaya pinaka pulau sane dawa lan kawastanin Malai, mawates sareng Qmer (Khmer) lan magenah 12 rahina malayar saking Sanf (Champa).<ref>[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands]. Singapore Bicentennial Office. November 2019.</ref><ref>Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&vq=malai&pg=PA535#v=onepage&q=malai&f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.</ref> * '''''Bhūmi Mālayu''''' – (harfiahnyane "Tanah Malayu"), transkripsi saking Prasasti Padang Roco sane mawit saking warsa 1286 M olih Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah punika mapaiketan sareng kerajaan Dharmasraya. * '''''Ma-li-yu-er''''' – kabaosang ring babad dinasti Yuan, nganutin bangsa Semenanjung Malaya sane ngadepin ekspansi kelod Kerajaan Sukhothai, duk pemerintahan Ram Khamhaeng.<ref>{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=21 Maret 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}</ref> Babad punika maosang: "''..Kawentenan permusuhan pantaraning Siam miwah Ma-li-yu-er antuk makakalih saling ngamademang...''". Pinaka penampén saking parilaksana Sukhothai, utusan Tiongkok lunga ka istana Ram Khamhaeng duk warsa 1295 makta dekrit kekaisaran: "Tegepin janjin ragané miwah sampunang nglaksanayang sané kaon majeng ring Ma-li-yu-er".{{sfn|Hall|1981|p=190}} * '''''Malauir''''' – kabaosang ring cakepan Marco Polo pinaka kerajaan sane magenah ring Semenanjung Malaya,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} minab mesib sareng sane kabaosang ring babad Yuan. * '''''Malayapura''''' – (sane harfiahnyane "kota Malaya" utawi "benteng Malaya"), sane kasurat ring prasasti Amoghapasa sane mawit saking warsa 1347 M. Istilah punika kaanggen olih Adityawarman anggen nujuang Dharmasraya. Piteket sane tiosan minakadi kruna [[basa Jawa]] ''mlayu'' (pinaka kruna kria: malaib, partisipan: buron), utawi istilah Melayu ''melaju'' (nglanturang mempercepat), sane nujuang ring mobilitas sane tegeh lan sifat migrasi kramannyane. De Barros (1552) maosang indik Iskandar Shah ngadanin ''Malaios'' (Melayu) kadi asapunika santukan pangusiran ajinnyane saking panegarannyane. Albuquerque nlatarang indik Sang Parameswara ngungsi (''malayo'') saking kerajaan [[Kota Palémbang|Palémbang]] nuju Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}} === Pinaka wastan etnis (etnonim) === {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Melayu saking Malaka | caption1 = Cat air Portugis saking jadma Malaya Malaka, sawatara warsa 1540, kapanggihin ring Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Pasangan Melayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saking ''Reise nach Batavia'', antara warsa 1669 lan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Joget ngigel | caption3 = Tari Joget saking Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sane mawit saking istana Malaka. }} Kruna "Melayu" pinaka etnonim, anggen nyihnayang kelompok etnologi sane sampun pastika mabinayan, katarka sampun kadadosang modis ring sajebag integrasi Kesultanan Malaka pinaka kekuatan regional duk abad ka-15. Punika kaanggen nglaporang parsialitas sosial krama Malaka sane mabinayan sareng krama asing sakadi saking wewidangan sane pateh, utamanyane krama [[Wong Jawa|Jawa]] lan Thai.{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Puniki kabuktiang saking daftar kruna-kruna Melayu ring pangawit abad ka-16 olih Antonio Pigafetta (pamilet ring tawaf Magellan), sané nganutin panganggén frase ''chiara Malaiu'' (cara-cara Melayu) ring maritim Asia Kelod-Kangin anggén nganutin ''al parlare de Malacca'' (basa Italia antuk "mangda maosang indik Malaka").{{sfn|Milner|2010|pp=22}} Manut sejarawan Anthony Milner, sastra Melayu klasik sering nlatarang indik Melayu antuk arti sane cupit saking interpretasi modern; nganutin teks-teks ring sor puniki pinaka bukti saking pamineh punika:<ref name="Milner2008">{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |title=The Malays |publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=9781444305098 |doi=10.1002/9781444305098}}</ref>{{rp|91–92}} * ''Hikayat Hang Tuah'', sane kasurat utamanyane salami abad ka-17, wantah nyihnayang krama Melayu pinaka subjek Kesultanan Malaka.<ref>See also {{Cite journal |last=Hooker |first=Virginia Matheson |date=2016 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |title=Hang Tuah, Hikayat |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30299 |journal=Encyclopaedia of Islam |language=en |edition=3 |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30299 |access-date=6 Séptémber 2026 |url-access=subscription }}</ref> * ''Hikayat Patani'', sané kawangun saking warsa 1690-1730, nyayagayang ngawigunayang parinama punika wantah ring Johor.<ref>{{cite journal |last=Bradley |first=Francis R. |date=June 2009 |title=Moral order in a time of damnation: The ''Hikayat Patani'' in historical context |doi=10.1017/S0022463409000150 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=40 |issue=2}}</ref><ref>{{cite journal |last=Porath |first=Nathan |date= |title=The ''Hikayat Patani'': The Kingdom of Patani in the Malay and Thai Political World |journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume=84 |issue=2 (301) |page=54 |doi=10.1353/ras.2011.0016}}</ref> * ''Hikayat Merong Mahawangsa'' (taler kabaos Cakepan Kedah), sane kasurat ring panguntat abad ka-18 utawi pangawit abad ka-19, ngindarin nganggen deskriptor "Melayu" majeng ring krama Kedah. * ''Hikayat Aceh'', sane kakenehang sampun kasurat sawatara pantaraning warsa 1636 lan 1700, eksplisit ngiket etnis Melayu sareng Johor, nanging nenten ngamargiang sane pateh ritatkala nganutin [[Acéh]] utawi Deli.<ref name="Iskandar1958">{{cite book |last= Iskandar |first=Teuku |title=De Hikajat Atjeh |publisher=Martinus Nijhoff |location='s-Gravenhage |date=1958 |url=http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530000000/http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-date=30 Méi 2024 |doi=10.26530/OAPEN_613413}} [https://archive.org/details/oapen-20.500.12657-32197 Alt URL]</ref>{{rp|2–4}}<ref>See also {{cite journal |last=Braginsky |first=Vladimir |date=2008 |title=Structure, date and sources of Hikayat Aceh revisited: The problem of Mughal-Malay literary ties |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |volume=162 |issue=4 |pages=441–467 |doi=10.1163/22134379-90003662|doi-access=free }}</ref> Nanging, Milner nyatet, karya-karya puniki sampun akeh ka edit saking galah ka galah olih makudang-kudang penyalin, sane minab ngranjing pengenalan utawi nincapang konsep identitas "Melayu"; silih tunggil salinan saking Cakepan Melayu, umpaminyane, nyihnayang kepala ring [[Kota Palémbang|Palémbang]] sane nganutin "sentana titiang", nanging salinan salanturnyane maosang "subjek Melayu".{{r|Milner2008|p=90–91}} == Agama == [[Gambar:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ring [[Brunéi Darussalam]] ring rahina sane sampun lintang ring rahina Ramadhan. Kerajaan sane sugih ngambil Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') pinaka filosofi nasional ngawit kemerdekaannyane duk warsa 1984.]] Komunitas Melayu pangawit akehan animis, percaya ring kawentenan ''semangat'' (roh) ring sakancan parindikan.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sawetara pamungkah era umum, [[agama Hindu]] lan [[agama Buddha|Buddha]] kasobyahang olih para dagang Asia Selatan ka Kepulauan Melayu, irika ipun nglimbak ngantos abad ka-13, sadurung rauh agama Islam sane kabakta olih para dagang Muslim Arab, Asia Selatan lan Cina. Ring abad ka-15, Islam saking sekte Sunni ortodoks nglimbak ring jagat Melayu ring sor Kesultanan Malaka. Mabinayan sareng agama Hindu, sane secara dangkal ngubah masyarakat Melayu awal, [[agama Islam|Islam]] prasida kabaos sampun jangkep terintegrasi ring kahuripan sarahina-rahina kramane.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Ngawit saking masa puniki, krama Melayu kaanggep pinaka kelompok etnoagama lan manut tradisi madue identifikasi sane raket sareng Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan ipun nenten nguwah agamanyane ngawit punika.<ref name="Syed" /> Jati diri puniki sampun kukuh mawinan kabaos dados Islam punika mangda ''masuk Melayu'' (mangda ngranjing ring kemelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Yadiastun asapunika, kapercayaan sadurungnyane madue akah sane dalem, ipun sampun ngamong raga nglawan anathema Islam – lan sujatine mistisisme Sufisme sampun dados nyambung ring kalangan Melayu, sareng roh-roh jagat animistik sadurungnyane lan makudang-kudang unsur agama Hindu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Risampune warsa 1970-an, kabangkitan Islam (taler kabaos re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ring sajebag jagat Muslim, akeh tradisi sane kaanggep nenten manut sareng ajah-ajahan Islam lan madaging unsur-unsur syirik katilar olih krama Melayu ring Malaysia, nanging ring pantaraning krama Melayu ring Indonésia, tradisi puniki nenten kaanggep pinaka unsur-unsur syirik madaging lan takhayul. Pantaraning tradisi punika inggih punika rerainan ''mandi safar'' ([[manjus]] Safar), rerainan pemandian anggen ngamolihang kesucian spiritual, sane prasida kacingak fitur sane mirib sareng makudang-kudang sane wenten ring Durga Puja India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Akeh etnis Melayu modern inggih punika penganut [[Islam]] Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=6 Séptémber 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}</ref> miwah rerainan Melayu sane pinih utama inggih punika sane mawit saking Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Rahina Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''Awal Muharram'', miwah ''Maulidur Rasul''. Kaanggep murtad yening krama Melayu ngranjing saking Islam ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. Nanging, wenten makudang-kudang etnis Melayu sane magenah ring jaba panegara-panegara punika taler sampun ngrangkul agama sane tiosan sacara hukum ring sor hukum. == Arsitéktur == {{See also|Umah Melayu}} [[Berkas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Sebuah umah tradisional Melayu ring Kedah, kahiasin antuk panel ukiran khas saking Semenanjung Melayu kaja.]] [[Umah Melayu]] nganutin paumahan vernakular Melayu, kelompok etno-linguistik sane meneng ring [[Sumatra]], pasisi [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]] lan Semenanjung Melayu. Wangun arsitektur tradisional, sakadi atap sane cocok antuk tropis lan proporsi sane harmonis teken elemen dekoratif kaanggep enu madue nilai budaya sane gede olih akeh jadma ring wewidangan punika. Nanging, wangunan puniki ngamerluang perawatan sane signifikan yening saihang sareng konstruksi modern; minakadi tantangan ring sajeroning nglestariang bahan utamanyane, kayu, saking efek pelapukan cuaca tropis taler infestasi rayap. Kawagedan konstruksi vernakular puniki saka kidik ical ring [[Malaysia]] santukan kayu alami sayan arang sangkaning deforestasi ring samping industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Méi 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> nanging ring [[Indonésia]] paumahan tradisional sakadi punika kantun wenten ring desa. Yadiastun transformasi kota ring [[Singapura]] sampun ngicalang makasami ward kota Melayu, makudang-kudang umah sané nyihnayang arsitéktur vernakular puniki kantun ajeg, utaminnyané magenah ring pulau Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Désémber 2022}} Utsaha ngelestariang gaya arsitektur asli Nusantara Indonesia sampun kamargiang malarapan antuk dokumentasi miwah penciptaan replika ring paviliun [[propinsi ring Indonésia|propinsi]] ring [[Taman Mini Indonesia Indah]], [[Daérah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Sang sane madue akeh umah tradisional Malaysia sane kantun wenten taler sampun nyewa ring studio produksi pinaka set film lan iklan, lan homestay, pinaka sumber pendapatan tambahan.<ref name=H /> == Basa == [[Berkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit sane masurat aksara Pallawa. Mawit saking warsa 683, puniki silih sinunggil artefak sesuratan Melayu sane pinih tua sane kantun wenten.]] {{Main|Basa Melayu}} [[Basa Melayu]] inggih punika silih sinunggil basa sane pinih kaloktah ring jagate, utamanyane saking kulawarga Austronesia. Varian miwah dialek basa Melayu kaanggen pinaka basa resmi ring [[Brunéi Darussalam]], [[Malaysia]], [[Indonesia]] miwah [[Singapura]]. Basa puniki taler kaanggen ring [[Thailand|Thailand Selatan]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Nusa Natal]], [[Sri Lanka]]. Basa puniki kabaosang asli olih kirang langkung 33 yuta jadma ring sajebag Kapuloan Melayu lan kaanggen pinaka basa kaping kalih olih kirang langkung 220 yuta jadma.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Wangun basa Melayu sane pinih lingsir mawit saking basa Proto-Malayo-Polinesia sane kabaosang olih krama Austronesia sane kapertama meneng ring [[Asia Kelod-Kangin]]. Wangun puniki salanturnyane pacang nglimbak dados Melayu Kuno ritatkala budaya miwah agama India ngawit nembus wawidangan punika. Basa Melayu Kuna madaging makudang-kudang istilah sane kantos mangkin, nanging tetep nenten karesepang olih penutur modern, nanging basa modern sampun akeh sane kauningin ring sasuratan Melayu Klasik, sane wangunnyane pinih lingsir mawit saking warsa 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Melayu nglimbak dados Melayu Klasik majalaran antuk akeh kosakata [[basa Arab]] miwah [[basa Pars|Pars]] rikalaning Islam ngeranjing ring wawidangan punika, mauwah sajeroning pamarginnyane. Awalnyane, basa Melayu Klasik inggih punika soroh dialek sane mabinayan, sane nyihnayang makudang-kudang wit saking kerajaan Melayu ring Asia Tenggara. Silih sinunggil dialek puniki, sane kalimbakang ring tradisi sastra Kesultanan Malaka ring abad ka-15, pamuputnyane dados dominan. Era Malaka kacihnayang antuk pauwahan basa Melayu dados basa Islam, antuk cara sane pateh sareng [[basa Arab]], [[basa Pars|Persia]], Urdu lan [[basa Swahili|Swahili]]. Aksara Arab sane kaadaptasi sane kawastanin Jawi kaanggen ngentosin aksara Kawi, istilah agama miwah budaya Islam akeh kaasimilasi, ngutang akeh kruna-kruna Hindu-Buddha, miwah Melayu dados basa media pangajah-ajahan miwah penyebaran Islam ring sajebag wewidangan Asia Tenggara. Ring muncuk kawisesan Malaka ring abad ka-15, basa Melayu Klasik sampun nglimbak nglintangin jagat sane mabasa Melayu tradisional<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> miwah ngasilang ''[[lingua franca]]'' sane kawastanin ''Bahasa Melayu pasar'' ("Bazar Melayu") utawi ''Bahasa Melayu rendah'' ("Melayu sane andap") sane mabinayan sareng ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Melayu sane tegeh") Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Katahnyane kapercayain yening basa Melayu Bazaar inggih punika basa pidgin miwah panglimbak sane pinih utama, sakemaon, sampun pidgin punika kreolisasi, ngawetuang makudang-kudang basa anyar sakadi basa Melayu Ambon, basa Melayu Manado miwah [[basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Para pangawi Eropa duk abad ka-17 miwah ka-18, sekadi Tavernier, Thomassin miwah Werndly nyobyahang basa Melayu pinaka "''basa sane kawikan ring makasami Hindia, sekadi [[basa Latin]] ring [[Éropa]]''".{{sfn|Sweeney|1987}} Punika taler sane pinih akeh kaanggen duk masa kolonial Inggris lan Belanda ring Kapuloan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Sabaliknyane kapanggihang ring Hindia Timur Spanyol, inggian latinisasi massal Nusantara salami warsa kolonial ngawinang kudeta sejarah basa Melayu ring Filipina. Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dados bebaosan standar ring pantaraning Melayu ring [[Singapura]] miwah [[Malaysia]], miwah punika dados dasar asli [[basa Indonésia]] sane sampun standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Lempas saking basa Melayu standar, sane kalimbakang ring wewidangan Malaka-Johor, wenten makudang-kudang dialek Melayu lokal. Minakadi krama Bangkan, krama Brunéi, krama Jambi, krama Kelantan, krama Kedah, krama Negeri Sembilan, krama Palembang, krama Pattan, krama Sarawak, krama Terengganu, miwah akeh sane lianan. Basa Melayu punika manut sejarahnyane kasurat ring Pallawa, Kawi miwah Rencong. Sasampune rauh agama Islam, aksara Jawi sane madasar antuk basa Arab kaambil miwah kantun kaanggen kantos mangkin pinaka silih sinunggil saking kalih aksara resmi ring [[Brunéi Darussalam]] miwah pinaka aksara alternatif ring [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}</ref> Kakawitin saking abad ka-17, pinaka pikolih saking penjajahan Inggris miwah Belanda, basa Jawi saka kidik kagentosin antuk aksara Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=8 Séptémber 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> sane madasar antuk basa Latin sane pamuputnyane dados aksara modern resmi antuk basa Melayu ring [[Malaysia]], [[Singapura]], miwah [[Indonésia]], miwah aksara resmi sareng-sareng ring [[Brunéi Darussalam]]. == Busana adat == [[Gambar:Busana Melayu.jpg|thumb|Lanang-lanang Melayu ring ''busana Melayu'', gaya tradisional busana Melayu]] Busana miwah tekstil tradisional Melayu sampun terus-terusan kauwah ngawit saking jaman kuno. Manut sejarah, Melayu kuno kasurat antuk ngeranjingang makudang-kudang bahan alami pinaka sumber vital antuk kain, busana miwah busana. Nanging, masa sane sampun ketah, nyaksiang rauhnyane para dagang saking kangin miwah kauh nuju pelabuhan Kepulauan Melayu, sareng-sareng ipun numbas barang-barang mewah anyar, rumasuk kapas miwah sutra alus. Busana punika salanturnyane dados sumber mode Melayu sane tegeh miwah ngamolihang peran budaya pinaka identitas sane ngiket ring Nusantara, utamanyane ring semenanjung, [[Sumatra]] miwah wewidangan pasisi [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Ring budaya Melayu, busana miwah tekstil kasub pinaka pralambang keindahan, kawisesan miwah status. Akeh akun ring hikayat Melayu negesang genah khusus sane kagenahin olih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu prasida katureksain witnyane ngawit abad ka-13 ritatkala jalur perdagangan kangin nglimbak ring sor dinasti Song. Kabaosang indik tekstil sane kakaryanin ring lokal taler akehnyane tenun ring Semenanjung Malaya kakaryanin ring makudang-kudang akun Cina miwah Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Ring pantaraning tekstil Melayu sane sampun kaloktah inggih punika [[Songkét]], [[Batik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' miwah ''Tekad''. Busana Melayu klasik mabinayan pantaraning wewidangan sane matiosan, nanging busana tradisional sane pinih dalem ring masa modern inggih punika Baju Kurung (majeng ring anak istri) miwah Baju Melayu (majeng ring anak lanang), sane makakalih kaakui pinaka busana nasional majeng ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]], miwah taler kaanggen olih komunitas Melayu ring [[Indonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] miwah [[Thailand]]. [[Gambar:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak Melayu nganggen busana adat rikala [[Idul Fitri]]]] Kruna ''Baju Kurung'', sastra sane kategesang pinaka “menyelimuti tubuh” sang sane nganggen punika kasesuaiang madasar antuk prinsip-prinsip Islam sane sopan, sopan santun miwah ngasorang raga. Praktik punika paralel sareng doktrin agama Yahudi-Kristen, santukan ngamedalang anggota tubuh intim kaanggep pinaka sane kalarang ring [[agama Islam|Islam]]. Interpretasi punika raris kaserep ring cara mabusana miwah perspektif budaya Melayu, puniki prasida kuat kasaksiang ring pamrentahan Mansur Shah saking Malaka ring abad ka-15, sultan ngelarang rakyat Muslim istrinyane ring publik mangda wantah nganggen sarung saking bust ka sor. Sapanjang masa, Sang Melayu Baju Kurung ngranjing ring makudang-kudang reinkarnasi sadurung ngambil wangunnyane sane mangkin. Duaning jimbarnyane makudang-kudang kerajaan Melayu ring Nusantara, wangun lokal miwah mabinayan saking pola desain Baju Kurung taler prasida kasaksiang ring wewidangan punika, rumasuk [[Bengkulu]], Kedah, [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang miwah [[Kota Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}} Mode sane anut ring Baju Kurung majeng ring anak lanang sane kaloktah dados “Baju Melayu”. Bagian baduur busana punika kakaryanin antuk desain geometris sane meh-mehan pateh sareng Baju Kurung miwah lumrahnyane kapasangin antuk kain tenun sane kaloktah dados sarung. Pola sarung punika minab ngranjing simbol status perkawinan jadma punika utawi pangkatnyane ring masyarakat tradisional Melayu.{{sfn|Hassan|2016}} Busana Melayu klasik sane lumrah lianan antuk anak muani inggih punika ''baju'' (kaos) utawi ''tekua'' (soroh kaos lengan panjang), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'' (kancing), ''celana'' batis cenik (celana), sarung sane kaanggen ring pinggang, ''capal'' (sandal), miwah ''tanjak'' utawi ''tengkolok'' (tutup sirah); ring para bangsawan, ''baju sikap'' utawi ''baju layang'' (soroh mantel) miwah ''pending'' (gesper sabuk hias) taler sinonim kaanggen pinaka busana formal. Taler sampun ketah wenten ''pendekar'' (prajurit Melayu) sane madue [[kadutan|Kris]] sane nyelepin ring lipatan sarung sane ring arep. Mabinayan sareng Baju Melayu sane terus kaanggen pinaka busana upacara kemanten, Baju Kurung kaanggen sarahina sapanjang warsa olih mayoritas anak istri Melayu. Kacingak PNS, buruh profesional miwah mahasiswa istri sane nganggen Baju Kurung sampun ketah ring [[Malaysia]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. == Musik == {{Main|Musik Melayu}} [[Musik Melayu]] inggih punika genre musik rakyat sane mawit miwah nglimbak ring pasisi kangin [[Sumatra]], [[Nusa Kalimantan|Kalimantan]] miwah Semenanjung Melayu.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik puniki lumrahnyane katembangang olih jadma saking etnis Melayu miwah sering kasarengin antuk [[pragina|igel-igelan/pragina]] khas Melayu lokal, umpaminyane ngaturang igel-igelan ring acara utawi pesta tradisional, nyanggra tamu sane kahormatin, miwah ring parikrama agama.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sane menarik ring genre musik puniki magenah ring komposisinyane sane kawangun antuk lirik tembang sane madaging puisi sane kaadaptasi ring kahuripan sarahina, tresna (sakadi Dondang Sayang) miwah bek madaging ajah-ajahan (pesan moral), madaging suara utawi vokal cengkok khas Melayu, miwah aransemen musik sane kasusun rapi. Sinarengin antuk panglimbak jaman, musik Melayu sampun ngarasayang pergeseran gaya musik, umpaminyane sampun ngarasayang perpaduan sareng [[musik pop]], [[musik rock]] miwah [[dangdut]]. Alur puniki prasida kapanggihin ring negara-negara sane mapaiketan sareng [[basa Melayu]], minakadi ring [[Indonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]] miwah [[Brunéi Darussalam]]. Ring pangawit panglimbaknyane, piranti [[musik]] sane kaanggen akehan aksi rebana sane kawastanin Kompang saking [[Kabupatén Ponorogo|Ponorogo]], ngambil gambus, senar biola, akordeon sané magending, parilaku gong, miwah serunai sane niup. Punika kaiusin olih budaya tanah [[wong Arab|Arab]] miwah tradisional [[Éropa]]. Sinarengin antuk panglimbak teknologi, makasami punika sampun kagentosin antuk piranti musik elektronik sane marupa keyboard. Nanging, ring parikrama sane sampun pastika piranti musik tradisional kantun kaanggen nglestariang tetamian budaya. Ring panglimbaknyane, gerakan puniki sampun kaloktah ring warsa 80-an miwah malah ngranjing ring era "puncak kejayaan" ring warsa 90-an. Indike puniki kacihnayang antuk sayan akehnyane [[penyanyi]] miwah band Melayu, miwah pendatang anyar sane medal antuk tembang-tembang signature soang-soang. == Seni sasolahan == [[Gambar:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Sasolahan Joget Gamelan, warsa 1937]] Krama Melayu madue makudang-kudang soroh [[musik]] miwah [[pragina|tarian/pragina]] sane marupa perpaduan saking pengaruh budaya sane mabinayan. Genre khas ngawit saking drama tarian rakyat tradisional Melayu sakadi Mak Yong ngantos tarian Zapin sane kaiusin olih Arab. Gerakan sane kakoreografi taler mabinayan saking langkah miwah lagu sane sederhana ring Dikir barat ngantos gerakan sane rumit ring Joget Gamelan. Musik tradisional Melayu punika dasarnyane perkusif. Makudang-kudang soroh gong ngicenin tepuk antuk akeh tarian. Wenten taler drum sane mabinayan ukurannyane, ngawit saking ''rebana ubi'' sane ageng sane kaanggen ngewatesin acara-acara sane mabuat ngantos ''jingled-rebana'' alit (drum bingkai) sane kaanggen iringan recitasi vokal ring upacara agama.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Gambar:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sekelompok pragina Melayu Siam sane nampilin Mak Yong (c. abad ka-19). Ring warsa 2005, sampun polih pangakuan pinaka silih sinunggil karya warisan lisan miwah non-material manusa olih [[UNESCO]].]] Musik Nobat dados kepahan saking Royal Regalia istana Melayu ngawit rauhnyane [[agama Islam|Islam]] ring abad ka-12 miwah wantah kasobyahang ring upacara istana sane mabuat. Orkestranyane ngranjing piranti suci miwah pinih kasub inggih punika ''nehara'' (gendang ceret), ''[[kendang|gendang]]'' (gendang maulu ganda), ''nafiri'' (terompet), ''serunai'' (oboe), miwah kadang-kadang gong sane madaging tombol miwah sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Panglalah India kuat ring sasolahan bayangan tradisional sane kaloktah dados [[Wayang Kulit]] ring dija carita saking epik Hindu; [[Ramayana]] & [[Mahabharata]] sane ngawangun repertoar sane utama. Wenten petang soroh teater wayang bayangan sane khas sane prasida kapanggihin ring Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' miwah ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Yadiastun asapunika, seni miwah carita ''Wayang Purwa'' miwah ''Wayang Siam'' nyihnayang pengaruh regional sane masikian sareng Jawa miwah Siam soang-soang, nanging ''Wayang Melayu'' miwah ''Wayang Gedek'' nyaritayang wangun miwah mode Melayu sane lebih asli. Seni sasolahan Melayu sane sampun kaloktah lianan inggih punika; Teater ''Bangsawan'', ''Dondang Sayang'' balada tresna miwah tarian ''Mak Inang'' saking Kesultanan Malaka, teater ''Jikey'' miwah ''Mek Mulung'' saking Kedah, Tarian ''Asyik'' miwah Drama Tari ''Menora'' saking Patani miwah Kelantan, Tarian ''Ulek mayang'' miwah ''Rodat'' saking Terengganu, Teater ''Boria'' saking [[Pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saking Perlis, Tembang naratif ''Mukun'' saking [[Brunéi Darussalam]] miwah [[Serawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> [[Gending Sriwijaya]] sane saking [[Kota Palémbang|Palémbang]], Tari ''Serampang Dua Belas'' saking Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api saking [[Riau]] miwah Dikir barat Singapura saking [[Singapura]]. == Seni visual == [[Gambar:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, kedis mitos raksasa sane kawangun antuk parade sunat ageng pangeran Kelantan]] Ukiran kayu inggih punika pahan saking seni visual Melayu klasik. Wong Melayu manut tradisi sampun ngias monumen, perahu, sanjata, makam, alat musik, miwah piranti antuk motif flora, kaligrafi, geometri, miwah fitur kosmik. Seni puniki kalaksanayang antuk atenga ngicalang kayu nganggen piranti sane tajem miwah nganutin pola, komposisi miwah urutan sane sampun katentuang. Wangun [[seni]] sane kaloktah dados ''ukir'' puniki kaajum pinaka parilaksana bhakti para pengrajin majeng ring sang sane ngaryanin miwah paica majeng ring semetonnyane.{{sfn|Said|2005}} Wangun seni puniki utamanyane mapaiketan sareng akehnyane kayu ring Kepulauan Melayu miwah taler olih kawagedan para tukang ukir kayu sane sampun ngawinang krama Melayu prasida ngamargiang ukiran kayu pinaka kerajinan. Latar tropis alami ring dija flora miwah fauna akeh sampun nginspirasi motif antuk kagambarin saking wangun abstrak utawi magaya dados papan kayu. Antuk rauhnyane Islam, wangun kaligrafi geometris miwah Islam kasobyahang ring ukiran kayu. Kayu sane kaanggen biasane saking spesies kayu keras tropis sane sampun kaloktah awet miwah prasida nahan serangan jamur, kumbang power-boots miwah rayap.{{sfn|Said|2002}} Umah utawi masjid tradisional Melayu khas lakar kahiasin antuk lewih saking 20 komponen maukir. Ukiran ring tembok miwah panel ngawinang angin udara prasida maedar efektif ring jero miwah ring jaba wangunan miwah prasida ngawinang sinar matanai nyunarin jeroan struktur. Rikala punika taler, bayangan sane kacemplungang olih panel taler pacang ngawetuang bayangan madasar antuk motif nambahin keindahan ring lantai. Dadosne, komponen sane maukir ngalaksanayang tatujon fungsional miwah estetika. == Cingak taler == * [[Jagat Melayu]] * [[Umah Melayu]] == Reperensi == {{reflist}} == Cantélan eksternal == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.] * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} [[Kategori:Wong|Melayu]] [[Kategori:Malaysia]] [[Kategori:Indonésia]] [[Kategori:Brunéi Darussalam]] [[Kategori:Singapura]] {{Authority control}} 5dmyxhjmkg5nuqcqvw2iqcclfmcxw82 3 10647 282155 265542 2026-09-21T10:29:12Z Ontzak 2414 Ontzak ngingsirang kaca [[Pabligbagan Sang Anganggé:Gabriel Philadelpho]] nuju [[Pabligbagan Sang Anganggé:Gabriel Agíou-Dimitríou]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]" 50962 wikitext text/x-wiki {{Rahajeng rauh}} jicot1awoylfbm515w6rwiy9t5l62on 0 67086 282149 280175 2026-09-20T20:37:08Z InternetArchiveBot 2766 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 282149 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem |title = {{lang|fr|La Marseillaise|italic=no}} |balinese_title = 'Tembang saking Marseille' |alt_title = {{lang|fr|« Chant de Guerre pour l'Armée du Rhin »|italic=no}} |ban_alt_title = 'Tembang Perang antuk Tentra Rhine' |image = Paris July 2011-16a.jpg |caption = ''Para sukarelawan Marseillais Matilar'', kapaet ring [[Arc de Triomphe]] |prefix = Nasional |country = Prancis |author = [[Claude Joseph Rouget de Lisle]] |lyrics_date = 1792 |composer = Claude Joseph Rouget de Lisle, 1792 |adopted = 14 Juli 1795 |until = 1799 |readopted = 1870 |sound = La Marseillaise.ogg |sound_title = Cingakan instrumeléorntal ring [[A-flat mayor|A♭]]}} "'''La Marseillaise'''"{{efn|{{bulletedlist|{{small|English pronunciation:}} {{IPAc-en|ˌ|m|ɑːr|s|eɪ|ˈ|(|j|)|ɛ|z}} {{respell||MAR|say|(Y)EZ}}|{{IPA|fr|la maʁsɛˈjɛːz}}}}}} inggih punika [[gending kebangsaan]] saking [[Prancis]]. Punika kasurat ring warsa 1792 olih [[Claude Joseph Rouget de Lisle]] ring [[Strasbourg]] sesampun déklarasi perang olih [[Républik Prancis Kapertama]] nglawan [[Archduke Austria|Austria]], lan pamahbahné mamurda "'''{{Lang|fr|Chant de guerre pour l'Armée du Rhin|italic=no}}'''".{{efn|{{IPA|fr|ʃɑ̃ də ɡɛːʁ puʁ laʁ.me dy ʁɛ̃|pron}}; {{lit|Tembang Perang antuk [[Tentra Rhine (1791–1795)|Tentra Rhine]]}}}} [[Konvensi Nasional]] Prancis ngambil tembang punika pinaka gending [[Répubik Kapertama Prancis|Républik Kapertama]] ring warsa 1795. Gending punika ngamolihang parabnyané sesampun katembangang ring [[Paris]] antuk '[[Fédéré]]' (sukarélawan) saking [[Marseille]] sané mamargi nuju ibu kota. Melodi lan lirik evokatif gending punika sampun ngawinang kawigunannyané sané sampun ngelimbak pinaka tembang révolusi lan ngeranjingnyane dados makudang-kudang musik klasik lan populer. == Lelintihan == [[File:Pils rouget lisle chantant marseillaise mb (Musée).jpg|thumb|left|[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de Lisle]], komposer saking "La Marseillaise", nembangang tembang niki antuk kapertamané ring umah Dietrich, Walikota Strasbourg (lukisan warsa 1849 olih [[Isidore Pils]], [[Musée historique de Strasbourg]]).]] Rikala [[Révolusi Prancis]] kalanturang, para monarki ring Éropa dados jejeh yening semangat révolusioner pacang nglimbak ring panegaranyané. [[Perang Koalisi Kapertama]] inggih punika utsaha mangda prasida ngreredang révolusi, utawi pinih nénten mamargi wantah ring Prancis. Pamahbahné, tentra Prancis nénten minayang raga, lan tentara Koalisi ngrejeng Prancis. Daweg 25 April 1792, Baron [[Philippe Friedrich Dietrich|Philippe-Frédéric de Dietrich]], Walikota Strasbourg lan [[Pempimpin loji masonik|Pemimpin sané Kahormatin]] saking [[Loji Masonik]] lokal, nunas tamiuné [[Freemason ring Prancis|Freemason]] Rouget de Lisle mangda nyusun tembang "sané pacang ngumpulang prajurit iraga saking makasami genah mangda prasida mikukuhin pertiwiné sané keni baya".<ref>''Dictionnaire Universelle de la Franc-Maçonnerie'', p. 601 – Jode and Cara (Larousse 2011)</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp|title=La Marseillaise|publisher=[[Sabha Nasional Prancis]]|access-date=24 April 2012|language=fr|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515104621/http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp|archive-date=15 Méi 2012}}</ref> Wengi nika, Rouget de Lisle nyurat "{{Lang|fr|Chant de guerre pour l'Armée du Rhin}}"<ref name="Weber1976">{{cite book|last=Weber|first=Eugen|title=Peasants into Frenchmen: The Modernization of Rural France, 1870–1914|url=https://archive.org/details/peasantsintofren0000webe|url-access=registration|access-date=24 April 2012|date=1 Juni 1976|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-1013-8|page=[https://archive.org/details/peasantsintofren0000webe/page/439 439]}}</ref> ("Tembang Perang antuk [[Tentra Rhine (Prancis)|Tentra Rhine]]"), lan ngaturang tembang puniki majeng [[Marsekal Prancis|Marsekal]] [[Nicolas Luckner]], satunggil freemason [[Bayern]] sané matugas ring Prancis saking [[Cham, Jerman|Cham]].<ref>{{cite journal|last=Stevens|first=Benjamin F.|date=January 1896|title=Story of La Marseillaise|journal=The Musical Record|publisher=Oliver Ditson Company|location=Boston, Massachusetts|issue=408|page=2|url=https://books.google.com/books?id=qWYPAAAAYAAJ&pg=RA7-PA2|access-date=24 April 2012}}</ref> Satunggil plakat ring wangunan [[Place Broglie]] genah umah De Dietrich polih kaadegang ngapikélingin paristiwa punika.<ref>{{cite web|title=Plaque Frédéric De Dietrich|url=http://www.archi-wiki.org/Actualit%C3%A9s_adresse:3_place_Broglie_(Strasbourg)#Plaque_Fr.C3.A9d.C3.A9ric_De_Dietrich|publisher=Archi-Wiki|access-date=19 September 2017|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141152/http://www.archi-wiki.org/Actualit%C3%A9s_adresse%3A3_place_Broglie_%28Strasbourg%29#Plaque_Fr.C3.A9d.C3.A9ric_De_Dietrich|url-status=dead}}</ref> De Dietrich kaéksekusi warsa selanturné selami [[Pamréntahan Téror]].<ref name=Spach3>{{in lang|fr}} Louis Spach, [https://books.google.com/books?id=Q_U5AAAAcAAJ&q=Dietrich+Strasbourg ''Frederic de Dietrich, premier maire de Strasbourg''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230523155905/https://books.google.com/books?id=Q_U5AAAAcAAJ&q=Dietrich+Strasbourg |date=23 Méi 2023 }}, Strasbourgh, Vve. Berger-Levrault & fils, 1857.</ref> Mélodi niki digelis manados seruan antuk Révolusi Prancis lan kaadopsi dados "La Marseillaise" sesampun melodi punika kapertama katembangang ring margi olih para rélawan (''[[fédéré]]'' ring Prancis) saking Marseille daweg pangutat sasih Méi. Para ''fédérés'' ngeranjing kota Paris duk tanggal 30 Juli 1792 sesampun satunggil rélawan yowana saking [[Montpellier]] ngaukin [[François Mireur]] sampun nembangang daweg satunggil parum patriotik ring Marseille, lan balayuda ngadopsi dados tembang mars Garda Nasional Marseille.<ref name="Weber1976"/> Satunggil dokter médis sané wawu lulus, Mireur selanturné manados jénderal ring sor [[Napoléon Bonaparte]] lan séda ring [[Mesir Eyalet|Mesir]] duk yusa 28.<ref>{{cite web|url= http://www.arcdetriomphe.info/officers/mireur/|title= General François Mireur|access-date= 26 Januari 2015|archive-date= 29 Séptémber 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140929012422/http://www.arcdetriomphe.info/officers/mireur/|url-status= live}}</ref> Lirik tembang puniki nyihnayang indik invasi Prancis olih tentra asing (saking [[Prusia]] lan Austria) sané sedek mamargi ritatkala tembang puniki kasurat. Strasbourg punika kaserang wantah makudang-kudang rahina salanturné. Balayuda sané nyerang punika katulak saking Prancis risampuné kakaonang ring [[Patempuran Valmy]]. Pinaka akéhné [[Alsace (jadma)|Alsace]] [[Alsace#Basa|nénten mabasa Prancis]], soroh Jerman („Auf, Brüder, auf dem Tag entgegen") kawedar daweg sasih Oktober 1792 ring [[Colmar]].<ref>Wochenblatt, dem Unterricht des Landvolks gewidmet, Colmar 1792 [http://mfa.allegronet.de/page.php?urG=SER&urS=wochenblatt,%20dem%20unterricht%20des%20landvolks%20gewidmet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630212636/http://mfa.allegronet.de/page.php?urG=SER&urS=wochenblatt,%20dem%20unterricht%20des%20landvolks%20gewidmet|date=30 Juni 2017}}.</ref> [[File:La Marseillaise (1907).webm|thumb|thumbtime=1:20|Pagending Bélgia [[Jean Noté]] ngendingang "La Marseillaise" ring 1907]] [[Konvénsi Nasional|Konvénsi]] nampiné dados gending kabangsaan Prancis ring satunggil dékrit sané kasahang duk tanggal 1 Juli 1795, manadosangé gending kabangsaan kapertama Prancis.<ref>{{Cite book|last=Mould |first=Michael |title=The Routledge Dictionary of Cultural References in Modern French |year=2011 |publisher=Taylor & Francis |location=New York |isbn=978-1-136-82573-6 |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=x-FNTmUwfpEC&pg=PA147 |access-date=23 Nopémber 2011}}</ref> Raris kilangan status puniki ring sor [[Napoleon I]], miwah gending punika ten kadadosang langsung olih [[Louis XVIII]] miwah [[Charles X saking Prancis|Charles X]], kagenahang mawali wantah ajebos sasampun Révolusi Juli 1830.<ref name="Halsall">{{Cite web |title=Modern History Sourcebook: La Marseillaise |url=https://sourcebooks.fordham.edu/mod/marseill.asp |access-date=2023-01-22 |website=sourcebooks.fordham.edu |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419135909/https://sourcebooks.fordham.edu/mod/MARSEILL.asp |url-status=live }}</ref> Ring masa pamréntah Napoleon I, ''[[Veillons au salut de l'Empire]]'' inggih punika gending sané nenten resmi saking rezim, lan ring masa pamréntah [[Napoleon III]], punika inggih punika "[[Partant pour la Syria]]". nanging pamréntah makta malih gending ikonik ring upaya motivasi rakyat Prancis salami [[Perang Prancis-Prusia]]. Ring abad ka-19 miwah pangawit abad ka-20, ''La Marseillaise'' kaakuin pinaka gending gerakan révolusionér internasional; Mawinan asapunika, punika kaambil olih [[Komuné Paris]] ring warsa 1871, yadiastun antuk lirik anyar antuk murda "[[La Marseillaise de la Commune]]". Kudang warsa salanturné, ring warsa 1879, punika kawaliang dados gending kebangsaan Prancis, lan tetep sakadi punika ngawit punika.<ref name=Halsall /> == Lirik == Ketah wantah bait kapertama sané katembangang. <div style="overflow-x:scroll"> {|cellpadding="6" !Asli Prancis{{efn|[[Basa Prancis]] madué spasi sadurung makudang tanda wacén, minakadi [[tanda seru|tanda seru]] lan [[tanda takén]] tatkala maketik.}} !Transkripsi IPA{{efn|Cingak [[Wantuan:IPA/Prancis]], [[Fonologi Prancis]] miwah [[Basa Prancis ring Prancis]].}} !Alih basa Bali |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap; text-align:center;" |<poem lang="fr">Allons enfants de la Patrie, Le jour de gloire est arrivé ! Contre nous de la tyrannie {{music repeat|L'étendard sanglant est levé,}} Entendez-vous dans les campagnes Mugir ces féroces soldats ? Ils viennent jusque dans vos bras Égorger vos fils, vos compagnes ! {{small|'''Refrain :'''}} {{Music repeat|Aux armes, citoyens, Formez vos bataillons, Marchons, marchons !{{efn|Taler katembangang dados « Marchez, marchez ! »}} Qu'un sang impur Abreuve nos sillons !}} Que veut cette horde d'esclaves, De traîtres, de rois conjurés ? Pour qui ces ignobles entraves, {{music repeat|Ces fers dès longtemps préparés ?}} Français, pour nous, ah ! quel outrage Quels transports il doit exciter! C'est nous qu'on ose méditer De rendre à l'antique esclavage ! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Quoi ! des cohortes étrangères Feraient la loi dans nos foyers ! Quoi ! Ces phalanges mercenaires {{music repeat|Terrasseraient nos fiers guerriers!}} Grand Dieu ! Par des mains enchaînées Nos fronts sous le joug se ploieraient De vils despotes deviendraient Les maîtres de nos destinées ! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Tremblez, tyrans et vous perfides L'opprobre de tous les partis, Tremblez ! vos projets parricides {{music repeat|Vont enfin recevoir leurs prix !}} Tout est soldat pour vous combattre, S'ils tombent, nos jeunes héros, La terre en produit de nouveaux, Contre vous tout prêts à se battre ! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Français, en guerriers magnanimes, Portez ou retenez vos coups ! Épargnez ces tristes victimes, {{music repeat|À regret s'armant contre nous.}} Mais ces despotes sanguinaires, Mais ces complices de Bouillé, Tous ces tigres qui, sans pitié, Déchirent le sein de leur mère ! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Amour sacré de la Patrie, Conduis, soutiens nos bras vengeurs Liberté, Liberté chérie, {{music repeat|Combats avec tes défenseurs !}} Sous nos drapeaux que la victoire Accoure à tes mâles accents, Que tes ennemis expirants Voient ton triomphe et notre gloire ! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} {{small|'''Couplet des enfants :'''}}{{efn|Bait kapitu nénten pahan saking téks sujati; bait punika kawewehin duk warsa 1792 olih panyurat sané nénten kauningin.}} Nous entrerons dans la carrière Quand nos aînés n'y seront plus, Nous y trouverons leur poussière {{music repeat|Et la trace de leurs vertus}} Bien moins jaloux de leur survivre Que de partager leur cercueil, Nous aurons le sublime orgueil De les venger ou de les suivre. {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}}</poem> |<poem lang="fr-IPA">[a.lõ.z‿ɑ̃.fɑ̃ də la pa.tʁi.ə {{!}}] [lə ʒuʁ də glwaʁ ɛ.t‿a.ʁi.ve ‖] [kõ.tʁə nu də la ti.ʁa.ni.ə {{!}}] 𝄆 [le.tɑ̃.daʁ sɑ̃.glɑ̃.t‿ɛ lə.ve ‖] 𝄇 [ɑ̃.tɑ̃.de vu dɑ̃ le kɑ̃.pa.ɲə {{!}}] [my.ʒiʁ se fe.ʁɔ.sə sɔl.da ‖] [il vjɛ.nə ʒys.kə dɑ̃ vo bʁɑ {{!}}] [e.gɔʁ.ʒe vo fis vo kõ.pa.ɲə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]:'''}} 𝄆 [o.z‿aʁ.mə si.twa.jɛ̃ {{!}}] [fɔʁ.me vo ba.ta.jõ {{!}}] [maʁ.ʃõ {{!}} maʁ.ʃõ ‖] [kœ̃ sɑ̃ ɛ̃.pyʁ {{!}}] [a.bʁœ.və no si.jõ ‖] 𝄇 [kə vø sɛ.tə ɔʁ.də dɛs.kla.və {{!}}] [də tʁɛ.tʁə də ʁwa kõ.ʒy.ʁe ‖] [puʁ ki se.z‿i.ɲɔ.blə.z‿ɑ̃.tʁa.və {{!}}] 𝄆 [se fεʁ de lõg.tɑ̃ pʁe.pa.ʁe ‖] 𝄇 [fʁɑ̃.sɛ puʁ nu a kɛl u.tʁa.ʒə {{!}}] [kɛl tʁɑ̃s.pɔʁ.z‿il dwa.t‿ɛk.si.te ‖] [sɛ nu kõ.n‿o.zə me.di.te {{!}}] [də ʁɑ̃.dʁ‿a lɑ̃.tik ɛs.kla.va.ʒə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}} [kwa de ko.ɔʁ.tə.z‿e.tʁɑ̃.ʒɛ.ʁə {{!}}] [fə.ʁe la lwa dɑ̃ no fwa.je ‖] [kwa se fa.lɑ̃.ʒə mɛʁ.sə.nɛ.ʁə {{!}}] 𝄆 [tɛ.ʁa.sə.ʁe no fje gɛ.ʁje ‖] 𝄇 [gʁɑ̃ djø paʁ de mɛ̃.z‿ɑ̃.ʃɛ.ne.ə {{!}}] [no fʁõ su lə ʒu sə plwa.ʁɛ ‖] [də vil dɛs.pɔ.tə də.vjɑ̃.dʁɛ {{!}}] [le mɛ.tʁə də no dɛs.ti.ne.ə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}} [tʁɑ̃.ble ti.ʁɑ̃.z‿e vu pɛʁ.fi.də {{!}}] [lɔ.pʁɔ.bʁə də tu le paʁ.ti ‖] [tʁɑ̃.ble vo pʁɔ.ʒe pa.ʁi.si.də {{!}}] 𝄆 [võ.t‿ɑ̃.fɛ̃ ʁə.sə.vwaʁ lœʁ pʁi ‖] 𝄇 [tu.t‿ɛ sɔl.da puʁ vu kõ.ba.tʁə {{!}}] [sil tõ.bə no ʒœ.nə e.ʁo ‖] [la tɛ.ʁ‿ɑ̃ pʁɔ.dɥi də nu.vo {{!}}] [kõ.tʁə vu tu pʁɛ.z‿a sə ba.tʁə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}} [fʁɑ̃.sɛ ɑ̃ gɛ.ʁje ma.ɲa.ni.mə {{!}}] [pɔʁ.te.z‿u ʁə.tə.ne vo ku ‖] [e.paʁ.ɲe se tʁis.tə vik.ti.mə {{!}}] 𝄆 [a ʁə.gʁe saʁ.mɑ̃ kõ.tʁə nu ‖] 𝄇 [me.se dɛs.pɔ.tə sɑ̃.gi.nɛ.ʁə {{!}}] [me.se kõ.pli.sə də bwi.je ‖] [tu.se ti.gʁə ki sɑ̃ pi.tje {{!}}] [de.ʃi.ʁə lə sɛ̃ də lœʁ mɛ.ʁə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}} [a.muʁ sa.kʁe də la pa.tʁi.ə {{!}}] [kõ.dɥi su.tjɛ̃ no bʁa vɑ̃.ʒœʁ ‖] [li.bɛʁ.te li.bɛʁ.te ʃe.ʁi.ə {{!}}] 𝄆 [kõ.ba.z‿a.vɛk te de.fɑ̃.sœʁ ‖] 𝄇 [su no dʁa.po kə la vik.twa.ʁə {{!}}] [a.kuʁ a.te mɑ.lə.z‿a.ksɑ̃ ‖] [kə.te.z‿ɛ.nə.mi.z‿ɛks.pi.ʁɑ̃ {{!}}] [vwa tõ tʁi.õ.pe nɔ.tʁə glwa.ʁə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}} {{small|'''[ku.plɛ de.z‿ɑ̃.fɑ̃]:'''}} [nu.z‿ɑ̃.tʁə.ʁõ dɑ̃ la ka.ʁjɛ.ʁə {{!}}] [kɑ̃ no.z‿ɛ.ne ni sə.ʁõ ply ‖] [nu.z‿i tʁu.və.ʁõ lœʁ pu.sjɛ.ʁə {{!}}] 𝄆 [e la tʁa.sə də lœʁ vɛʁ.ty ‖] 𝄇 [bjɛ̃ mwɛ̃ ʒa.lu də lœʁ syʁ.vi.vʁə {{!}}] [kə də paʁ.ta.ʒe lœʁ sɛʁ.kœj ‖] [nu.z‿o.ʁõ lə sy.blim ɔʁ.gœj {{!}}] [də le vɑ̃.ʒe u də le sɥi.vʁə ‖] {{small|'''[ʁə.fʁɛ̃]'''}}</poem> |<poem>Nicap, anom-anom Bapa Persada, [[Panyerbuan Bastille|Rahina kajayaan]] sampun rauh! Iraga nglawan para tirani {{music repeat|[[Kobér Perang|Kibarang kobér]] magetih,}} Napike ragané miragi ring padésaan?, Grudug rauhné para [[Koalisi Kapertama|prajurit]] ganas? Ipun rauh ring wewidangan iraga. Mangda ngorok raréné lan rabin ragané! {{small|'''Refrain:'''}} {{Music repeat|Angkat sanjatané, warga, Wentuk pasukané! Maju, maju! Mangda getih leteh Nyiramin ladang iraga! }} Napi arsayang ipun, rombongan panjak puniki, Saking [[Tentra Condé|pangkhianat]], saking para raja maseka? Antuk sira belenggu tan luhur puniki, {{music repeat|Wesi niki sué kasiagayang?}} Jadma Prancis, antuk iraga, ah! napiké sané bendu! Kabagiaan napiné pastika kawetuang? Niki iraga bani mapangenan Mawali ring papanjakan dumun! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Napi, sekaa jadma asing niki! Pacang mréntah umah iragané! Napi! Phalanx téntra bayahan puniki {{music repeat|Pacang ngaonang putran prajurit iragané!}} Hyang Widi agung! Antuk tangan karanté Ring sor jukungé iraga nyerahang raga. Panguasa kaon pacang dados Ratu ring nasib iragané! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Ngejer, para tiran miwah para pengkhianat Nista saking samian pihak, Ngejer! Skéma parisidal ragané {{music repeat|Pamuputné pacang nampi hadiah ipun!}} Makejang dadi prajurit nglawan iraga, Yening pahlawan truna iragané labuh, Guminé lakar ngwetuang sané anyar, Sayaga jaga mayuda nglawan ragané! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Jadma Prancis, pinaka prajurit agung, Sabar utawi jaga anteman ragané! Luputangja korban sané pedalem puniki, {{music repeat|Ipun nyesel masanjata nglawan iraga.}} Nanging sekaa jadma seduk getih niki, Nanging sawitra saking [[François Claude Amour, marquis de Bouillé|Bouillé]], Makasami macan niki, tanpa welas asih, Pacang ngelus susu biang ipun! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} Tresna suci Bapa Persada, Pimpin, dukung tiang ngwales Kabébasan, Kabébasan katresnain, {{music repeat|Mayuda sareng para pembela ragané!l!}} Sor kobér iragané dumogi menang Gelisang aksén lanang ragané, Mangda para musuh ragané sekarat. Cingakja kamenangan lan kamuliaan iraga! {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}} {{small|'''Lirik anom:'''}} Iraga pacang ngawitin karier Ri tatkala rerama nénten wénten, Iraga pacang nyunduk debuné irika {{music repeat|Lan jejak kawajikan ipun}} Akéh kirang iri nglanturang uripné, Ketimbang ngedum peti mati, Iraga madué rasa bangga luhur, Mangda ngwales wiadin ngiring. {{yesitalic|{{small|'''Refrain'''}}}}</poem> |} </div> == Catetan == <references group="lower-alpha"/> == Pustaka == {{Reflist}} == Wacénan lantur == * {{cite journal|last=Hughes|first=Charles|title=Music of the French Revolution|url=https://archive.org/details/sim_science-society_spring-1940_4_2/page/193|journal=[[Science & Society]]|volume=4|number=2|date=Spring 1940|pages=193–210|jstor=40399324|ref=none}} == Pranala jaba == {{commons category|La Marseillaise}} * {{Wikisource-inline|list= ** [[s:La Marseillaise|La Marseillaise]] ** {{Cite Nuttall|title=Marseillaise, The |short=x |noicon=x}} ** {{Cite Collier's|wstitle=Marseillaise |short=x |noicon=x}} }} * {{IMSLP|work=La Marseillaise (Rouget de Lisle, Claude-Joseph)}} * {{cite web |url=https://www.elysee.fr/la-presidence/la-marseillaise-de-rouget-de-lisle |title=La Marseillaise de Rouget de Lisle |date=16 Nopémber 2012 |publisher=Élysée – Présidence de la République |language=fr }} * {{cite web |url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/dossier-historique-la-marseillaise/les-paroles-de-la-marseillaise |title=Les paroles de la Marseillaise |publisher=Assemblée nationale |language=fr }} * [http://marseillaise.org/english/ La Marseillaise], Iain Patterson's comprehensive website {{Navboxes|list1= {{Gending kebangsaan ring Éropa}} {{Gending Kebangsaan ring Amérika Kalér}} {{Gending Kebangsaan ring Amérika Kelod}} {{Gending Kebangsaan ring Oséania miwah Kapuloan Pasifik}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Marseillaise, La}} [[Kategori:La Marseillaise| ]] lo1s66q9m4aclnvo71vlilxvwcbq005 0 82194 282150 2026-09-21T07:54:58Z ~2026-48142-55 109897 Ngardi kaca madaging "{{Album infobox | Name = E.M.A.S | Type = Studio | Artist = [[Siti Nurhaliza]] | Cover = | Released = {{start date|2003|03|3}} | Recorded = [[2002]]–[[2003]] | Genre = [[Musik pop|Pop]] | Length = | Label = Suria Records | Producer = Tan Su Loke <small>(Executive producer)</small>, Aubrey Suwito, Helen Yap, Zulkefli Majid, Aidit Alfian, Azmeer, Zuraini, Julfekar, Ajai & Wong <ref name="Siti">{{Cite web |url=http:/..." 282150 wikitext text/x-wiki {{Album infobox | Name = E.M.A.S | Type = Studio | Artist = [[Siti Nurhaliza]] | Cover = | Released = {{start date|2003|03|3}} | Recorded = [[2002]]–[[2003]] | Genre = [[Musik pop|Pop]] | Length = | Label = Suria Records | Producer = Tan Su Loke <small>(Executive producer)</small>, Aubrey Suwito, Helen Yap, Zulkefli Majid, Aidit Alfian, Azmeer, Zuraini, Julfekar, Ajai & Wong <ref name="Siti">{{Cite web |url=http://www.freewebs.com/albumsiti/audiocd.htm |title=Situs freewebs |access-date=21 Séptémber 2026 |archive-date=20 Méi 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520234748/http://www.freewebs.com/albumsiti/audiocd.htm}}</ref> |Last album=''[[Sanggar Mustika]]''<br />(2002) |This album=''E.M.A.S''<br />(2003) |Next album=''[[Anugerah Aidilfitri]]''<br />(2003) }} '''''E.M.A.S''''' (Edaran Muzik Aspirasi Semasa) inggih punika album studio [[Siti Nurhaliza]] sane kaping sia sane kamedalang ring warsa [[2003]] miwah dados album sane pinih becik ring warsa [[2004]] ring [[Malaysia]]. == Daftar trek == # '''Bukan Cinta Biasa'''<br>Senilagu & Senikata: Dewiq/[[Siti Nurhaliza]] # '''Debaran Cinta'''<br>Senilagu: Zuriani<br>Senikata: Faridah Abdul Razak / [[Siti Nurhaliza]] # '''Untuk Selamanya'''<br>Senilagu: Julfekar / Rashid S.<br>Senikata: Rashid S. / Julfekar # '''Ku Yakini'''<br>Senilagu: Helen Yap<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] # '''Oda Bumi Anbia'''<br>Senilagu: Mat SW.<br>Senikata: Ad Samad # '''Janji Kasih'''<br>Senilagu: Aidit Alfian<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] # '''Sebenar Cinta'''<br>Senilagu: Ajai<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] # '''Air Mata Ibu'''<br>Senilagu: Aiman<br>Senikata: Ad Samad / Tanty # '''Ku Milikmu'''<br>Senilagu: Zuriani<br>Senikata: M. Zulkifli / [[Siti Nurhaliza]] # '''Di Sini Ku Berjanji'''<br>Senilagu: Azmeer<br>Senikata: Senibayan == Reperensi == {{reflist}} {{Authority control}} [[Kategori:Album]] [[Kategori:Siti Nurhaliza]] kfnfsg28xq2xtgi9xyi5rhrj57b71p8 0 82195 282151 2026-09-21T08:04:21Z ~2026-48142-55 109897 Ngardi kaca madaging "{{Album infobox | Name = Anugerah Aidilfitri | Type = Studio | Artist = [[Siti Nurhaliza]] | Cover = | Released = {{start date|2003|12|10}} | Recorded = [[1999]]–[[2003]] | Genre = [[Musik pop|Pop]], Perayaan, [[Musik Melayu|Melayu]] | Length = 47:52 | Label = Suria Records | Producer = [[Pak Ngah]], Azmeer, Khir Rahman & S. Atan | Last album = ''[[E.M.A.S]]''<br/>''(2003)'' | This album = '''''Anugerah Aidilfitri'''''<br/>''(2003)'' | Next album = ''Prasasti Sen..." 282151 wikitext text/x-wiki {{Album infobox | Name = Anugerah Aidilfitri | Type = Studio | Artist = [[Siti Nurhaliza]] | Cover = | Released = {{start date|2003|12|10}} | Recorded = [[1999]]–[[2003]] | Genre = [[Musik pop|Pop]], Perayaan, [[Musik Melayu|Melayu]] | Length = 47:52 | Label = Suria Records | Producer = [[Pak Ngah]], Azmeer, Khir Rahman & S. Atan | Last album = ''[[E.M.A.S]]''<br/>''(2003)'' | This album = '''''Anugerah Aidilfitri'''''<br/>''(2003)'' | Next album = ''[[Prasasti Seni]]''<br/>''(2004)'' }} '''''Anugerah Aidilfitri''''' inggih punika album studio [[Siti Nurhaliza]] sane kaping dasa sane kamedalang ring warsa [[2003]], jatuh ring rahina libur [[Idul Fitri]]. == Daftar trek == # '''Anugerah Aidilfitri'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Ce'Kem # '''Mekar Hari Raya'''<br>Senilagu: Azmeer<br>Senikata: Senibayan # '''Meriah Suasana Hari Raya'''<br>Senilagu: Khir Rahman<br>Senikata: Hairul Anuar Harun # '''Bila Hari Raya Menjelma'''<br>Senilagu: S. Atan<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Sesuci Lebaran'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Hairul Anuar Harun # '''Suara Takbir'''<br>Senilagu & Senikata: Copyright Controlled # '''Nazam Lebaran'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Air Mata Syawal'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Anugerah Aidilfitri (Instrumental)''' # '''Sesuci Lebaran (Instrumental)''' === VCD & DVD === # '''Introduksi''' # '''Anugerah Aidilfitri'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Ce'Kem # '''Mekar Hari Raya'''<br>Senilagu: Azmeer<br>Senikata: Senibayan # '''Meriah Suasana Hari Raya'''<br>Senilagu: Khir Rahman<br>Senikata: Hairul Anuar Harun # '''Bila Hari Raya Menjelma'''<br>Senilagu: S. Atan<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Sesuci Lebaran'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Hairul Anuar Harun # '''Suara Takbir'''<br>Senilagu & Senikata: Copyright Controlled # '''Nazam Lebaran'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Air Mata Syawal'''<br>Senilagu: [[Pak Ngah]]<br>Senikata: Nurul Asyiqin # '''Nikmat Hari Raya''' (sareng Noraniza Idris, New Boyz & Aqasha)<br>Senilagu: Murad<br>Senikata: Razak / Yaakob / Zainal / September 5 # '''Aidilfitri di Alaf Baru''' (sareng Noraniza Idris, Liza Hanim & Anis Suraya)<br>Senilagu: Khalil Shariff<br>Senikata: Asmah Ismail [[Kategori:Album]] [[Kategori:Siti Nurhaliza]] ljt4buav3raqbcq7z654k77n0iya6o9 0 82196 282152 2026-09-21T09:03:04Z ~2026-48142-55 109897 Ngardi kaca madaging "{{Album infobox |Name=Prasasti Seni |Type=studio |Artist=[[Siti Nurhaliza]] |Cover= |Released={{start date|2004|04|12}} |Recorded=[[2003]]–[[2004]] |Genre=[[Musik pop|Pop]] |Length=54:38 |Producer=Tan Su Loke (eksekutif)<br /> Edwin Tan (penolong eksekutif)<br /> Aidit Alfian<br />Zuriani<br />Iman Wan<br />Andy Flop Poppy<br />Ajai<br />Yasin<br />Mohar<br />Along Exists<br />Helen Yap<br />Pongky Jikustik<br />Aubrey Suwito |Label=Suria Records |Last album=''Anu..." 282152 wikitext text/x-wiki {{Album infobox |Name=Prasasti Seni |Type=studio |Artist=[[Siti Nurhaliza]] |Cover= |Released={{start date|2004|04|12}} |Recorded=[[2003]]–[[2004]] |Genre=[[Musik pop|Pop]] |Length=54:38 |Producer=Tan Su Loke (eksekutif)<br /> Edwin Tan (penolong eksekutif)<br /> Aidit Alfian<br />Zuriani<br />Iman Wan<br />Andy Flop Poppy<br />Ajai<br />Yasin<br />Mohar<br />Along Exists<br />Helen Yap<br />Pongky Jikustik<br />Aubrey Suwito |Label=Suria Records |Last album=''[[Anugerah Aidilfitri]]''<br />(2003) |This album='''''Prasasti Seni'''''<br />(2004) |Next album=''Transkripsi''<br />(2006) }} '''''Prasasti Seni''''' inggih punika album studio [[Siti Nurhaliza]] sane kaping solas sane kamedalang ring tanggal [[12 April]] [[2004]]. == Daftar trek == # '''Introduksi Siti''' # '''Dialah di Hati'''<br>Senilagu: Aidit Alfian<br>Senikata: Habsah Hassan # '''Pendirianku'''<br>Senilagu: Zuriani<br>Senikata: M. Zulkifli # '''Cinta Tak Berganti'''<br>Senilagu: Iman Wan<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] # '''Cahaya Seribu Liku'''<br>Senilagu: Andy Flop Poppy<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] / Tanty # '''Hanya Dirimu'''<br>Senilagu: Ajai<br>Senikata: Hani MJ # '''Lagu Rindu'''<br>Senilagu & Senikata: Yasin # '''Sakti'''<br>Senilagu: Mohar<br>Senikata: Loloq # '''Pejam Matamu'''<br>Senilagu: G. Nola<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] # '''Kembalikan Indah'''<br>Senilagu: Helen Yap<br>Senikata: [[Siti Nurhaliza]] / Slen # '''Ku Menunggu'''<br>Senilagu: Aidit Alfian<br>Senikata: Habsah Hassan # '''Seindah Biasa'''<br>Senilagu & Senikata: Pongky Jikustik # '''Prasasti Seni: Siti''' [[Kategori:Album]] [[Kategori:Siti Nurhaliza]] fu7tbssfzab6v4x1lhapjuh7yfe8s8w 3 82197 282156 2026-09-21T10:29:12Z Ontzak 2414 Ontzak ngingsirang kaca [[Pabligbagan Sang Anganggé:Gabriel Philadelpho]] nuju [[Pabligbagan Sang Anganggé:Gabriel Agíou-Dimitríou]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]" 282156 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Pabligbagan Sang Anganggé:Gabriel Agíou-Dimitríou]] rvdmxfb4ovudbwr759hu135yv3tow4x