Wikipedia
barwiki
https://bar.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hoamseitn
MediaWiki 1.47.0-wmf.8
first-letter
Media
Spezial
Dischkrian
Nutza
Nutza Dischkrian
Wikipedia
Wikipedia Dischkrian
Datei
Datei Dischkrian
MediaWiki
MediaWiki Dischkrian
Vorlog
Vorlog Dischkrian
Huif
Huif Dischkrian
Kategorie
Kategorie Dischkrian
Portal
Portal Dischkrian
Buach
Buach Dischkrian
Woat
Woat Dischkrian
Text
Text Dischkrian
Spruch
Spruch Dischkrian
Nochricht
Nochricht Dischkrian
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Bsundaheitn im boarischn Vokabular
0
2505
853611
815771
2026-06-24T13:00:32Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853611
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt-oben|Nordbairisch|Westlichs Nordboarisch}}
De [[Bairisch|boarische Sprouch]] hout se wej olle lewendinga [[Sprache|Sprouchn]] iwa d Joarhundert entwicklt und entwicklt se aa su waiter. Es git an girbtn Wortschoz, asserdean wern wej in praktisch jeder Sprouch Werter as ondere Sprouchn (z. B. [[franzesisch]], [[jiddisch]], [[tschechisch]]...) mit afgnumma und braucht, wej wenns ainge warn (assimiliad). Gem touts asu aftolt Erbwerter, Lenwerter und Fremdwerter.
A ondere Aftalung gejt nouch de Bsunderhaitn in Wortschoz. Dou gits speziöll boarische Kennwerter, dej wous blous in boarische Dialekte git. Waiters Werter, dej wou es Boarische gmoansom mit ondere owerdeitsche Dialekte hout. Und es git Werter, dej wous mit da Houchsprouch gmoansom hout. Dej olle natirle in mejer oda wenger boarische Entwicklungs- und Lautforma.
Der Artikl ejtz gejt afn unterschiedlinga Wortschoz zwischa Boarisch und Standarddeitsch a.
== Boarische Kennwerter (speziöll boarischer Wortschoz) ==
(sää dazua aa an Artikl [[Bairische Kennwörter]])
Bol d Sprouchwissnschoftler vo boarische Kennwerter ren, nou moanas Werter, dej wou de boarischn Dialekte (historisch) vo de Nochbardialektgruppm ogrenzn. Des hoisst ower niat umbedingt, das dej Werter eanere Wurzln in Boarischn hom mejn, und niat, dass dej Werter nejchads sunst in deitschn Sprouchraum gem ko oda frejers gem hout kinna, oda dass olle Werter in gsomtn boarischn Sprouchraum git oda gem hout mejn. Oa Werter han schou asgstorm, oa kenna ner nu de öltern Lait, und oa gits ner nu in a por olte Londmundortn oda ner nu in a por Gechadn. Ondere dageng wern nu braucht, und a por han sugor in d Standardsprouch afgnumma worn. A Aswol vo boarische Kennwerter, mit eanerer Sprouchgschicht:
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Kennwerter in Schriftdeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | boarische Dialektforma, naiere und regionole Werter
! class="hintergrundfarbe6" width="50%" | Hintergrund, Wurzln, Herkumma
|-
|aft||nachher, dann||oft, ''aa:'' ''[[Middlboarisch|MB]]:'' no(cha), ''[[Nordboarisch|NB]]:'' nòu(cha); ''naier aa:'' donn||germanischs Irbwort, vgl. bspw. englisch ''after''
|-
|Anterer||Erpel||Ànterer||mhd. ''ant, ænt''; ahd. ''anut''
|-
|Änze||Gabeldeichsel||Ànzn||slawischs Lenwort, vgl. bspw. tschechisch ''ojnice''
|-
|aper||schneefrei||oper, àper||mhd., ahd. ''āber'', worschains a olpmromanischs Lenwort wos vo lateinisch ''apricus'' = ''offa'', ''unbedeckt'' herkummt, oda eaba a germanischs Reliktwort ''ā-bar'' = ''wos niat (Schnej) trogt'', vgl. bspw. norwegisch ''afberr'' = ''afglaint''
|-
|Brein||Hirse||Brein, ''naier:'' Hirse||mhd. ''brī(e)'', Genitiv ''brīen'', ahd. ''prī''
|-
|Budel||Ladentisch||Budl, Lònbudl
|-
|Bussl||Kuss||Bussl||lautmolad ''bu-''/''bus-'', wejs aa ondere Sprouchn hom
|-
|Dachel||Dohle||Dàchl||mhd. ''tahel, tæhel''
|-
|Dult||Jahrmarkt||Dult||mhd. ''dult'', ahd. ''tuld(ii)'', vawondt min und kummt worschains asn gotischn ''dulþs'' = ''Fest''<br>In Bossa und Rengschbuag gibts d'Mai-Dult und d'Herbst-Dult. Asonstn soagt ma eha Volksfest dazua.
|-
|Fasching||Fasching||Fosching; ''[[Nordboarisch|NB]]/[[Westmiddlboarisch|westlichs WMB]]:'' Foosenoocht, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Foosnat (und ondere, enliche Forma)||zeascht belegt in da Passauer Weberordnung vo 1283 ols ''vastschanc'', ''vaschanc'' = Asschonk von Fostntrunk, umdaitt zo ''vastganc'' = Umzuch vor da Fostnzait<br>Des Wort hout se in Bayern vo Siidostn her asbroitt und es öltere ''Fas(e)nacht'' vadrengt. Des gült ower niat ols boarischs Kennwort, wal des aa de ondern owerdeitschn Dialekte hom.
|-
|Fürtuch||Schürze||[[Fiada]]||mhd. ''vortuoch'', frnhd. ''fürtuoch'' = ainggle ''Touch wou firbundn wird''
|-
|Göt, Gote||Pate, Patin||Ged, God(l), ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Ded, Dod(l)||mhd. ''göt(t)e, got(t)e'', ahd. ''gota, gode''
|-
|ees, enk, enker||ihr, euch, euer||ees, enk/eng, enker/enga; ''naier aa:'' ihr, aich, ai(ch)er||ejmols Dualforma (ner zwoa Lait han ogsprocha worn)
|-
|Erchdog, Erdog, Ergedog||Dienstag||Irda, Erchda ''(und ondere Forma)''; ''naier:'' ''[[Middlboarisch|MB]]:'' Deansda, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Dejnsda||mhd. ''ergetac'', ''ertac'' (vo ''erjodog as ''arjodog''), olt-boarisch ''erindog'', asn gotischn ''areinsdags'', des asn kirchagrichischn ''areōs hēmera = ''Toch von Krejchsgot Ares'', umdaitt vo de Gotn ols ''Toch von Bischof Arius''
|-
|Har||Flachs||Hor, ''naier:'' Flochs||mhd. ''har, harwes''; ahd. ''haro''
|-
|iterucken||wiederkäuen||''naier:'' hiidrucka, irdrucka, wiederkaun, eikaun ''und ondere''||''iterucken'' gejt af olthouchdeitsch ''ita-'' + ''-rukjan/-ruchen'' zruck, wos ''wieder-'' + ''-speia, -koppm'' hoisst. ''hiidrucka'' und ''irdrucka'' han Umdaitunga af ''drucka'', wal d Lait ejchadwenn de urspringliche Bedeitung von oltn Wort nemmer gnaisst hom.
|-
|kentn||zünden||ôkentn, ''naier aa:'' ôzindn||germanischs Reliktwort; vgl. bspw. schwedisch ''kinda'', englisch ''to kindle''
|-
|Kirchdog||Kirchweih||Kirda, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Kirwa
|-
|Kranewit||Wacholder||Kronawittstaudn, ''[[Nordboarisch|NB]] aa:'' Krompatstauan||mhd. ''kranewite''; ahd. ''kranawitu'', vo ''krano'' = ''Kronich'' + ''witu'' = ''Hulz''; mhd. ''wit, wite''; boar. ''Wid'' = ''Raiser, Grossat''
|-
|Kuchel||Küche||Kuchl, ''[[Nordboarisch|NB]] aa:'' Kucha; ''naier aa:'' Küch, Kich||dej olle asn Middllateinischn, vo ''coquere'' = ''kocha''
|-
|Längess||Frühling, ''ölter:'' Lenz||'sidlicher boarischer Sprouchraum'': Lànggess ''(und enliche Forma)''; ''aa ölter:'' "Auswärts": Auswàrts, Àswàrts, Àssats; ''naier:'' Friajohr, ''[[Nordboarisch|NB]] naier: ''Frejjòuer||mhd., ahd. ''langez'', vo westgermanisch ''langa-tīn(a)-'' = quase ''longer Toch'', wal in Frejjouer d Tach lenger wern.<br>Es olte Wort in ower- und mittlhouchdeitschn Sprouchraum schou in da olthouchdeitschn Zait wor "Lenz", ner in sidlinga boarischn Sprouchraum wors aa "Längess". "Auswärts" is in da mitthouchdeitschn Zait in an Tol von boarischn Sprouchraum dazoukumma. "Frühjahr" is eascht in da naihouchdeitschn Zait dazoukumma und vadrengt de oltn Werter immer mejer.
|-
|Maut||Zoll||Maut||mhd. ''maut'', in 6./7. Jhd. entlent as gotisch ''mōta'' = ''Zoll'', des as germanisch ''mōta'', boar. schriftle ols ''mūta'' in 9. Jhd.<br>Des is aa in d Standardsprouch iwanumma worn.
|-
|Pfait||Hemd||Pfoad, ''naier:'' Hemad||asn gotischn ''paida'', des asn grichischn ''baíte''
|-
|Pfinztag||Donnerstag||Pfinzda, ''naier:'' Dunnerschda||mhd. ''pfinztac'', asn grichischn ''pemptē hēmera'' = ''da fimfte Toch'', durchs Gotische ins Boarische kumma.<br>Des ner in ahd. belegte ''pferintag'' = ''Fraita'' is ower valorngonga.
|-
|Rauchfang||Kamin, Schornstein, Rauchfang||Rauchfong, Raufong||Schau untn in Gsatzl ''Variantn in boarischn Wortschoz''.
|-
|schauern||hageln||schauern||mhd. 'schūr'', ahd. 'scūr'' = ''Sturm'', ''Rislschauer'', as westgermanisch 'skūra-''
|-
|Scher||Maulwurf||Scher||mhd. 'scher(e)'', zo 'scheren'' = 'schnain'' olso ainggle ''der wou Ern durchschnaidt''
|-
|tenk||links||denk, ''naier:'' links||a germanischs Reliktwort, vgl. bspw. ostgermanisch-langobardisch ''þankuz'', altnordisch ''Ɵekkr'' = ''guat''
|-
|Wagense, Wagensun||Pflugschar||Wongsn, ''naier:'': Wogeisn||a germanischs Reliktwort, vgl. bspw. altnordisch ''vangsni''. Mhd. ''wagense'', ahd. ''waganso'', asn germanischn ''wagansōn''. Frejers etle mundortliche Variantn, aa in Orts- und Famüliennoman, baispülswais ''Wagensonner''
|-
|Waier||Leitseil beim Fuhrwerk||Woier(er), Waier(er)||entlent asn Slawischn; mhd. ''weijer'', asn tschechischn ''vajir''
|-
|Walger, Walker||Nudelholz, Teigrolle||Nudlwòiger, ''[[Nordboarisch|NB]] aa:'' Nudlwàlzl||vo mhd. ''walken'', germanisch ''walk-a-''
|-
|Zecker, Zeger(er), Segerer||a Ort (gflochtane) Trochtoschn oda Trochkorb||Zeger(er), Segerer||asn Tschechischn
|}
== Waiterer unterschidlicher Wortschoz zwischa Boarisch und Standarddeitsch ==
De gnenntn Werter in de Tabölln kinna frale ner a kloane Aswol vo de etle tausad boarische Werter saa. Gej touts douda niat um Werter mit Lautunterschid, sundern wenn in Boarischn gonz ondere Werter fia de standarddeitschn oder gmoaeitschn stenga.
=== Adjektive ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|dumm||debbad, dàmisch
|-
|fettig süß||gail
|-
|geil|| ôhabi/auhabig, gàmsi(g)
|-
|glatt, rutschig||hai, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' hàl
|-
|hässlich||schiach, greislig, grauslich, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' schejch, wejst, greisle
|-
|kross||resch, knuschprig
|-
|lecker ''(vo Niederdeitsch: lekker)''||guad, gschmackig, fein
|-
|mühselig||zàch
|-
|nötig||notwendig, noutwende
|-
|scharf||ràss
|-
|taub||darrad, dearisch, dorad
|-
|verwirrt, wirr, närrisch||zwirt
|-
|wählerisch||gschleckad, hoaglad, hoaglig
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Griaß ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|hallo|| [[griaßde]], [[seas]]/[[servus]], [[habedere]]
|-
|auf Wiedersehen, ciao, [[tschüss]]||[[pfiade]], [[servus]], [[habedere]]
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Artikl ===
D Bsunderhait ba de Artikl han niat d Werter on sich, sundern das es Boarische betonte und unbetonte Forma hout. Dou ejtz werns ner kurz dorgstöllt, mejerer stejt af da Saitn zu da [[Boarische Grammatik (Substantive)#De Artikl|boarischn Grammatik]].
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|der, die, das||''betont:'' der, de/dej, des<br>''unbetont:'' da, d/de, es/as/s
|-
|ein, eine||''betont:'' oa/aa/oi<br>''unbetont:'' a
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Demonstrativpronomen ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|dieser, diese, dieses||dea (..) do, de (..) do, des (..) do (gean aa in Vabindung mit oam ins Neutrum brochtn Ausdruck z. B. des Monnsbuijd do, des Weibaleit do, des Kindl do; in Vabindung mit Neutrum Singular unn 'in' oda 'an': ''dera'' oda aa ''dera (sei, ia, eana)'')
|-
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Relativpronomen ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|welcher, welche, welches<br>der, de, das||dea wo, de wo, des wo (oda ''dea wos'', ''de wos'', ''des wos'')
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Adverbien und ondere ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|beide||de zwoa, olle zwoa, boade
|-
|bereits||scho
|-
|damals||dselm, zejm; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' durtmòls, sölmòls
|-
|danach||''[[Westmiddlboarisch|Boarischa Woid]]:'' oft; nouchad
|-
|eher|| enda, era
|-
|einige||a bor; oa; an etla
|-
|extrem||gààch, z. B. ''do gèhts gààch òbe'' (starke Hangneigung)
|-
|hinab||''[[Westmiddlboarisch|Boarischa Woid]]:'' oi
|-
|hinauf||aui, auffi; ''[[Westmiddlboarisch|Boarischa Woid]]:'' eu
|-
|häufig||oft, ollavai
|-
|manchmal||''[[Middlboarisch|MB]]:'' adiam; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' ejamòl ''(= ië-einmal)''
|-
|nur||''[[Westmiddlboarisch|WMB]]:'' bloß, sched; ''[[Ostmiddlboarisch|OMB]]:'' neta, grod; ''[[Siidboarisch|tirolerisch]]:'' lei; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' ner, (ner)blòuß, (ner)grod
|-
|nicht||ned, ''[[Westmiddlboarisch|Niederboarisch]]:'' iat; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' niat
|-
|rückwärts|| arschlings
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Substantive ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|Dohle||Dàche
|-
|Dummschwätzer, Schwätzer||Schmarra, Schmatza, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Schmarrer, Wowl(er), Schmaderer
|-
|Geschwätz, Gewäsch||Gschmatz, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Gschmarre, Gschmader, Gwaf
|-
|Heulsuse|| Reerbeidl, Drenzbeidl, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Greinmaichal
|-
|Mütze|| Haubm, Kappn, ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Mutzn
|-
|Pfütze|| Lackn/Lackan/Locka/Latschn
|-
|[[Ramsch]]||Glumpad, Glump
|-
|Tier|| [[Fiecha|Viech]]
|-
|Toilette, Klo|| Heisl, Òòdrid/Obdrid
|-
|Topf|| Hofa/Hofm/Hefa/Hefm; Degl; Scherm ''(irdaner Hofa)''
|-
|Unsinn, Quatsch||Schmarrn, Grambf, Kàs, Schààs
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
====Kulinarischs====
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|Brötchen|| Semme; Loabal/Lààbal/Loiwe; Weckal
|-
|Frikadelle|| Fleischpflanzal, Fleischgrapfal, Fleischlààbal; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Fleischkejchl, Fleischpflànzal
|-
|Kartoffel||Eadopfe; Eachdling; Grun(d)birn; ''[[Nordboarisch|Westnordboarisch]]:'' Er(d)birn
|-
|Limonade|| Grahal/Grachal, Springal
|-
|Pflaume|| Zwetschgn/Zweschbm, Pflaam
|-
|Quark|| Topfn/Dopfa; ''[[Nordboarisch|in nordboarischn Raum]] je nouch da Gechad aa:'' Dopfkàs, Ziwalkàs, Quark
|-
|Rote Bete, Rote Rübe|| Rona; ''[[Nordboarisch|NB]]:'' Ròute Roum; ''[[Boarisch|Österreich]]:'' Róde Ruam
|-
|Rotkohl|| Blaugraud; ''[[Boarisch|Österreich]]:'' Ródgraud
|-
|Saure Milch|| Soibern/Söibern, Gschtecklte
|-
|(Schlag)sahne|| ''[[Boarisch|Altbayern]]:'' (Schlòg)ràhm, ''[[Boarisch|Österreich]]:'' (Schlog)obers
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
|}
=== Verbn ===
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch / Umgongssprouch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
|-
|anfassen|| oglanga, ogreifa, odatschn (''grob anfassen'')
|-
|beischlafen||schnàgsln, bimpern, zambacka, mausn
|-
|etwas erreichen|| in ... okemma (Ort); ebbs ''(wos)'' schaffn, dagrejn (Züi); ebbs ''(wos)'' durchdrucka (durchsetzn)
|-
|erschrecken||''intransitiv:'' dakema; ''transitiv: (ebban / wen)'' daschrecka
|-
|fliehen|| davolaffa, davorenna, obhaun, ahpaschn, se schleicha
|-
|heulen, weinen|| reern, reerbeidln, drenzn, woana/wààna, rotzn; ''[[Nordboarisch|NB]] aa:'' hejna, blern
|-
|hochgehen - hochkommen, hinaufgehen - heraufkommen|| a(u)ffegeh/naufgeh - a(u)ffakema/raufkema - (im Boarischn gibts an Untaschied zwischn '''hin'''auf und '''her'''auf)
|-
|jemanden erreichen|| ebban ''(wen)'' dàglanga/dàwischn
|-
|kleckern||drialln, drenzn, dröldan, potzn
|-
|sabbern||drenzn
|-
|Unsinn reden, faseln||Schmarrn vazàpfn
|-
|vermissen|| Zeitlang ham, ''wahlweis Umschreibung:'' ebbs fehlt oam, ebbs gäjht oam oo
|}
<!-- wennst wos dazuaschreim wuist, nacha brauchst bloß de näxtn zwoa Zeiln kopian:
|-
|xxx|| xxx
-->
== Nama ==
<small>Dialekt: [[Westmiddlboarisch|Obaboarisch]]</small>
=== Vornama ===
Wia in andane [[Sprach]]n a gibts an haufn '''Vornama''', de zwar woandas a heagnomma wean, oba lokal a eigne Ausproch oda Kuazfoam hobn.
Im [[Boarisch]]n wead eiganlte fast a jeda Nam vaküazt. Heifig gschicht des duachs weglassn vo am Teil hint' oda voan und duachs ohenga vo da Vakloanarungfoam. Des geht dann aso: Ludwig --> wig (des "Lud" wead wegglassn) und dann vakloanat mit "-al" --> Wiggal. Beim Ludwig gibts a no a wengal schwera erkärbare Foam: Ludwig --> Lug (des "dwi" lasst se scho sakrisch schwar ren mit 6 Hoiwe!) --> Luggi.
====Buama====
:* Da Done is da Anton (Preißn deafn a Toni song, head si sunsd wia "Danone" o)
:* Da Flori is da Florian
:* Da Fonse hoaßt in da Hochsproch Alfons
:* Da Gust(l) is da August oda da Gustav
:* Da Hansi hoaßt einglich Johann oda Johannes
:* Da Hausl is da Balthasar
:* Da Hias(l) hoaßt [[Matthias]], wobei des "ia" zsamzong ausgsprocha werd
:* Da Jackl hoaßt Jakob
:* Da Klausi hoaßt vielleicht Klaus, kunt aba a da Nikolaus sei
:* Da Lenz is da Lorenz
:* Da Lugge, da Luze oda da Wiggerl is da Ludwig
:* Da Moatl oda Martl is da Martin
:* Da Nazi is da Ignaz
:* Da Schorsch hoaßt Georg
:* Schosi hod da Schorsch ghoaßn wiara no kloa gwen is
:* Da Sepp oda Bebbe hoaßt einglich Josef oda Joseph
:* Da [[Stachus]] is da Eustachius
:* Da Vesti is da Sylvester
:* Da Voitl is da Valentin
:* Da Wastl is da Sebastian
====Madl====
:* S'Anamirl hoaßt Anna-Maria
:* De Beppi (oda Peppi) is de Josephine
:* D'Fanni odas Fanndal oda Zisse hoasst d [[Franziska]], modana songs ''Franzi'' dazua
:* S'Hannel hoaßt eigentlich Johanna
:* Wer a Katl (a Katharina) hod, dea braucht koan Humd am Hof, song d'Bauan
:* D'Lisi, S'Lisal und a d'Sisi hoaßn olle Elisabeth
:* D'Mari kimmt vo Maria
:* D`Miatzl oda D`Mitzi hom am Taufschei a Maria schteh.
:* S'Nandl hoaßt Anna
:* D'Nessi haßt Agnes (z'mindest im Ostn)
:* D'Resl wiedarum kimmt vo da Theresia
:* D'Rosl ko d' Rosemarie, d' Rosa oda a d' Roswitha sei
:* De Schoschi is de Georgine
:* De Vevi oda s' Veverl is de Genoveva´
:* D'Vroni kimmt vo Veronika
:* D'Zenze kimmt vo Kreszentia
:* D'Zili hoaßt Cäcilie
Zu friahrane Zeitn hom de Pfarrer in manche Gegndn vo Baiern des kirchliche Recht recht restriktiv ghandhabt und am ledig geborna Kind an Nam vom Dogheilign der grod zu da Geburt im Kalenda dro war gem. Warn grod zwoa Heilige dro, hots da ausgfoinare sei miassn. (D'Pfarrer woitn damit d'Muada unds Kind füa d Sünd strafa) Des hod in Baiern manch sejtna Vornam zu am ziemlichn Aufschwung vahoifa, wia zum Beispui am Sylvester oda am Eustachius.
Zwoa recht scheene Nama, de aba durch de neiere Gschicht international mit recht negative Sachn verbundn wern und deswegn kaum mehr benutzt wern san foigende:
* ''D' Stasi'' schreibt se Anastasia, heitztog denkt aba jeda ans "Ministerium für Staatsicherheit" aus da friaran DDR
* ''Da Naz'' schreibt se Ignaz, heitztog denkt aba jeda an an Anhänga vo da NSDAP, am Hitler oda sonst oana rechtsextremen Padei
Bei da Deitschn Wikipedia steht beim [[:de:Naz|Naz]], daß wega da Vabreitung vo dem Nama Ignaz im Böhmischn und in Estareich d' Leid aus Estareich und Böhmen friara umgangssprachlich Nazi gnennt woan san.
Schau aa [[Listn vo boarische Vornam]]
=== Nachnama ===
Freili gibts im [[Boarisch|boarischn Sprachraum]] ned nur '''Vornama''', sondan a '''Nachnama'''. Und das ned so oafach is a no an '''Ruafnama''' und manchmoi a an '''Hausnama'''.
Wenns'd oan froagst wiara hoaßt, sogd a da wahrscheinli sein richtign Vornama, wiara im Pass steht. Wenns'd wissn mogst, wia sei Nachnama laut, frogstn wia ra si schreibt, wei der werd einglich nur zum Untaschreibn hergnomma. Ruafn duad ma d'Leid entsprechend de oban Beispui. Aufm Land de Bauernhöf ham oft a no an Hausnama, dann nennd ma d'Leid noch dem Hof, vo dems kemman. Kunnt oiso durchaus vorkomma, das oana so seine Nama daklärt:
''"I bin da Bernwieser, schreib mi Huber, hoaß Nikolaus und werd Niki gruafn"''
== Abircherte Werter as ondere Sprouchn ==
=== Asn Franzesischn ===
Schou vor lengerer Zeit hom se an Haffa franzesische Asdrick ins [[Boarisch]]e abirchert. Es houd ols vornem goltn, wem'ma dej hernumma hout, wal vor olln d Aristokratn om Hof franzesisch gsprocha hom. Ner d Assprouch is a wengal opasst worn.
A Tol vo de gonzn franzesischn Werter wird haintzadoch ower nemmer su oft und vo wenger Lait braucht wej frejers. Dou hejert oans nou ondere boarische Werter oda Werter as da Standardsprouch, bsunders vo de jingern Lait.
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
! class="hintergrundfarbe6" | Franzesisch
|-
|Der Regenschirm||Da Baraplui||le parapluie
|-
|Der Bürgersteig, der Gehsteig||Des Trottoàr||le trottoir
|-
|Die Zimmerdecke||Da Blafon||le plafond
|-
|Der Nachttopf||As [[Botschamperl]], da Botschamper||le pot de chambre
|-
|Das Federbett||As Blümo||la plume, le plumeau
|-
|Der Geldbeutel||As Portmonnä||le portemonnaie
|-
|Das Sofa, die Couch||As Kanapee||le canape
|-
|bequem||kommod, kammodt||commode
|-
|gegenüber||wisawi||vis-à-vis
|-
|zurück||retur||retour
|-
|Rinderschmorbraten||[[Böfflamott]]||boeuf à la mode
|-
|danke||mease||merci
|}
=== Asn Lateinischn ===
Aa von Lateinischn hout es Boarische Werter, dej wou in Boarischn efters zon Hejern han ols wej de niatlateinischn oda d Entsprechunga in Standarddeitschn.
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
! class="hintergrundfarbe6" | niat-boarische Form/Herkumft
|-
|Arzt||Dokter||Doktor
|-
|es eilt||es pressiert||es pressiert
|-
|geschehen, sich ereignen||possiern||passieren
|-
|genau; ausgerechnet||aggràtt||akkurat. "Aggràtt" hoisst quase "gonz genau" bis "iwagenau".
|-
|hallo!, tschüs!||servas! / servus!||servus = Diener, Sklave. "Servus" is aa vatraulicher wej standarddeitsch "hallo", "tschüs" oda fränkisch "ade"
|-
|Schnupfen||Kàtàrr (je nouch Gechad aa: Strauchn)||Katarr(h)
|-
|quälen; piesacken||seggiern||sekkieren
|-
|versuchen||prowiern||probieren
|-
|Brötchen||Semme||simila hoisst "Weiznmej"
|}
=== Asn Italienischn und ondere romanische Sprouchn ===
Sidlich von boarischn Sprouchraum ligt da italienische (romanische). Su hout es Boarische aa Werter vo durtn afgnumma.
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
! class="hintergrundfarbe6" | niat-boarische Form/Herkumft
|-
|Blumenkohl||Kàrfiol||italienisch: ''cavolfiore''
|-
|Lust auf etwas; Geschmack||Gusta(rer) / Gusto||italienisch: ''gusto''
|-
|Liebschaft; Geliebte(r), Freund(in)||Gspusi||italienisch: 'sposa'', 'sposo'' = Braut, Bräutigam
|-
|sich herumtreiben||strawànzn||italienisch: 'stravaganza'' = Extravaganz
|-
|Zwetschge, Pflaume||Zwetschgn||asn Romanischn, wej in norditalienisch: ''davascena'', vo lateinisch: ''damascena'' = Frucht as Damaskus
|}
=== As slawische Sprouchn ===
Estlich und sidestlich von boarischn Sprouchraum ligt da slawische. Aa vo durtn hout es Boarische Werter afgnumma, bsunders es Boarische in Esterraich.
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" | Boarisch
! class="hintergrundfarbe6" | niat-boarische Form/Herkumft
|-
|a Ort gfüllte Toachtoschn||Buchtl, Wuchtl||tschechisch: ''buchta''
|-
|Mais||Kukuruz ''(haptsechle in Esterraich)''||serbisch: ''kukuruz'', vaglaich aa tschechisch: ''kukuřice''
|-
|Merrettich||Kren, Kreeee||tschechisch: ''křen'', russisch: хрен
|-
|schön, gut||dober ''(im Boarischn Wold)''||tschechisch: ''dobrý''/''dobře''
|-
|Spitztüte||Stranizn, Stanizl, Stanizn||russisch: страница = Buchseite
|}
=== Assprouch vo Fremdwerter ===
<small>Dialekt: [[Westmiddlboarisch|Obaboarisch]]</small>
Im Boarischn san Wöata aus andane Sprachn eigentlich fast imma a soo ausgsprocha worn, wia mas schreibt. Oiso zum Beispui ''Klaud(e)-Lorrein-Strass'' statt frz. ''Clood-Lorä'-Strass'' oda ''Emeil'' statt engl. ''Iimäejl''. De ejtane Generation hoit an dera Weis imma no fest. De jüngan Leid gengan dazua üba, de nei zuagroasstn Wöata a soo auszprecha, wia sas im Fernsehn hern oda in da Schui lerna, oiso meistns korrekt in da jeweilign Landessprach - mit aran kloana Schuss boarischa Aussprach drin.
== Variantn in boarischn Wortschoz ==
In Boarischn gits an Haffa Variantn, des hoisst, dass fia jewals oa Soch mejer wej oa Wort git. A jede Variantn hout quase ira Gai und ira Gschicht. De druntere Tabölln stöllt a por Variantn fia, min jewalinga Raum wous braucht wird.
{| class="wikitable"
! class="hintergrundfarbe6" width="5%" | Standarddeitsch
! class="hintergrundfarbe6" width="30%" | boarische Variantn
! class="hintergrundfarbe6" width="65%" | Hiwais
|-
|Kamin, Rauchfang, Schornstein<br><br><br>Kaminkehrer, Rauchfangkehrer, Schornsteinfeger||''estl. Esterraich, sidestl. Oltbayern:'' Rau(ch)fong<br>''westl. Esterraich + Siidtirol:'' Kemat<br>'sidwestl. Oltbayern:'' Komin, Komĩ<br>''Nordbayern:'' Schlòut<br>''middlestl. Oltbayern:'' Kintl<br><br>Da Mo wou d Schlout kirt is<br>wous ''Komin'' hoisst: ''da Kominkira''<br>wous ''Rau(ch)fong'' hoisst: ''da Rau(ch)fongkira''<br>wous ''Schlòut'' hoisst: ''da Schlòutfecher''||''Rauchfang'' is in Esterraich es Gmoanwort aa in da Standardsprouch, in Deitschlond kummt des aa in da Standardsprouch fia, durtn is ower a ''Rauchfang'' ner da Tol untn ower a Faierstöll, wou da Rauch ozejgt. A ''Kamin'' d Faierstöll untn, a ''Schornstein'' da Tol bis afs Doch affe om Haus oumat. Und a ''Schlot'' a Rauchobzuchsturm vonara Fabrik. ''Kamin'' kummt asn lateinischn ''camīnus'' = ''Faierstöll, Herd, Rauchobzuch'', ahd. ''kemīn, chemīn'', mhd. ''kamīn, kemīn'', de naiere Form asn italienischn ''camino''. ''Kemat'' kummt von lateinischn ''camera caminata'' = ''Sdum wouma hoizn ko'' (vgl. ''Kemenate''). Dej Forma asn Lateinischn hom aa in de Dialekte in schwebischn und alemannischn Raum ainegfunna, in da Schweizis olte Wort ''Chemi, Chämi''.''Schlòut'' is aa is Dialektwort in ostfrenkischn Raum. Des wor in Middlolter vül waiter sidlich vabroitt und des kummt vo mhd./ahd. 'slāt, slōt'' = ''Kamin, Ufaluch'' und ''Darr''. ''Schornstein'', des is in vaschidane Forma es Dialektwort in Nord- und in Westmiddldeitschlond und gült haintzatoch ols Gmoanwort in da Standardsprouch in Deitschlond. Des wor zeascht da Stoa, der wou en Rauchfong af da oana Saitn gstitzt hout (middlniderdeitsch 'schōre'' = ''Stitzn, Stempm''), spejter de gonz Faierstöll. ''Kintl'' ko zommahenka min glaichghoissana kluma Herdhulz oda min boarischn Kennwort ''kentn''. In da Olltochs-/Umgongsprouch zoigt se haintzatoch in boarischn Sprouchraum wider a onders Büld ols wej in de Dialekte und in da Standardsprouch, nemle in Oltbayern newa ''Kamin'' aa ''Schornstein'' (ejers ner es easchte), und in Esterraich aa in Ostn newa ''Rauchfang'' aa ''Kamin'' (des wej in Westesterraich, Siidtirol und Oltbayern), gechadwais dej zwoa Werter mitara weng a ondern Bedeitung.
|-
|Pferd||Roß<br>''nordwestl. Oltbayern:'' Gal<br>''nordestl. Oltbayern:'' Pfaa||''Roß'' is es Dialektwort aa in alemannischn Raum. Des Wort gits aa in da Standardsprouch, durtn is ower stülmasse gehobm und niat es Naitralwort. Wej Ortsnoman und Reliktwerter zoing, hout des Wort ejmols schaints in gonzn deitschsprouchinga Raum goltn. ''Gal'' = ''Gaul'' is ols Dialektwort aa in ost- und sidfrenkischn, in schwebischn und in zentralmiddldeitschn Raum vabroitt, durtn ols Naitralwort, derwal stejts in da deitschn Standardsprouch fia an minderwertinga Gal, boarisch ''Haiter''. ''Pfaa'' = ''Pferd'' is es Dialektwort in Nord-, Westmiddl- und Ostmiddldeitschland und dazou es Naitralwort in da Standardsprouch. Des Wort kummt von middllateinischn ''paraveredus'' (''Beipferd zum Postpferd auf Nebenlinien'').
|-
|Topf, Hafen||''Westn:'' Hofa, Hofm<br>''Ostn:'' Hefa, Hefm<br>''nordestl. Oltbayern:'' Duapf, Duupf||''Hofa, Hofm'' = ''Hafen'' und ''Hefa, Hefm'' = ''Häfen'' han d Dialektwerter in gonzn owerdeitschsprouchinga Raum. Dej han aa ols Gmoanwort in da Standardsprouch in Östareich afgnumma worn. In da Standardsprouch in Deitschlond gült ower ''Topf'', des stammt asn ostmiddldeitschn Dialektraum, ols Gmoanwort. iwanumma ins Boarische is blous in nordestlinga Nordboarischn in da durtinga Dialektform. In Boarischn gits aa nu ''Scherm'' = ''a irdaner Hofa'' und ''Tegl'' = ''a (grousser) Hofa''.
|-
|Gurke||''nordwestl. Oltbayern:'' Kimerling<br>'sidl. Oltbayern:'' Gugummer<br>''nordestl. Oltbayern + westl. Esterraich + Siidtirol:'' Gurka, Gurkn<br>''estl. Esterraich:'' Murkn, Umurkn||''Gurka, Gurkn'' = ''Gurke'' kummt asn Slawischn, des is aa es Wort in da deitschn Standardsprouch worn. ''Murkn, Umurkn'' ko aa asn Slawischn oglaitt wern. ''Gugummer'' und ''Kimerling'' kumma asn lateinischn ''cucumer''. Enliche Forma wej ''Gugummer'' hom aa de schwebischn, alemannischn und westmiddldeitschn Dialekte, enliche Forma wej ''Kimerling'' aa de ostfrenkischn Dialekte. Vo de Werter ko'ma af d Wech schlejssn, wou Kimerling herkumma: Oamol vo de Romanen, vo Kloa-Asien iwa Grejchalond iwa Rom schou frej, und oamol spejter von Ostn iwa de Slawn.
|-
|Schreiner, Tischler||''Oltbayern:'' Schrainer<br>''Esterraich + Siidtirol + nordestl. Oltbayern:'' Tischler|| ''Schreiner'' is in da jewalinga Form es Dialektwort in da Schwaiz, in gonz Siddeitschlond und in Westn vo Deitschlond, ''Tischler'' es Dialektwort in Östareich, in Ostn und inn Nordn vo Deitschlond, durtn ower one es "l". Dej zwoa Werter kumma vo dean wos d Zimmerlait söllmols in Middlolter ogferticht hom, und dej hom ollzwoa in d Standardsprouch ainegfunna.
|}
== Obkirzunga ==
* MB = [[Mittelbairisch|middlboarisch]]
:* WMB = [[Westmittelbairisch|westmiddlboarisch]]
:* OMB = [[Ostmittelbairisch|ostmiddlboarisch]]
* SB = [[Südbairisch|südboarisch]]
* NB = [[Nordbairisch|noadboarisch]]
==Schau aa==
* [[Bairische Dialekte im Vergleich|Boarische Dialekte im Vagleich]]
* [[Bairische Grammatik|Boarische Grammatik]]
* [[Boarisch|Boarische Sproch]]
* [[Die bairische Woche|De boarische Wocha]]
* [[Latein im Boarischn]]
* [[Wikipedia:Boarische Umschrift]]
== Quölln und Literatua ==
* Ludwig Zehetner: ''Bairisches Deutsch'', Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/Minga/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871
* Ludwig Zehetner: ''Das bairische Dialektbuch'', Verlag C.H.Beck, Minga, 1985, ISBN 3406305628
* Manfred Renn, Werner König: ''Kleiner Bayerischer Sprachatlas'', Deutscher Taschenbuch Verlag, Minga, 2006, ISBN 3423033282
* Werner König: ''dtv-Atlas deutsche Sprache''. Deutscher Taschenbuch Verlag, Minga, 2004, ISBN 3423030259
* Friedrich Kluge, bearb. v. Elmar Seebold: ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache/Kluge'', Walter de Gruyter, Berlin/New York, 2002, 24. Auflage, ISBN 3110174731
== Im Netz ==
* [https://web.archive.org/web/20070226092203/http://br-online.de/land-und-leute/thema/bayerisches-wort/index.xml "Mein liebstes bairisches Wort" auf br-online]
* [https://web.archive.org/web/20120503054255/http://www.bayrisches-woerterbuch.de/ Bayrisches Wörterbuch zum Nachschlagen, Lachen oder Schmunzeln]
[[Kategorie:Gesellschaft]]
[[Kategorie:Kultur]]
[[Kategorie:Bairische Sprache]]
sgnrcr46exqd5v3335ep770zvys673h
Dischkrian:Bsundaheitn im boarischn Vokabular
1
2514
853612
810683
2026-06-24T13:00:42Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853612
wikitext
text/x-wiki
{{Archiv Tabelle}}
== Laufen, (da)von, (da)mit, (da)zu ==
Wia in östarreich findns imma komisch wånn die Piefke zu "gehn" "laufen" sågn - vielleicht kenntma des a aufnehmen? Oba vielleicht sågts ia des in Bayan a so wie die Piefke. Jedenfois glaum wia imma dåss die betreffende Peason wiakli rennt...
Wås im Dialäkt a net geht is die Tailung von "damit" oda "davon", zum Baispü: "Da weiß üch nüchts von" oder "Da hab' üch nüchts mit zu tun" - des find i wiakli schiach und tatat i nie sågn, pfui teifl!
:Recht hast! Davon, damit und auch dazu ("da kann ich nichts zu sagen") teilt da boarische Dialektsprecha meina Meinung nach ned. Und mia in Südostobabaian song aa ned "laufen" wenn ma "gehen" moanan. Is zwar scho a Zeidl her, aba wannst mogst, bau's doch ei ;-) --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 20:28, 11. Feb. 2007 (UTC)
laufen (gehn) | geh ≠ laufn/laffa
von ≠ davon
mit ≠ damit
De Bedeitung von "laufen" (gehn), "von" (davon/von dem) und "mit" (damit/mit dem) geit's im Hochdeitschn a net. Wo ma iberoi "laufen" fir "gehn" sogt woaß i net. In Oidbayern kenn i's ned. Des "von" und "mit" is nord- oder mittldeitsche Umgangssprach. --[[Benutzer:Roland|Roland]] 11:35, 24. Feb. 2007 (UTC)
Griaßt's eich.
I sog a "laufen" und "davor, damit, dazu". Bin a nu südlich vom Weißwuarschtäquataor, kimm oba scho aus Östarreich. I vasteh den Dialekt voi guat. Und schau' ma oft den "Komödienstadl" oder das "Chiemgauer Volkstheater" oder "Peter Steiners Theaterstadl" (3x scho leif g'seng - 2000, 2005 und 2006) on. --[[Benutzer:Andrea1984|Andrea1984]] 19:16, 7. Jänner 2008 (CET)
== Dringend gsuacht: Neichs Lemma! ==
An si is der Artikl relevant, aba des Lemma is néd optimal - alloa scho, weil untn aa des Kapitl Grammatik drin is. Wia wáárs mit "Wesntliche Untaschied vom Boarischn zum Hochdeitschn" oda sowos? Daad mi gfrein, wann ebban a griabigs Lemma eifoin daad, bi mit meina Idee ned wirkle zfriedn. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 22:12, 19. Feb. 2007 (UTC)
:I würd sowieso des gånze unter ana [[:Kategorie:Bairische Grammatik]] zåmfossn, do kemma dånn die anzelnen Artikl einstöln, ois so Sochn wie [[Bairische Idiome]], oda [[Standarddeutsch]].
::Wann ma de Kategorie no weida fasst, z.B. [[:Kategorie:Bairische Sprache]]? Grammatik klingt fia mi a so ois wann's Vokabular ned dazuaghern daad. Mir gángs aba ned nur um de Kat, sondan vor oim um des Lemma. Es hod doch a, wenn a gloane, Tendenz zum "Preissn-Rassismus" und is aa a weng intolerant - schliessle san Sprochn ebbas lebendigs, wos se dauand ändat. In dem Sinn werd i mi amol um a poor Formulierunga inna drin umschaung. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 15:38, 20. Feb. 2007 (UTC)
::::Wia wars denn mit ''Zuagroaste Wöata''? Des is doch ebbs neutrales, oda sech i des vakehrt? [[Benutzer:Benutzer|Benutzer]] 20:00, 23. Feb. 2007 (UTC)
:::::''Zuagroaste Wörta'' is a guade Idee, umfasst aba blos des oane vo de zwoa Kapitl, nämle as Vokabular. Mir brauchadn a Lemma, wo sowohl de Zuagroastn Wörta ois aa de Boarische Grammatik drunta steh ko. Oda mir miassn de ganze Seitn ois Kapitl in den Artikl [[Sproch]] schiam?! Wos moants és? --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 17:49, 24. Feb. 2007 (UTC)
::::::I dat a a de Grammatik in den Sprachartikl eine. Des is ja a Untaschied und hod nix damit zdoan dassze de Wöata bei uns imma mehra eibüagan (oda soit mas assimiliern nenna, grod a so wia de französischn?) [[Benutzer:Benutzer|Benutzer]] 20:30, 24. Feb. 2007 (UTC)
:::::::Guad. Daadt's Du passnd zu dem Lemma "Zuagroaste Wörta" den Einleitungssatz opassn? I schiab jetz amoi de Grammatiksachan in den [[Sproch]]-Artikl. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 20:42, 24. Feb. 2007 (UTC)
I daad koan extrign Artikl macha. Ma konns decht zua de "Wörta des im Boarischn net gibt" dazuaschreibm, oda?
:::::::: Naja zuagroaste Wörtaa find i iatz ned a so guad, des zuagroast is scho irgendwie wertnd, aba dawei kimas amoi so lossn --[[Benutzer:Birnkammer fabian|Birnkammer fabian]] 21:38, 24. Feb. 2007 (UTC)
::::::::: Jetz muas i doch amoi a Lanzn brecha fia des neiche Lemma - fia mei Gfui is' wenga wertnd wia des oide, und es is aa eigntli blos a Übasetzung vo "assimilierte/eibirgate Wörta". Oda moanst Du, dass "Zuagroast" an si wertnd is? Wann ebban fias Lemma no was bessans eifoit, hob i aba koa Problem ;-) --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 16:05, 25. Feb. 2007 (UTC)
:::::::::: Griaß De Libellulia, "zuagroaste Wörta" gfoit ma ned und "assimilierte/eibirgate Wörta" aa ned. Grod des "von", "mit" is fir mi norddeitscha "Slang". I konns nur oiwei wieder sogn, des is aa im Hochdeitschn foisch. Ob ma olles wos im Hochdeitschn und im Boarischn foisch is in de boarische Wiki einischreibm miaßn woaß i net. Wenn des oba scho assimiliert waar, na kannt ma ins de Boarische Wiki boid sparn. Pfiat Di Gott, Roland --[[Benutzer:Roland|Roland]] 22:56, 27. Feb. 2007 (UTC)
::::::::Tschuldigung, aba vo wos redt da Roland do? ich ko koa "von" und "mit" ned findn im Artikl wia jetz is. ??? Es is, des find jetzt i, a Lemma des triffts wos im Artikl drinstäht, beleidigt koan und sogt, neutral wias seisoi, nix drüba aus, ob ma des mog oda net, ob des richtig is oda net. Des moant ma doch unta am neutraln Artikl? (und wannsd sogst, daß Baiern des oda des Woat ned meng, dann soit ma des mit na Statistik beleng kenna, sonst is des noch de hohen Herrn eahna Meinung vamutlich dann doch wieda a Beleidigung, oda ned neutral gnuach) Aussadem: Wia soit ma des denn sunst nenna? (Do dad i mi nach scho auf d boarischkenntnis vo de Lesa valassn, daß wissn wias gmoant is.)
[[Benutzer:192.109.50.10|192.109.50.10]] 08:09, 28. Feb. 2007 (UTC)
::::::::: Du konnst mi fei scho direkt frogn! Guat de Wörter stehn echt no net drin, oba im Dischkurs "Laufen" werns ogsprocha. Des "von"/"davon" und "mit"/"damit" waarn Werta de ma im Hochdeitschn und im Boarischn ned sogt. A wenn des "mit" und "von" no net drin is, stejt se fir mi de Frog, wos ma mit dem Artikl "Zuagroaste Werta" erreicha wui. Wui ma sogn, schaugts her, do san neie eibirgate Werta im Boarischn und heit sogt im Boairischn Frikadelle, Brötchen, hochkommen, Tschüß oda "von" statt "davon" ...? I glaab ned. Wann oana sogt, daß "Frikadelle" koa boarischs Wort is und a Satz mit Frikadelle a schlechts Boarisch is, na is scho wertend oba ned beleidigend. I glaab ma mecht scho sogn, daß ma "Frikadelle", "Tschüß" ... bitte net in da boarischn Wiki benutzn soi weils ebm no koane eibirgatn boarischn Werta san. Beim französischen Teil is anders. Des san echte eibirgate oder zuagroaste Werta. Do sigt ma Hochdeitsch, boairisch eibirgat und Ursprung. In Minga/Minschn hot se's zum Beispui "eibirgat", daß de meistn Leit koa Boarisch nimmer redn. Do werd aa oft "Nordspech" ois bessers Deitsch ogschaugt. 99,9% da Leit de Frikadelle sogn redn a sunst koa Boarisch net. Da Artikl is ogfanga worn mit da Obsicht, daß ma de Werta im Boairschn ned hernehma soi, weils sunst boid aus is mit insrer Sproch. Freile de boar Werta warn net dragisch, oba do wo se de Werta "integriert","eibirgat" hom, is as Boarische scho fast ausgstorm. Grod bei de junga Leit (< 35) schaugts gor net guat aus. I bin no am Überlegen zwegns am bessern Lemma. Es soit auf jeden Foi scho a bisserl a Warnung sei. Ma kannt den Artikl z.B. in "Unwörter im Boarischn" und "Zuagroaste Wörter" aufsplittn... Statt "Unwörter im Boarischn" kannt ma aa '''"Wichtige Unterschied zur mittl- und norddeitschn Umgangssproch"''' schreibm. I schaug amoi ob ma no eppas bessers eifoit oba "Zuagroaste/eibirgate Wörta" heart se fir mi vui z'harmlos o. Pfiat Gott --[[Benutzer:Roland|Roland]] 01:16, 1. Mär. 2007 (UTC)
::::::::::Griasde Roland, host scho recht dass des mid de "Zuagroastn Wörta" ned so richtig passt. Es passt zum untan Teil, aba fia den oban brauchts was andast, de san ja no ned wirkle eibirgat (und soitns woi aa ned wern ;-)). Des mid de "Untaschied" hob i so ähnlich ja aa scho moi vorgschlong, alladings ko ma ned generell song dass des ''blos'' Umgangssproch is - teilweis is Umgangssproch, teilweis aa korrekts Norddeitsch. "Unwörter im Boarischn" kemma woi ned nemma, wei's oafach wertnd klingt. Desweng woi't i aa endlich des oide weggatham. Miassma weida übaleng. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 10:08, 1. Mär. 2007 (UTC) PS: Hob grod bei de Alemannen neigspitzt, de ham koan extrign Artikl, aba bei dene laffts unta "Lokale Besonderheiten" [http://als.wikipedia.org/wiki/Standardsprache#Lokali_Bsunderheite] - des is amoi schee neitral :-) Kemma do wos damit ofanga?
:::::::::::Griaß Di Libellulia, ja "Lokale Bsunderheitn" gfoit ma aa guat. Des is echt a guade Idee. I daat des zwar mit de Unwörter im Boarischn aa net negativ seng und kannt's aa begründn warums nix schlimms waar :), oba des mit de Bsunderheitn gfoit ma besser. Do kannt nacha aa de Grammatik dazua bassn. Pfiat di God, --[[Benutzer:Roland|Roland]] 23:13, 1. Mär. 2007 (UTC)
So Leidln, i hoff des Lemma gfoit, i woit no dass ma glei siagt dass se's um's boarische draaht, und dann hots "lokal" nimma braucht, desweng de Abweichung. Wann si ebban inspiriert fuit, was an de eileitndn Gsatzln z'macha, deat's Eich koan Zwang oo. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 21:37, 6. Mär. 2007 (UTC)
==Nur==
Dångsche Libellulia firs Vaschiam! Mid "nur" håwi åwa a Problem: Bei uns iss genau umgkéhrd, nämli dass ma "nur" sång und "bloß" fir uns piefkenesisch glingd ... I dads ehrlich gsågt wieda außa. Schene Griaß --[[Benutzer:Maxx82|Maxx82]] 19:49, 12. Mär. 2007 (UTC)
:Des seibe Problem hod's aa scho mit Blaubeer und Heidlbeer gem, fia mi klingt Heidelbeer greislig preissad, aba andaschtwo is wieda umkehrt. Wos macht ma in seicham Foi? I moan, des wern oft regional beschränkte Ausdrick sei de do einafindn... Oahabi oda wia a imma kenn i z.B. aa ned, waar natiarle bessa wann ma wissad wo des herkemma soi. Auf de G'schicht mit dem "nur" bin i kemma, wei des "lei" im Artikl [[:de:Dialekte in Tirol#Lexik]] aufgfihrt is und i mi beim lesn scho efta iba des "netta" gwundat hob, wos mir absolut unbekannt is. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 09:58, 13. Mär. 2007 (UTC)
:: Mir gäjhts efters ààrasu ba boarische Wortsåmmlunga. Dòu wòue herkummt, sågtma z. B. fir "nur" "ner" oder "blòuß". Oder de "Blaubeeren" hoißn "Schwoarzba" ("Schwarzbeeren"). Oder a "Fleischpflànzl" is a "Fleischkejchl". Oder "herent/drent" is "heream/dream" und "herunt/drunt". DES Boarische gits hòlt niat. Solltma sechtane Wortsåmmlunga ergänzn, wemma siaht, dàß im eigna Dialektraum (àà) åndre Àsdrick göltn? Wàl wemma òllas weggalòut, wos niat òllgemein im boarischn Schbròuchraum gült, nòu wirds wenger und wenger, bòl mäjhr Lait vo iweròll àsm Boarischn herkumma und se des ååschaua.
::-- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 23:06, 15. Mär. 2007 (UTC)
Nochtrog fia Intressierte:
Inzwischn gebts zu dera Problematik an '''sehr''' lesnswertn
Artikl namens [[Wikipedia: "Echt" Boarisch?]] --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 01:38, 30. Aug. 2007 (CEST)
==Geil==
"Oahabi"? Wås soi na dés háßn? "Geil" kenn i, åwa dés ... ? --[[Benutzer:Maxx82|Maxx82]] 06:20, 13. Mär. 2007 (UTC)
==Alien?==
I siag koa Probleme in dem Absatz, wos moanst Du do damit? Dera Absatz is ja jetzad ned af Alemannisch oda so, sondan eingtlich ziemle boarisch soweit i des seng ko... Der Artikl is eh a totals Mischmasch, oiso wenga mia kemma des Alien glei wieda aussedoa. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 11:02, 14. Mär. 2007 (UTC)
I hob den alien aussa gnumma
Des is ned eizumseng, das se do oana a so aufmuggd!
Ohne beispuiâfde Begründung is a sechana Voawuaf ned tragba!
[[benutzer:Sir frankee|sir_francis]] 17:32, 16 Mär. 2007
Na, i moan des war koa Vorwurf. So wia i des siech, da hod oana gmoant, des wos a seibad gschriem hod daad ned dazuabassn. Aba des war a Schmarrn, hod jo aso passt. Ansunschtn find'e den scho huifreich den Alien Hiweis ;-) --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 20:35, 16. Mär. 2007 (UTC)
== Eiordnung vom Kulinarischn ==
Wàrs niat besser, wemma des glei àf [[Listn vo boarische Speisn]] dàn? Wàl sunst iss jå quàse dopplt. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 21:00, 27. Aug. 2007 (CEST)
:Oanaseits stimmt des, andraseits, wos is mid Werta, de koa Speis san, sondan blos Zuatat? Zwengs mira kemmas oba ummekopiern wos drent no ned is, nachad do herin leschn und hoid an Vaweis auf de Listn neisetzn. --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 01:26, 30. Aug. 2007 (CEST)
== Fremdwerter ==
[[Bsundaheitn im boarischn Vokabular#Behandlung vo Fremdwöata]]:
''des Email'': Su hoißt jå da Metòlliwerzuuch. Wer sågt einggle fir de elektronische Post àà asuu (òlso {{IPA|eˈmail}} fir {{IPA|ˈiːmɛil}})?
''Chance, orange, Orange'': Sågts enk dòu èjer {{IPA|ʃans}}, {{IPA|oranʃ}}, {{IPA|oranʃn}} oder èjer {{IPA|ʃɑ̃ːs}}, {{IPA|orɑ̃ːʃ}}, {{IPA|orɑ̃ːʃn}} (òlso orginòl frånzesisch oder wej westnordboarisch/ostmittlboarisch in "Mãã" = "Mann") im Dialekt?
Und bå Werter vom Frånzesischn mit ''-on'' (''Ballon'', ''Balkon'' usw.): {{IPA|oːn}}, {{IPA|õː}} oder {{IPA|oŋ}}?
-- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 13:44, 4. Sep. 2007 (CEST)
: Oiso bei ''Chance, orange, Oragne" sog i eher {{IPA|ʃans}}, {{IPA|oranʃ}}, {{IPA|oranʃn}}. Des weicht ebbas vom franzesischn ob. Bei Ballon und Balkon sog i des "-on" mit {{IPA|oːn}}, olso mit "oon". Servus --[[Benutzer:Roland|Roland]] 14:40, 4. Sep. 2007 (CEST)
::Jå, su is d Àsspròuch, wejmas normòlerweis in Òltbayern hèjert. Ower a weng kåmma se schòu wundern, wàl in de meistn boarischn Dialekte gits jå nasalierte Laute vo Werter, wòu es "n" weggagfòlln is. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 15:52, 4. Sep. 2007 (CEST)
::: Hmm, i sig grod an Fella ... Des 'n' bei Chance, orange und Orange werd oft net ausgsprochn => ʃaːs, oraːʃ, oraːʃn. I glaab orɑ̃ːʃ werd aa akzeptiert, oba bei Ballon und Balkon werd des 'n' gsprochn und damit aa '-oon'.--[[Benutzer:Roland|Roland]] 02:24, 5. Sep. 2007 (CEST)
'''Trottoir''': Wòu hoißt des "der" stot "des"? Und wo wird des "Trottwa" àssprocha, und niat "Trottoàr"? -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 19:50, 6. Sep. 2007 (CEST)
== Àsn Lateinischn ==
Griaß di Sinnierer,
bei hallo!, tschüß! und servas!, servus! daat i zwischen servas! und servus! a '/' mochn => servas!/servus!. Es kannt sinscht bassiern, daß ma moant des servas steht fir hallo und servus fir tschüß. Freili, mir wissn daß net aso is, obar aso kannts besser zum seng sein...
(Heart ma des "p" bei passiern/pressiern? I persenlich daats mit "b" schreibm oba des is ja net aso wichtig...) --[[Benutzer:Roland|Roland]] 15:08, 6. Sep. 2007 (CEST)
: Donkscheen Sinnierer, --[[Benutzer:Roland|Roland]] 15:41, 6. Sep. 2007 (CEST)
:Einggle pàsst weder des oane, nu des åndere wirkle. Schau àà àf [[Boarische Umschrift#Konsonantn und sunstiche Zeichn (fir d IPA)]]. Ner wàls mi intressiert: Du sölwer hòust grod "persenlich" gschriem: Is des "p" in Deiner Àsspròuch wirkle hirt? -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 16:13, 6. Sep. 2007 (CEST)
:: Des mit "b" und "p" is wirkli net aso oanfach. Des "p" bei "persenlich" is aa net hart. Es geht aa scho Richtung "b", oba bersenlich schaugt aa bled aus ;) --[[Benutzer:Roland|Roland]] 00:57, 8. Sep. 2007 (CEST)
Mir gèjts jå àà asu. Woißt, des is a Gwohnheitssåch. Wejstdas vo åndere siahst, und wejstdas sölwer schreibst. I home ejtz entschiedn, dàßame ån d Schriftspròuch hòlt. I ho jå d Bouchstoom "t/p/ck", dej wòu niat åm Åfång stenga, àà bisher nòuch da Standardspròuchschreibung gschriem, und in Fremdwerter eh òlle vo deane asu. In Zoukumft schreiwe hòlt òlle asu (genau widergeem kånnes jå eh blòuß in da IPA): "Tooch" {{IPA|[d̥ɤːx]}}, "trucka" {{IPA|[d̥rug̊ɐ̆]}}, "Påppadeckl" {{IPA|[b̥ɑb̥ɐ̆d̥ɛg̊l]}}, nòu brauche niat lång sinniern :) -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 09:06, 8. Sep. 2007 (CEST)
== Kandidatn fia berige Artikl - [[Bsundaheitn im boarischn Vokabular]] (ognumma)==
<small>Åstimmung rennd vom 17. August bis zan 7. Septemba</small>
#{{Pro}} des Skizzn-Bappal gheat m.E. längst gstrichn - wos ned hoaßt, dass da Atikl ned no eagänzt wean kunnt ... [[Benutzer:Weggatgroasta|Weggatgroasta]] 14:13, 17. Aug. 2007 (CEST)
#{{Pro}} --[[Benutzer:Man77|i bin da <tt>Man77</tt>]]<small>[[Benutzer Diskussion:Man77|und do kaunst mit mia redn]]</small> 16:48, 17. Aug. 2007 (CEST)
#{{Pro}}, find i a guade Gschicht. --[[Benutzer:Maxx82|Maxx82]] 18:47, 17. Aug. 2007 (CEST)
#{{Contra}} da Artikl is wiakli a guada Ãfãng, åwa de Tabøn gfåin ma ned (optisch) und aussadem kintad ma då nu fü mea schraim. Und nu dazua widaschbricht a si tailwais, wai fria san zB dé Fremdwöata schã so ausgschbrocha woan wia im Oaginal, oiso zum Baischbü auf Franzesisch (Paraplü und ned Parapluie). Dé Braissn kinan kõane franzesischn Nasal-Laute ausschbrecha und sång s so wia ma schraibt (Beton mid N, Karton mid N, Jargon mid N, etc.) und Schdråssn-Nãmen san kõa guads Baischbü, wai wea soid si in ana grosn Schdåd schã meaka wia dé gãnzn Nãmen im Oaginal hoassn, då sågt ma zwãngslaifig so wia's doat schdê duad --[[Benutzer:El bes|El bes]] 00:11, 20. Aug. 2007 (CEST)
#{{Pro}}--[[Benutzer:85.127.57.112|85.127.57.112]] 16:46, 22. Aug. 2007 (CEST)håit :-) wår néd ãgmöidt--[[Benutzer:Mucalexx|Mucalexx]] 16:49, 22. Aug. 2007 (CEST)
#{{Neutral}} Ån sich is der Artikl a guate Såch, ower a Werterbouch sollt da Artikl jå niat umbedingt sàà. I moan, dòu kànntma èjwe vül Werter àfnehma. Da normòle boarische Wortschoz, des hàn jå koane Bsunderheitn. Und Fremdwerter im Boarischn hàn jå wieder a åndere Såch, fir dej dàd i an extra Artikl måcha. Und nu a åndere Såch hàn åndere Werter in de vaschiedana Gechadn (suwos wej es "nur"). Òrch Owåcht geem solladn mir mim Wort "praißisch" und "piefkinesisch", des hòut koan Dauch niat, wàl mir uns des ament gechaseite um d Òuan haua. A Beispül a wengal weiter oom: Zmindest in Òltbayern in de Dialekte wird es "-on" vo frånzesische Werter asu sprocha wejs gschriem wird. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 10:05, 5. Sep. 2007 (CEST)<br>I ho dean Artikl ejtz amòl erweitert, nai gliedert, und vabessert. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 14:56, 7. Sep. 2007 (CEST)
== Boarische Kennwerter ==
Griaß Di Sinnierer,
erscht amoi muaß i sogn, daß ma de Listn echt guat gfoit. A Kloanigkeit hätt i no, wo ma's vielleicht no verbessern kannt.
Des Wort "naier" gfoit ma net so guat. Ma kannt moana, daß iberoi z.B. ees, enk, Kuchl "veroltet" is
und im naiern/modernern Boarisch ihr, aich, Küch hoaßt. Des "naier" kannt se a bisserl wertend ohearn aa
wenn des gwiis net so gmoant is.
(Ausgehend von de Hauptstäd geht's Boarisch haint ollawei mehrer Richtung Standarddaitsch
=> denk -> links, ees -> ihr, Kuchl -> Kich -> Küch -> ?)
I daat nur de bsundern Formen von "regional naiern Boarisch" aufnehma z.B. Deansda, Dejnsda,
Frejjòuer, Friajohr, hiidrucka, NB Frejjòuer, Hemad, Wågeisn z.B.:
Langes, Långes im sidlichn boarischn Sprochraum, sinscht aa Auswärts: Auswàrts, Àswàrts; naier aa
Friajohr, NB Frejjòuer
Ebbas wia "naier aa" kannt z.B. sogn, daß de naiern Werta net iberoi de Kennwerter ersetzt hom/naier san ...
Verstehst' wos i moan? Servus --[[Benutzer:Roland|Roland]] 13:00, 8. Sep. 2007 (CEST)
:Wertn wülle niat, sundern im Gechatàl wikipedianisch neutròl sàà. Ower des Problem is, dàß su vül su kompliziert is, und dàß àà i niat gòr asu vül woiß. Dòu mejssade a Spròuchwissnschåftler sàà. Mir hom in da boarischn Wikipedia ower koan. Und des mit de boarische Kennwerter, des is a spròuchwissnschåftliche Såch. A jeds Wort hòut sei eingne Gschicht, a jede Bedaitungsgruppm vahòlt se ånderscht.<br>Bå naiere Forma unterscheide niat, obs ejtz dòu blòuß oa tåtsächliche Form git oder a pòr, wàl Unterschied wej "ea/ia" <--> "ej" oder "òr" <--> "òuer" hàn reglhåfte Unterschied, òlso nix wirkle Unterschiedlichs.<br>Und zu "Langess": Wenne schreib, "àà ölter", nòu moane des asu. "Àssats" is ààr a uròlts Wort im Nordn vom boarischn Spròuchraum. "Làngess" is niat "echter" wej "Àssats". I woiß ower niat, ob "Àssats" a boarischs Kennwort is. Dej Werter hàn Unterscheidungsmerkmòle vo åndere Dialekte, weje àà schòu in da Einleitung gschriem ghått ho. Dej hàn àà Hülfsmittl vo und fir Spròuchwissnschåftler. Ower bå "Foosnat"/"Fåsching" woißes: "Foosnat" usw. oder schriftspròuchlicher "Fas(t)nacht" is koa boarischs Kennwort, wàls des àà in de åndern owerdaitschn Dialekte git. Ower des is im Nordn und im Westn vom òltboarischn Spròuchraum des öltere und urspringlichere Wort.<br>Wosd mit "naier àà" moanst, vastèje. Wose woiß, howe vabessert. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 22:59, 8. Sep. 2007 (CEST)
== Kommentar zu meine Ändarunga ==
Mir war de "oalegade Woimuichsau-Tabein" z'durchananda, wesweng i de amoi in gleanane aufteilt hob. I bi oba ned aso firm, wos do de Wortartn oogeht, oiso wann i wo an Schmarrn baut hob, oda ebban a sinnvollare Eiteilung eifoit, deatses bittschee korrigiern. Nachad hob i de Gschicht jetz aa no alphabetisiert. @ Sinnierer: gfoit ma gscheit guat, wos Du dem Artikl oogedein lossn host :-) --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 10:35, 9. Sep. 2007 (CEST)
==Behmisch?==
Àá wãns a "Gesãmtboarischa" Artikl is, suit ma vialleicht net trotzdem in Artikl an Link auf '''de''' Iwasicht eîbaun, dass ma de speziöölle Beziehung vom (Ost)Östareichischn zan Tschechischn glei siecht, oda wárat des zvüü:
[[Tschechische_Sprache#Wos_mitn_.C3.96stareichisch-Bo.C4.83rischn_und_in_Hochdeitschn_ztu.C4.83n_hod|Beziehungan Östarreichisch-Tschechisch]]
lg --[[Benutzer:Zwentibold|Zwentibold]] 20:06, 9. Sep. 2007 (CEST)
::I denk a Link ko nia ned schodn, des is jo a Wiki. Zuadem find i, ma kannt zuasetzli de erste vo de drei Listn do herin eibaun, im Abschnitt "Eibircherte Werter às åndere Spròuchn", in da gleichn Form wia de Boarisch-Französisch Tabejn . --[[Benutzer:Libellulia|Libellulia]] 11:46, 10. Sep. 2007 (CEST)
:::I hos amòl àf de Spròuchgruppm, vo deane es Boarische hàptsächle Werter àfgnumma hòut, erweitert.. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 16:40, 10. Sep. 2007 (CEST)
:I homa dej Werter in dean Artikl amòl ågschaut. Niat òlle hàn speziöll esterreichisch-boarisch. Iwerhàps hàn mèjera Werter Òltbayern-Boarisch '''und''' esterreichisch-boarisch òls wej i woiß niat wej vül Lait in Esterreich denka (i siahs ejamòl im Netz, bòl Lait iwers "Bundesdaitsch" dischkriern). Da Unterschied is ower efters, dàß etle Werter in Esterreich schriftspròuchlich und offiziöll hàn, dej ower in Daitschlånd blòuß òls Dialektwerter göltn, àà wenns d Lait in Bayern oder àà in gånz Siddaitschlånd im Òlltooch soong und sugòr schreim. -- [[Benutzer:Sinnierer|Sinnierer]] 23:14, 9. Sep. 2007 (CEST)
== I hob do a Frog zu ana Abkürzung ==
Gustl kon do a de Abkürzung Gustav sei, oda ?
Im Artikö steht nua August drinna.
Vielleicht konn mia wer höfa.
Donkscheen im Voraus. --[[Benutzer:Andrea1984|Andrea1984]] 19:12, 7. Jänner 2008 (CET)
: Du host recht, zum Gustav sogt ma aa Gustl. Des kannt ma aa no dazuaschreibm.
: Du host no ebbas intressantes aufbrocht. Momentan werd iberoll as standarddaitsche Datum gschribm und net as boarische. Es waar scheen wenn ma des aa ändern kannt Januar => Jänner... --[[Benutzer:Roland|Roland]] 19:32, 7. Jan. 2008 (CET)
Dös ged jo flott do. I gfrei mi voi driaba.
In Österreich sogt ma zam ersten Monat im Joar "Jänner". I loss dös so. Man konn's jo eh vasteh'n. I hoff dös jedenfois.
An scheen Obnd winsch I dia, Roland. --[[Benutzer:Andrea1984|Andrea1984]] 19:40, 7. Jänner 2008 (CET)
:: Donkscheen Andrea, I winsch Da aa an scheena Obnd. --Roland 20:03, 7. Jänner 2008 (CET)
== fei ==
Kaunn des sei, doss ausgrechnet des "fei" in dem Atike fööht, oda hobis iwasechn ? Leida is des so speziöö, doss i mi ois Weana (äussa aa aus dem Sprochraum) scho nimma trau zum schreim, wos des genau haaßt. --[[Nutza:RobTorgel|RobTorgel]] ([[Nutza Dischkrian:RobTorgel|dischkrian]]) 08:38, 30. Nov. 2015 (CET)
:[[fei]] :) --[[Nutza:Ehgadn|Ehgadn]] ([[Nutza Dischkrian:Ehgadn|dischkrian]]) 08:40, 30. Nov. 2015 (CET)
::Jo, scho, owa boarischs Kennwuat is des ned ? --[[Nutza:RobTorgel|RobTorgel]] ([[Nutza Dischkrian:RobTorgel|dischkrian]]) 08:43, 30. Nov. 2015 (CET)
:::I dengma, dass des Westmiddlboarisch is. Gibts des ibahapts im Ostn vo Estreich, hods des jo do gebn? Nix gwiss woasi oba ned. --[[Nutza:Ehgadn|Ehgadn]] ([[Nutza Dischkrian:Ehgadn|dischkrian]]) 08:47, 30. Nov. 2015 (CET)
::::Naa, bei uns in Richtung Orient gibts des ned. Oba "fei" is Dirndl, Ledahosn und Moßkriagl in Aan. An dem erkennst an Bayan aus hundat Meta --[[Nutza:RobTorgel|RobTorgel]] ([[Nutza Dischkrian:RobTorgel|dischkrian]]) 09:01, 30. Nov. 2015 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Bsundaheitn im boarischn Vokabular]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=661013 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20070226092203/http://br-online.de/land-und-leute/thema/bayerisches-wort/index.xml zan http://www.br-online.de/land-und-leute/thema/bayerisches-wort/index.xml dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 06:30, 26. Okt. 2017 (CEST)
== Dischkrian ==
Das ist aber putzich, wie hier alle so urig dahers-prechen. Man vers-teht bloß so gut wie nichts, und dies ist so ganz und gar nicht plietsch. [[Spezial:Beiträge/141.52.248.3|141.52.248.3]] 14:23, 19. Mea. 2022 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Bsundaheitn im boarischn Vokabular]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853611 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20120503054255/http://www.bayrisches-woerterbuch.de/ zan http://www.bayrisches-woerterbuch.de/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 15:00, 24. Jun. 2026 (CEST)
rkbnu542wii9mcvgka38h5ksnrgay6l
Jiddisch im Boarischn
0
23643
853619
850408
2026-06-25T07:29:29Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853619
wikitext
text/x-wiki
De [[Boarisch]]e Sproch hod vui Weata ausm [[Jiddisch]]n („Jiddismen“) und wesntli sejtna ausm [[Hebräische Sproch|Hebräischn]] („Hebraismen“) [[Loanwoat|entlehnd]]. Vui Ausdrick kemman aa iwas [[Rotwejsch]]e, des wo sejm jiddische Weata iwanumma hod. Rotwejsch guit ois da wichtigsde Middla vo Jiddismen im deitschn Sprochraum.<ref>Isabella Schlechter: ''Jiddische Lehnwörter im Deutschen'', Dokument Nr.6132, ausm Wissnsarchiv GRIN</ref> Neiadings san jiddische Weata aa iwas [[deitsch|Hochdeitsche]] ins Boarische kemma, beispuisweis "zockn".
== Weata ausm Jiddischn ==
Weata wo woascheinle direkd ausn Jiddischn is Boarische kemma san. Weata wo s aa i da deitschn Umgangssproch git - u wo aa iwa d Umgangsproch is Boraische eine sa kantatn -, san mid (U) kennzaichnad.
{| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;text-align:left;"
|+Recht sichare Weata ausn Jiddischn
!Boarisch!!Jiddisch!!Hebräisch!!Omeakung
|-
|asbaldowan, asbållåwern<ref name=braun>Braun: ''Nordbairisches Wörterbuch'' 2004, Band 1-2, S. 12, 19, 52, 99, 182, 293, 297, 301, 308, 319, 381, 392, 394, 398, 400, 466, 473, 477, 497, 515, 543, 525f., 533, 563, 633, 676, 748, 929.</ref> (U) || <big>{{He|בעל־דבר}}</big> baldower "dea um den wou s gejt, da Kandidat, da Konkurrent, da Teifl"<ref name=bochner>Beinfeld/Bochner: ''Comprehensive Yiddish-Englisch Dictionary'' 2013, S. 161, 180, 186, 310, 394, 398, 449, 588, 656, 669, 695, 698.</ref> || <big>{{He|בעל הדבר}}</big> baʿal had-dāḇār id. || aslaffa, dakundn; wul iwa s "Rotwelsch"
|-
|betuachd<ref name="Duden">''Duden: Das Herkunftswörterbuch''; 3.Auflage. Mannheim, Dudenverlag 2001</ref> (U) ||<big>{{He|בטוח}}</big> betuach „sicha, vatraunswiadig“ ||<big>{{He|בָּטוח}}</big> ''baṭuaḥ'', ''batuach'' „vatraunsweat“, vo <big>{{He|בָּטַח}}</big> ''batach'' „vatraun“ ||heit im Boarischn: reich, woihobnd (hod nix mid Tuach z doan).
|-
|Pahel,<ref>''WBÖ'' II, S. 93, vgl. {{Webarchiv|url=https://lioe.dioe.at/db?query=Pahel&fuzzy=false |wayback=20210624200937 |text=''LIÖ'' Pehel |archiv-bot=2023-11-19 04:06:08 InternetArchiveBot }}</ref> Bahöö,<ref name=sedlaczek>Sedlaczek: ''Wörterbuch des Wienerischen'', Haymon 2011, 6. Aufl. 2018, S. 29, 64, 84, 267.</ref> Pahöl<ref name=braun /> || <big>{{He|בהלה}}</big> ''behole'' „Tumult“<ref name=bochner /> || <big>{{He|בהלה}}</big> ''behālā'' "Panik" || Streit, Afregung, Bohai<ref name="Duden" /><ref>Vgl. zen ''ai'' ''Schweizerisches Idiotikon'' [https://digital.idiotikon.ch/p/lem/172643 buheien]</ref>; ''Buhai'' u ''Beholle'' (''Behöll'') san scheints vaschidn.
|-
|[[Chuzpe]] (U) || <big>{{He|חוצפה}}</big> Chuzpe || <big>{{He|חֻצְפָּה}}</big> Chuz'pa, {{IPA|[χuts'pa]}}|| Frechheit (im Sinn vo Frechheit siegd), Dreistigkeit (mid an gwissn Schmäh)
|-
|Eizes, Ezzes<ref name=sedlaczek /> ([[Pl.]])||<big>{{He|עצות}}</big> Ejzes ||<big>{{He|עצות}}</big> 'Ēzot = Rodschleg|| Tipps
|-
|{{Anker|Ganov}}Ganov<ref name="Duden" /> (U), Ganeff<ref name=sedlaczek /> || <big>{{He|גנב}}</big> Gannev, pl. Gannovim || <big>{{He|גנב}}</big> Gannāv {{IPA|[ga'nāv]}} „Diab“|| Vgl. Schmeller ''Ganfer'' "Diab" vo gamfen, jidd. ganwen, "stiwitzn".<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=477 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/2 1872, S. 921 (53)]</ref>
|-
|Gicks, Gicksn || <big>{{He|גיקס}}</big> ''Gicks'' „Narrischkait“<ref name=klepsch /> || - || Fahla<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=456 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/2 1872, S. 884 (25)]</ref>
|-
|Gmauschl || ''Moische'' „Moses“ ||<big>{{He|מֹשֶׁה}}</big> ''mosche'' „Moses“ || Gsuada, Gschwätz, laas Zeich<ref name=braun />
|-
|[[Hawara]], Haberer, Habschi ||<big>{{He|חבֿר}}</big> ''chaver'' (Freind, Komarod, Spezl) || <big>{{He|חַבֵר}}</big> ''chaver'' (=Freind, Spezl), Plural: <big>{{He|חַבֵרִים}}</big> ''chaverim'' (=Freind)|| Freind, Spezl; Liabhowa, Gschamstara; Hawarei (Haberei) = Vettanwiatschoft (negativ)
|-
|Kamuff (Nordb.)<ref name=braun /><ref name=bochner /> || <big>{{He|חנופה}}</big> Chanufe "Schmeichlari" || <big>{{He|חנופה}}</big> ḥănufā "Schea-Toa, Gschmeichl"|| a deppads Wei; vgl. Schmeller ''Kanuff'' "Spitzbuab".<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=651 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/2 1872, S. 1253 (302)]</ref>
|-
|kåpores, kabores <ref name=braun /> || <big>{{He|כפרות}}</big> kapores || <big>{{He|כפרות}}</big> kappārot [[Kapparot]] || kaputt, hinig, toud; eingle da Oamd, da "Buaßtog", d Zeremoni vua n jid. Feiatog [[Jom Kippur]] (wenn d Hendln [[Kapparot|kapores]] gea, na wean s gschlacht)
|-
|Kassiba, kassiban {{IPA|[kaˈsiːbɐ]}} (U) ||<big>{{he|כּתיבֿה}}</big> jidd. ksiwe „Schreim, Schriftstick“<ref name=niborski>Niborski: ''Verterbukh fun loshn-koydesh-shtamike verter in Yidish'' 2012, S. 56, 181, 227, 419, 440.</ref> ||<big>{{He|כְּתִיבָה}}</big> keṯīvā(h), „(s) Schreim“||genaue Grundfoam strittig.
|-
| koscha, kåuscha<ref name=braun /> (U) || <big>{{He|כשר}}</big> koscher {{IPA|['koʃɛr]}} || <big>{{He|כּשר}}</big> kascher, {{IPA|[ka'ʃɛʀ]}} || koscha moant uaspringli ''rein''. Domid san ba de Judn Speisn gmoand, de wo noch da [[Tora]] dalaubd san. Es Gengtoal is trejfe <big>{{He|טרפה}}</big>.
|-
|Måckas<ref name=braun /> || <big>{{He|מכה}}</big> make(s) Abszess, Gschwia || <big>{{He|מכה}}</big> makkā "Valetzung, Schloch, Bletzn" || Valetzung
|-
|Malochn (U) || <big>{{He|מְלָאכָה}}</big> m<sup>e</sup>lo(')che ||<big>{{He|מְלָאכָה}}</big> m<sup>e</sup>lā(')ḵā(h) Oabat, Aftrog || „Oabat“.
|-
|Masn, Masl, Massl<ref name=braun /> ||<big>{{He|מזל}}</big> ''masl'' „Glick“ || <big>{{He|מזל}}</big> Masal {{IPA|[ma'zal]}} || „Glick“; Sprichwoat: „a Masn hom“ oda „a Masl hom“ (Glick hom), vua oim in [[Östareich]]<ref>''{{Webarchiv|url=http://oewb.retti.info/oewb-public/show.cgi?lexnr=hMvLZZXhYUUFBImvxUXs2a5UkGfsWXMgGbwCw8ncSdhb77IAmcwEaA==&pgm_stat=show |wayback=20090506092440 |text=Masen |archiv-bot=2023-02-23 19:11:19 InternetArchiveBot }}'' in da ''Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich'' (Seite obgruafa om 10. Aprü [[2008]])</ref>
|-
|mauschln, mäuschln<ref name=zaupser>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10799188?cq=Zaupser%2C+Andreas+Dominikus&p=71 Zaupser: ''Versuch eines baierischen und oberpfälzischen Idiotikons'' (1789), S. 51]; [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10372487?p=73 Delling: ''Beiträge zu einem baierischen Idiotikon'' (1820), II, S. 67.]</ref> (U) || ''Moische'' „Moses“ ||<big>{{He|מֹשֶׁה}}</big> ''mosche'' „Moses“ || af jidische Oat ren,<ref name=braun /> si jidisch beteting, ollaloa Kloahondl treim,<ref name=zaupser /> hinta vuaghoidana Haund zischln (?)
|-
|Mauscherl<ref name=zaupser /> || ''Moische'' „Moses“ ||<big>{{He|מֹשֶׁה}}</big> ''mosche'' „Moses“ || a Jud<ref name=zaupser />
|-
|meschugge<ref name=braun /> (U) ||<big>{{He|משוגע}}</big> (Meschugge) {{IPA|[me'ʃuge]}} || <big>{{He|מְשׁוּגָע}}</big> (Meschugga) {{IPA|[meʃu'ga]}} || S jiddische Woat fia „varuckt“ kummt van hebräischn ''meschuga'' (''varuckt, waunsinnig'').<ref name="Gesenius">Wilhelm Gesenius: ''Hebräisches und aramäisches Handwörterbuch''; unvaändata Nochdruck vo da [[1915]] easchienanen 17. Aflog; Heidelberg: Springer-Verlag, 1962</ref>
|-
|Mischpooge,<ref name=braun /> Mischpuche (U) || <big>{{He|משפחה}}</big> Mischpoche {{IPA|[miʃ'puχe]}} || <big>{{He|מִשְׁפָּחָה}}</big> Mischpāchā {{IPA|[miʃpa'χa]}} || Famij, Gsejschoft, Bande
|-
|mosern<ref name=zehetnerneu>Zehetner: ''Bairisches Deutsch'' 2018, 5. Aflog, S. 213, 249, 346.</ref> (U) || <big>{{He|מוסרן}}</big><ref name=bochner /> musern "tadln" || <big>{{He|מוסר}}</big> Musār "Moral, Zichtigung" || grántln
|-
|Pajes<ref>Hans Werner Sokop in: Wilhelm Buschs Plisch und Plum in 40 deutschen Mundarten 1999, S. 217.</ref> || <big>{{he|פאות}}</big> ''peyes'' || <big>{{he|פאות}}</big> pẹʾot || Schleaffahoa wo ma ned obschern deaff, Pajes
|-
|pleite, bleide,<ref name=braun /> Pleitegeia (U) || <big>{{He|פליטה}}</big> (Plejte) "Flucht" || <big>{{He|פליטה}}</big> (Pəlētā)||Zammgsetzd ausm aschkenazisch-hebräischn Woat ''plejte'' und am Woat geher, wo im westjiddischn za ''gajer'' wead. De jiddische Redewendung ''plejte gejn'' bedeidd uaspringli "si ausm Staub mocha, flichtn". Da ''plejte-gejer'' woa oisdann oana, wo de Flucht eagriffa hod. Eascht duach de voiksetymologische Umdeitung is da "Pleitegeia" draus gmochd worn.
|-
|Pschuras (Nordb.)<ref name=braun /> || <big>{{He|פשרה}}</big> pschore(s) "Kumpromis, Arrangement" || <big>{{He|פשרה}}</big> pəschārā || unerlaubter Profit
|-
|Reiboch, Rewag, Reewåch<ref name=braun /> (U) ||<big>{{He|רווח}}</big> ''rejwach'' „Zins“ || <big>{{He|רווח}}</big> {{IPA|['revaχ]}})||„Profit, Gwinn“. Heit moast im Sinn vo „hochn“ Profit vawendd. In Weanarischn und Ostestareichischn aa ois: „Rewag“ im Sinn vo „Nutzn, Voatei“ gebraichli: „Des hod koan Rewag“<ref>''{{Webarchiv|url=http://www.ostarrichi.org/begriff-10523-at-Rewag.html |wayback=20110320124310 |text=Rewag |archiv-bot=2019-09-27 04:14:51 InternetArchiveBot }}'' im deitsch-estareichischn Weatabuach af Ostarrichi.org (Seitn obgruafa om 12. Mai 2008)</ref>
|-
|Säigl (Nordb.) <ref name=braun />, Sêchel<ref name=bochner /><ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00005027?cq=Bayerisches+W%C3%B6rterbuch+Sammlung&p=130 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, II/1 1872, S. 212 (189).]</ref>
|שכל ''Sejchl'' "Vastond"
|שכל Sẹchäl
|Vastond
|-
|Schaawas<ref name=braun /> || <big>{{He|שבת}}</big> ''Schabes'' "Sabbath, Samstag"|| <big>{{He|שבת}}</big> ''Schabbāt'' id. || Sabbath, "Schaawasdeckl" scherzhaft fia Huat<ref name=braun />
|-
|[[Schixn]], Schicks || <big>{{He|שיקסע}}</big> Schikse "Pomeranzn, nedjidischs Diandl"|| <big>{{He|שיקצא}}</big> Schikza "Obschai" || a Schimpfwoat fia a Diandl; is semantisch mim Gallzismus „schick“, franz. ''chic'', vamischt woan.<ref name=klepsch />
|-
|Schlamassl, Schlåmåssl<ref name=braun /> (U) || <big>{{He|שלימזל}}</big> Schlimasl "Unglick" || <big>{{He|שְׁלֵימַזְל}}</big> Schlẹmasl "Pechvuagl" || Unglick; Gengstick za: „Massel“; „Schlamassel hom“ – bedricknde Sorgn hom; „in am Schlamassl stecka“ – in oana aussichtslosn Situazion stecka.
|-
|Schmia ||<big>{{He|שמירה}}</big> ''schmīre'' „Woch“ || <big>{{He|שמירה}}</big> schəmīrā „Woch“|| „Woch hoidn, afpassn ob jemand kimmd“; Wochleit, Kiwarei
|-
|Schmonzes || <big>{{He|שמאנצעס}}</big> ''Schmonzes'' "Gsumps, Gschmaada" || <big>{{He|שְׁמַנְצּוֹת}}</big> omed "Aswichs, Litzn, Allian" || Unsinn, Bleech
|-
|schmusn<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00005027?cq=Bayerisches+W%C3%B6rterbuch+Sammlung&p=304 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, II/1 1872, S. 559 (477).]</ref> || <big>{{He|שמועסן}}</big> ''schmuesn'' „ren, se untaholtn“ || <big>{{He|שמועות}}</big> ''Schemu'ot'' "Gred, Trotscharei" || ren, plaudan; zuaren, schmeicheln; se untaholtn
|-
|Schnorra <ref>Bei Schmeller Schnurrant u Schnurr-, vgl. [https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00005027?cq=Bayerisches+W%C3%B6rterbuch+Sammlung&p=314 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, II/1 1872, S. 580 (494f.).]</ref> (U) || <big>{{He|שנאָרער}}</big> Schnorer || - || Wei Bettlmusikantn oft mid Leaminstrumentn wia da [[Schnarre|Schnorrn]] duachs Land zong san, is de jiddische Form: ''Schnorre'' van Instrumentennam af de Musikantn ibatrong worn.
|-
|schachan<ref name=braun /><ref name=bochner /> (U) || <big>{{He|שאכערן}}</big> ''schachern'' / <big>{{He|סחרן}}</big> ''sachern'' "kraaman, gschaftln, 'Greisslerei' treim" || <big>{{He|סחר}}</big> ''sachar'' „hånnln“ || feilschn, intensif handln<ref>[https://www.bayrisches-woerterbuch.de/schachern/ bayrisches-woerterbuch.de] {{Webarchiv|url=https://www.bayrisches-woerterbuch.de/schachern/ |wayback=20210918191721 |text=bayrisches-woerterbuch.de |archiv-bot=2026-06-25 07:29:22 InternetArchiveBot }}</ref>
|-
|schochtn, schächtn<ref name=braun /> (U) || <big>{{He|שחטן}}</big> schechtn (part. geschochtn) "schlochtn" || <big>{{He|שחט}}</big> (schachat, {{IPA|[ʃa'χat]}})<br />„schlochtn“ || rituej richtig schlochtn
|-
|schofel<ref name=braun /><ref name=bochner />
|<big>{{He|שפל}}</big> 'schofel
|<big>{{He|שפל}}</big> 'schāfāl
|schlecht, schäbig, tschech. ''šoufl''<ref name=delet />
|-
|Stuss<ref name=braun /><ref name=bochner /> (U) || <big>{{He|שטות}}</big> ''schtus'' {{IPA|[ʃtus]}} ||שטות šêṭût „Unsinn, Noarrheit“
| „Unsinn, Noarrheit“
|-
|Tacheles redn<ref name="Duden" /><ref>Wolfgang Teuschl: ''Wiener Dialekt Lexikon, 3. iwaorb. Auflog, Residenz-Valog, Soizburg 2007; [http://publikationen.badw.de/de/041370860 BWB III, Sp. 938].</ref> (U) || <big>{{He|תכלית}}</big> ''tachles „Zweck, zweckmäßigs Handln“ || <big>{{He|תכלית}}</big> ''tachlit'' || offn und deitli redn, Kloartext, mdt am Sinn oda Zui
|-
|dräiva, träif (Nordb.)<ref name=braun /> || <big>{{He|טרייף}}</big> trejf, <big>{{He|טרפה}}</big> trejfe || <big>{{He|טרפה}}</big> ṭərēfā id. || ned nou jid. Ritus gschechtts (Fleisch)
|-
|Tinnef<ref name="Duden" /><ref name=sedlaczek /><ref name=wbo /> || <big>{{He|טינוף}}</big> ''tinnef'' „Dreg, Schmutz; Exkrement“<ref name=klepsch /><ref name=niborski /> || <big>{{He|טינוף}}</big> ''ṭinnûf'' {{IPA|[ti'nuf]}} id. || ''Tinnef'' „Krempl, Graffl; Krampf; (ban koatln) a schlechts Blatt“ is scheints im [[19. Joarhundad]] vo da 'Gaunasproch' i d deitsche Umgangsproch kemma.<ref>https://www.dwds.de/wb/Tinnef</ref>
|-
|zockn, zocka (20.Jh.)<ref>Vgl. u. a. {{Webarchiv|url=https://issuu.com/jorgfriedrich/docs/seegeistseiten_2014 |wayback=20230302143458 |text=Schorsch Preysing: ''Seegeistseiten'', Winter 2013/2014, |archiv-bot=2025-09-20 19:58:12 InternetArchiveBot }} S. 5.</ref> || <big>{{He|צחקען}}</big> ''zchoken'' „spuin“<ref name=niborski/> ||<big>{{He|צְחוֹק}}</big> zchoq „Gspaß, Glächta“, <big>{{He|שחק}}</big> sāchaq „lochn; spuin“|| „Kompjutaspui spuin“; „Glicksspui spuin“ (engl. gsoat ''gembln''), mehra fia ned tradezionelle Glücksspui, sunst aa ''schanzn'', ''hasard spuin'' oda a konkretana Asdruck wia ''koatln''; vgl. aa ''olausn'' fia ''ozockn''.
|-
|Zores, Zooras<ref name=braun /><ref name=bochner /> (U) || <big>{{He|צרות}}</big> ''zores'' {{IPA|[tsores]}} „Soagn“ || <big>{{He|צרות}}</big> ''zarot'' {{IPA|[tsa'ʀɔt]}} „Soagn, Kumma“ || Ärga, Streit, Duachanonda<br />vgl. Redewendung „(gib eam) ''Saures''“; z Frankn im 19. Jh. aa Gsindl.<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB00005027?cq=Bayerisches+Wörterbuch+Sammlung&p=599 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, II/2 1877, S. 1149 (283)]</ref>
|}
== Weata i da Peripheri ==
Jiddische Weata, wo se i da Peripheri vom Frenkischn zen Noadboarischn, u. A. z Neambeag u Fead, finna.
{| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;text-align:left;"
|+Weata vo da Frenkisch-Noadboarischn-Peripheri
!Boarisch!!Jiddisch!!Hebräisch!!Hochdeitsch und Omeakung
|-
|*Brôges, Brauches (Nürnb.)<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=190 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/1 1872, S. 352 (256)]</ref> || <big>{{He|ברוגז}}</big> ''brojges'' „zurne; ogfressn, grante“<ref name=bochner /> || <big>{{He|ברגז}}</big> ''b-roges'' "i Raasch; Streit" || Vadrossnhait, Grant, Zurn
|-
|miis, mies || <big>{{He|מיאוס}}</big> ''mies'' „schlecht, zwida“<ref name=bochner /><ref name=klepsch /><ref>[http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10570871_00209.html Tendlau 1860, 623]; [http://opacplus.bsb-muenchen.de/title/BV008247239/ft/bsb10523387?page=327 Sanders 1863, Band 2, Sp. 305c]{{Toter Link|url=http://opacplus.bsb-muenchen.de/title/BV008247239/ft/bsb10523387?page=327 |date=2024-07 }}</ref> || <big>{{He|מיאוס}}</big> ''mi’us'' „Widalikait, Grausligs“|| Im Iwagangsdialekt zen Noadboarischn nogwisn.<ref name=klepsch /> Za Heakunft vgl. Klepsch S. 1059: „Die zahlreichen Belege aus hochdeutschen Mundarten, auch schon vom Anfang des 20. Jh. lassen Zweifel an der Feststellung bei Kluge/Seebold, 477 aufkommen, ''das Wort habe sich erst 'im 19. Jh. von Berlin verbreitet'''.“
|-
|Zoff || <big>{{He|סוף}}</big> ''ßof'' „End, Schluß“ ||<big>{{He|סוף}}</big> ''ßof'' id. || ''Zoff '' „Streidarei, Krach, Fetzn; vgl. d Wendung „Schluß machn“. Im Iwagangsdialekt zen Noadboarischn z Fead u Neambeag nogwisn.<ref name=klepsch />
|}
== Etymologisch ungwisse Weata ==
Weata wo mim Jiddischn zammbracht wean owa ned sicha san.
{| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;text-align:left;"
|+Etymologisch ungwisse Weata wo mim Jiddischn zammbracht wean
!Boarisch!!Jiddisch!!Hebräisch!!Omeakung
|-
|auskocht<ref name="Zehetner">Ludwig Zehetner: ''Bairisches Deutsch'', [[Minga]], 1997</ref> (U) ||<big>{{He|חכם}}</big> ''chochem'' (owa umstrittn) ||<big>{{He|חכם}}</big> ''chacham'' „wif, gscheid“|| meglichaweis a Kontaminazion aus boar. "auskochn" und rotw. "auskochemen", des wo afs jiddische "chochem" zruckgehd<ref name="Althaus">Friedrich Hans P. Althaus: Kleines Lexikon deutscher Wörter jiddischer Herkunft. Beck, Minga, 2. Aufl. 2003.</ref>
|-
|Bamme (U) || || || Noch Wolf ibas Jiddische (''ängstlicha Mensch'') ausm Hebräischn <big>{{He|בַּעַל}}</big> ''baal'' = Herr und ''ema'' = Ongst, is owa unsicher, vgl. [http://publikationen.badw.de/de/011258839 BWB I, Sp. 991].
|-
|[[Beisel|Beisl]], Beize, Beiz<ref name=klepsch>Klepsch: ''Westjiddisches Wörterbuch'', Band I-II, 2004, S. 345-347, 504f., 605, 622f., 840f., 901f., 1059, 1158, 1278-1280, 1490.</ref>|| <big>{{He|בַּיִת}}</big> ''bajis'' Haus<ref>Gertrud Reershemius: ''Die Sprache der Auricher Juden: Zur Rekonstruktion westjiddischer Sprachreste in Ostfriesland'', Wiesbaden: Harrassowitz 2007, S. 159. Vaweist af Weinreich: ''Die Reste des Jüdischdeutschen'', Stuaggard 1973, S. 50 u Beem: ''Resten von een taal: Wordenboekje von het Nederlandse Jiddisch'', Assen 1967, S. 6.</ref> || <big>{{He|בַּיִת}}</big> ''bajit'' || Wiatschoft; vom hebräischn <big>{{He|בַּיִת}}</big> ''bajit'' ibas Jiddische ''bajis'' (boads ''Haus''), tschech. ''pajzl'',<ref name=delet>[https://web.archive.org/web/20120827104245/http://www.delet.sk/zivot-a-judaizmus/historia/jidis-pouzivame-no-ani-o-tom-netusime Pavla Loucká: "Jidiš používame, no ani o tom netušíme" in ''Delet: Slovensko – Židovské Noviny'', 22. Mai 2012]</ref> ins Boarische ibanumma. Im [[Weanerisch]]n wean Gostwiatschoftn ois „Beisln“ bezeichnd. Bair. ''Boazn'' un alem. ''Beiz'' spricht owa eanda dogeng. ''Beisl'', ''Beiz'' u ''Boaz'' wiad aa mit romanisch un ital. ''baita'' "Hittn" zammbracht.<ref>Vgl. Gerald Huber: ''Hubers Bairische Wortkunde'', Volkverlag München, 2013. S.176ff</ref>
|-
|blau, blåu<ref name=braun /><ref>[http://publikationen.badw.de/de/017385353 BWB II, Sp. 1173.].</ref> (U)|| <big>{{he|בלא}}</big> ''bloy'' "ohne" ||<big>{{He|בלא}}</big> be-lo {{IPA|[bɛ'lɔ]}} „mid nix, ohne“|| bsoffa, fei sei, nix leistn woin; vgl. owa [https://www.dwds.de/wb/etymwb/blau Pfeifer ''Etymologisches Wörterbuch'']: blau ois Foab vo da Sinnestaischung...
|-
|eisoafn (jdn. ~)<ref name="Kluge">Friedrich Kluge: ''Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache''; 23. erweiterte Auflage, Walter de Gruyter, 1999</ref>||''sewel'' „Dreck“|| <big>{{He|זבל}}</big> {{IPA|['zɛvɛl]}}) „Mist, Dreck“|| „betriang“; meglichaweis ausm Rotwejsch „beseiwelen“
|-
|Gauna<ref name="Duden" /> || <big>{{He|יוון}}</big> ''Jown'' „[[Griachaland]]“, eigtl. Jonien|| <big>{{He|יוון}}</big> ''Jāwān'' || Vgl. owa Klepsch: ''Die Etymologie ist umstritten''.<ref name=klepsch /> Nougwisn seit 1753.
|-
|gschlaucht (U) || ||''schlacha'' „afn Bodn schmeissn“|| easchepfd
|-
|hussn<ref name=sedlaczek /><ref name="Innsbruck">Universität Innsbruck: [https://web.archive.org/web/20120131143326/http://www.uibk.ac.at/sprachendererde/funfacts4.html Deutsche Wörter aus dem Hebräischen], archiviad en 31. Jenna 2012.</ref> || || הותת (hoṯeṯ) Ps. 62,4 „anschreien“<ref>Gesenius: ''Hebräisches und Aramäisches Handwörterbuch'', 18. ed., 1987-2012.</ref>||„hetzn“
|-
|Kaff (U) ||<big>{{He|כפר}}</big> ''kefar'' „Doaf, Provinznest“ || || S Woat fia „kloans Doaf, Nest, wo da Hund begrom is“ kimmd ibas Jiddische van hebräischn Woat <big>{{He|כָּפָר}}</big> ''kafar'' (= „Doaf“). Im EWD wead da Ausdruck owa af zigeinarisch gaw 'Doaf' zruckgfiahd. (W.Pfeifer, Etymologisches Wörterbuch des Deutschen, [[Minga]]: dtv 1995, S.607).
|-
|Kaffa ||''kapher'' „Baua, Simpe“|| ||ausn rotw. „Baua, Depp“
|-
|Kiis, Kies<ref>https://lioe.dioe.at/db?query=kis {{Webarchiv|url=https://lioe.dioe.at/db?query=kis |wayback=20210602215857 |text=Archivierte Kopie |archiv-bot=2023-11-19 04:06:08 InternetArchiveBot }}</ref> || <big>{{He|כִיס}}</big> ''kiß'' „Gejdbeidl, Beidl“<ref name=klepsch /> ||<big>{{He|כִיס}}</big> ''kiß'' {{IPA|[kis]}} id. || „[[Gejd]], Diredare“. Vgl. owa Flins, Schotter etc. Ban Schmeller ned im iwatrongan Si.<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=675 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/2 1872, S. 1301 (336)]</ref>
|-
|Gluft, Kluft<ref name=braun /><ref name="Duden" /><ref name=zehetnerneu /> (U) || || qĕlippä „Schoin, Rindn“ || „Gwand“, iwas Rotwejsche
|-
| Koi<ref>https://lioe.dioe.at/db?query=kol {{Webarchiv|url=https://lioe.dioe.at/db?query=kol |wayback=20210602213659 |text=Archivierte Kopie |archiv-bot=2023-11-19 04:06:09 InternetArchiveBot }}</ref> redn; vakohln (20.Jh.)<ref name=braun /> || <big>{{He|קול}}</big> kol "Stimm" || qôl „Stimm; Ton, Lärm; Schoi, Echo; Posizion, Osicht“<ref>Vgl. u. A. https://www.morfix.co.il/%D7%A7%D7%95%D7%9C</ref> || Vgl. Schmeller ''die Kalle'' „Gred, Gschwätz“.<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=641 Vgl. Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/2 1872, S. 1233f. (288)]</ref><ref>https://woerterbuchnetz.de/?sigle=Lexer&lemid=K00110#0</ref> Vgl. semanitsch aa alem. ''Chabis'' fia deitsch „Kohl“ u „Unsinn“.
|-
|Ramsch (U) || <big>{{He|ראמש}}</big> ''Ramsch'' || || weatloses Zeigl; ongeble vo <big>{{He|רָמָאוּת}}</big> ramoes/rama'ut "Betruug", d Heakunft von Jiddischn is unsicher, kimmd meglichaweis aa van [[mhd.]]: râm.<ref name=klepsch />
|-
|schäkan (U) ||''chejk'' „Busn, Vagina“ oda ''shakar'' „liagn“''|| <big>{{He|חֵ(י)ק}}</big> „Schoß“ || flirtn, mid Weiba scheazn; vamuetli ned jiddisch, vgl. Alfred Klepsch: ''Westjiddisches Wörterbuch'', Band II, 2004, S. 1229: D Eagebniss sprecha geng a hebrejsche Heakunft.
|-
| schleima, eihschleima (U) || || ''schelem'' {{IPA|['ʃɛlɛm]}} „Eastottung; Dank“ od. ''schalmon'' {{IPA|[ʃal'mɔn]}} Bestechungsgschenk || schmeichln
|-
|Schmian- (U) || ||<big>{{He|זמרה}}</big> ''simrah'' {{IPA|[zim'ʀa]}} (= [[Gsong]]) || Schmian(-theata, -nkomedie) im Sinn vo oana Schauspuibühne, tschech. ''šmíra''<ref name=delet />
|-
|Techtelmechtel<ref name=zehetnerneu /><ref>[http://publikationen.badw.de/de/041370860 BWB III, Sp. 1413f.]</ref> || || || Techtelmechtel is a Reimwoat, wo s Woat ''tachti'' (= „hoamli“) um a l daweidad wead (''techtl'') und in leichta Variazion (''mechtl'') wiedahoit wead, owa unsicher. Is woascheinle vom Dialekt i d Umgangssprooch.
|-
|tofte, toffe,<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-MDZ-00000BSB10983061?p=309 Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, I/1 1872, S. 590 (433)]</ref> tof<ref name=wbo>''WBÖ'' V/1, S. 88, 134.</ref> || ''doff'' „guad, schean“<ref name=klepsch /><ref name=niborskib>Fahlt ganz i Niborski: ''Verterbukh fun loshn-koydesh-shtamike verter in Yidish'' 2012, S. 507, 282.</ref>||<big>{{He|טוֹב}}</big> ''tov'' „guad“ || es hoaßt, iwa d 'Gaunasproch'; vgl. owa ba Schmeller ''toff'', ''tafft'', ''tüffi'' "stoak, hefti" evtl. zua mhd. ''tüften'' "dampfn".
|}
== Schau aa ==
* [[Hebräisch im Boarischn]]
* [[Jiddisch im Tschechischn]]
* [[Kinäsisch im Boarischn]]
* [[Latein im Boarischn]]
* [[Franzesisch im Boarischn]]
* [[Tschechisch im Boarischn]]
* [[Indisch im Boarischn]]
* [[Jiddisch]]
* [[Rotwejsch]]
* [[Loanwoat]]
== Literatua ==
* Salcia Landmann: ''Jiddisch. Das Abenteuer einer Sprache''. Walter-Verlag Olten, Freiburg 1962, ISBN 3-548-35240-5.
* Peter Wehle: ''Die Wiener Gaunersprache. Eine stark aufgelockerte Dissertation''. Reihe Wiener Themen. Jugend und Volk, [[Wean]] 1977, ISBN 3-7141-6052-3 (Wean) und ISBN 3-8113-6052-3 ([[Minga]]).
* Ronald Lötzsch: ''Duden Taschenbücher, Bd.24, Jiddisches Wörterbuch''. Bibliographisches Institut, Mannheim; 2. Aufl. 1992, ISBN 3-411-06241-X.
* Heidi Stern: ''Wörterbuch zum jiddischen Lehnwortschatz in den deutschen Dialekten''. Niemeyer, Tübingen 2000, ISBN 3-484-39102-2.
* Siegfried Kreuzer: ''Von Ave bis Zores. Hebräische und semitische Wörter in unserer Sprache''. Zeitschrift für Literaturwissenschaft und Linguistik 121 (2001), 98–114.
* Hans P. Althaus: ''Zocker, Zoff & Zores: Jiddische Wörter im Deutschen'', Beck, [[Minga]] 2002, ISBN 3-406-47616-3
* Hans P. Althaus: ''Kleines Lexikon deutscher Wörter jiddischer Herkunft''. Beck, [[Minga]], 2. Aufl. 2003. ISBN 3-406-49437-4.
* Leo Rosten: ''Jiddisch. Eine kleine Enzyklopädie''. Deutscher Taschenbuchverlag, [[Minga]], 4. Aufl. 2003, ISBN 3-423-24327-9
* Hans P. Althaus: ''Chuzpe, Schmus & Tacheles: jiddische Wortgeschichten''. Beck, [[Minga]] 2006, ISBN 978-3-406-51065-6
== Im Netz ==
* [http://www.kreuzer-siegfried.de/texte-zum-at/hebrwoerter.pdf Siegfried Kreuzer: Von Ave bis Zores. Hebräische und semitische Wörter in unserer Sprache] (PDF; 214 kB)
* [http://www.goethe.de/ges/rel/dos/jul/kul/de1414420.htm Goethe-Institut] Jiddische Weata in da deitschen Sproch
* [http://www.hagalil.com/israel/2008/judendeutsch-1.htm Hebräisches im Deitschn] ba ''HaGalil.com''
== Beleg ==
<references />
[[Kategorie:Etymologie|Etymologie]]
[[Kategorie:Hebräisch|Hebräisch]]
[[Kategorie:Liste (Judentum)| ]]
[[Kategorie:Liste (Sprache)| ]]
[[Kategorie:Jiddische Kultur]]
jvbhn7auw3xpqwtehoqcyqazhidimje
Dischkrian:Jiddisch im Boarischn
1
23645
853620
850409
2026-06-25T07:29:44Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853620
wikitext
text/x-wiki
== Übersetzungshinweis ==
Dieser Artikel ist aus der Deutschen Wikipedia importiert. Den deutschen Ausgangsartikel findest du hier mit sämtlichen Autorn: [[:de:Liste deutscher Wörter aus dem Hebräischen]]. Der Artikel ist gegenüber der Deutschen Wikipedia bereits verändert und wird noch weiter verändert werden. Der Übersetzungshinweis gilt vollinhaltilich also nur für die Ausgangsversion.
--[[Benutzer:Saxndi|Saxndi]] 07:14, 31. Mer. 2011 (CEST)
*Anmerkung: Es gibt m.W. in der Wikipedia keine "Vorschrift", wie Übersetzungshinweise anzubringen sind. Am sinnvollsten wäre es, wenn auch in der Boarischen Wikipedia eine Importfunktion zur Verfügung gestellt würde. Die grauenhafte bar-"Vorlage" dazu, werde ich jedenfalls nicht verwenden.
--[[Benutzer:Saxndi|Saxndi]] 07:14, 31. Mer. 2011 (CEST)
:Die Importfunktion kann man natürlich beantragen, siehe die Diskussion dazu auf dem [[Wikipedia:Stammtisch#Importfunktion|Stammtisch]]. --[[Benutzer:Holder|Holder]] 09:47, 3. Mai 2011 (CEST)
== o.Ü. ==
Liawa Saxndi, find I guad, das du iwa dés Thema wås gschrim håst. Wai des wiakli recht intressant is. I håb foa am Zaidl sogoa a klõane Doku-Sendung zu dem Thema gmåcht, de'st da auf Youtube ãnschaun kãnnst: [http://www.youtube.com/watch?v=i_vCzw0QeFU What the fuck is Bairisch? - Jiddisch 1/3].
Zwischn Jiddisch und Boarisch gibt's meara Fabindungen und géngsaitige Beainflussungen wia ma mõand und zwoa in baide Richtungen. Natiali regional untaschiadli, åwa doch goa ned aso weng. Laida is iwa dés Thema nu ned bsondas fü gschrim woan (Ausnahmen gibt's).
Wås mia åwa gãns wichtig is, is das ma néd õafåch des wås iwa de Beziehung fum Hochdaidschn mim Jiddisch gschrim woan is, õans zu õans auf's Boarische iwadrågt. Wai då san schã Untaschiad. Zan Baischbü gibt's fü Jiddische Weata im Boarischn (oda eben in õan boarischn Dialekt), dés im Hochdaidschn ned gibt. Auf da ãndan Sait gibt's fü Jiddischismen im Hochdaidschn, dés auf Boarisch ned gibt. Zan Baischbü olle de, de wo iwa's Berlinerische ins Hochdaidsche gwãndat san. De san im Boarischn unbekannt. Laida san in deara Lisdn im Moment gãns fü soiche Baischbü drin. ''großkotzig'', ''Hechtsuppn'', ''Hals und Beinbruch'', ''kess'', ''Kies'' etc. san õafåch ned boarisch. Kõa Gamsboat-Oberbayer und kõa Weana Strizi dad dés sågn.
Warad'st du aifaschdãndn, wãnn I de unboarischn Jiddischismen aus da Lisdn aussi schmais, Saxndi? --[[Benutzer:El bes|El bes]] 19:53, 26. Mer. 2011 (CET)
== zockn ==
''zockn'' is absolut ned Boarisch, sondan a naimodeans braissischs Woat. Ma kãnn des gern in an Artikl eini schreiben, der ''Jiddisch'', oder ''Jiddisch im Deutschen'' hoast, aber fia ''Jiddisch im Boarischn'' basst des wirklich ned. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 22:15, 30. Mer. 2011 (CEST)
:Mei liawa Elbes, des bestimmst ned du, zumindest garantiat ned du allaa, wos Boarisch is und wos ned! --[[Benutzer:Grantla|Grantla]] 22:33, 30. Mer. 2011 (CEST)
::"ozockn" kenn i ois boarisches Wort vo Kind o; mog jo sei, dass dees a Lehnwort is. Na und?
::Wos isn fia di s Kriterium, wos [[boarisch]] is und wos ned? Da Schmeller, da Hellsepp, dei Sprochgfui oda wos? --[[Benutzer:Bua|Bua]] <small> · [[Benutzer:Bua/FAQ|faq]] · </small> 22:59, 30. Mer. 2011 (CEST)
:::Nanu, warum so unfreudnlich. Tagelang findet keiner die Diskussionsseite und auf einmal gleich zwei. Zum eigentlichen Thema: dann nennen wir es eben Belegpflicht. Gibt es keinen Beleg, wie zB ein Mundartwörterbuch (deren es vieler aus allen Regionen gibt), dann hat das Wort in einem Artikel der explizit ''Jiddisch im Boarischn'' heißt nichts zu suchen. Normal bin ich nicht so pingelig, aber der Artikel hier ist zur Zeit ein totaler Un-Artikel, einfach aus der de.WP rüberkopiert. Das allein wär nach den strengen Regeln der de.WP schon ein Löschgrund (weil kein Hinweis auf die dortigen Vorautoren vorhanden). --[[Benutzer:El bes|El bes]] 00:12, 31. Mer. 2011 (CEST)
::::Auf a Wuat-Listn (mit a poa Augom, de wos vo Weatabiachl ogschriem san) gibts mit Sichaheit ka Copyright. Do lochn de Hendln.
::::Geh do amoi mit guadn Beispü voraun und liefa bitte glei amoi an Beleg fia dei "Oidweanarisches" "Gschdends" im Rotwejsch-Artike (eascht Recht in dera Schreibweis) und fia de "Ribisl"-Behauptung in "Latein im Boarischn" dazua... "viele Quellen sagen" >>> gehts no präzisa??
::::--[[Benutzer:MisterGugaruz|MisterGugaruz]] 01:05, 31. Mer. 2011 (CEST)
:::::Im Gegensatz zu so manchen hier, hab ich des im Artikel zitierte, wohl aber vom hiesigen Artikelschreiber ungelesene, Buch ''Hans Peter Althaus - deutsche Wörter jiddischer Herkunft'' direkt vor mir am Schreibtisch liegen und durchgearbeitet und alle jiddischen Wörter, die im Bairischen auch nur am Rande vorkommen, darin markiert. Dazu hab ich noch ungefähr 10 Dialektwörterbücher aus verschiedenen bairischsprachigen Regionen daheim, von Niederbayern, Oberbayern, über Salzburg, Mostviertel, Salzkammergut bis Steirisch und Wienerisch. Mit denen kann man das ganz gut abgleichen, ob der persönliche Eindruck stimmt. Alles andere wäre ja Theorienfindung (wie beim ''zockn'')
:::::Dann weiter im Detail: a) '''Gschdens''': die Information stammt aus dem Wikipedia-Artikel [[:de:Stenz]]. Das exakte Werk (wohl von 1922) ist dort auch nicht zitiert. Wenn dir das zu wenig ist, schmeiss ma's von mir aus gern raus, weil ich hab das in Wien selber noch nie gehört. Könnte also genau so gut ein Blödsinn sein.
:::::b) Ribisl: das war freundlich formuliert, um hier niemand vor den Kopf zu stoßen. Eigentlich wollte ich sagen, dass sämtliche mir bekannte linguistische Literatur dieses Wort als romanisches [[Subsdrat - Supasdrat - Adsdrat|Substratwort]] im Bairischen erwähnt und ich keine einzige Quelle kenne, die es als italienisches Adstrat deklariert.
:::::c) Der Artikel [[Latein im Boarischn]] ist zwar auch nicht perfekt, aber doch ein Vorbild für diesen hier, weil man erkennt, dass sich dort jemand zu mindest was überlegt hat und in der Beispielliste keine preussischen Begriffe vorkommen, die es im Bairischen gar nicht gibt. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 03:05, 31. Mer. 2011 (CEST)
::::::ad a) Wikipedia-Artikel sind alles andere als ein Beleg.
::::::ad b) Ein einziger Beleg würde ja auch schon reichen.
::::::--[[Benutzer:Saxndi|Saxndi]] 07:14, 31. Mer. 2011 (CEST)
@Elbes: Grundsätzlich glaube ich, dass du, was das Boarische betrifft, durchaus sehr kompetent bist. Für mich bist du aber manchmal einfach zu selbstgefällig, selbstüberheblich, ja anmaßend. Glaubst du etwa, dass deine Artikel "perfekt" sind? Glaubst du das wirklich??
Zum Thema "Ribisl": Schlag einfach das Duden Herkunftswörterbuch, 2007, S.674 auf - da kannst du Nachlesen, dass hier eine andere als deine Meinung vertreten wird; genau so wie übrigens im KLUGE. Auf deine "vielen Quellen" die deine Aussage in der Zusammenfassungszeile "viele Quellen sagen, dass Ribisel ein bajuwarisches Erbwort, direkt aus dem Latein, ohne Umweg über das Italienische, ist" bin ich ergo sehr gespannt. Es mag ja sein (wenn auch wenig wahrscheinlich), dass du dennoch Recht hast, aber ich empfinde das einfach als arrogant, von vielen Quellen zu sprechen und keine einzige zu nennen. --[[Benutzer:Bua|Bua]] <small> · [[Benutzer:Bua/FAQ|faq]] · </small> 23:04, 31. Mer. 2011 (CEST)
:Maine frian Artüki san sicha ned perfekt. Dåmåis woa a nu a ãndas Klima då hearin in da boarischn Wikipedia. Ma kintad sågn, es woa a weng amateurhåfta. Wås as ''arrogant'' betrifft, då muas I sågn, das mia dés genau umkead fiakimd. Es schraibts iagendwås, wås fu iagendwo kopiad is, komplett kopflos, und saz dãnn muats ãgfréssn, wãnn iagendwea a nua de kleanste Kritik aissat. Dea Artikü "Jiddisch im Boarischn" woa oafåch fu foan bis hint a Schas. Jéz wo a faschom is, kã ma sång: Na guad. I wead åwa démnegst an naichn Artikü zu dém Thema schraim, wo's wiakli um's Boarische ged und ned um iagend so an kopiadn Braissn-Schas. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 03:07, 1. Apr. 2011 (CEST)
::P.S.: (Ribisl) es muss immer noch der eine Quelle liefern, der einen strittigen Punkt im Artikel drin haben will, nicht derjenige, der eine unbelegte Aussage rausstreicht. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 03:13, 1. Apr. 2011 (CEST)
Da geht ja mal wider was hier! Ich glaube, es sollte hier nicht um die Frage gehen, wer zuerst Quellen nennen '''muss''', sondern wer durch Belege aus Quellen seine Variante glaubhaft machen kann. Hier verliert nicht derjenige, der sich zuerst bewegt, sondern Ihr Propheten könnt Euch ruhig alle mal zum Berg begeben, d. h. zum Bücherregal oder auch imfall zur Bibliothek, um Eure Thesen glaubwürdiger zu vertreten. --[[Benutzer:Holder|Holder]] 07:02, 1. Apr. 2011 (CEST)
:@Elbes: Von Anfang an wurde an der Verbesserung von dem Artikel gearbeitet und wird sicher auch noch weiter gearbeitet. Dass der Import problematisch war und ist, einverstanden, nur frage ich dich, was Admins wie Lou Gruber, Mucalexx und andere die meiste Zeit gemacht haben, wenn sie Artikel verfasst haben. Wenn du nicht mehr weiter weißt, pauschalierst du einfach, dann ist alles ein "Schas" und Achtung "Die Preussen kommen". So gehts aber auch nicht. In dem Artikel gibt es sicher noch den einen oder anderen Begriff über den man diskutieren kann, aber der überwiegend Teil der Einträge ist durch und durch boarisch. Ich bin auch der Auffassung, dass wir regionale Themen forcieren sollten, nur wir sind auch keine Regional-Wiki. --[[Benutzer:Bua|Bua]] <small> · [[Benutzer:Bua/FAQ|faq]] · </small> 09:34, 2. Apr. 2011 (CEST)
:@Holder: Bei als.wp gibt es ja eine Importfunktion, ist das möglich, dass wir das auch bekommen oder lohnt sich das nicht?
:--[[Benutzer:Bua|Bua]] <small> · [[Benutzer:Bua/FAQ|faq]] · </small> 09:34, 2. Apr. 2011 (CEST)
:: Weil ich's grad sehe. Ich kann mal über die Listn drüberschauen. Allerdings hab ich Angst, dass wenn ich dann Wörter find, die net im Bairischen üblich sind, ich wieder vom Bua als "Hater" abgestempelt werde. --[[Benutzer:Roland|Roland]] 09:04, 8. Jän. 2012 (CET)
== Zurückverschoben ==
Jetzt ist der Artikel zurückverschoben worden, ganz ohne Diskussion. Dabei habe ich gerade angefangen, an einem Artikel zu basteln, in dem es wirklich um's Jiddische im Boarischn geht und nicht um's Jiddische im Deutschen allgemein. Hier wär die Baustelle: [[Benutzer:El bes/Jiddisch im Boarischn]]. Jeder der mitarbeiten will, kann dort gerne weitere Beispiele einfügen, aber bitte nur solche die tatsächlich im Dialekt verankert sind (allein von denen gibt es Hunderte, wenn man nur gründlich sucht). --[[Benutzer:El bes|El bes]] 15:05, 2. Apr. 2011 (CEST)
:Die Rückverschiebung war richtig und ist auf meinen Wunsch hin erfolgt. Weil Saxdi sich von dir hineintheatern hat lassn. Der Artikel ist noch im Werden und im fortlaufenden Umbau. Zwei Artikl zu dem Thema brauchen wir nicht. Alles was du in deinem Entwurf drinnen hast, steht in dem Artikel schon längst drinnen. Und noch was: Es gibt da herin zumindest zwei Leute, die sprechen Jiddisch und Boarisch. --[[Benutzer:Bua|Bua]] <small> · [[Benutzer:Bua/FAQ|faq]] · </small> 10:05, 3. Apr. 2011 (CEST)
::Elbes, ich verstehe zwar, dass das Thema für dich sehr wichtig ist und das ist gut so. Das respektiere ich auch, dass es dann emotional wird. Aber es gibt hier herinnen Leute für die das Thema - aufgrund ihrer Familiengeschichte - vielleicht noch wichtiger ist. Ich finde die Rückverschiebung deshalb auch wichtig und richtig. --[[Benutzer:Schmei|Schmei]] 11:06, 3. Apr. 2011 (CEST)
:::Alles schön und gut. Mir ist nur wichtig, dass ein Artikel der explizit „Jiddisch im Boarischn“ heißt, nicht voller Beispiele ist, die gar nicht bairisch sind. Derzeit sind viele Wörter aufgelistet, die es nur im Hochdeutschen oder im Berlinerischen gibt, oder die von dort in eine überregionale Verkehrsumgangssprache gewandert sind. Auch das berühmte Lachoudisch aus [[:de:Schopfloch (Mittelfranken)]] ist für diesen Artikel hier irrelevant, obwohl besagtes Schopfloch im Bundesland Bayern liegt, aber eben nicht im bairischsprachigen Teil. Das wär mir ein großes Anliegen, dass diese Sachen nicht alle in einen Topf geschmissen werden. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 13:16, 3. Apr. 2011 (CEST)
::::Dein Anliegen ist ja auch richtig. Es wird ja auch daran gearbeitet. Selbstverständlich darf jeder im Artikel was dazuschreiben, nur das Weglöschen ist problematisch. Du hast in deiner Liste "Tacheles" nicht aufgeführt, weil du es nicht als "bairisch" kennst. Das ist auch durchaus verständlich, weil gerade der Weanarische Wortschatz bekanntlich viele Begriffe enthält, die anderswo im bairischen Sprachgebiet weniger bekannt sind oder gänzlich unbekannt. --[[Benutzer:Prjaeger|Prjaeger]] 13:43, 3. Apr. 2011 (CEST)
:::::Tacheles wird durchaus in Wien auch gesagt, aber eher selten. Aber man kann es gern anführen. Meine Liste ist bis jetzt kurz, weil ich noch die Literatur durchackere und das Pferd genau von der anderen Seite aufgezäumt habe. Ich habe nur Wörter aufgenommen, für die ich einen Beleg in einem bairischen Dialekt gefunden habe. Aber wenigstens sind hier jetzt die meisten Berlinismen wie ''kess'' und ''Kohle'' draussen. --[[Benutzer:El bes|El bes]] 13:58, 3. Apr. 2011 (CEST)
::::::"Tacheles" ist urweanarisch so wie "Techtelmechtel", "auskocht", "Bamme", "eisaffn" (WMB "eisoafn")... Dass urweanarische Wörter heute in [[Wean]] nicht mehr so oft verwendet werden, dafür mehr preussische und englische ist bekannt. --[[Benutzer:MisterGugaruz|MisterGugaruz]] 22:38, 4. Apr. 2011 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Jiddisch im Boarischn]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=723808 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20110320124310/http://www.ostarrichi.org/begriff-10523-at-Rewag.html zan http://www.ostarrichi.org/begriff-10523-at-Rewag.html dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 06:14, 27. Sep. 2019 (CEST)
== Spaltenwechsel mit IPA und Wortentlehnung mit -e im Auslaut ==
das {{IPA|...}} in der Tabelle sorgt dafür, dass die Tabelle nicht richtig angezeigt wird bzw., dass der Spaltenwechsel mit "||" nicht erkannt wird, ich kenn mich da nicht aus..
Mischpoke mit k für ch ist sicher icht direkt entlehnt; das fragts sich bei allen fällen auf e eigentlich, ob die direkt ins Bairische entlehnt sind, weil bei die Schmier, die Schmetten, die Schicksn, die Malochn, und Kassiba ist alles jiddisch/aschkenasisch mit *e, also die Schmiere, die Schmettene (= smetana), die Maloche, die Kesive --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 19:37, 16. Nov. 2020 (CET)
: eigentlich ist IPA - bzw. phonetische Umschrift - hier auch gar nicht so wichtig, eine phonemische umschrift der Art ḥāḵām (~ chacham/chochem) Mišpāḥā (~ Mischpacha/Mischpoche), miʔus (~ mi'us/mies) reicht völlig aus... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 20:18, 16. Nov. 2020 (CET)
::Jetzt funktioniert es --20:33, 16. Nov. 2020 (CET)
== mies und rotwelsch ==
"im 19. Jh. ausm Rotwejschen ins Deitsche kemma" wie sicher ist das, weil Tendlau 623 ist eindeutig jüdischer kontext...--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 20:57, 16. Nov. 2020 (CET)
:Hallo [[Nutza:Aferghes|Aferghes]]. Da ist sich die etymologische Fachliteratur ziemlich einig, dass ''mies'' aus dem Jiddischen über das Rotwelsch gekommen ist. --[[Nutza:Holder|Holder]] ([[Nutza Dischkrian:Holder|dischkrian]]) 14:37, 17. Nov. 2020 (CET)
:: Es ist aber auch von "im 19 Jahrhundert" die Rede, Tendlau ist ein gedruckter deutscher Text Frankfurt am Main 1860, also Mitte 19. Jh. gedruckt und mit Verweis im Belegwörterbuch der Deutschen Sprache von Sanders; Alfred Klepsch, ''Westjiddisches Wörterbuch'' II, S. 1059: "Die zahlreichen Belege aus den hochdeutschen Mundarten, auch schon von Anfang des 20. Jh. lassen Zweifel an der Feststellung bei Kluge/Seebold, 477 aufkommen, das Wort habe sich 'erst im 19. Jh. von Berlin verbreitet'." Klepsch 2004 erwähnt bei dem Eintrag Rotwelsch nur unter den Belegen --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 17:51, 17. Nov. 2020 (CET)
:::das traurige ist ja das Tendlau schon "mius" anführt, Sanders diese Herleitung (wenn auch distanziert) erwähnt, Klepsch Westjiddisches Wörterbuch 2004 מיאוס / mius anführt; in den jiddisch-wörterbüchern mit hebräischen Buchstaben ausschließlich מיאוס (also mi'us) steht... aber was steht im duden? irgendein aramäischer Ausdruck, der so ähnlich ist... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 18:29, 17. Nov. 2020 (CET)
::::gut Klepsch drückt das nicht explizit aus, warum er mius anführt und nciht irgendeine anere ableitung derselben wurzel... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 18:37, 17. Nov. 2020 (CET)
:::::Ah ok, ich sehe, so einfach, wie ich gedacht habe, ist es offenbar doch nicht. @[[Nutza:Freigut|Freigut]], hast du da genauere Kenntnisse? --[[Nutza:Holder|Holder]] ([[Nutza Dischkrian:Holder|dischkrian]]) 18:51, 17. Nov. 2020 (CET)
::::::Sorry, Holder, aber ich verstehe nicht recht, worum es in der Diskussion geht – um die Chronologie oder um die Herkunft? Das Problem der Liste ist ohnehin ein Grundsätzliches, und das ist nicht der Fehler der Autoren der bairischen Wikipedia, sondern der gesamten Literatur zum Jiddischen im Deutschen. Erstens wird viel zu wenig genau unterschieden, was effektiv (Alltags-)Jiddisch ist und was ein Hebraismus ist, der von Händlern usw. gebraucht wurde, damit er nicht verstanden wurde (vergleiche mit Bezug aufs Deutsche: Ist ''Facility Manager'' ein deutsches Wort oder ein englisches Wort im deutschen Fachslang?). Einige der aufgeführten «jiddischen» Wörter können rein lautlich und/oder morphologisch gar nicht jiddisch sein, nämlich ''kefar, kapher, shakar.'' Zweitens wird nicht reflektiert, was «Hebräisch» ist – aschkenasisches Hebräisch? Iwrit? Tiberianisches Hebräisch? Mischnahebräisch? Bibelhebräisch? Hier in der Liste scheint mir Iwrit aufgeführt zu werden, und Iwrit war natürlich nicht die Grundlage der Semitismen im Jiddischen (idealerweise gäbe man für einen synchronen Vergleich aschkenasisches und für einen diachronen tiberianisches Hebräisch an). Das ganze Puff hat mit Siegmund A. Wolfs ''Wörterbuch des Rotwelschen'' angefangen, wo er aschkenasisches Hebräisch fälschlicherweise als «Jiddisch» bezeichnet, und seither schreiben die Leute, die zum Thema publizieren, ihm und dann wieder andere diesen alles ab, und die Fehler schleppen sich weiter und weiter. --[[Nutza:Freigut|Freigut]] ([[Nutza Dischkrian:Freigut|dischkrian]]) 12:20, 18. Nov. 2020 (CET)
:::::::Hallo [[Nutza:Freigut|Freigut]], es ist natürlich immer sinnvoll, sich erst über die Frage klar zu werden, bevor man an die Antwort geht :-). Eigentlich ging (mir) um die spezielle Frage, wann ''mies'' ins Bairische gekommen ist und ob es dabei den „Umweg“ über das Rotwelsch genommen hat. --[[Nutza:Holder|Holder]] ([[Nutza Dischkrian:Holder|dischkrian]]) 13:47, 18. Nov. 2020 (CET)
::::::::Ab wann es im Bairischen ist, weiss ich nicht, aber im Deutschen allgemein ist es einfach ab dem 19. Jahrhundert bezeugt. Das heisst natürlich nicht, dass es nicht auch schon vorher im Bairischen hat sein können. Und woher solche Wörter kamen, ist wohl immer schwierig zu eruieren, weil sie ja zuerst einmal einem «Substandard» angehörten, der selten verschriftlicht wurde. Die christlichen Einwohner eines «Judendorfes» werden es direkt von ihren Nachbarn gekannt haben (so in der Schweiz im Surbtal), andere vielleicht über das Rotwelsche vermittelt bekommen haben (das sagt man so von den Wörtern des Mattenberndeutsachen, denn in Bern gab es ja einerseits keine Juden und anderseits haben die Wörter keine Entsprechung in der deutschen Umgangssprache), und in meinen Dialekt ist ''mies'' zweifellos erst durch die deutsche Umgangssprache geraten (es dürfte kein Zufall sein, dass ''mies'' – ganz im Gegensatz zu anderen Wörtern aus dem Jiddischen/Hebräischen/Aramäischen! – im Schweizerischen Idiotikon fehlt, somit ist es im Schweizerdeutschen jung, und man sieht auch an der Lautung /mi:s/, dass wir Schweizer Alemannen «mies» aus dem Hochdeutschen herhaben, sonst hätten wir es als /miəss/ übernommen, wie es im Surbtalerjiddisch hiess). Ich vermute übrigens, dass ein beträchtlicher Teil der umseitig aufgeführten Wörter erst via Hochdeutsch bzw. die allgemeine deutschen Umgangssprache in die Mundart gekommen ist, nicht nur die letzte Gruppe. Davon ausgenommen können Ortsmundarten von Dörfern sein, die einst einen jüdischen Bevölkerungsanteil hatten, aber in den meisten Ortschaften war das ja nicht der Fall. Ich habe auch kaum Anhaltspunkte, dass unsere traditionellen Mundarten viel Rotwelsches hatten. Ein lebender, von der deutschen Umgangssprache abweichender «rotwelschen» Wortschatz ist in der Schweiz fast nur aus der Berner Matte bezeugt. Ein Grossteil des «gaunersprachlichen» Wortschatzes, wie man früher sagte, dürfte im Laufe der Zeit ohnehin ausgestorben sein – im Idiotikon gehört der zu einem grossen Teil der historischen Sprache (also vor 1800) an. Der heutige «rotwelsche» Wortschatz in unserer Schweizer Alltagssprache deckt sich mit demjenigen der deutschen Umgangssprache und ist also von dort entlehnt (das nehme ich, wie gesagt, auch für die umseitig vermeintlich genuin bairischen Wörter an). In Franken, Hessen, der Pfalz usw. sieht das zweifellos anders aus (starke jüdische Bevölkerung), ebenso in Berlin usw. (starke «Unterschicht»). --[[Nutza:Freigut|Freigut]] ([[Nutza Dischkrian:Freigut|dischkrian]]) 16:07, 18. Nov. 2020 (CET)
:::::::::also man kann beides nicht ausschließen, ob über "rotwelsch" oder über jüdische bekanntschaften; und wohl aus der Umgangssprache ins "neubairische", ist im bairischen nicht anders als mit dem idiotikon, in wörterbüchern praktisch nicht nachweisbar, außer Ostfränkisch nach Klepsch, was schon draußen liegt, aber noch einigermaßen in der Nähe sein könnte - und Wienerisch wäre evtl. noch nachzuforschen... zum unterschied zwischen den obigen und untigen wörtern aus der umgangssprache: der artikel wurde ja von der deutschen wikipedia übersetzt, und daher kommen die umgangsspr. Wörter auch in den Artikel hinein... bei den wörtern oben ist es so, dass die vermutlich in den 70ern/60ern schon da waren, und die sind akzeptiert worden; die wörter unten sind die wörter, bei denen die Akzeptanz als bairisch bei manchen leuten grenzen hatte; sei es weil sie spezifisch Wienerisch sind, sei es weil es jugendsprache und "neiboarisch" ist, sei es, weil das wort strittig ist... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 19:08, 18. Nov. 2020 (CET)
::::::::: oder der ARtikel der deutschen wikipedia ist eingearbeitet worden, war vielleicht zu vereinfacht von mir... https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_deutscher_W%C3%B6rter_aus_dem_Hebr%C3%A4ischen_und_Jiddischen in einer älteren version... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 18:33, 18. Nov. 2020 (CET)
::::::::: ach so, oben steht es ja, Übersetzungshinweis...--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 18:39, 18. Nov. 2020 (CET)
== numol zer IPA ==
i denk, ma soltat de ipa-phonetik-sochn - u de 'jiddisch-hebräisch' (=aschekenasisch)/'israel-hebräisch' untaschid - evtl. auf d Artikel Jiddisch und Hebräisch varlogan, weil im jiddischen gibt s aa dialekt, a exakte phonetik wia IPA is do a aungwischerei u ban Hebräisch is s aa aso, dass d Aussproch praktisch noh da sephardisch basiaddn isrealisch hebräischn is u ned wia s Jiddisch noh am aschkenasischn hebräisch, wos owa a gredd wiad, vgl. u.A. https://www.pealim.com/articles/pronounciations-of-hebrew/... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 21:58, 16. Nov. 2020 (CET)
== kess, großkotzig und Macker ==
Ich schlage vor diese drei Einträge hier auf die Diskussionsseite zu verschieben bis bairische Belegstellen dafür gefunden sind. ''kess'' ist [https://de.wikisource.org/wiki/Er_hat_als_J%C3%B6hr Berlinerisch] und [https://www.woerterbuchnetz.de/RhWB/kess Rheinisch] u [https://www.woerterbuchnetz.de/RhWB?lemid=K05907 2], späterstens seit [https://www.dwds.de/r/?q={kess%2Ckeß}&corpus=kern&date-start=1900&date-end=1999&sort=date_asc 1911] belegt, fehlt aber bei Daniel Sanders und bei Grimme ganz...
Auch auf folgender Seite steht ''kess'' ausschließlich als Ostmitteldeutsch, mit keinem Hinweis einer Verwendung im Bairischen: https://de.wiktionary.org/wiki/kess und anderswo...
--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 17:18, 2. Jun. 2021 (CEST)--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 17:02, 2. Jun. 2021 (CEST)
:''kiss'' gibt es sonst wohl als lautmalerischen Ausdruck, wie zisch, ksch, kisch etc... --[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 17:32, 2. Jun. 2021 (CEST)
Verschiebung der drei Einträge hier auf die Diskussionsseite, solang keine bairischn Belegstellen gefunden sind:
{| class="wikitable zebra"
! style="background:#DEEEFF;" width="180" |
! style="background:#DEEEFF;" width="200" | Jiddisch
! style="background:#DEEEFF;" width="200" | Hebräisch
! style="background:#DEEEFF;" width="200" | Omeakung
|-
|großkotzig, Großkotz|| <big>{{He|קצין}}</big> ''kozn'' "Ofiara, Magnat, Fiascht" (Niborski, Klepsch) || <big>{{He|קצין}}</big> ''qāzin'' "Fiascht" || prohlarisch
|-
|kess || <big>{{He|חית}}</big> chess „acht; [[Chet]]“(Klepsch) || <big>{{He|חית}}</big> chet id. || "afgweckt", "frech", "flott".
|-
| style="background:#FFFFEE;" colspan=4 | Es hoaßt, noch en [[Buachstom]] [[Chet]], dea wo fia Weisheit <big>{{He|חכמה}}</big> (Chochma) stejad, aingle noaddeitsch/berlinerisch.
|-
|Macker || <big>{{He|מאכער}}</big> Macher „Afschneider; a houchs Viech“(Bochner) || <big>{{He|מַכָּר}}</big> makkār „Bekanntschaft“ || Oana dea wo wos heamacht.
|-
| style="background:#FFFFEE;" colspan=4 | Omed vaknipft mid Aschkenasisch-Hebrejsch ''makkor''. Vgl. owa nidadeitsch [https://drw-www.adw.uni-heidelberg.de/drw-cgi/zeige?index=lemmata&term=Macker Macker] fia "Mocha", wo da Asdruck scho seit n 16. Jh. nogwisn is.
|}
--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 12:06, 20. Jun. 2021 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Jiddisch im Boarischn]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=835641 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20090506092440/http://oewb.retti.info/oewb-public/show.cgi?lexnr=hMvLZZXhYUUFBImvxUXs2a5UkGfsWXMgGbwCw8ncSdhb77IAmcwEaA==&pgm_stat=show zan http://oewb.retti.info/oewb-public/show.cgi?lexnr=hMvLZZXhYUUFBImvxUXs2a5UkGfsWXMgGbwCw8ncSdhb77IAmcwEaA==&pgm_stat=show dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 20:11, 23. Feb. 2023 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 3 externe Links af [[Jiddisch im Boarischn]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=840414 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210624200937/https://lioe.dioe.at/db?query=Pahel&fuzzy=false zan https://lioe.dioe.at/db?query=Pahel&fuzzy=false dazuagschriem
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210602215857/https://lioe.dioe.at/db?query=kis zan https://lioe.dioe.at/db?query=kis dazuagschriem
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210602213659/https://lioe.dioe.at/db?query=kol zan https://lioe.dioe.at/db?query=kol dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 05:06, 19. Nóv. 2023 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Jiddisch im Boarischn]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=850408 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20230302143458/https://issuu.com/jorgfriedrich/docs/seegeistseiten_2014 zan https://issuu.com/jorgfriedrich/docs/seegeistseiten_2014 dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 21:58, 20. Sep. 2025 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Jiddisch im Boarischn]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853619 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210918191721/https://www.bayrisches-woerterbuch.de/schachern/ zan https://www.bayrisches-woerterbuch.de/schachern/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 09:29, 25. Jun. 2026 (CEST)
f1tr0nsz5aromekbfczpkuecvcqotcj
Tatort (Feansehreihe)
0
44544
853618
760705
2026-06-25T03:43:10Z
Stephan1000000
46432
1338
853618
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Fernsehsendung
| ID = Tatort Logo.svg
| OT = Tatort
| PL = [[Deitschlånd]] <small>(seit 1970)</small><br />[[Östarreich]] <small>(seit 1971)</small><br />[[Schweiz]] <small>(1990–2001, seit 2011)</small>
| PJ = seit 1970
| LEN = 90
| EA = [[Liste vo di Tatort-Foing|1338 (+13)]] Mit de 13 Foing in da Klåmma is gmoad, dass de nua im ORF easchtausgstroit woan senn.
| OS = [[Deitsche Sproch|Deitsch]]
| SONG = [[Klaus Doldinger]]|
| IDEE =
| GENRE = [[Kriminalfüm]]
| EAS = 29. November 1970
| SEN = [[Das Erste|Deutsches Fernsehen]] (heid Das Erste)
| DS = pro Sendeånståit mindestens oa Ermittlateam
}}
'''Tatort''' is a Feansehreihe ausm deitschsprochign Raum, de wås's seit 1970 gibb. In ihr senn olle Rundfunkostoitn vo da [[ARD]] ([[BR]], [[NDR]],...) sowie da [[ORF]] in [[Östarreich]] und da [[SRF]] aus da [[Schweiz]] an da Produktion vo di jeweils rund 90 Minutn langan Foing beteiligt. Pro Rundfunkostoit gibs zumindest oan Ermittla oder oa Ermittlateam, wöache jeds Joahr umara zwoa neie Foing aussa bringan, de donn im ARD, ORF und im SRF meist am Sunda easchtausgstroit wean.
== Aktuelle Ermittla ==
* [[Berlin]]: KHKin Nina '''Rubin''' und KHK Robert '''Karow'''
* [[Dresden]]: KOKin Karin '''Gorniak''' und KOK Leonie '''Winkler'''
* [[Dortmund]]: KHK Peter '''Faber''', KHKin Martina '''Bönisch''', KHKin Rosa '''Herzog''' und KHK Jan '''Pawlak'''
* [[Frankfurt am Main]]: KHKin Anna '''Janneke''' und KHK Paul Brix
* [[Freiburg im Breisgau]]: KHKin Franziska '''Tobler''' und KHK Friedemann '''Berg'''
* [[Hamburg]]: KHK Nick '''Tschiller''' und KHK Yalcin '''Gümer'''
* [[Hamburg]] åndere Orte in Norddeitschland: KHK Thorsten '''Falke''' und KHKin Julia '''Grosz'''
* [[Hannover]]: KHKin Charlotte '''Lindholm''' bis 2018, danoch Strofversetzt nach [[Göttingen]] mit KHKin Anaïs '''Schmitz'''
* [[Kiel]]: KHK Klaus '''Borowski''' und KHKin Mila '''Sahin'''
* [[Köln]]: KHK Max '''Ballauf''' und KHK Freddy '''Schenk'''
* [[Ludwigshafen]]: KHKin Lena '''Odenthal''' und KHKin Johanna '''Stern'''
* [[Niamberg]] und åndere Orte in Franken: KHK Felix '''Voss'', KHKin Paula '''Ringelhahn''', KK Sebastian '''Fleischer''' und KKin Wanda '''Goldwasser'''
* [[Minga]]: KHK Ivo '''Batic''' und KHK Franz '''Leitmayr'''
* [[Münster]]: KHK Frank '''Thiel''' und Prof. Karl-Friedrich '''Boerne'''
* [[Saarbrücken]]: KHK Adam '''Schürk''' und KHK Leo '''Hölzer'''
* [[Stuttgart]]: KHK Thorsten '''Lannert''' und KHK Sebastian '''Bootz'''
* [[Weimar]]: KHK '''Lessing''' und KOKin Kira '''Dorn'''
* [[Wien]] und åndere Orte in Östarreich: Major bzw. Oberstleutnant Moritz '''Eisner''' und Majorin Bibi '''Fellner'''
* [[Wiesbaden]]: KHK Felix '''Murot'''
* [[Zürich]]: Isabelle '''Grandjean''' und Tessa '''Ott'''
6moqjocb0wako5slxd5e1eii498v8w0
Friderico-Francisceum
0
101083
853616
724637
2026-06-24T23:00:00Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853616
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Schule
| Bild = [[File:Gymnasium Bad Doberan.jpg|frameless|Friderico-Francisceum (2012)]] <br /> <small>Friderico-Francisceum (2012)</small>
| Schultyp = Gymnasium
| Gründungsjahr = [[1879]]
| Anschrift = Alexandrinenplatz 11
| Ort = [[Bad Doberan]]
| Bundesland = [[Mecklenburg-Vorpommern]]
| Land = Deitschland
| Breitengrad = 54/06/16/N
| Längengrad = 11/54/15/E
| Koordinatenregion = DE-MV
| Schulträger = Landkroas Rostock
| Schülerzahl = ca. 900
| Lehrerzahl = ca. 70<ref>{{Internetquelle|url=http://www.ffg-dbr.de/lehrerkollegium/|titel=Lehrerkollegium|hrsg=Friderico-Francisceum|zugriff=2017-09-01|archiv-url=https://web.archive.org/web/20170903070138/http://www.ffg-dbr.de/lehrerkollegium/|archiv-datum=2017-09-03}}</ref>
| Leitung = Birgit Hacker<ref>{{Internetquelle|url=http://www.ffg-dbr.de/kontakt/|titel=Kontakt|hrsg=Friderico-Francisceum|zugriff=2017-09-01}}</ref>
| Website = [http://www.ffg-dbr.de/ ffg-dbr.de]
}}
As '''Friderico-Francisceum''' (kuaz: '''FFG''') is a effentli [[Gymnasium]] in da Kloastod [[Bad Doberan]].
De Schui is om 21. Aprü 1879 ois [[Progymnasium]] vam Grousheazog [[Friedrich Franz II.]] gründt wor.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.ffg-dbr.de/geschichte/|titel=Geschichte & Direktoren der Schule|hrsg=Friderico-Francisceum|zugriff=2017-09-01}}</ref> Im Joar 1883 hod ma de Schui in a Gymnasium umgwondlt und de Schui hod an Nama ''Friderico-Francisceum'' noch'm Grinda eahoitn.
<gallery>
Friderico-Francisceum-Gymnasium Bad Doberan.jpg|Haptebaide
Friderico-Francisceum-Gymnasium-Innenhof2.jpg|Nebengebaide
</gallery>
== Literatua ==
* Helge Rehwaldt; Joachim Lange: ''Vom Großherzog zum Grundgesetz. Aus der Geschichte des Friderico-Francisceums vormals Erweiterte Goetheoberschule Bad Doberan''. (Standarddeitsch) ISBN 3-934 355-20-X.
== Im Netz ==
{{Commonscat|Friderico Francisceum|Friderico-Francisceum}}
* [https://web.archive.org/web/20170831180306/http://www.ffg-dbr.de/ De Seitn] vam Gymnasium
* [http://www.ffg-dbr.de/geschichte/ De Gschicht] vam Gymnasium
== Beleg ==
<references />
[[Kategorie:Schule]]
[[Kategorie:Bildung in Deutschland]]
[[Kategorie:Mecklenburg-Vorpommern]]
0oyfgxn8koff6di7b41i9yv9xhjggk0
Koichfoarb
0
110905
853621
741271
2026-06-25T10:42:06Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853621
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Kalkemanden.jpg|mini|A oids Haisl weissn]]
'''Koichfoarb''' (dt. ''Kalkfarbe'', engl. ''whitewash, lime paint, whiting'') is a Wandfoarb fia draussn und drin. Zun Stroachn mid Koichfoarb sogt ma im [[Boarisch]]n aa '''weissn''' oda '''weisln'''.<ref>[https://www.bayrisches-woerterbuch.de/weissen-weisseln/ bayrisches-woerterbuch.de ] {{Webarchiv|url=https://www.bayrisches-woerterbuch.de/weissen-weisseln/ |wayback=20171223103753 |text=bayrisches-woerterbuch.de |archiv-bot=2026-06-25 10:41:58 InternetArchiveBot }}</ref> Da Grund dafia is, dass Koichfoarb friaa imma weiss vawendt worn is, heit griagt ma Koichfoarb owa in oin meglichn Foarbn.<ref>{{Internetquelle |titel=Mit Biokalk gegen Schimmel & für schöne Wände |url=https://haganatur.de/haga-biokalk-biokalkfarbe-biokalkputz/ |zugriff=2018-08-30 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190219183445/https://haganatur.de/haga-biokalk-biokalkfarbe-biokalkputz/ |archiv-datum=2019-02-19 }}</ref>
Klassische Koichfoarb is im Grund nua vadinnta [[Sumpfkoich]], sunst nix. Des hod friaa jeda Hoamweaka si sejm mocha kina. D Bauan hom en Sumpfkoich voa oim fias Weisln vom Stoi vawendt, wei Koichfoarb recht desinfiziarad wiakt und Schimmebuidung vahindat.
Heit is Koichfoarb moast a Gmisch aus Industriekoich und diversn, kinstlichn Zuaschlogstoffn.
== Schau aa ==
* [[Koichmaitl]]
* [[Koichputz]]
* [[Natuabaustoff]]
== Im Netz ==
* [https://web.archive.org/web/20180830153436/https://haganatur.de/ Schweizer Naturkalkfarben und Naturkalkputze]
* [https://haganatur.de/sumpfkalk/ Was ist Naturkalk?]{{Toter Link|url=https://haganatur.de/sumpfkalk/ |date=2019-06 }}
== Beleg ==
<references />
[[Kategorie:Beschichtung (Baustoff)]]
[[Kategorie:Stoffgemisch]]
[[Kategorie:Naturbaustoff]]
[[Kategorie:Wand- und Deckengestaltung]]
[[Kategorie:Biowerkstoff]]
qg4i51sopg1fbyzowgnyb6ajp5fe5fk
Dischkrian:Friderico-Francisceum
1
119467
853617
724638
2026-06-24T23:00:14Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853617
wikitext
text/x-wiki
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Friderico-Francisceum]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=724637 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20170903070138/http://www.ffg-dbr.de/lehrerkollegium/ zan http://www.ffg-dbr.de/lehrerkollegium/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 06:50, 2. Okt. 2019 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Friderico-Francisceum]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853616 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20170831180306/http://www.ffg-dbr.de/ zan http://www.ffg-dbr.de/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 01:00, 25. Jun. 2026 (CEST)
t7p892b4ypda9oyw2hw4jcquhbq0ltv
Dischkrian:Koichfoarb
1
123590
853622
741272
2026-06-25T10:42:19Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853622
wikitext
text/x-wiki
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Koichfoarb]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739418 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20190219183445/https://haganatur.de/haga-biokalk-biokalkfarbe-biokalkputz/ zan https://haganatur.de/haga-biokalk-biokalkfarbe-biokalkputz/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 03:17, 5. Feb. 2020 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Koichfoarb]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=741271 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20180830153436/https://haganatur.de/ zan https://haganatur.de/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 08:26, 20. Feb. 2020 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Koichfoarb]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853621 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20171223103753/http://www.bayrisches-woerterbuch.de/weissen-weisseln/ zan https://www.bayrisches-woerterbuch.de/weissen-weisseln/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 12:42, 25. Jun. 2026 (CEST)
eukrih244u50ici5ikrytne61ksnh46
Božena Němcová
0
128278
853609
852814
2026-06-24T12:21:50Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853609
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Božena Němcová – Jan Vilímek – České album (cropped).jpg|mini|<div align="center">An Jan Vilímek sa Gravua vo da ''Božena Němcová''</div>]]
D '''Božena Němcová''', borne '''Barbora Novotná''', spada '''Barbora Panklová''' ([[4. Februar|4. Fewa]] [[1820]] [[Wean|Wejn]]?<ref>[http://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/wien/08-alservorstadtpfarre/01-12a/?pg=4 Taufbejchl Alsavuastodtpfoarr, Signatur 01-12a].</ref> – [[21. Januar|21. Jenna]] [[1862]] [[Nové Město (Prag)|Nové Město]] ([[Prag]])<ref>[http://katalog.ahmp.cz/pragapublica/permalink?xid=4BB2D799758244949E31B1F6F027001D&scan=24#scan24 Sterberegista (Matriční záznam o úmrtí a pohřbu)], Pforrei bei da St.-Heinrich-Kirng õn n Praga Nové Město.</ref>) is a tschechische Schriftstöllari vo da [[Tschechische Nazionale Renaissance|Tschechischn Nazionaln Renaissance]] gwej. Ej amols wiad s eigreiht zen spadn [[Romantismus]] oda zen frejn [[Realismus]], am mejran wiad s owa eiplaziad af n Zomstouß vo de zwoiana Strejminga, reschpektiv wiad s viagstöllt als wej a Autori, dej wou se dene zwou Eioadnunga entzejgt.<ref name=salda>Šalda, František Xaver: ''České medailóny: výbor z kritických studií o české literatuře''. Praha: Státní nakladatelství krásné literatury, hudby a umění, 1959. 304 s. S. 72–77.</ref> Weitas wiad iwa Zommaheng mid da sentimentaln Estetik von n [[Biedermeier]] noudenkt.<ref>Berkes, Tamás: "Biedermeier jako strukturnětvorný činitel románu Babička Boženy Němcové". In: Piorecký, Karel: ''Božena Němcová a její Babička''. Praha: Ústav pro českou literaturu AV ČR, 2006. ISBN 978-80-85778-53-3. S. 178–185.</ref> Za de iring ba d Liasar am lejban un am mejran glesnan Weakn ghejan d Prosastick ''Babička'' (1855), ''Divá Bára'' (1856) un irane Gschichtnan u Maarla.<ref>Heé, Veronika: "Biedermeier jako strukturnětvorný činitel románu Babička Boženy Němcové". In: Piorecký, Karel: ''Božena Němcová a její Babička''. Praha: Ústav pro českou literaturu AV ČR, 2006. ISBN 978-80-85778-53-3. S. 258.</ref>
D Božena Němcová houd a vuanemle deitscha Derziung i d Jouana 1830-1833 z Chvalkovice krejgt, d tschechischa Orthografi had sa se ejascht mid Volljehrekait z Praḡ beibracht.<ref>[https://www.muzeumbn.cz/bozena-nemcova/zivotopis/bozena-nemcova-pokus-zivotopisny-a-literarni-6-1/?ftresult=pokus+%C5%BEivotopisn%C3%BD+pravopis Vávra, Vincenc: ''Božena Němcová – Pokus životopisný a literární VI.] Muzeum Boženy Němcové [cit. 2021-01-11].</ref> I da selmoling Epochn is s fea Fraua vo iranen Stand normal gwej, dass assa an Tschechisch aa a [[Deitsch]] hom kinna.<ref>Tušl, Jiří: "Božena Němcová v dopise manželovi po dvacetiletém nevydařeném soužití". [http://www.obrys-kmen.cz/index.php/rocnik-2016/133-31-2016-10-srpna-2016/1352-bozena-nemcova-v-dopise-manzelovi-po-dvacetiletem-nevydarenem-souziti ''LUK – Literatura. Umění. Kultura'']. [cit. 2020-05-08].</ref> Sa wiad vabundna mid de Bamejunga vo da frauatn u da nazionaln [[Emanzipation|Emanzipazion]]. Mid iran Wiakn hod s si asdarrunga d Stöllung vo ana tschechischn Vulkspatroni un ana idjelln Hejtari vo da etnischn Identitejt.<ref>Janáčková, Jaroslava: ''Božena Němcová: Příběhy – Situace – Obrazy''. Praha: Academia, 2007. 309 s. ISBN 978-80-200-1574-7. S. 14–17.</ref> Assa dem literarischn Werk vo da Božena Němcová is a ''Sujet'' von n Enteress aa ira Privatlem, nomatle s unglickle Zomalem, d Ejh u ira Baziung z Manna, owa aa Load, politische Vafolgung u gsundhaitlicha Baschweaniss, d wou zou irann vuazeiting Toud gfejat hom.<ref>Janáčková (2007), s. 8–17.</ref> Sua ham s d Hypothes iwa d unejalichat Obstamming vo dar Autori mid afbracht zwengs an Bezuḡ zen [[Adel]].<ref>Šůla, Jaroslav: "Sedm úvah historika o původu, datu a místu narození české spisovatelky Boženy Němcové aneb Je Babička rodopisným pramenem?". In: Horký, Milan; Horký, Roman: ''Božena Němcová: Život – dílo – doba''. Česká Skalice: Muzeum Boženy Němcové, 2012. S. 226–227.</ref>
In n 20. Joahunnat had si d Němcová d feste Afmerksomkat ba Kinstlan u Furschan daholtn. I d 30ga u 40ga Jouana von n 20. Joahunnat is s a Musn gworn vo de Avangard-Dichta, unta dene [[Vítězslav Nezval]], [[Jaroslav Seifert]] u [[František Halas]].<ref>Bugadova, Ludmila: "Paní české avantgardní poezie. Božena Němcová v Nezvalově, Halasově a Seifertově reflexi". In: PIORECKÝ, Karel: ''Božena Němcová a její Babička''. Praha: Ústav pro českou literaturu AV ČR, 2006. ISBN 978-80-85778-53-3. S. 216–217.</ref> Den Beitroḡ vo da Němcová fia d tschechische Kultur hom groußkopfata Vejcha wej da [[František Xaver Šalda]] u da [[Václav Černý]] untastrichn. Aa [[Kommunismus|komunistische]] Autorna wej da [[Zdeněk Nejedlý]] (1927) u da [[Julius Fučík]] (1940) ham s a zentrala Autori vo da tschechischen Nazion in n [[19. Jahrhundert|19. Joahunnat]] ghoissn. Da Fučík is s innawoan als wej d Bagrindari vo da neizeitatn tschechischn [[Prosa]].<ref>Fučík, Julius: ''Božena Němcová bojující''. 8. Afloḡ. Praha: Odeon, 1973. 78 s. S. 23.</ref> Dasida de 50ga Jouana is alladings d Interpretazion von irann Schaffn da heaschatn Ideologi völli untagoadnet woan. D Božena Němcová is presadiat ud doagstöllt wuan wej a Pioniiri vo da [[Sozialismus|sozialistischn]] Idee. Ira Werk is aso wej d Schriftn von n [[Alois Jirásek]] u n [[Josef Kajetán Tyl]], nei assagem u propagiad woan duach Untarricht, Asstellunga u Adapziona.<ref>Królak, Joanna: "Aktualizace díla Boženy Němcové v 50. letech 20. století". In: PIORECKÝ, Karel: ''Božena Němcová a její Babička''. Praha: Ústav pro českou literaturu AV ČR, 2006. ISBN 978-80-85778-53-3. S. 228–229.</ref> D Posizion imittn von n tschechischn prosaischn Kánon had si d Němcová aa nou an Joua 1989 daholtn, un ira Bouch ''Babička'' is z [[Tschechei|Bejma]] aa nu z Õfang von n drittn Joartausnd als wej a obligatorischa Untarichtstext õgseng woan.<ref>Chejnová, Petra: "Povinná školní četba v českém společenském kontextu". In: Smejkalová, Martina: ''Canon. Otázky kánonu v literatuře a vzdělávání''. Praha: Karolinum, 2014. ISBN 978-80-246-2975-9. S. 43.</ref> Da [[Martin C. Putna]] had daschrim, dass sih um d Němcová umma zwej Mythna assabildt hom: Af dar oina Seitn a Bild vo oina grod mariánischn Bschitzari vo da Nazion, af dar ondan da „Antimythus“ vo da moralisch unkonvenzionelln Schriftstöllari, mid an ugstejman Lejwaslem u vollas Glusd.<ref>Putna, Martin C: ''Obrazy z kulturních dějin Střední Evropy''. Praha: Vyšehrad, 2018. 376 s. ISBN 978-80-7429-977-3. S. 33–34</ref>
== Lem (Vita) ==
=== Obkunft u Kindhat ===
Es gnaua Datum u den Oat vo da Božena Němcová sa Gebuat woaß ma ned. As git dodriwa mejrane Theorien.<ref name=museum>[https://www.muzeumbn.cz/bozena-nemcova/odborne-texty/datum-narozeni-a-puvod-bozeny-nemcove-ve-svetle-jeji-korespondence-317cs.html Datum narození a původ Boženy Němcové ve světle její korespondence.] ''Muzeum Boženy Němcové'' [online]. 2012-04-15 [cit. 2020-02-07]</ref><ref name=noveobjevy>[https://www.muzeumbn.cz/bozena-nemcova/odborne-texty/nova-zjisteni-a-nove-objevy-o-rodine-novotnych-z-dobrusky-a-jejich-potomcich-313cs.html Nová zjištění a nové objevy o rodině Novotných z Dobrušky a jejich potomcích], ''Muzeum Boženy Němcové'' [online], 2013-08-15 [cit. 2020-02-07].</ref> Manchane Historika u Furscha genga as vo de Õgoum in n Amtsreḡista vo da Stodt [[Wean|Wejn]], nou dem wou a ''Barbara Nowotny'' en 4. Jenna 1820 i da [[Alservorstadt|Alsavuastod]] af d Welt kumma is. Zejascht is s afzuang wuan als wej a unejalichs Kind vo da Theresia Novotná (1797–1863). I da Božena Němcová irane pasejnlichn Korespondenzna is da 4. Jenna z eftas als wej a Gebuatstoḡ vo ira gnennt.<ref name=museum /> Den Familnanamma ''Panklová'' (oda aa deitsch ''Pankl'') houd d Barbora nou da Heirat vo iran amtlichn Votta, en Kutscha Johann Pankl (1794–1850), mit da Theresia Novotná krejgt. Dej Heirat is en 7. August 1820 i da Mariä-Himmlfoats-Kirng z Malá Skalice, in n gengweating Toal vo da Stod Česká Skalice, gweng. Da Johann Pankl is vo da Heakunft a [[Östareicha (Voik)|Ejstarreicha]] as da Gmoa Gainfarn z [[Niedaöstareich|Nidaestarreich]] gwen. Nou da Heirat houd ar d Barbora als a ejalichs Kind legitimiad. U s schenna is, dass s a Duplikat vo den Wejna Amtsregistabladl git, i den wou da Johann Pankl als wej da Voda vo da Barbora gnennt wiad.<ref>[http://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/wien/08-alservorstadtpfarre/01-11/?pg=194 Taufbejchl Alsavuastodtpfoarr, Signatur 01-11].</ref>
De ondana Theorie – untastitzt bspw. vo dem Historika Jaroslav Šůla – bsagt doudageng, dass d Božena Němcová en 2. Moa 1818 z Schlesia af d Welt kumma is. D Haptgrundloḡ vo dera Theorie bildn de Vamerkk as n Schöjllreḡista vo Česká Skalice (Bejmisch Skalitz). D Barbora hod de Schöjlln i d Jouana 1824–1830 bsoucht, wos des Gebuatsjoua 1820 unwoascheinle macht. Da Vamerk iwa d Gebuat as [[Wean|Wejn]] as n Joua 1820 ghejad nou dera Theorie zer enn ondan ned-ejalichn Kind vo da Theresia Novotná.<ref name=museum /><ref name=noveobjevy /> Iwa da Božena Němcová irane Heakunft existian weitas nuh Spekulaziona, wej dass s a unejalicha Tochta as-r ana aristokratischn Famil warad.
Nuh vua s gheiad hom, san da Pankl u d Novotná mid da Tochta Barbora umzong af Ratibořice (''Ratiborschitz'') afn Huaf vo da Heazogi Kateřina Zaháňská, wou nou da Voda als wej a Stallmoista gowad houd, d Mouda hod a Õstölling ban Weschflaan krejgt. Durtnhi is a Neichtl spada fiar a Zeidl aa d selmals 55 jahrada Moutta – u doudamid d Groußmoutta vo da Barbora – d Maria Magdalena Novotná hizong, a boane Čudová (af d Welt 1770 i Dobruška-Křovice, vo da Welt in n Joua 1841 z [[Wean|Wejn]]). D Groußmoutta hod de kloina Barbora stoak pregt; i da Jugnd u Majorennitejt had s de Božena Němcová oaḡ idealisiad ghabt.
Wej schou dawejnt, had d Barbora Panklová i d Jouana 1824–1830 d Schöjll i Česká Skalice bsoucht. Danou is „af Daziung“ gem woan nou Chvalkovice in a Famil von n durting Vawalta von n Õwesn von n Augustin Hoch, dass sa sih fuat in n Deitschn un i d „Daamasittn“ lianad. Durtn had s drea Jouana vabracht, bvua s wida af Ratibořice zrugga is.
=== D Jouana 1837–1842 ===
[[Datei:Bozena_Nemcova.jpg|links|mini|A Poatree vo da Božena Němcová (es Datum vo da Afnoum is ned afkumma)]]
Schou in n Joua 1837 hom ira d Öltan den Josef Němec (1805, [[Nový Bydžov]] – 1879 [[Tábor]]<ref>[http://digi.ceskearchivy.cz/cs/7902/345 Sterberegista (Matriční záznam o úmrtí a pohřbu Josefa Němce)]</ref>) ois Zuakinfiting aftrim, a trum ölta als wej si sölwan, u nu in n gleichn Jouar is Houzad gfeiat woan. D Braut hod da Johann Pankl zen Altar gfejat, d Moutta Theresia Panklová, borna Novotná, houd ba da Houzad niad toal gnumma.
Da Josef Němec, an wou s drei Sin un a Tochta boan houd,<ref name="Polná">Prchal, Jan: ''Biografický slovník Polenska''. Polná: Linda, 2002. ISBN 80-238-8985-0. Kapitl "Němcová Božena", S. 107–108.</ref> had goawad als wej a Finanz-Respizient vo da Woch. Da Němec is a tschechischa Patriot gweng u hod publiziad unta den pseudonym Bořivoj N. Bydžovský. Sane Iwagoadnetn hom mid Owacht sane 'Bleckunga', sane Demastraziona, von n Tschechntum gfulgt un ej amol schawenzlad mid an Stickal dejnstlicha Gflissaheit. In n Zammahang doudamid is ar eftas dejnstle vasetz woan, u mid ejm han aa Frau u Kind, de Famil de seina, midumzong. Dej Ej is ned von Õhiab õ a glicklicha gweng. Oa Joua nou da Houzad is da Josef Němec vasetzt woan gweng af Josefov, wou ar sa ejaschts Kind krejgt houd – en Hynek. Danou is d Famil wegga af Litomyšl, wou in n 1839ga Joua da onda Suhn, da Karel af d Welt kumma is.
Seit n Joua 1840 hod se d Němcová kuriad u ghoalt ban Dokter Josef Čejka, mid den wou sa sih vaspezlt houd, u da wou s bakonnt gmocht houd mid de selmoling hoimatle gsinntn bejmischn Autorna. In n Joua 1840 is d ganz Famil iwagsidlt af Polná, 14 km noadestle vo Jihlava (Iglau), wou da Němec dagnennt woan is zen Finanz-Respizientn vo da Expositua.<ref name="Polná" /> D Famil had se duach a Vamittlung anond zamgnejchad mid da eatlichn Rennessons, in Asfliing min Gostgewa u Buagmoista vo da Stod, en Antonín Pittner. Bsoucht hom s es Amatea- oda Freiwüllingtheata, glesn hom s de tschechischn Nourichtn i de Zeitschriftn ''Květy'' u ''Česká včela''. Nou ana Zouschrift, an Brejf, en wou d Božena Němcová an Ludvík en Ritta vo Rittersberk daschrim houd, hod s i Polná s ejascht Mol a tschechischa Bejchln i d Hendt krejgt. Es ejascht vo dene is a Bouch gweng, wou da Jakub Malý as n [[Englische Sproch|Englischn]] i s Bejmisch iwagsetzt ghobt houd, u wou woascheinle es Weakkal ''Tales of the Alhambra''<ref name="Polná" /> vonn [[Vaoanigte Stootn|amerikanischn]] Schriftstölla Washington Irving gweng is. Dej Němcov'a is i Polná d Tochta Theodora boan woan, de wou en 19. Brouchat/June 1841 tauft woan is.<ref name="Polná" /><ref>[http://actapublica.eu/matriky/brno/prohlizec/7731/?strana=168 Taufbejchl zer Theodora Němcová] {{Webarchiv|url=http://actapublica.eu/matriky/brno/prohlizec/7731/?strana=168 |wayback=20190306044231 |text=Taufbejchl zer Theodora Němcová |archiv-bot=2024-06-05 12:51:33 InternetArchiveBot }}</ref> Af d Helft von n 1842ga Joua sans ummazong af [[Prag]], wou da Josef Němec hivasetzt un af a hejchan Postn bfeadat woan is. I Prag is en 2.Ottowa 1842 wej a dritta Suhn da Jaroslav af d Welt kumma.
=== D ejanen literarischn Aktivitejtn ===
[[Datei:Praha,_Slovanský_Ostrov,_pomník_Boženy_Němcové.JPG|mini|A Denkmol fia d Božena Němcová af da Slowischn Insl z Praḡ.]]
I Prag had d Božena Němcová, unta n Eifluss vo de Dichta Václav Bolemír Nebeský u Karel Jaromír Erben, õgfongt un õghebt Tschechisch z schreima. Ira sa ejaschts Gadicht, ''Ženám českým,'' is af Fiasproch von n Nebeský en 5. April 1843 i da Zeitschrift ''Květy'' druckt woan. Mid den bildetn Václav Bolemír Nebeský had se d Němcová gföjlsmasse õgnejchad,<ref name=janbauer>Klasikové v nedbalkách, autor Jan Bauer, MOBA 2006, kapitl "Největší česká žena", S. 127–160</ref> owa da Nebeský had des Techtlgmechtl frejh ogwiagt<!--(vo dem wou sane Korespondenz zeigt)-->, un is wegga ganga af [[Wean|Wejn]], sane Studia zen daendn. D Němcová is nou san Weggang schwaar dakrõnkt u houd a groußs Fejwa grejgt. In n 1843ga Joua is s mid eran Mõ fuatzong af Domažlic', wou d Němcová gwirkt had als wej d praktisch ejaschta nazionale Afweckari. Õ da Fassaadn õn n náměstí Míru Nr. 120 is a Gadenktaafal mid den Text ''Dou had d Božena Němcová, de ejascht tschechische Schriftstöllari glebt, um d Domažlitza Gengd had sa se iwa ondanem vadejnt gmacht. Vo a Schwesta fia d Schwesta.'' ''1895''. In n Joua 1847 san d Němcov'a as Domažlice wegga zong. In n 1848ga Joua is da Josef Němec bschuldigt wuan weng an Wirwl u Konspirian geng en Stoot; dass a furtzejng hod derffa vo oan Uat zen ondan, u min Õhiam von n 1850ga Joua is ar af aingan Wülln af Ungarn valegt woan. D Němcová is zama mid drea Kinnan af Prag imme zong, wou s aanğblickle Vabindinga knipft houd mid litararisch aktivnan Patriotn.
I d 50ga Jouana houd d Božena Němcová da Josef Wenzig õgstupft, mid den Viaschlog, a aingane edukative oda untarrichtnate Eirichtung fia bejmische Moidla zen grindn. Wej s dej, zwengs ondane kinstlarische Plana, zrugg gwisn hod ghobt, hod sa se mental mid da polnischn Autori Honorata Zapová vanumma.<ref>Český deník, 27.7.1924, s.7 (online vafigboa af NK ČR)</ref><ref>Merhaut, Luboš u. A.: ''Lexikon české literatury: osobnosti, díla, instituce. 4/II. U-Ž, Dodatky k LČL 1-3, A-Ř''. Praha: Academia, 2008. 1017 s. ISBN 978-80-200-1671-3. Kapitl "Honorata z Wiśniowskich Zapová", S. 1635–1636.</ref><ref>Štěpánová, Irena: "'Cizí žena'. Paradoxy rané emancipace v díle Honoraty Zapové (1825–1856)". [http://slovoasmysl.ff.cuni.cz/node/165 ''Slovo a smysl: časopis pro mezioborová bohemistická studia']. [cit. 2016-08-17]. ISSN 1214-7915.</ref>
=== Als a Midglid vo da Bejmisch-Märischn Broudaschaft ===
Nuh vur en Weggang von n Josef Němec i s Ungarische, nou da Zeit i Domažlice u Všeruby, is d Famij af a Weil (von Julei 1848 bis en Jenna 1850) aa af Nymburk groun, wou da Božena Němcová d Zeitschrift ''Týdenník'' mid den Artikl ''Wos is Kommunismus?'' (''Co jest komunismus?'') i d Hent glengt is. Da Autor is da katolische Paada un utopische Sozialist František Matouš Klácel gweng. De Božena Němcová houd da Artikl aso eignumma, dass s a Enteress viabracht houd, zamma mid eran Mõ i d Klácela Bejmischmärische Broudaschaft (Českomoravské bratrstvo) eizentretn, wos da estarreichischn Heh zhejchst suspekt viakumma is – a utopischa Gsöllschaft vo gschwistalicha Lejb.<ref name=janbauer /> Da Klácel had danou mid da Němcová korrespondiat, u 17 Brejff õ sej adresiat, dej wou in n Joua 1849 i d ''Moravské noviny'' (''Mährische Nourichtn'') vaeffatlicht'','' u spada druckt assagem woan san unta dan Namma ''Listy přítele k přítelkyni o původu socialismu a komunismu'' (''Brejff von an Freind on a Freindi ob dan Hintagrund von n Sozialismus u Kommunismus'').<ref name=janbauer /> Vamittls vo da Bejmisch-Märischn Broudaschaft had d Božena Němcová san nechstn Lejbhowa, Dr. med. Jan Helcelet, kenna gliant, en wou s „Brouda Ivan“ ghoissn hom.<ref name=janbauer />
In n Joua 1851 is d Němcová mid de Kinda af Bad Na Horách ba Bejmisch Třebová, wou s da Klácel hi eiglon ghobt houd. Dou had sa se aa min Helcelet wida troffn, owa s is scheints zwischn eana zer an Streit kumma, zumal da Helcelet, i sane Korespondenzn mid Freindn, d Němcová dasida stiardlade d Mülz hoissn toud (wal s awl klagt houd wengs da Krankat vo den Organ).<ref name=janbauer /> De Bejmisch-Märische Broudaschaft, de wou d Lejb hejd pfleng sölln, is af zletzt assanand brochn, u a Rolln i dan wiad aa en Klácel sa Eifasuchd af s Vaheltnis vo da Němcová min Helcelet gspilt hom. In n Joua 1851 had se d Božena Němcová valejbt in n Dokter Dušan Lambl, da wou iaran Suhn, en Hynek, bhandlt houd. Es Vaheltnis is rasch as gweng, wej da Josef Němec ba san Wei an Lambl san Lejbesbrejf assagstiawad houd.<ref name=janbauer /> Af s End von n August 1852 is d Němcová fuat zou sann Mõ af Balašské Ďarmoty z Ungarn; dodabei had s nema [[Mährn|Märn]] aa d schlowakischn Stedt Banská Štiavnica (Schemnitz) u Sliač bsoucht.<ref name="korespondenceII">Němcová, Božena. Korespondence II, 1853–1856. [s.l.]: ''Nakladatelství Lidové noviny'', 2004. ISBN 80-7106-697-4. Kapitl "Kalendárium života a díla B. N.", S. 22-25 u 534.</ref> I da [[Slowakei]], wou s a Material iwa d Breichh, Kultuan u d Sprouch vo da durtatn Landbvelkarung gsammlt houd, is s i d 50ga Jouana widahuult zrugga kehrt. Dej Raisn u d Affenthalt in n Slowakischn had da Grouf Jan Nepomuk Karel (Hanuš) Kolowrat-Krakowský finanziöll untastitzt. I d draff folngadn Jouana had s aa i s Ungarische a poar weitane Raisn untanumma. N 19.Ottowa 1853 is ira Suhn da Hynek õ [[Lungasucht]] resp. TB gstuam (Ob da Ernsthaftikaet vo da Erkrankung had si d Božena Němcová ejascht in n August 1853 "dawisst", wal d Sihn da Hynek u da Karel i Prag blim san, dawal sej de Zeid von n Mounad Moa bis Mitte Ottowa 1853 min Mõ i Balašské Ďarmoty zoubracht houd. Wal irane Korespondenz zrug ghaltn woan is, odar aa ned asghendigt, is s ejascht widakumma, wej a schou in n Sterm gleng is.)
[[Datei:Sliač_-_Pamätná_tabuľa_B._Němcovej.jpg|rechts|mini|D Božena Němcová had dou in n schlowakischn Bad Sliač i d Jouana 1852 u 1855 an Kuarafenthalt ghobt]]
In n Joua 1854 had se d Němcová wida valejbt, u des i den jungan Medizinstudentn Hanuš Jurenka.<ref name=janbauer /> Sa Famül had des Vaheltnis natiale ned gwinscht u da Hanuš had vo Prag wegga af [[Poin|Poln]] meja, dass a s as n Kopf assa krejḡad. In n 1853ga Joua is da Josef Němec abbrouffa wuan vo seina Funkzion; von ej is an s Ghalt af Hölftn reduziad, u spada völle eigstellt wuan. Da Josef Němec is owadslous resp. 'hocknstaad' wuan, u sann Wei is deastweng niks iwa blim, wej im a Hülf ba Bakontnan z Prag se de Fejss ozenlaffa, wos owa am mearan fia d Katz gweng is. Z em dera Zeid, nou an Toud von n Hynek, houd s aa des Gschichtl min Titl ''Babička'' zamgschrim. Selmols had s i da Ječná ulic'n Nr. 516/28 glebt, u danou i da Vyšehradská ulic'n Nr. 1378/45 (unta n Emmausklouster). Õ de zwoa Heisa san spada nou a Gadenktofln drõ higmacht wuan. Z dera Zeit had s sih ra Schriftstöllagruppn, de Májovci (vadeitscht de Májovla), õgnejchad. Sinst hod sa sih owa mejra zrugga zong, u se nea af da Leicht von n Karel Havlíček Borovský in n Joua 1856 zoigt; af san Sargl, song s, houd s a dornats Kraanl, als wej a Symbol von en Martatum nidaglegt.
Sa had se bakant gmacht mid de Rottover Schwestan u Autorinna Karolina Světlá u Sofie Podlipská.
=== D unglicklich Ej u s Ablem ===
In n Joua 1856 had da Němec a Stölln als wej a amtlicha "Zahlnschupfa" z Villach i [[Karntn|Keantn]] krejgt. Wej a nou ra Weil im a Bferdering dabetn houd, is s ejm ogloint woan un ar is omdraf bschuldigt woan zwengs Untaschloḡing. Zen End is ar pensioniad woan u zrugga kehrt af Prag, wou an a schorffa Streit mid sana Frau dawoatt houd. D Ursach is dejsmal d Zoukunft vo de Kinda gweng, z dea de Ejaleit vaschinane Õsichtn ghobt hom. Da Němec had nou dera Zastreiting an Entwurff vo san Scheidingsgsouch nidaglegt.<ref name=janbauer />
D Kinda hom zen End, zoma mid da Mouda, es ianane daglengt – u ned afn Voda ghejad – da Suhn Karel is af Rájec nad Svitavou ganga, se d Gertnarei õzenlerna, u da Jaroslav is zen studian af [[Minga]] umme af d Akademi vo d Bildnatn Kinst durtn. An Toḡ vua san Weggang had da Josef Němec ganz glodn u gach zurne sa Frau deroat vadroschn u zougricht, dass ba da Polizei um Hilf hat bittn meja.<ref name=janbauer /> D Ejaleit san danou awl wida gout midranant wuan u san dann owa wida iwarananna kumma. Z weitanan Streitarein is i da Zeid kumma, wej da Suhn Jaroslav as [[Minga]] wegga gschickt woan is, wal ar ned gnou Gerschtl, also koa finanziella Mittl meara ghabt houd. Z Prag houd ar a Stölln bar an Fotografn aftrim, owa wej ar amol z spad af d Nacht hoime kumma is, is a weitana dramatischa Streit zwischa de Öltan asbrocha gwej, u d Božena Němcová had wida vua san Mõ Reiss-Aus nemma meja. Danou had d Božena Němcová schou nimma min Mõ wida goud wean woln, un is in n Joua 1861 wegga ganga af Litomyšl, wou s vasoucht had se mid-r ana Orwad in n Varloḡ von n Antonín Augusta duachzenschlong, wej ar grod d Asgoub vo sane Schriftn zrecht u zweḡ gricht houd.<ref name="Polná" /> Z dera Zeit is s owa schou stoak krõnk gwej (d gnaua Krankat woiß ma ned),<ref name=polaskova>[https://knihovna.lf2.cuni.cz/bozena-nemcova POLASKOVA: ''Božena Němcová'' | UVI (online)]. [cit. 2020-02-05]</ref><ref>[https://www.muzeumbn.cz/?s=P%C5%99%C3%AD%C4%8Dina+smrti+Bo%C5%BEeny+N%C4%9Bmcov%C3%A9&search=%C2%BB Suchergebnis fia "Todesursache Božena Němcová". ''Muzeum Boženy Němcové'' (online)]. [cit. 2020-02-05]</ref> u d finanziella Nout u da Zoustand von n Gsund hom s gnejtt af Prag, ze eran Mo, zruggzenkehrn. Es ejascht Heft vo da II. Asgoub vo san am mearan gfeiadn Weak – ''Babičky'' (d I. Asgoub is assa in n Joua 1855) had s oinn Toḡ vua san Toud krejgt. En 21. Jenna 1862, nou veja Taḡ Koma, is s in n ''Haus U Tří lip'' (Ba de drei Lindn), heit i da Strouss Na Příkopě Nr. 854/14, gsturm.<ref name=polaskova /> Da Dokta Josef Podlipský hod als Grund fia n Toud „algmoina Wossasucht“ õgem.<ref name=polaskova />
=== Es Lem i da Armatei ===
D Božena Němcová had vill Jouana vo san Lem, bsundas wej s af s End zouganga is, i bittara Oamat valebt, uaft scho am Hungatouch noḡad. Villmals had s bakannte Leit un i biagalichn Kroasn um a Abhilf bittn meja, oda houd af Schuldn glebt. D ejalichn Einnouma san ned hikumma u za Zeit vo san Afenthalt z Ungarn had s nea irregulera Sendunga ghobt. D Němcová had se selm vagems gmejt, a Õstölling zen krejng, d wou gaingt is fea san sozialn Status als wej a Frau von an Stootsbeambtal. Glenghaitle had s a Einnouma vo literarischn Tejtikaitn ghobt.<ref>Němcová, Božena. ''Korespondence II (1853–1856)''. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 2004. ISBN 80-7106-697-4.</ref> D Wirkungslosikait vo de Hilfn, d wou d Němcová zen wirtschaftn kamm glangt ham, stejd in n Kontrast zou da prunkvolln Leicht, d wou d Biaga fea sej asgricht hom, u mid dem Renamee, es wou s nou an Toud krejgt houd. Bagrom wuan is z Vyšehrad u s Gro is aingle nem an Gro von n Václav Hanka gweng, owa ira Boana san, wej eam sa Frau gsturm is, af n heitinga Oat transferirt (Vyšehrader Freithuaf Gro 2B-12). Ira Mõ is in n Joua 1879 bagrom af n heit schou gschlossnen Freithuaf ba da Kirchh von n Hlg. Filip u Jakub z Tábor. Mid 74 Jouanan is ar ban Suhn Karel u sana Famil gsturm, d wou am Křižíkovo náměstí gwõhnt houd. Da Karel Němec is a Profesor af da eatlinga Wiatschoftsschöjll wuan,<ref>https://www.szestabor.cz/o-skole</ref> u houd aa in n durtatn botanischn Gortn gorwad.
=== Moutmaßunga iwa s Buatstoḡsdatum u d Heakunft ===
D öltare biografische Litratua iwa d Božena Němcová hom d Öltanschaft vo da Theresia u den Johann Panklov u den 4. Fewa 1820 als wej es Datum vo da Geburt ned i Zweifl zong. Fea d Moutta houd ma d jingane Tochta vo da Magdalena Novotná, d Johanna Barbara Theresia, ghaltn.<ref>Kubka, František; Novotný, Miloslav: ''Božena Němcová''. Praha: V. Neubert a synové, 1941. S. 13–14.</ref><ref>Nejedlý, Zdeněk: ''Božena Němcová''. Praha: SNKLU, 1961.</ref><ref>Tille, Václav: ''Božena Němcová''. 9. Afloḡ. Praha: Odeon, 1969. 01-050-69. S. 9–11.</ref>
In n 1973ga Joua is a Text mid den Titel ''Pravda o matce Boženy Němcové'' assakumma, i den wou d Autorn asranand posamentirn, dass d Moutta (nou de Õgoum in n Reḡista) de öltane Tochta vo da Maria Magdalena Novotná, d Maria Magdalena Theresia, warad, d wou 1820 schou 22 Jouana ghobt houd.<ref>Irmann, Adolf; Rejchrt, Rudolf: ''Pravda o matce Boženy Němcové''. [s.l.]: Památník národního písemnictví v Praze a Muzeum Boženy Němcové v České Skalici, 1973.</ref>
Nou de Õgoum in n Schöjllreḡista, u nou era aingan Korespondenz, is owa sua gout wej dawisn, dass d Božena Němcová vur an 1820ga Joua af d Welt kumma is, u zwoa ejḡatwenn zwischa d Jouana 1816 u 1818.<ref name="sobkova">Sobková, Helena: ''Tajemství Barunky Panklové''. Praha: Horizont, 1991. ISBN 80-7012-047-9.</ref><ref name=":3">Ivanov, Miroslav: ''Zahrada života paní Betty (později Boženy N.)''. Praha: Panorama, 1992. 430 s. ISBN 978-80-7038-242-4. S. 513-514.</ref> Da Furscha Jaroslav Šůla had d Hypothes formaliad, dass d Božena Němcová õn an suaweit ned weita kenntn Oat, woascheinle z Schlesia õn n 2. Moa 1818 af d Welt kumma war; as ejḡat oa Grindt hejdn nou d Panklover af sej d Identitejt von an ondan Kind iwatrong, s wou z [[Wean|Wejn]] en 5. Fewa 1820 tauft woan is. U des machad d Eltanschaft vo d Panklover zweiflhaft.<ref>[https://www.muzeumbn.cz/bozena-nemcova/odborne-texty/dvoji-svatba-manzelu-panklovych-315cs.html Šůla, Jaroslav: "Dvojí svatba manželů Panklových". Muzeum Boženy Němcové (online)]</ref>
Aa de Theorie, dass d Božena Němcová von an noblan Gschlecht warad, is afkumma. Z ejascht houd den Gadankn da Karel Pleskač virabracht<ref>Pleskač, Karel: ''Ratibořická idyla. K stému výročí narozenin Boženy Němcové''. Praha: B. Kočí, 1920. S. 55.</ref> u nou ejm da Jarmil Krecar.<ref>Krecar, Jarmil: ''Quodlibet z let letoucích''. Praha: Zdeněk Jeřábek, 1939. S. 37–52.</ref> D Hypothes, dass d Božena Němcová d unejalicha Tochta vo da Herzogi Kateřina Zaháňská gweng is, is nou owa wida widalegt woan.<ref name="sobkova" /> Oa Furscha, bsundas d Helena Sobková, had d Õsicht, dass s si um d Tochta vo da jinganen Schwesta vo da Kateřina Zaháňská, dej Dorothey vo Biron, u spadane Grejfi de Talleyrand-Périgord handln kanntad. As da Affer vo da Dorothey vo Biron min Grouf Karel Jan Clam-Martinic (1792–1840) is scheints wirkle a unejalicha Tochta kumma... De Tochta had d Dorothea owa ned als wej d aingane dakennt u had s in n Oatsregista unta den Namma Marie-Henriette Dessalles eitrong loua.<ref>Willms, Johannes: „Talleyrand: Virtuose der Macht“, C.H. Beck, Minga 2011, S. 226. O dalších osudech dítěte se Willms nezmiňuje.</ref> Da Furscha Miroslav Ivanov halt des aa fea zweiflhaft...<ref name=":3" />
=== Õdenkn u Wõhnoatt ===
[[Datei:Domažlice_-_Božena_Němcová.JPG|mini|A Denkmal i Domažlice, wou af s Domizil vo da Němcová hinweist.]]
[[Datei:Bozena_Nemcova_grave_Vysehrad_Cemetery_Prague_CZ_811.jpg|mini|Es Gro vo da Božena Němcová af n Vyšehrader Freithuaf]]
Õgfangt von n 1850ga Joua had d Němcová z Praḡ 12 Jouana glebt, de wou s blouß kurz durch an Affenthalt z [[Dresdn]] u drei Foartn i s Slowenisch (Region Banské Štiavnice, Sliače, Brezna, Horní Lehoty, Velké Revúce, Chýžně) un af Ungarn (1851, 1852, 1855) untabrochn houd. Z Praḡ kennt ma vo ira mejra wej 14 Adressn, wobei d Quartia allsamt af da rechtn Seitn vo da Moldau gleng han. A Listn mid de ganzn Adresn u Denkmela findt se i da [https://cs.wikipedia.org/wiki/Bo%C5%BEena_N%C4%9Bmcov%C3%A1#Adresy_pobytu,_pam%C4%9Btn%C3%AD_desky_a_pomn%C3%ADky Bejmischn Wikipedia].
== Weak ==
[[Datei:Adolf_Kašpar_Babička_085.jpg|mini|Adolf Kašpar (1877–1934), a Ilustrazion zer Babička]]
=== Posiziona zen Realismus vo da Božena Němcová ===
Oins vo de awl widakeradn Problem is d Frouḡ, wos ma d Božena Němcová eireiha kõ za d Autorn von n literarischn Realismus. Schou i d 70ga u 80ga Jouana von n 19. Joahundat had se i da bejmischn Litratua a Kanon von n selmaling „modernn Realismus“ asgfirmt, da wou d eltnanan Weak scheja koa Owacht ned gschenkt houd. Da Autoa u Kritika Ferdinand Schulz had den Zougang owa kritisiad, als wej a Haltung vo „modischn Realistn“, wou in n altn kinstlarischn Realismus niad drinnasteckn. In n Artikl „Literatura“ (1891) nennt ar d ''Povídky z kraje'' (1851) von n Pfarra František Pravda u da Božena Němcová era ''Babička'' (1855) a Musta von n Realismus.<ref>Hrdina, Martin: ''Mezi ideálem a nahou pravdou: realismus v českých diskusích o literatuře 1858–1891''. Praha: Academia, 2015. 527 S. ISBN 978-80-200-2525-8. S. 58.</ref> Aa d Eliška Krásnohorská, houd in n Afsotz „Dvě básnířky lidu“ as n Joua 1880, gsogt, dass d Němcová d Ondan iwafligld mid „irna realsitischn Echtait" un dass s dafossad in irnan bschreiwadnan Tazejlungan es getreilichst Bildl von en oifochn Gvolk san Lem. D õschauada Echt- u Stimmikait u d Worscheinlikait had d Němcová, nou da Krásnohorská, ejascht valoussn ghabt ba da Schildarung vo de idealisiatn herrschaftlingan Famillna.<ref>Hrdina (2015), S. 335.</ref> D bejmisch Litratuagschicht had doudraf es Weak vo da Božena Němcová af n Iwagang von n Romantismus zen Realismus eigoadnat.<ref>Šalda, František Xaver: ''České medailóny: výbor z kritických studií o české literatuře''. Praha: Státní nakladatelství krásné literatury, hudby a umění, 1959. 304 Seitna. S. 72</ref> Za Frou, z wechtana litararischnan Richting d Němcova aingle zou zn ordnan u wej s zen vastej is, hom se vill groussa bejmischa Litratuawissnschaftla u -kritika n Kopf zbrochn. Doudrunta da František Xaver Šalda, da Václav Černý u da Arne Novák.<ref name=salda /><ref>Černý, Václav: "Božena Němcová". ''Kritický měsíčník''. 1940, roč. 3, S. 53f. ISSN 1212-5989.</ref><ref>Novák, Arne. ''Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé: dvě knihy studií a podobizen''. Praha: Novina, 1940. 371 Seitna. S. 305–306</ref>
I da zwoatn Helft von n 20. Joahundat is kumma zer ann stiakanen Zammbringa vo da Božena Němcové min Realismus afrana ideologischn Grundloḡ. Wal ma n Realismus als wej a historisch richtia Richtung un an nejting Vualaffa von n offezjell untastitztn sozialistischn Realismus gseng ghobt houd, had ma dej 'Realistizitejt' vo da Bagrindari vo da modernan bejmischn Prosa untastrichn. Da Zdeněk Nejedlý halt d ''Babička'' fia a wunnaschejns Beispill von n literarischn Realismus,<ref>Nejedlý, Zdeněk. ''Božena Němcová''. Praha: Svoboda, 1950. 205 Seitna. S. 197</ref> u nennt d Němcová midunta a Impuls-Geberi fia d bejmischa sozialistischa Litratua.<ref>Nejedlý (1950), S. 54.</ref>
I da bejmischn Litratuaforschung in n 21. Joahundat is ma zarana wenga ideologischn un analytischnaren Reschersch zrugg kumma. Da Martin Hrdina had i sana Monografi ''Mezi ideálem a nahou pravdou, o'' českých diskusích o realismu iwa d vuaherrschada Gwisshait vo d tschechischn Forscha gredt, dass da Realismus woua gnumma wern mou in n Zammahang min aktuelln Stand vo d kritischn un estetischn Affassunga, zou den wou d Iwazeiḡung dazou kummt, dass da bejmisch literarisch Realismus eng zamahengt mid en Gscheng i da russischn, franzesischn oda englischn Litratua. Fea Realismus had ma destweng in n bejmischn Kontext uaft ejascht amol d Weakk via gstellt, d wou afkumma han nou an Õnemma vo realistischn Theorin un assaring (exteanan fremd-sprochatn) realistischn Weakn. D ganzn 'zvuratn' Weakk von n realistischn Tipus (ff a Beispill d Textt von n Borovský, von n Neruda oda grod vo da Němcová), han interpretiat woan als wej a Textt vo oaschichtinga Ba-sih-selwa-glouanan, d wou assare vo d Strejm steng u von n nouchhallatn Romantismus umgem han. Des Konzept finma mir, assa ba de schou dawejntn Leitnen, aa ban Tomáš Garrigue Masaryk, ban Jan Hanuš Máchal, ba da Anna Solovjovová un i da syntetisiratn ''Bejmischn Litratuagschicht'' owa aa nuh in n Joua 2011 ban Martin Kučera.<ref>Hrdina (2015), S. 35–36.</ref> Da Martin Hrdina houd owa draf higiwsn, dass ma d Němcová wejnga blouß wej a Vuaboti von n „idealn Realismus“ vo d 70ga Jouana von n 19. Joahundat seng söltatn, sundan als wej a Toal vo da Strejming. Doudafia houd ar argumentiat, dass in n deitsch-sproching Kontext, da wou fia d Němcová relevant gweng is, da programatischa Realismus sih schou i d 50ga Jouana weit asbroitt ghobt houd.<ref>Hrdina (2015), S. 41.</ref>
=== Poesi ===
D ejaschtn publiziatn Weakk vo da Autori han Versdichtunga gwe:<ref>Novák, Arne: "Básně Boženy Němcové". In: Černý, Václav: ''Božena Němcová. Sborník statí o jejím životě a díle''. Praha: Emil Šolc, 1912. S. 223.</ref>
* „Ženám českým“ (Zeitschrift ''Květy'', 5. April 1843)
* „Vodník“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 26. Juli 1844)
* „Moje vlast“ (Zeitschrift ''Květy'', 17. August 1844)
* „Touha“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 3. Settemma 1844)
* „Znamení“ (Zeitschrift ''Květy'', 7. Settemma 1844)
* „Hvězda má“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 4. Ottowa 1844)
* „Žežulka“ (Almanach ''Horník'', 2. 'Jouanigl', 1845)
* „Zasnoubení“ (Zeitschrift ''Květy'', 26. Juli 1845)
* „Slavné ráno“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 6. Nufemma 1846, is aingle fia n 9. August 1843, is owa spada wuan zwengs da Zensua)
=== Gschichtla un ondane kirzane Prosa ===
An wichting Part von n Weak vo da Božena Němcová firma de Gschichtn, d wou s durchgejad iwa d ganz Zeit vo iran literarischn Schaffn gschrim u assagem houd. Z irnan Lebzeitn is owa kois vo dene ned in an Bouch assakumma; se han i Bladln, Kalendan, Almanachn u Zeitschriftnan publiziat woan:<ref>Havránková, Zdeňka: "Ediční poznámky". In: Němcová, Božena: ''Povídky'', Bd. 1. Praha: Československý spisovatel, 1951a. S. 237 un ead: "Ediční poznámky". In: Němcová, Božena: ''Povídky'', Bd. 2. Praha: Státní nakladateltví krásné literatury, hudby a umění, 1953a. S. 289.</ref>
* „Domácí nemoc“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 16. Brouchat 1846), Untatitl „Bildln von n heinting bejmischn Lem“ – dazöllt von n domažlitza Moidl n Aničkal (oda Annerl) doudriwa, wej s a Zeidl ba san Onkl i [[Wean|Wejn]] zoubracht u seh a deitsch glernt houd, u nou an Hoim un da bejmischn Sproch a Ant krejgt. A italjanischa Frau, d wou d Tschechn scheja fia Wülda ghaltn houd, begaistat s Aničkal mid san Gsang. D Groußmoutta, d wou i [[Wean|Wejn]] ba eran Suhn lebt, da wou schou koa Bejmisch mejra red, gfraat se nou iwa d Red i da mejttalichn Sproch.<ref>[http://kramerius.nkp.cz/kramerius/PShowPageDoc.do?id=5435911&picp=&it=0&s=djvu Božena Němcová: "Domácí nemoc". ''Česká wčela''. 16. 6. 1846, S. 189–191].</ref>
[[Datei:Žernov_čp._91.jpg|mini|A Haus in n Dorf Žernov, wou d Němcová es malerisch Gschichtl ''Dlouhá noc'' hivapflanzt houd.]]
* „Dlouhá noc“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 25.–29. Settemma 1846) – A ethnographisch oda velklschildarisch Tazelling iwa de "Spinna" irne feifaltare Faschingsfeia, "dlouhá noc" ghoissn, ba dea wou d Falta irna Kinegi a ganz a fleisses Moidl is. Wej s alswej a Kinegi z Žernov s Madlenkal (oda Madlenal), d Tochta von n Landwiat Říha, weln, dawelt s zen Kini dan Schmid Suhn, an Jiří. Am Oumd in n Laff vo dan Fest bstimmt s valejbt Gspann sane Gstirn am Himml, tanzt u da Suhn von n Schmid iwagibt aft en Madlenkal an (bejmischn) Zopf (a sejss Bachweak mid drucknatn Obst u Mascherl).
* „Obrázek vesnický“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 23. Fewa – 2. Miaz 1847) – Tazelling iwa d glicklousa Lejb vo n Tomš u da Hana. Se han driwa zen heian, owa zwengs ana Intring weans alzwoi i vahandlta (Zwangs-)Ejan barzt, u dakrõnkna schwaar vua Wejding.
* „Čertík“ (Zeiting ''Moravské noviny'', 23.–25. Miaz 1851, anonym) – In n Winta iwan spinna dazellt d alt Berta a Gschicht ob dejm, wej da "Schwoazkinstla" (da Buachstamschwiaza) es Sparifankerl, en Höllisch, vira groufft houd, ba dan wou von n Dorfplotz doudabei furta komesch-antrischa Greischh daschalln u d junga Leit vua Furcht dazidan. Wej a misterjes Gschepf eiruckt i s Reich, flichtn d awaglamerischn Burschna zen Wirtn, dass en 'Kirchnatn', en Mesna, rouffa. Es vamoutlinga Gspenst daweist se owa als ebs völle Natialis.
* „Baruška“ (Kalenda ''Koleda'' fia s Joua 1853, assa 1852, anonym) – D ejascht lengane Gschicht dazellt iwar a schejns u gouds Moadl, s Baruškal (d kloa Bárbara), en Landwiat Bartoš sa Tochta as n Uat T. Da Voda schickt d Baruška zen lirna i d Stod, als a Moad wiad s gumma vo deitschatn Vawantn. I da Stodt redt d Baruška da Mola Vojtěch Lesenský õ, gleichzeite wiad s owa vo d andan Dejnstleit sekiat u schikaniat. D Kačenka (d Katl), a Moadl as n selm Durf, routt da Baruška, dass s sih in ira Lejb ned hindan lout, u sih aso es horta Lem leichta macht. D Baruška wiad owa durch an unglicklinga Zoufall als a Flitschal eikastlt. Nou eran Freikumma stiazt sa sih i da Vazweifling in n Fluß eine, a Fischa toud s rettn, iwagibt s oina reichn Wittib u se krejgt zen Glick a zwoata ''Chance''.
* „Pomněnka šlechetné duše“ (''Nový kalendář katolický čili Poutník z Prahy'' fia s Joua 1855, assa 1854), aa assagem unt den Nama „Rozárka“ (oda d kloa Rosalie) – Gschicht vo da Rosarka Smilovic, a orms, krõnks u bucklats Strickwei vo Strimpf. D Rosarka (d. h. s Roserl) bsoucht a Gschichtlsoḡari u dazilt d Gschichtln weita õ irna Kinna, danou kummt assa, dass vo adlinga Abstamming is, owa ira Voda had d Wirdn afgem, wal ar orm gweng is. Durch s Viarlesn vo Bejchan hilft d Rosarka en Schousta san Bou n Antonín; dea foat danou af Wandering af [[Amsterdam]]. Wej sih d Nouricht asbroitt, dass d Rosarka in n steam ligt, schleina u preschn dej Gschichtnasoḡari u da Antonín as da Fremdn zou ira.
* „Sestry“ (Almanach ''Lada Nióla'' fia s Joua 1855, assa 1854) – De Gschicht vo de Schwestan Johana u Hedvika spillt i da Gengt vo da Stodt Zaháň (Sagan). D Hedvika is valejbt i den Jaga Robert u trifft sih mid ejm, aft zoagt sih owa, dass da Robert a vaheiratta First is un ira wos vuateischt houd; u d Hedvika dakrõnkt zwengs den ganzn Unglick.
* „Karla“ (Sammlschrift Perly české fia s Joua 1855) – A Gschicht, wou se ospilt in n chodischn Dorf Stráž u dazellt vo den Moidla Karla un irna Moutta d Markyta. Nou an Toud von n Vatta kehrns hoima un orwan ban Schutzrichter. D Karla findt a Freindi i da Hana, an Moidl as da Nachbaschaft, weist owa d ganzn Bouma zrugg u tanzt blouß mid da Hana. Wej d Hana nou varrout, dass s wos iwa houd, fia des Ristzeiḡ wou s zen Kampf õleng, entscheidt sih d Karla a groußs Ghoamnis iwa sih selm zen liftn.
[[Datei:Kříž_(Vestec).JPG|mini|Kreiz in n Dorf Vestec, i dan wou d Handlung vo da Gschicht Divá Bára õgsidlt is.]]
* „Divá Bára“ (Kalenda ''Česká pokladnice'' fia s Joua 1856, assa 1855) – A Gschicht gsteckt u eibett i s oustbejmischa Dorf Vestec. D Bára is es oinze Kind von n durtatn Hirtn Jakub, en wou sa Frau kurz nou da Geburt vasturm is. Iwa d Bára glam d eatlinga Leitn, dass a untagschoms Kind vo da Mittogshex warad. D Bára is a groußs u stoaks Moidl, mid schworzna Houa u groußnan Aangan, un in Untaschid ze d ondan fircht sa se niat vua d Toudn, vua d Schlanga, vuan Krampus un iwahaps vur neamt ondan ned. Se is ned bsundas blejbt gweng, assa n Voda had s nea Mesnabou Josífek (da kloa Josef) u d Nichtn von n Pfarra, d Elška, gern; un aso is aa gean i da Pfarr. D Elška valejbt sih z Praḡ in en Arzt, mou sih owa statt mid ejm mid en Vawalta Kilián Slám traun. D Bára vakloidt sih als a Gspenst u vaschreckt den Vawalta, wofia s gstrouft wiad mid nen nachtnatn Afenthalt in n Boindlhaus. Dej vamoutlicha Strouf daweist sih owa fia d Bára af s Letzt als a Seng.
* „Čtyry doby“ (in handschriftnatn Almanach zen Joua 1856, druckt 1890), aa assagem unta den Nama ''Čtyři doby'' – A kurza dichtarischa Prosa mid autobiografischn Elementn, d wou dazilln iwa a Frau mid vill Tramm und Idealna, d wou vagem is õn an schlechtn Mõ.
* „V zámku a v podzámčí“ (Kalenda ''Koleda'' fia s Joua 1857, assa 1856) – Da neireicha Herr Skočdopole (d. h. Hupf i s Föld) had sih n Nama af "von Springenfeld" vanoblt u sih a Sach, a Goud, mid an Schloß draf zouglegt. Sa Wei, d Kateřina, surgt in n nein Lem vua alm fia s englischa Schoußhuntal Joli. Ba de orma Leit in n Dorf untn is s Lem owa hoat, bsundas fea d Famil Karásek, ba de wou durch an pechbringadn Zoufall da Vatta varunglickt is. Af zletzt sterm aa nuh da kloa Josífek (d. h. Seppl) u sa Moutta vo da Cholera. Es zruggblimane Woaslkind, en Vojtěch, nimt d Famil von n eatlinga Schneida af. Da Vojtěch rettet nou en Joli vua d kreizwüldn Hunt u wiad als Loun doufia zen Lakain gmacht. D Frau Kateřina wiad ned lang draf krõnk vo da Cholera, wird owa bsoucht von n migatn Herrn Dokta, ba den wou unta san Eifluß dej Frau a Wuhltejtari fia d orma Leitn wiad.
[[Datei:Červený_Kostelec_domek_Boženy_Němcové_2.jpg|mini|Es Quartia in n Červený-Kostelec'er Haus had d Němcová za Gschicht ''Chudí lidé'' inspiriat.]]
* „Chudí lidé“ (''Nový kalendář katolický čili Poutník z Prahy'' fia s Joua 1857, assa 1856), Untatitl „Obraz ze života“, urspringlicha Titl „Alina“. D Tazellarin kumt in a arms [[Riesengebirge|vuakrkonoscha]] Stettl K. (gmoint is Červený Kostelec, wou d Němcová i d Jouana 1837–1838 glebt houd)<ref name=havr>Havránková, Zdeňka: "Vysvětlivky". In: Němcová, Božena. ''Povídky'', Bd. 2. Praha: Státní nakladateltví krásné literatury, hudby a umění, 1953b. S. 303-313</ref> u sigt, dass s entgeng de Warnunga a feina Oat ist. D Oatsleit darinnan se af den groußn Brand i da Stod, zambracht durch n Herrn Jaga – des Feia is a reala historischa Viafall von n 11. August 1831. D Tazillari brauchat nouhat, dass a Dokumentna petschiat, u Hausleit varroutn era den redling u fleissing Jakub Halin, n wou ma fia stocknarrisch u gspinnat haltt. Danou lernt s an Jakub owa bessa kenna un ar dazillt vo sane Talebnis as n Krejḡ, haptsechle as Italia, wou ar a Techtlmechtl durchlebt houd.
* „Dobrý člověk“ (Zeitschrift ''Posel z Prahy'', d Asgoum Fewa bis April, 1858) – De Gschicht dazellt von an Fouamõ mid n Nama Jiří Hájek, da wou d Woan zwischn Náchod u [[Wean|Wejn]] foat, u inspiriat is durch n Hertin'a Fouamõ Antonín Hejna (1795–1844).<ref name=havr /> U wos ar aa a gouda Parti is, moḡ ar deacht niad heian. Wej owa dej Madla (vo Madlen/Magdalena) as n Dorff Jesenice (gmoint is wul Velká Jesenice) wegfoat af [[Wean|Wejn]] umme, kumt s durch n gmoisama Weḡ an Hájek gnejchta.<ref name=havr /> Da Hájek git s ba sane Bakantnan als a Dejnst as. Z [[Wean|Wejn]] is en Madla ned kouscha u haude, wenn s aa a weng vasoucht an Landsleitn zen helfn, un af s End aa irnan lang valouanan Brouda findt. An Hájek wiad zwischazeitle kloua, dass ar d Madla heian will.
[[Datei:Nízké_Tatry,_Ďumbier_(3).JPG|mini|I d Welda unta n Ďumbier-Gipfl is d Gschicht Chyže pod horami 'eikehrt']]
* „Chyže pod horami“ (Almanach ''Máj'', Moa 1858), Untatitl „Obrázek ze Slovenska“ – Da kloa Bohuš Sokol as Prag kehrt hoime vo san Onkl as [[Miskolc|Miškolc]] un af n Weḡ zwischa Tisovec u Brezno valafft a sih i d Welda unta da Ďumbier-Hejchtn. D durtik Famil Medvedov nimmt nan af u bejtt nan õ, dass ar in Land a poar Taḡ bleiwad. Da Bohuš houd mid unta wos zen zaichna u fangt af an Bildl d Medvedov'a Enkltochta d Katuška (d. h. d Katl) ei. Af d Nacht tanzn s um s Berḡfeia, singa u hupfn iwa d Flamma. Am ondan Toḡ mou da Bohuš sih roisn u lousbrecha, owa d Lejb zwischa ejm u den Katuškal is schou flammat wuan.
* „Pan učitel“ (''Sborník: kalendář učitelský'' fia s Joua 1860, assa 1859) – De letzat ferte gschrimane Gschicht vo da Němcová. D Tazellari Bětuška (d. h. Liesbett) darinnad sih, wej s mid sechs Jouana z Chvalín i d Schöjll ganga is – sicha vo da Gmoa Chvalkovice inspiriad, wou i d Jouana 1830–1833 d Němcová selm af Jugndschlif, d Dazihung oda "Obrichtung", gweng is.<ref name=havr /> Da Chvalína Lehra is a joviala u betarischa alta Mõ gweng, da wou d Kinda houd mitreissn kinna, so dass sih d Bětuška bei ejm vill glernt houd, aa wenn s d Grundlong, af a Beispill s Lesnan, schou vo von ej, vo vua da Schöjll, von n Onkl hea kennt houd.
* „Cesta z pouti“ (1891 post mortem duach Jan Václav Novák assagem nou an nediwalifatn Manuskript) – D Verunka Blaženovic (also d Veronika) kert hoime vo da Tantn as Prag u mou foan mid an Klattaua in n Wong, duach an unglicklichn Zoufall foart a ra owa davõ. Ma rout nar, dass af Cerhovic foart u den Wong durtn dawoart un obpasst. I Řevnice benzt a ubakants Moidl um a Wassa. Wej s sigt, dass s as-r a ganz a ormm Famil kumt, mid-r an krõnkn Vatta un a asgflongnan Moutta, schenkt s dan Moidl un irne Gschwistal a Broutal, a Buttal, a Diredare un a Halingbildln. Af n Weḡ daspecht s nou an Schandarm, krejgt s mid da Angst z toun u varummahatscht sih, bis s bis af Velký Vosov (heit Osov) kumt. I den Derfl trift s af a Tonička Bradáčová (d. h. es Dannal), u dej offeriat nar a Nachtloḡa, wal s schou finstat u mannlt. I da Nacht kert da Tonička iar Brouda zrugg, u wej ar i san Kammerl des fremd Moidl sigt, is s um an gscheng.
Omdraf wean zou de Weakk vo da Božena Němcová ej amol aa d drei Gschichtn „Výklad historie“, „Kávová společnost“ u „Šalamon Heršl“ zellt, d wou 1855 i da Zeitschrift ''Rachejtle'' assakumma san; d Autoaschaft is owa stritti.<ref>Havránková (1951a), S. 237</ref>
=== Merchna u Gschichtln ===
D Němcová is a kapawle Tazellarin un aso hom s de Freintna õbenzt, dass s irna Merchna zamaschreibt un assagit. Zougriadt hom s ra, dass s des Trum dokumentarisch afzoichnad, wos vo bejmischn Fabln in irnan Gmirk houd. Se hod gscheid vill Mahrla kennt u sih ara seit da Kindhat darinnad. Glesn hads aa deitscha Song, Merchna u Gschichtn. D bejmischn Soḡmarla san irna ejaschts aingstende assagems literarischs Weak. Dou had s Dafarunga gsamlt un irne schepfarischn u tazellarischn Kenntnis u Gschick asgfirmt.<ref>Nejedlý, Zdeněk: ''Božena Němcová''. Praha: Svoboda, 1950. S. 37-41.</ref>
==== Vulksmarla u Song (1845–1848) ====
Af d Asgoub vo d Merchna i Heftna had sa sih min Valoḡ Jaroslav Pospíšil geinigt. Es ejascht Heft is en 1. Juli 1845, es zwoitt in n Heawast 1845, es dritt u vejatt is in n Winta 1845/6 publeziad woan, wou s am mejran a Material as da Region Domažlice gsammlt ghobt houd. Da finft Band is assa in n Settemma 1846, da sekst nou in n Heawast 1847, da simad ejascht in n Nufemma 1848. A weitane, daweitate Asgoub is i d Jouana 1854–1855 assakumma.<ref name=":1">Tille, Václav: ''Božena Němcová''. Praha: Odeon, 1969. S. 120–122.</ref>
Tematisch stitzt sih d Komposizion af Tradizionla as n bejmischn Noadoustn u Chodischn (von drittn bis af s simad Heftl). Zwanzg Gschichtna as de ejaschtn zwoi Heftna san kinstlarisch gschaffn u ned dokumentarisch.<ref name=":2">Opelík, Jiří (hrsg.): ''Lexikon české literatury: osobnosti, díla, instituce, 3. M-Ř. Sv. I. M-O''. Praha: Academia, 2000. ISBN 80-2000-708-3. S. 476.</ref>
===== Am mejran bakante Merchna =====
* ''Neohrožený Mikeš'' – vafilmt als ''O statečném kováři''
* ''O Popelce''
* ''Čertův švagr –'' vafilmt als ''S čerty nejsou žerty''
* ''Sedmero krkavců''
* ''Princ Bajaja –'' vafilmt von n Trnka un n Kachlík
* ''Čert a Káča –'' vafilmt als ''Hrátky s čertem''
* ''O Perníkové chaloupce''
* ''O princezně se zlatou hvězdou''
* ''Šternberk'' – vafilmt als ''Jak si zasloužit princeznu''
* ''Potrestaná pýcha'' – vafilmt als ''Pyšná princezna''
* ''O Slunečníku, Měsíčníku a Větrníku'' – vafilmt als ''Princ a Večernice''
* ''O chytré princezně'' a ''Spravedlivý Bohumil'' – vafilmt als ''Čertova nevěsta''
* ''Chytrá horákyně''
* ''O Smolíčkovi''
* ''O kohoutkovi a slepičce''
* ''O zlatém kolovrátku''
* ''O hloupém Honzovi''
* ''Alabastrová ručička''
* ''O mluvicím ptáku, živé vodě a třech zlatých jabloních''
* ''O Nesytovi''
* ''Pohádka bez konce''
* ''Jak se Honzík učil latinsky'' (aa ''Jak se Honza učil latinsky''<ref>Božena Němcová: [http://comenius-bibl.wz.cz/Nemcova.html ''Bibliografie'' (online)]{{Toter Link|url=http://comenius-bibl.wz.cz/Nemcova.html |date=2026-05 }}. Comenius [cit. 2020-02-19].</ref>)
* ''O labuti''
* ''Divotvorná harfa''
* ''O zakletém hadovi'' – vafilmt
* ''Jak Jaromil ke štěstí přišel'' – a novelistischa Õfang dazellt iwa dan Boum von an Kuhlnmandal, an wou s Stejfmejttal tirannisiad. Bschreibt sa Lejb zen Gartnarischn, es wintalich Lem vo d oafocha Leitn u dan Dischput min Vatta iwa n Brouff. Da Jaromil houd nemle a Gärtna wern wolln, wos an Vatta niad passt houd. Amol, wej a af da Wisn gweng is, houd a Veḡal an Jaromil zar a Felsn gfejat, wou da Zougang zar an ghoamnan Reich gweng is. Des is a umadum scheckat-bunts Reichl wul mid zwarglata Mandla u Moidla, d wou sih um an Gortn u s Schlessl kimman un imschaua. Zen Reich fejad n Jaromil d Tochta von n Kini, d Narciska. Kurz draf mou da Jaromil owa as dan Reich wida assa, vuar an Weggang krejgt a nuh vo da Wossanimf a Muschl mid na Pearln, von n Flammamoidl a Flaschal mid nan Feia u vo da Narciska an gildnan Peks un a rousats Laab, wou sih z Guld wandlt. Wej a nou drassn õkumma is, houd a gseng, dass s an 10 Jouana davõ san. In n Schloß findt ar a Orwad als a Gertna, u mid de drei Goum hoalt ar d krõnk lingad Prinzessi, d wou ar nou heiad. D Němcová steckt in irna Merchna irna Kindatraam von an idelisiatn zauwahaftn Reich, u git dejm ganz an aingan Scharm mid an Bild vo ideala Gleichhait in ana Welt, d wou d Quell von n Lem af da Eaḏn is, hoisst s.<ref name=":1" />
Dej grouß Gwichtikat vo d Vulksmarla u Gschichtn fia d Asfurmung vo da bejmischn literarischn Tradizion hom da J. K. Tyl, da K. Havlíček u da K. Sabina schou viaraghom.<ref name=":0">Vodička, Felix: ''Dějiny české literatury II. Literatura národního obrození''. Praha: Nakladatelství české Akademie věd, 1960. S. 572.</ref>
==== Schlowakischa Merchna u Song (1857–1858) ====
Mid da slowakischn Folklor had sa sih vatraut gmacht ba d Bsouch von irnan Mõ in n Slowakischn. Se had Afzoachnunga vo slowakischa Iwasetza adaptiat, dej Dialogg owa af Slowakisch gloua. Es Iwagwicht vo zauwahaftn Gschichtnan is treia daholtn als wej in d bejmischn.<ref name=":0" />
===== Am mejran bakante Merchna =====
* ''O dvanácti měsíčkách''
* ''Sůl nad zlato''
* ''O bačovi a šarkanu''
Da Umgang min oafachn Lem had d Němcová i da letzan Dekadn vo irnan Lem aa af brejttane slawische Territoriana gfejat. Iwasetzt houd s Asziḡ vo Vulkslitratua, doudadrunta slowenischa, serbischa u bulgarischa. D Idej a Reia odar an Zyklus vo slowakischn Gschichtnan zen machn is unvawirklicht – resp. af n Mou drom – blim.<ref name=":2" />
[[Datei:Bozena_Nemcova_Babicka_1913.jpg|rechts|mini|Titlblat vo da Božena Němcová irna ''Babička'' i da Asgoub von n Joua 1913]]
=== Lengane Prosa ===
* ''Babička'' (1855) – umatum renamiads Weakl, afgschrim nou an Toud von n Suhn Hynek. Nou a poar Forscha, had d Němcová zen schreim dafia de Tazelling ''Pěstounka'' von n František Jan Mošner inspiriad. Se bschreibt dou Tarinnarunga af d glicklich Kindhat, duachlebt in n Ratibořic'na Tol. D zentrala Gstalt von n Weak is d Babička (Maria Magdalena Novotná) – dej, stoak idealisiad, a Symbol vo Gouthait u migata Dantschikait woan is. Es Bouch hiabt õ mid da Õkunft vo da Babička i Staré Bělidlo (in ebba Altbloichn), de weitan Abschnitt bschreim es Lem i da Oanejd oda da Oaschicht u dea eigsessna, lokala Leit as n Ratibořic'a Tol. D Babička iwarogt deitlě mid irna moralischn Brafhait de iwatn Leitn. De Iwazol vo de Gstaltn – d Heazogi vo Zahán mideigrechnet, de wou aa stoak idealisiat is – is historisch findboa. Es Weak endt optimistisch u des trotz da Babička irn Toud. Es zoagt sih dou weitas a Gstalt, dej wou sih i d Komposizion von n Weak meawenga einefejgt – dej duachdraada Viktorka. A weitana Gstalt is de junga Komtes Hortenzie. D Němcová had dem irnan am mejran gfeiatn Weak, dem in an haffa Sprochnan iwatronganen, dan Untatitl ''Obrazy venkovského života'' gem.
* ''Pohorská vesnice'' ([[1855]])
=== Etnografischa un af da Foart u Rantschn afzoachnata Bildln as da Schlowakei un Ungarn ===
De Textt han af Basis vo d Raisn vo da Božena Němcová z stand kumma:<ref>Váhala, František: "Ediční poznámky". In: Němcová, Božena: ''Národopisné a cestopisné obrazy ze Slovenska''. Praha: Státní nakladateltví krásné literatury, hudby a umění, 1955. S. 343–347.</ref>
* „Vzpomínky z cesty po Uhřích“ (Zeitschrift ''Lumír'', 1854) – Es Weḡbejchl, oda s "Vojaschnschurnal", zamgschrim nou da ejaschtn Foart (24. April – 14. Moa 1851), hiabt õ mid-n ar Schildarung von n Treffn vo da Němcová mid dan deitschn Dichta u Dramatiker Christian Friedrich Hebbel in n Zuḡ. Es folgt de Foart mid den Zuḡ iwa [[Gänsanduaf|Gänserndorf]] af Prešburk (heit [[Pressburg|Bratislava]]), nou iwa Galanta, Ostřihom, Nána, Vacov (Vác) a Pešť (wou zen spadan [[Budapest|Budapešt]] ghejat). Bschrim wiad Pešť u Budín, wou sih z dera Zeit nuh Spurn vo d Schiassarein u Kempf (as n ungarischn Afstand u da Revoluzion i d Jouana 1848–1849) gfunna hom. Danou a Foart mid n Fiaka iwa Kerepes, Gödöllő u Hatvan, wou da Weḡ, tradizionella Gwandna u Wandakapelln gschildat wean. Aft de Bschreiwing vo Gyöngyös, es Luab vo d Ackabedn af n Weḡ, furta de Stettl Kövesd, Harsány u Miškovec ([[Miskolc]]). I Miskolc had d Němcová a Unordnung gwouad, vo vabaaztn Heisan, Kadavan vo Vejchan af de Gossn u wejtatn Huntnan. Se had owa d ungarischa Kuchn gluabt, bsundas d Villzal vo neipflicktn Obst. Da Text bfasst sih aa mid dea Theamalbadna u Baadna z Tapolca, mid Weinberḡ u Weinkölla bei [[Eger (Ungarn)]] un an Bsouch von an Konzeat von n breamtn Roma-Musika Bunko. D Němcová had sih aa gmejt um d Karakterisirung vo Tradiziona u Bsundahaitn: D Ungarn hom nou irna Bschreibung gean bunta Gwandna u Schmuck, u s Rekrutian von an groußn haffa Gsinde, wou nea ummanand lafft, d Ungarn waradn Hitzkepf, barzad oda stolz u leinschaftle, midr ana ugweanle groußn Zal vo poltatn Zamputzarein u gscheatn Woatnan, u mid irna schoflatn Arroganz geng d Schlowakn. Assawendi san s nou da Němcová kloa, stoak, mid broatn Gsicht u tejffa Stian. D ungarisch Gsellschaft houd s als patriarchal bschrim, owa oun an Zwang i da Ej, d wou se eftas af s End still i d Binsn gangad. Es Weḡschurnal schlejßt mit da Foart af Tiszakeszi u nou mi n Kõ iwa d Tisa af Szolnok iwe.
[[Datei:Ipoly_2010-3.jpg|mini|D Stod Šahy (Ipolyság), wou d Němcová gnechtigt houd]]
* „Z Uher“ (gschrim 1852, druckt 1863) – Dej Bschreibung von an Abschnitt vo da Foart, d wou d Němcová in n Rama vo irnan zwoatn Afentholt z Ungarn (20. August – 18. Ottowa 1851) untanomma houd, vo Ďarmot af Banské Bystrice. Da Text fangt õ mid Reflexiona iwa d Teamalbatt i da Slowakei un Ungarn, ma kent s zwor wejnga als wej affa Beispill Korlsbod, owa nou da Němcová han s im niks wejnga haalsam. Dea am mejran bsouchtn san dea tiakischn Batt z [[Buda]] (bejm. Starý Budín). Des Weḡschurnalal umfasst weitas a Bschreibung von n Weḡ af Sliač, iwa Balog (en spadan Čierný Balog) u vo da durtatn Natua. Dej Němcová stöllt viar, wej sa sih af n Weḡ weida duachgfrougt houd nou de Burng af de Berḡ, owa d Mid-Roisadn in n Wong hom niks ned gwisst, zmal se d owan Schichtn z dera Zeit fia s Vagangane ned grod bsundas entressiat ghobt hom. Gschildat wiad d Iwanochtung i da schlowakischn Stodt Šahy (ungar. Ipolyság), wou d Gsellschaft ned ban Wiat sundan am Hof untakuma is. Nou fulgt de Foart af Kostolné Moravce (zoughejri zou Hontianské Moravce), wou d luteranischn Slowakn glebt hom. Wej s ban "Rychtar", resp. en Vogt, untakumma san, hom s gredt iwa d zwouhunnatjourad Vuaherrschaft vo d Tiakkn. In n Text fulgt aft a grindlicha Bschreibung vo d Trachtn, dej Eifoart af Bátovec u d gaaling Foart af Banské Štiavnice, wou s schurnallarisch Fragment endt.
[[Datei:Balassagyarmat_evangélikus_templom.jpeg|mini|D luteranisch Kirng z Ďarmoty, a Stod, d wou d Němcová ganz weidleifde oda weitschwoafe bschreibt]]
* „Uherské město (Ďarmoty)“ (''Časopis Musea království Českého'', 1858), Untatitl „Národopisný obrázek“ – Da Text, wou zrugg gejt af n drittn Afentholt (9. Moa – 17. Ottowa 1853), bschreibt d Stodt Balašské Ďarmoty (seit n Joua 1920 toalt i Ďarmoty u Slowakisch Ďarmoty), d Residenzstodt vo da Novohradská stolice, u d Umgebung. Es fangt õ mid da etnischn Zamasetzing u da Konfession vo d Eiwõhna. A Angmerk is gricht af d Struktua vo da Stod, de Innaseitn u d Assnseitn vo d Heisa, iwawejngt Zejglbautn, un irnane Õlong. I d Gassn u d Geng gwouat d Božena Němcová vill Dreg u Kehre, dass af Schroln u Erdbletzn a Grejzeiḡ wachsad, da Miist owa wülda Hunt vabrejt, ochsata Gspanna alls zamtretn u da Wind s nou davõ trogt, wos d Gassn zmindast halwats duachfoarboa machad. Da Kiachhof oda Freithof is bschrim als vahaut oda vawildat, wej wenn s scheja an halwatn Wold obgawad. D Němcová houd aa a Bschreibung vo da Wiatschoftarei gem: ungweanle fruchtbora Buḏn, owa a ned-ambiziesa Bwohnaschaft. D Ungarn waratn, im a Beispill z nenna, scheint s, nea i s Fleischhackagweak eine. Aft is dou a Bschreibung von n Hulz u von n Wold, vo heagnummanen Pflonznan u Gwachsnan, es Setzn u s O- u Asnemma vo d vaschidnanen Frichtt (vua alm Guggarutz, Kiawis, Zwifl, Paprika, Poradeisa, Homf, untaschidlichs Obst u Wein). Grintlich is gleichzeite bschrim d selmole Afzucht vo d Pferdt u d zolreichn Herdn i da Steppn, Rindvejcha houd s owa, scheint s, durtn in n Siḏn wejnga gem, wej i da gebirging Slowakei. A Obacht is i den Text aa da Dejnsbotnschaft gwidmat, da genereln Ordning, da Richtarei u dej schöjllarischn Eirichtunga – in katolischn Schöjlln is nou da Němcová af Ungarisch untarichtt woan, in evangelischn iwawejngt af Slowakisch.
* „Obrazy ze života slovenského“ (''Časopis Musea království Českého'', 1859) – bfasst sih mid da tradizioneln slowakischn Famil, d wou i da Helftn von n 19. Joahundat õghebt houd pomale zen schwindn: grindliche Eihaltung vo d ganzn Feiataḡ, a strengs patriarchals System, a Afnoum von Gsinde i d Famil, d Schuld vo d vagemman Fraun a Haum zen trong. In n Untaschid zou Ungarn u Serbia, wou d Orwad am mejran vo d Manna varricht woan is, hom tradizionel d slowakischn Fraua wul stoak mid d Wiatschaftstejtikait z toun ghobt. Tawejnt wiad aa dej Afzuchd vo d Kinda, da Frei u d Houhzat, dej wou recht oft vo d Eltan geng an Willn vo d Kinda asghandlt woan is. Bschrim san Houhzatsbreichh, -banketts u -lejda; weitas nou d Fiasorḡ um a schwangane Frau u d Organisazion vo da Tauff. Da Text gejd weida mid Brauchtima, d wou min Sterm vabunna san. Zen End wern d Feiataḡ viagfejat, ba de wou se am mejran en Kračún (d Weihnachtn) feian.
[[Datei:Banská_Štiavnica_-_štôlňa_Šmintorín_-_2015.JPG|mini|Da Šmintorín-Stolln bei Banská Štiavnica]]
* „Kraje a lesy ve Zvolensku“ (Zeitschrift ''Živa'', 1859) – Dej Bschreibung von n [[Komitat Sohl]] fongt õ mid-r-ana formaln Glidarung un an Vazoachna vo d Berḡ u d Gipfl, mid Schwaarpunkt af d Oatn vo de durtn wochsadn Bamma. Es fulgt a Afzölling vo Flissnan un irnane Zoufliss, u Thermalquellna. Weitas had d Němcová de Gwinnung von n Eisneaz, es schlong von n Hulz u s Brenna vo de Meila gschildat. D Oamat vo da Gengt wiad asdeitlicht duach Song iwa d Runa, d wou d eatlichn Kuhlnbrenna ned kennt un i d Hron (dt. Gran) eine gwurfm hom. Da Text git aa groba Gschicht von n Berḡbau u da staffalweisatn Slowakisiring vo de deitschn un ungarischn Eiwõhna, weitas nou de Eischetzung vo da Qualitejt u Villhait von n Hulz u vo de Wildvejcha (doudadrunta Bern, Wildschwein, Welff, Fichs, monchaloa Gvegl u Fischh un aa Schlongan un Outtan, zoma mid Vulkstazellunga). D Němcová houd aa d Aftoaling vo d Hulzhaua af acht Klassn eigfangt, nou da Kapabilitejt u da Responsabilitejt. Af s End is a detalliatana Analys gem vo da Kost, vo de Gwantln, vo de Leitnan irnan Awaglaam un irna Viarstöllinga. Festghaltn san aa vaschidnane oatsechta Dialogg in n Slowakischn.
* „Poslední medvěd na Čerchově u Chodova nedaleko Domažlic a honba na medvěda na Polhoře v Gajdošově potoku na Slovensku“ (Zeitschrift ''Zábavy myslivecké'', 1859) – A kurza Vagleich von an Gscheng in n Chodischn, wou si õn a Treffn miḏ n Bear ner a a eltana Baua darinnad, un in n Slowakischn (Komitat Sohl u a Gemer), wou s vill Bearn gem houd u de reglmaasse gjogt wurn san. D Němcová bschreibt d Jogd afgrundloḡ von an persejnling Zeignis von n Gustav Zechenter, an Oarzt as Brezna, u fejad õ, wej a õgschussna Bear en Jaḡa õfallt un nen beißt.
[[Datei:Klenovský_vepor_(by_Pudelek).JPG|mini|Da Berḡ Klenovský Vepor, da wou tawejnd is i de „Kraje a lesy ve Zvolensku“ un i de „Slovenské starožitnosti“]]
* „Slovenské starožitnosti“ (Zeitschrift ''Památky archeologické a místopisné'', 1859), Untatitl „ze zápisků dra Gust. Reusza sděluje Božena Němcová“ – Bschreibung vo archelogische Findt, iwawejngt bronsana Werkzeigna, Droutsochn, Minzn un Urna, i d Regiona: Komatejt Gemer, Malohont, Sohl, Borsod (spada Ungarn).
* A Spill, wou d Němcová bschreibt oda gsammlt houd:
** „Tělocvičné hry slovenských chlapců (''Sborník: kalendář učitelský'', 1858) – a slowakischs Tatichtigungs-Spill mid Ball, Jogd, Faustkampf, af d Bamm kraxln, Kopfstand, Werffa u Fonga von n [[Hiatnhackl]], un aso weita
** „Hra na pannu“ u „Proplétání (prevíjania) věnců“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858, anonym)
** „Hra na nevěstu“ u „Hra na kuřátko a jestřába“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858)
** „Hra na svinku“ u „Hra na pukanku“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859, anonymně)
** „Vánoční hra slovenských chlapců“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
* A Retsl zn kniwaln, wou d Němcova zamtrong houd:
** „Hádanky 1“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1856, anonym)
** „Hádanky 2–17“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** „Hádanky 18–25“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858, anonym)
** „Hádanky 26–35“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859, anonym)
** „Hádanky 36“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1860, anonym)
* Lejda, Kuplettn, Spriich, wou d Němcová assabracht houd:
** 1. „Z vánoční písně pastýřů slovenských“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** 2.–6. „Slovenské písně (Pro dospělejší)“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** 7. (bez názvu) (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1861, anonym)
** 8. „Slovácká: Straka a sýkorka“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1855)
** 9.–10. „Napodobení zpěvu ptačího“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
** 11. „Napodobení žabích hlasů“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
** 12.–18. „Krátké popěvky. Slovenské: a) Děvčenské, b) Chlapecké“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** 19.–22. „Popěvky dětské (Ze Slovenska)“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** 23.–31. „Slovenské popěvky“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858)
** 32.–33. „Slovenské popěvky“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858, anonym)
** 34.–38. „Zpěvánky“ (časopis ''Štěpnice'', 1859)
** 39.–40. „Popěvky slovenské“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1860)
** 41. „Zpěvánka slovenská“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1861, anonym)
** 42. „Slovenský popěvek“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1861, anonym)
** 43. „Malý koledníček“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858, anonym)
** 44.–46. „Ukolébavky“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857)
** 47. „Slovenská matka aneb chůva hraje si s dítkem takto“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
** 48. „Slovenské dítě mluví k ‚pánbožkové kravičce‘ takto“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857, anonym)
** 49. „Děti slovácké vidí-li lesního holub (hrivnák), takto mu zpívají“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
** 50. „Na kavku (ve Slovensku) volají“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1860)
** 51. „Když krávy jdou, zpívají děti aneb matky malým dětem na Slovensku“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1860)
** 52. „Na Slovensku přimlouvají slimáku (hleměždi), když ho děti chytí a ruce drží“ (časopis ''Štěpnice'', 1860, anonym)
** 53.–56. „Jiné písně a říkání“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857)
** 57. „Volání slovenské žnečky na slunce“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1859)
** 58. „Slovenský popěvek“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1858)
Da Němcová is freja amol aa da Text „Obrazy ze života Slováků“ (Zeitschrift ''Posel z Prahy'', 1858) zougschrim woan, is heit owa scheints zweiflhaft.
=== Etnografische u foartnschurnalarische Skizzn as n Bejmischn ===
Text vo da Němcová, d wou in n Chodischn un in an klejnnan Mouss aa annaschwou in n Bejmischn dej Gwõhnatn bschreim:<ref>Krejčí, Karel: "Ediční poznámky". In: Němcová, Božena: ''Národopisné a cestopisné obrázky z Čech''. Praha: Československý spisovatel, 1951. S. 223.</ref>
* „Obrazy z okolí Domažlického“ (Zeitschrift ''Květy'', 1. řada: 29. Nufemma – 16. Dezemma 1845, 2. Seria: 27. Miarz – 11. August 1846), Untatitl „Z přátelských dopisů Boženy Němcové“ – publizistischa Prosa, mejt sih im s Eifonga vo da Folkloa, dej Gwõhnatn u Tradiziona, Sittn u Breichh, des Gredt, de Kichh u d [[Tracht]], nammatli i de zwoi Derffa Milavče u Chrastavice. [https://web.archive.org/web/20200602002956/http://www.digitalniknihovna.cz/mzk/uuid/uuid:26aeafab-9e1c-11e0-a742-0050569d679d/ online zougengli.]
* „Selská svatba v okolí domažlickém“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 2.–6. Jenna 1846) – Prosatext, da wou a Houzat in n Dorf Třebnice (in text Střemnice) u de doudamid zamahengatn Breichh u Lejdln bschreibt.
* „Dopisy z Lázní Františkových“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 20. Nuvemma – 4. Dezemma1846) – reportaschnhaft asgrichntna Bschreibung vo Františkový Lázně i drei Brejff, Owacht u Schwarpunkt san grichtt af d Stodt selm u d villn Asflugsmiglechkaitn i d Umgebing (bsundas af [[Eger|Eḡa]]), wej aa za d Quelln u d Kuarprozedurna; ban Afenthalt had d Němcová gmiarkt, dass af d bejmischn Kuarbadt hinte Bsoucha vo ganz Eiropa gfoarn han (doudadrunta d Weimarisch Groußheazogi, en russischn Zar sei Schwesta, u da Habsburg-Lotringisch Eazheazoḡ Štěpán oda da Dichta Anton vo Klesheim).
* „Koncert v Domažlicích dne 6. ledna“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 12. Jenna 1847) – kurze Bschreibung von an Konzeat in an Gasthuaf, wou da Klavirist Jiří Florian (da Bou von an domažlitza Birga), da Violinist Jindřich Deahna u Dirigent Herr Sartor aftreṯn san.
* „Z Domažlic“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 1. Toal 9.–29. Jenna 1847, 2. Toal: 27. Juli 1847) – in ejaschtn Toal: vo da Bschreibing von n domažlitza Kulturlem, vo da sanktstefana musiknatn u viatrogskinstlarischn Akademi, vo da Grindung vo da neien Bejcharei, Batrochting um d Eirichting vo Hoima fia Kinna, Lesa- u Musiktejtikait i Medákově (selmals Mrdákově, heint Mrákově); da zwoit Toal bhandlt wultejtiga Akziona fia 'Speisung' vo d domažlitza kloana Leitn.
* „Obrázek z okolí domažlického“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 5.–9. Miarz 1847) – Tazelling iwa d Foart af n Berḡ Čechov, d Němcová trift durt a Fråu, d wou Biarn fia s Vakaffa sammlt u dazellt vo d Leitn irnan Awaglaam, af n Weḡ zrugg i s Dorff hom s d Natuaheilari troffa.
* „Selská politika“ (Zeitschrift ''Česká včela'', 8.–15. April 1848) – Bschreibung vo d Gschengnis wou zammahenka miḏ da Õkunft vo da [[Pillersdorfsche Verfassung|Aprillvafossing]], d Orwata san zwunga gweng Kiarzn zen kaffa, dass sa s za Feia hntan Fensta hom obrenne kinna, D Bauan hom vasoucht assa zen finna, wos des iwahaps warad a Konstituziona un a olta Nouchbar darinnat sih, dass ma dej scho von ej amol, nou de napoleonischn Krejḡḡ, vasprocha ghobt houd; zen End is d Vafossing asglegt wuan i da Kirng u debattiart worn iwa s Ending vo da Zensua u da Leiwaingschaft.
* „Ze Všerub“ (urspringle oun an Titl, ''Národní noviny'', 27. Moa 1848) – a Bricht doudadriwa, wej z Všeruby unta bejmisch chodischn Bauan entschiḏn worn is, niad is Frankfurta Porlament zen wähln, wal ma bei Prag bleim wollt; de Wahl hom aa d deitschsproching Bauan ogloint, wal s ba Estarreich hom bleim wolln, u wenn s a olta Freindschaft mid Deitschland ghobt hom; af s End had owa da Kantor as Červené Dřevo drea Derffa iwaredt, dass an Wahlmann afstelln, da wou sih a gweiḡad houd; d Wahln san asblim wej aa i d weitanen Gmoinna, doudrunta Kout na Šumavě u Kdyně.
* „Z Neumarku“ (Zeitschrift ''Květy'', 27. Moa – 1. Brouchat/Juni 1848) – a Text mit Gschichtna doudriwa, wej sih d rusischn oda franzejsichn Truppn nejchan, resp., dass da Metternich zrugg kummad, um sih õn n Koasa zen recha, dass dej Bauan d Wertgengstend u s Korn vasteckn u spekalirn, wej s sih schitzn kantatn, wenn se aa koa Feind ned zoagt houd; es fulgt a Obhandling iwa Vabrechn (wou s weng gem houd), iwa Bettlleit (wou s vill gem houd), iwa n Untaschid zwischn a Mejtuntakunf af n Lond (wou ma tradizionell mid Orwad zolt houd) un i da Stodt (wou ma near mid Göld zoln derff) un iwa d afrejarischn un antisemitischn Flugbladln, d wou da qualifizirt Baua gwiß wegga gschmissn houd, zmol in n Chodnaland d Juḏn mejra positiv wouagnumma worn san u vill selbst gwirtschaftet hom; af zletzt is aa d Redt iwa d Vabrejta von a antideitschn Stimmung (ba d Tschechn) un a antitschechischn Stimmung (ba d Deitschn).
* „Od Domažlic“ (''Národní noviny'', 7. září 1848) – iwa d Gfanganoum von n patriotischn Politika Petr Faster in n Stettl Stod nou dem, wou af ejm a Göld vo 400 Guldn asgschrim gweng is.
* „Hospodyně, na slovíčko!“ (''Moravské noviny'', 29. Nuvemma 1848) – Afrouff õ d Fråun, wou õfangt mid da Ankdotn von n Themistoklés, d wou brichtad, dar a zwoar es groußmachte Athen bherschad, selm owa sana Frau untastejt u sej irnan kloinan Boum; d Němcová had bhaupted, dass d Fråua, wenn aa af niad sichtboarne Weis machte, ned frei san, wal s lemma i da Untaworffnhait vo Eitlkait, Quacklarei, Putzsucht u (zruggblima) Olwanhait, u irna Macht ejara nutzadn fia s Tratschn un Intrigian; da Text mõhnt d Fraua, dass sa se kimman im d Asbilding vo d Kinna, dass sa se ned af d Titl vo ejmadsn valoua, dass sa se afrecht za d Beiarinna u za d Dejnstmoidla vaholtn u si mittls Gsellschaftn eisetzn fia a moralische Famil
* „Královské hraniční město Brod v lese v Bavořích“ (Zeitschrift Lumír, 22. Juli 1852) – A Obhandling iwa n [[Boarischa Woid|Boarischn Wold]] oda d deitsche Seitn von n [[Böhmerwald|Bejmawold]], da wou freja amol vo Slawn bsidlt gweng is; danou gejt s ei af Grenzzejung u d Streitt zwischn de bejmischn u boarischn Gmoinna; vo deastweng git s vill Burng u Tradizion vo Grenzwachn; ban End wendt si da Text da Stodt Furth inn Wald zou, bsundas da alljouratn Fest von n Daschlong vo dan bejsn Drachn, ba den wou a theatrata Viarstelling gmacht wird un a Ritta de Prinzessin bfreiad u des Ungheia tejtad
* „Dětské hry“ (Sborník: kalendář učitelský fia s Joua 1858, assagem 1857), Untatitl „Obrazy dětského života na venkově“ – Bschreibung vo Spillsachn u vaschinanaloa Kinnaspilnan; Mahrla, Rätsl u wej d Kinda in n Hausholt helffn kinna.
=== Etnografische Textala ===
Klejnare etnografische Textla as vaschidnan Toaln von n Bejm:<ref>Kraus (1951), S. 223–224.</ref>
* „Různořečí z okolí domažlického“ (4 Afsetz, da ejascht as n Brejf õn n Čelakovský von n 27. Juli 1848, da zwoit as n Brejff õn n Šembera von n 5. Nuvemma 1851, da dritt handschriftle iwaliifat, da vejat as an Brejff õn n Šembera von n 11. Dezemma 1857) – da ejascht Afsotz bschreibt gnutztn [[Wortschatz]], de etnischa Bazaichning als (Bulána, Choden), Sentenzn u Sprichwoartt, Nama vo Song, Bschreibung von n Kerpabau; da zwoit Afsotz is gmacht als a Vokabular u mid Passagen iwa d Flekzion vo d Ajektif u Vadopplung vo d Preposiziona, [[Komparation|Komparazion]] u dej am mejran gnutztn Taufnama; in n drittn Afsotz is a Vokabular un a Bschreibung vo da Flekzion vo de Adjektif, vo da Komparazion, vo da Nutzung vo Preposiziona, fonetischa Untaschid u d Assproch; da vejat Afsotz bhandlt fonetischa Ainghaitn, d Assproch, d Komparazion u d Õred vo d eltanan i da drittn Persoun
* „Z podřečí podkrkonošského“ (as n Brejff õn n Šembera von n 3. Fewa 1858) – kurza Zamafassung vo Spezifika vo d untakrkonschatn Dialekt: woicha Furma in n pluralischn 1. Fall, infinitiva mid -ti, oftnate Vokalisazion
* „Zaříkací formule mezi lidem českým, a jak se od nemocí pomáhá“ (Zeitschrift ''Květy'', 27.–30. Miarz 1848) – awaglawerischa Praktikn geng allaloa Sachn u Kronkatn, doudrunta Föjwa, Froisn, an bejsn Bilck,Herpes, Impetigo, Gelsuchd, Worzn, Glidaschmerzna, Scharlach, Schwindsucht, Zõhwej, Baaln un offana Wundn; es wern aa vaschidnane Sprich zitiart
* „Z lidového lékařství“ (parziell i Světozor, 1900, danou kompletiart as n Nouchlouss von n Arzt Jan Špott) – Bhandlung von n Iwaboa (Exostós), Kropf, Bruch ([[Hernie|Herni)]], Froisn, Vahexung, Gelsuchd, Glidaschmerzna, Schwindsucht u Worzn
* „Národní písně z okolí domažlického“ (handschriftle, s ejascht Mol assagem 1929) – vaschidnane Vulkslejdln, iwawejngt iwa d Lejb un iwan Krejḡ
* „Česká přísloví a úsloví“ (nou ra Notiz i Čelakovský ''Mudrosloví národa slovanského v příslovích'' un in n Notizbejchl, s ejascht Mol assagem 1929) –veja Sprich
* „Národní hádanky“ (Zeitschrift ''Květy'', 15. April – 4. Nuvemma 1847, d Autorschaft von n Schlußtoal is ned gwiß) – a poar Dutzad iwalifade Rätsl u d Lejsinga
* „Dětské popěvky a říkánky“ (toalweis Zeitschrift ''Štěpnice'', 1857–1860, toalweis ner handschriftle, s ejascht mol assa 1929) – Kindaversna zou vasschidnan Glenghaitn, Zungabrecha, Reimsprichh fia Kloakinda u Schloufflejda
* „Hry“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', 1855–1858, toalweis anonym) – vaschidnane Spill, doudrinta orma Soldat, Wossamo, Welffal, Hirtnbou, Goldringal u Foarbspill
* „Pověry a zvyky“ (Zeitschrift ''Český lid'', 1895) – veja volknata Viarstöllinga
* „Mikuláš, Lucie, Krempera, Tomáš“ (Zeitschrift ''Štěpnice'', květen 1857) – Breichh von n Dezemba, iwa Folkloagstaltn, d wou d Kinda bsoucha
== Rezepzion vo Lem u Weakk ==
=== Kinstlarische Rezepzion ===
==== Von n 19. zen 20. Joahundat ====
D Božena Němcová had Bwundara u Furtsetza schou i d ejaschtn Jouanan nou irnan Toud gfunna. Nou an Arne Novák hom da Vítězslav Hálek u d Karolina Světlá, aa wenn s i villaloa Hisicht grod an gengtoaling Typus vo Schriftstölla doastölln, allzwoa in irnan am mejran wichting Weakkn õ d Němcová õknipft.<ref>Novák, Arne: "O české próze výpravné". In: Sezima, Karel: ''Výbor z krásné prózy československé''. Česká próza. 1. Praha: Sfinx, 1931. S. 11.</ref> Da Julius Zeyer had sih mid da Němcová bfasst zwengs irnan Enteress fia d slowakischa Welt un as irna Gschicht „Pecko sprosťáček“ is ban Schreim vo san Weakk „Samko Pták“ oina vo de ''Drei Legendn um s Kruzifix'' (''Tří legend o krucifixu'' 1892) assakumma.<ref>Janáčková, Jaroslava. Od romantismu do symbolismu. In: Lehár, Jan; Stich, Alexandr; Janáčková, Jaroslava: ''Česká literatura od počátků k dnešku''. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 2006. ISBN 978-80-7106-308-7. S. 334.</ref> Drekt i da slowakischn Litratua had d Theresia Vansová õ d Božena Němcová õknipft u z irnan Weakk sih bspw. min Roman ''Sirota Podhradských'' (1889) bakennt.<ref>Mikulová, Marcela u.A: "Implicitné polemiky a turbulencie v ženskom písaní". In: Mikulová, Marcela; Taranenková, Ivana: ''Konfigurácie slovenského realizmu''. Brno: Host, 2016. ISBN 978-80-7491-546-8. S. 187–189.</ref>
Da Jakub Deml bschreibt i ''Šlépějích XXV'' (1940) an Asflug i s Ratiborschitzer Tol, n wou ear u sane Kameroḏn fia an andechting Weḡ bfunna hom u wou s d ganza ''Babička'' durchlebt hom.<ref>Putna (2018), S. 32.</ref> Aa da [[Franz Kafka]] had s Weak vo da Božena Němcová kennt. Bsundane Vualejb houd ar fia irna Korrespondenz ghobt; u speziell da Roman ''Das Schloß'' (1926) is 'barejad' oda baeiflußt vo irnana Bildhaftekait: Da [[Max Brod]] zoigt u vabildld des mid da Viarstölling von an Schloß, es wou vo oma a Derffl reḡiad, vo de Amtsleitt u Kammernigl, d wou zwischn d Edlleit un Untatouna stenga, oda vo dej konkretn Episodnan mid da Amálie u dan Amtsmanschkal Sortini, i den wou si dea Talebniss vo da Kristla min Italjena as Schloß i da ''Babička'' reflektian u spejgln.<ref>Brod, Max. ''Franz Kafka: životopis''. Praha: Odeon, 1966. 289 Seitna. S. 279–280.</ref>
==== Avantgardnate Dichta ====
Es Vaheltnis zou d Weakk vo da Boženy Němcové had aa af a Villzol vo Dichta an Eifluß ghobt, namatle af d Autorn d wou mid da [[Avantgarde|Avantgard]] vaknipft wern. Da Jaroslav Seifert had in n Joua 1940 es Poem „Vějíř Boženy Němcové“ vafasst u had s i d gleichnammata Sammlung midnei. Es Gedicht is ispiriad vo romantischn u merchnahaftn Motivn as n Weakk vo da Schriftstöllari, ira Weak wiad vaglichn un a sej selwa trid af als a Fantomgstolt as da Vagongahait.<ref>Piorecký (2006), S. 218.</ref> In n selm Joua had da František Halas d Sammlung ''Naše paní Božena Němcová'' assagem, i dea wou ar se owa af d dramatischn u tragischn Elementt vo irnan Lem konzentriad. Ar gejt doudabei as vo irnana Brejff u Fragmentt as, dej wou ar zitiad wos es Zeiḡ hölt. Ar [https://slovnik-cizich-slov.abz.cz/web.php/slovo/sakralizace sakralisiad] d Němcová durch d Nutzung vo [[Bibel|biblischn]] u homiletischn Motivn, wendt sih za ira mid Gabeta, wej zou an Haaling odar an [[Schutzpatron|Patron]], u vaknipfts iwa d Vawendung vo Vulksmotiff min Konzept vo da tschechischn Nazion.<ref>Piorecký (2006), S. 219–221.</ref> In n Joua 1950 had nuh da Seifert mid da Sammlung ''Píseň o Viktorce'' õknipft, i dea wou ar da Autorin sa Gschick mid dan Bild vo da tragischn Gstolt as da ''Babička'' vamischt.<ref>Holý, Jiří: "Od počátku století do roku 1945". In: Lehár, Jan; Stich, Alexandr; Janáčková, Jaroslava: ''Česká literatura od počátků k dnešku''. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 2006. ISBN 978-80-7106-308-7. S. 752.</ref> Da Vítězslav Nezval had dageng d Božena Němcová nejḡads u nejrings i sana Gadichtna ned temasiad, se owa eftas i Vuatreḡ u Essejna untabracht: gluabt houd ar irna simpla u deantschiga Sproch, u von an groußn Weak vo Weltfurmot gredt, namatle ba da ''Babička'', dej wou in ejm „a mysteriesna Lejb“ daweckt hejd.<ref>Piorecký (2006), S. 222–223.</ref>
==== D Parodi i da Nouchkrejgszeid ====
Wal d Weakk vo da Božena Němcová, u bsundas nou d ''Babička'', wej a hoaliḡa Textt vo da tschechischn Nazion gseng worn han, is wej a Reakzion af dej Vagettlichung aa a blasfemata Parodisiring afkumma. Za de am mejran kenntn ghejad d ''Babička po pitvě'' (1946) von n Karel Hynek, u des anonyma, mindlech tradirta ''Babička vulgaris''. ''Babička po pitvě'' is a surrealistischs u dekadents Prosastick, s wou mid an Elementn von n schworzn Humor, Absurditejtn un Sadomasochismus d ''Babička'' vadraht u vasauniglt.<ref>Kopáč, Radim; Schwarz, Josef: ''Zůstaňtež tudíž tajemstvím: známá i neznámá erotika (a skatologika) v české literatuře 1809-2009''. České Budějovice: Artes Liberales, 2010. 126 S. ISBN 978-80-254-7209-5. S. 17.</ref> D ''Babička vulgaris'', ej amols aa unta den Titl ''Senecta vulgaris aneb Sprostá babička'' vaeffntlicht, reduziad dej Handlung von n am mejran gfeiatn Weak vo da Božena Němcová af zwou Seitn Text un an oinzing Noumittoḡ, i den wou d gsamtn Gstaltn vo dan Prosastick dafasst wean in a Reiha vo schnelln vahurtn u skatologischn Szenan.<ref>Kopáč, Schwarz (2010), S. 14.</ref>
==== Von n 20. zen 21. Joarhundat ====
Am Iwagang von n 20. af s 21. Joahundat is a weitane Welln vo kinstlarischn Widahall – u Anteress – um d Persejnlikait vo da Božena Němcová u iran Weakk affakumma. D Daniela Hodrová had in n Joua 1997 n Roman ''Ztracené děti'' publiziad, da wou recht vill intertextalna Vaweiss af d ''Babička'' umfasst.<ref>Sokol, Elena: "Feministický (či genderový) pohled na romány Daniely Hodrové". In: Fedrová, Stanislava: ''Otázky českého kánonu''. Praha: Ústav pro českou literaturu AV ČR, 2006. ISBN 978-80-85778-51-9. S. 609.</ref> Da Miloš Urban had d Gstalt vo da Němcová i san „konspirativn“ Roman ''Poslední tečka za rukopisy'' (1998) gnutzt. D Ivona Březinová had den (moidlatn) Kindaroman ''Báro, nebreč!'' (2007) gschrim, da wou doudavõ dazellt, wej dej drei Kamaradinna es Lemsgschick vo da Božena Němcová entdeckn. Da František Novotný had ira Lem beletristisch u mid vill Romantisirung in n Roman ''Prsten od vévodkyně'' (2011) vaorwat, i den wou se d Hypothes iwa d Němcová als a unejalichs Kind vo da Dorothea Zaháňská widafindt. Da Jaroslav Šůla had dej Version fia stimpahaft, unbasiad u z vill sexualisiad bfunna.<ref name=noveobjevy /> I da slowakischn Litratua had dej Alta Vášová dej Figua oda Gstalt vo da Němcová wej a Haptheldin von n Soḡmarl „S Boženou“ i da Sammlung ''Osudia'' (1995) gnutzt. Des Mahrla is in an minimalistischn Styl ghaltn, wej a vatrauta Kolasch, vaflochtn mid Fragmentnan vo Brejffn vo da Němcová, Dialong mid da Schriftstöllari u Szenan von n Film ''Ako listy jedného stromu'' (1979), fia den wou d Vášová es Szenario resp. s Reschibejchl – daschrim ghobt houd.<ref>Malec-Bilińska, Irena: "Božena Němcová ako vzor a antivzor pre slovenskú literatúru". In: Horký, Milan; Horký, Roman: ''Božena Němcová: Život – dílo – doba''. Česká Skalice: Muzeum Boženy Němcové, 2012. S. 157–159.</ref>
=== Akademischa Rezepzion ===
==== Bis 1939 ====
Schou in n 19. Joahundat had s d ejaschtn Biografiina vo da Autorin gem; oa houd da Josef Hanuš mid sann Weak ''Božena Němcová v životě i spisech ''(1889) a weitana da Vincenc Vávra min Bejchal ''Božena Němcová, pokus životopisný a literární'' (1895) vafosst; allsamt genga s owa iwawejngt von n mindle oda afgschnapt widasoḡade iwalifatn as u hom eftas a daquerda Viarstelling vo irnan Lem. Es ejascht ba d Leitn dakennta Weak iwa d Němcová, d Monografi ''Božena Němcová'' (1911), had da Folklorist u Tazeller Václav Tille gschrim.<ref>Otruba, Mojmír: "Obraz otevřený". In: Tille, Václav. ''Božena Němcová''. Praha: Odeon, 1969. S. 242.</ref> Es Weak is nou da ejaschtn Asgoub schou 1914 un a weitas Mal 1920 taweitad woan.<ref>Holý (2005), S. 660.</ref>
Unta da Ejaschtn Tschechoslowakischn Republik houd ma õgfangt da Božena Němcová mejra Afmerksomkeit zen widman, u. a. mid Blick af irne Korespondenzn, d wou in n Rama vo da Asgoub vo irnan gsammltn Weakn d Maria Gebauerová gordnad un assagem houd. Da Arne Novák had d Němcová menschle u kinstlari a Pionierin ghoissn. Ar houd õgfejad, dass s d ejascht notabla Frau gweng is vo da tschechischn Litratua un a Symbol vo da Obwendung vo dem vuamiarznatn lokaln Perspektiv af d Weiblikait wej a sentimentals, demitigs u da Ej untagordnets Element. Gleichzeite is d Němcová nou en Novák, zomma min [[Karel Hynek Mácha|Mácha]] u n Tyl d Bagrindari vo da tschechischn tazellarischn Prosa, ba dera wou irnane iniziatorisch Relevanz in n Broach vo d lendlinga Gschichtn bsundas grouß gweng is.<ref>Novák, Arne; Novák, Jan Václav: ''Přehledné dějiny literatury české: od nejstarších dob až po naše dny''. Olomouc: Promberger, 1936–1939. 1804 Seitna. S. 429</ref> Da František Xaver Šalda had gschrim, dass d Němcová zwor koa dramatischs ''Genie'' ned, irna Kunst owa ganz offnherzat u africhte gweng is; zwengs ira irna oafacha Gouthait houd ar s min [[Lew Nikolajewitsch Tolstoi|Tolstoi]] vaglicha. Ganz bsundas houd ar d idialistischn Gadicht geng as Übl u n Egoismus i da Welt gschetzt ghobt. Ira Weak bschreibt nou ejm alls, wos d Autori in irnan Lem vagem gsoucht houd: A Freihait, a Brejdalekait, a Humanitejt, a Romantik, a Harmoni, a Grechtikait, a Mitgföjll, a Lejb – un an Herrgott.<ref>Šalda (1959), S. 85.</ref> A Angmeak af d Němcová houd aa da Jan Mukařovský grichtt un i sana Studia ''Pokus o slohový rozbor Babičky Boženy Němcové'' (1925) vua allm d Sejdekait oda d Wiffhait von n Still ampoua gsterzt, u furta a dynamischa Metamorphosn u a natuahafts Einawerkln vo an Detailnan gnennt.<ref>Mukařovský, Jan: "Pokus o slohový rozbor Babičky Boženy Němcové". In: Mukařovský, Jan: ''Studie z poetiky''. Praha: Odeon, 1982. S. 693.</ref>
Da Zdeněk Nejedlý houd a Trum Zeid iwa d Božena Němcová gstudiat; in n Joua 1922 is sa Bejchal ''Božena Němcová a Ratibořické údolí'' assakumma, in n 1927ga Joua houd ar d Monografi ''Božena Němcová'' vaeffntlicht. D Autorna vo da Tschechischn Renaissance, i dej wou se aa d Němcová eireiht, had ar fia a Vualaffa u Pionir vo da sozialistischn Kultua ghaltn. Spada, i d 50ga Jouana, san sana Õsichtn Asgongspunkt vo da offizielln Intapretazion vo da Gschicht woan.<ref>Królak (2006), S. 226–227.</ref>
==== Nou an Joua 1939 ====
A assagweanlinga Obacht had d Božena Němcová in n Joua 1940 krejgt, i den Joua von n vamoutlinga hundatzwanzgatn Juwalejum vo da Autori irnan Buatstoḡ. Nema da dichtarischn Sammling von n Josef Seifert u n František Halas sann aa litratuahistorischa Textna von n Václav Černý u n Julius Fučík assakumma. Da Fučík houd i da Studje ''Božena Němcová bojující'' d Boženu Němcovou fia d Bagrindari vo da neizeitnatn bejmischn Prosa ghaltn un in n Eivanemma mid sana komunistischn Iwazeigthait aa fia a Frau, d wou i d tschechischa Litratua dej Õfeng von n Sozialismus einabracht houd. Za gleichn Zeid houd ar a Gwicht glegt af irnan Unwilln, se d Konvenzionna zen untawerffn, wou ar gschrim ghobt houd, dass s ned blouss a lejwa, scharmanta Söjll gweng is, sundan aa a Rebelli u Kempfari.<ref>Fučík (1973), S. 70</ref>
Da Felix Vodička houd a Kapitl iwa d Božena Němcová in n zwoitn Toal vo da Bejmischn Litratuagschicht ''Dějiny české literatury'' (1960) gschrim u sej doudadri dej am mejran wichtinga Parsejnlekait vo da Renaissance-Litratur ghoissn. Ar houd doudabai ned blouss irnane literarische Qualetejt untastrichn, sundan aa es Vamechtnis vo irnan Lem, es wou nou ejm ghulfn hejtad unta de Nazi an Nazionalstolz un an Widastandswilln zen dahaltn.<ref>Vodička, Felix: "Božena Němcová". In: Vodička, Felix: ''Dějiny české literatury 2: Literatura národního obrození''. Praha: Nakladatelství Českosloveské Akademie věd, 1960. S. 567.</ref> In n Joua 1962 had da Mojmír Otruba d Studia ''Božena Němcová'' assagem. Nou da samtanen Revoluzion had se aa d Jaroslava Janáčková zou dej, wou se min Weak vo da Božena Němcová askenna, mideigreiht; u u. A. es Bejchl ''Božena Němcová. Příběhy – situace – obrazy'' (2008) publeziad. Mid dea biografischn Problemm vo da Božena Němcová un ira sana Famil had sih da Jaroslav Šůla umgschlong.
=== Nazionala Vatejffing ===
D Kanonisiring vo da Božena Němcová un irnane Vawannling in a „nazionala“ Schriftstöllari had schou mid irna Leicht in n 1862ga Joua, mid da selmoling Press, mid da monumentaln Wirdigung õgfongt ghobt. Genga d feialicha Beisetzung von n Václav Hanka, nemma den wou d Autori rouht, is d Zeremoni owa nea holwats effntlich gweng, zwor i Gengwart vo d Damaleit u von n Bildungsbirgatum, owa i Abwesnhait vo dej ganz groußkopfatn Herrn. In effntlichn Bwusstsan had ma d Němcová wej a Mertyreri u wej d bejmisch Maria Magdalena õgschaugt, owa in n Vagleich zen Hanka had s dennat wenga Totnmessn u Denkmela krejgt. Ira Groḇstoa is ejascht unta da Obhuat von n Amerikanischn Klub vo d Daama sima Jouana nou da Leicht 1869 enthillt wuan.<ref>Nekula, Marek: ''Smrt a zmrtvýchvstání národa: Sen o Slavíně v české literatuře a kultuře''. Praha: Karolinum, 2017. 594 S. ISBN 978-80-246-3540-8. S. 286–290.</ref> I de konservativaren Milje is nuh lang as Bild vo da Němcová als a freiziḡes Menschal blim. Wej fia d Autorin in n Joua [[1889]] a Denkmol i Lomnice u Jičína afgstelt woan ist, hom dea durtatn Leitn geng es Denkmol fia des 'vadurma sittnlosa Weiwats' tobt u da Václav Vladivoj Tomek had daklejad, dass ma d groussa Schriftstellari ned aso wertschetzn brauchad.<ref>Lenderová, Milena: ''K hříchu i k modlitbě: Žena devatenáctého století''. Praha: Karolinum, 2017. 352 S. ISBN 978-80-246-3540-8. S. 216.</ref>
Dasida en Õfang von n 20. Joarhundat had owa aa a broita Effntlekait õgfont d Němcová als a Ikona afzennemma. I s Ratiborschitza Tol san feialicha Prozessiona ganga u dank vo da Finanziring duach Sammlunga u Beitreḡ as da Gsellschaft Svatobor is in n Joua 1922 migle gweng, ba da Glenghait von n sechzigstn Juvalejum vo irnan Toud, feiale a denkmalata gruppnstatuatna Babička mit Kindan zen anthilln, a Weak von n Stoametz Otto Gutfreund.<ref name=":3" /> Weitas wean filmischa Adapziona prodeziad, vo dene wou d ejascht kurza Schaffung da Film ''Babička'' vo 1921 unta da ''Regie'' vo da Thea Červenková is.<ref>''Česky hraný film: 1898–1930''. Praha: Národní filmový archiv, 1995. 285 Seitna. S. 29–30.</ref>
Nou an 1948ga Joua had sih d Posizion vo da Božena Němcová in n Tschechischn Kanon weita gfestigt; wal d Autori in n Eiklang mid de Thesn von n Nejedlý, u zwengs ira Betonung vo da oafochn Bvelkaring, gseng woan is wej a Vualaffari vo da sozialistischn Sichtweis. Des had gfejat zou unzelling weitanan Asgoum vo irnan Weak, intensifnen Untarricht af Grund- u Middlschöjlln u d vaschidndstn Asstellunga un Adapziona. Dej daworma Stölling had d Božena Němcová aa nou en 1989ga Joua nuh pfaltn. 2006 had d Veronika Heé õgfejat, dass d Schriftstellari in n tschechischn Bwusstsaa a assaordntlicha Stelling obahoud, dass s idealisiad asgstellt wiad u weng irna kistlarischn Furm nuh lang d Lesna õlockn wiad. I da Anket ''Největší Čech'', dej wou es Bejmisch Feanseng (Česká televize) in n Joua 2005 astrong houd, is d Němcová af n 10. Plotz kumma, als d am mejran dafolgreich Frau af dera Eemma.<ref>Heé (2006), S. 256–258.</ref> In soziologischn Untasuchunga as n Joua 2014 hom es Prosastick ''Babička'' als a typischa Prototyp vo da Pflichtlektia ba weitn de mejaschtn vo de Bfrougtn asgwählt, 45 %, ba dej wou af da zwoitn Stelln es Bejchl ''Honzíkova cesta'' mid 8 % platziad woan is. Aa Studentn von n Fach Tschechischa Sproch u Litratua af da Pedagogischn Fakultejt vo da Karlsuniversitejt hom bei weitn am eftan d ''Babičku'' (mid 26 Stimma), un af n zwoitn Plotz en Karel Jaromír Erben sane Sammlung ''Kytice'' (mid 5 Stimma) gwählt.<ref>Chejnová (2014), S. 43–45.</ref><!--V anketě České televize Kniha mého srdce z roku 2009, jíž se zúčastnilo přes 320 000 čtenářů a kde hlasující volili nejoblíbenější knihu bez ohledu na původ autora, skončila Babička na celkovém druhém místě.--><ref>[https://www.ceskatelevize.cz/porady/10214215895-kniha-meho-srdce/ Kniha mého srdce.] Česká televize. [cit. 2021-01-11].</ref>
== Biografische Filmm, i dene wou d Gstalt vo da Němcová aftritt ==
* ''Josef Kajetán Tyl'' – Spillfilm von n Regisseur Svatopluk Innemann as n Joua 1925. I da Rolln vo da Němcová d Marta Májová.
* ''Karel Havlíček Borovský'' – Spillfilm von n Regisseur Svatopluk Innemann as n Joua 1931. I da Rolln vo da Němcová d Božena Svobodová.
* ''Revoluční rok 1848'' – Spillfilm von n Regisseur Václav Krška as n Joua 1949. I da Rolln vo da Němcová d Vlasta Fabianová.
* ''Božena Němcová'' – Feansejfilm vo da Regisseurin Eva Maria Bergerová as n Joua 1961. I da Haptroln d Dana Medřická.
* ''Božena Němcová'' – Dokumentarfilm iwa s Lem vo da Božena Němcová as n Joua 1962.
* ''Horoucí srdce'' – Spillfilm von n Regisseur Otakar Vávra as Joua 1962. I da Haptroln d Jiřina Švorcová.
* ''Vlčí halíř'' – Feansejfilm von n Regisseur Jaroslav Novotný as n Joua 1975. I da Haptroln d Jana Březinová.
* ''Ako listy jedného stromu'' – Feansejfilm von n Regisseur Vladimír Kavčiak as n Joua 1979. I da Haptroln d Dana Syslová.
* ''Veronika'' – Spillfilm von n Regisseur Otakar Vávra as n Joua 1985. I da Rolln vo da Němcová d Jana Hlaváčová.
* ''Durch diese Nacht sehe ich keinen einzigen Stern (A tou nocí nevidím ani jedinou hvězdu)'' – deitsch-tschechischa Film as n Joua 2004, Szenario u ''Regie'': d Dagmar Knöpfel, Premiera 17. Nuvemma 2005. I d Haptroln d Corinna Harfouch als Božena Němcová u da Bolek Polívka als Josef Němec.
* ''Obrazy ze života Boženy Němcové'' – Feansejdokumentarfilm vo d Regisseur Ljuba Václavová u Martina Komárková as n Joua 2011. I da Haptroln d Lenka Vlasáková.
* ''Božena'' –feansejata Miniseria as n Joua [[2020]], ''Regie'': d Lenka Wimmerová, i dej Haptrolln d Anna Geislerová u d Anna Kameníková.
== Galeri ==
<gallery heights="200" widths="220" caption="Fotografina u Denkmela vo da Božena Němcová">
Datei:Božena Němcová 1850.jpg|A [[Daguerrotypie]] vo da Božena Němcová umma 1854. Dej daguerrotypie is danou villmals reproduziad u obzoachnad woan.
Datei:B.Němcová.jpg|Portrait umma 1853.
Datei:Božena Němcová s dětmi roku 1852.jpg|A Fotografi as n Joua 1852 mid Kindan.
Datei:Božena Němcová 1860.jpg|Oa vo de letzan Fotografina vo da Božena Němcová umma 1860.
Datei:Bozena Nemcova statue.jpg|A Plastik vo da Božena Němcová i de [[Olomoucké parky#Čechovy sady|Čechová sady]] z [[Olomouc]].
Datei:Nemcova deska.JPG|Gedenktofl af n Haus i da [[Na příkopě (Prag)|Na Příkopě]] Strouss z [[Prag]], wou d Němcová gsturm is.
</gallery>
== Vaweiss ==
=== Beleg u Referenzn ===
<references responsive="1" />
=== Literatua ===
* Berwanger, Katrin: ''Die szenische Poetik Božena Němcovás. Theatralische Medialität in ihren Briefen, Raiseskizzen und Erzählwerken.'' Sagner, Minga 2001, ISBN 3-87690-815-9 (gleichzeite Dissertazion, Universitejt Potsdam 1999).
* Erben, Karel Jaromír; Němcová, Božena: ''Tschechische Märchen.'' Vitalis, Mitterfels 2011, ISBN 978-3-89919-062-5.
* {{ÖBL|7|63|64|Němcová, Božena; geb. Pankel Barbara|R. Havel}}
* Morava, Georg J.: ''Sehnsucht in meiner Seele. Božena Němcová, ein Frauen-Schicksal in Alt-Österreich''. [[Haymon Verlag]], Innsbruck 1995, ISBN 3-85218-185-2.
* Němcová, Božena: ''Mich zwingt nichts als die Liebe'', Briefe. DVA, Minga 2006, ISBN 978-3-421-05260-5.
* Roth, Susanna: ''Božena Němcová. Sehnsucht nach einem anderen Leben.'' In: [[Alena Wagnerová]] (Hrsg.): ''Prager Frauen. Neun Lebensbilder.'' Vitalis, Furth im Wald 2000, ISBN 3-934774-55-5, S. 11–34.
* Tosch, Berta : ''Zum 100. Todestag Božena Němcovás.'' In: ''Österreichische Osthefte.'' 4, 1962, {{ISSN|0029-9375}}, S. 399–401.
* {{BLKÖ|Němeć, Beatrix|20|172|176|}}
; Bejmisch
* ''Čeští spisovatelé 19. a počátku 20. století''. Praha: Československý spisovatel, 1982. [http://www.ucl.cas.cz/edicee/data/prirucky/obsah/CS/73.pdf S. 186–190].
* ''Čeští spisovatelé literatury pro děti a mládež'' / Hrsg. Otakar Chaloupka. Praha: Albatros, 1985. S. 269–275.
* ''Dějiny české literatury''. 2., Literatura národního obrození / Hrsg. Felix Vodička. 1. Afl. Praha: Československá akademie věd, 1960. 684 Seitna. [http://www.ucl.cas.cz/edicee/data/dejiny/hcl/dcl2/24.pdf S. 567–598].
* ''Kdo byl kdo v našich dějinách do roku 1918'' / (Pavel Augusta … et al.). 4. Afl. Praha: Libri, 1999. 571 Seitna. <nowiki>ISBN 80-85983-94-X</nowiki>. S. 282–283.
* Kubka, František; Novotný, Miloslav: ''Božena Němcová''. Praha: V. Neubert a synové, 1940. 304 Seitna.
* ''Lidová kultura: národopisná encyklopedie Čech, Moravy a Slezska''. 1. sv. Praha: Mladá fronta, 2007. 284 Seitna. <nowiki>ISBN 978-80-204-1711-4</nowiki>. S. 157–158.
* Němcová, Božena: ''Babička: obrazy venkovského života''. Ilustrace Adolf Kašpar. Praha: Česká grafická Unie, 1924.
* Novák, Arne: ''Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé''. Praha: Novina, 1940. online. Dichtarischs Kapitl zer Božena Němcová, S. 301–306.
* Opelík, Jiří, u.A: ''Lexikon české literatury: osobnosti, díla, instituce. 3/I. M–O''. Praha: Academia, 2000. 728 s. <nowiki>ISBN 80-200-0708-3</nowiki>. S. 474–484.
* Sobková, Helena: ''Tajemstvi Barunky Panklové. Portrét Boženy Němcové'' (''„Das Geheimnis der Barunka Panklová“''). Paseka, Prag 2008, ISBN 978-80-7185-897-3 (Nachdruck der Ausgabe Prag 1997).
* Sobková, Helena: ''Božena Němcová a Zaháň'' („Božena Němcová und Sagan“). ARSCI, Prag 2001, ISBN 80-86078-11-6 (Zusammenfassung in Deutsch, Englisch, Polnisch).
* Sršeň, Lubomír: ''Nevšední příběhy portrétů: Puchmajer, Sedláček, Hanka, Rajská, Němcová''. Praha: Vyšehrad, 2011. 144 Seitna. <nowiki>ISBN 978-80-7429-230-9</nowiki>.
* Vávra, Vincenc: ''Božena Němcová: pokus životopisný a literární''. Praha: Otto, 1895. online.
* Vošahlíková, Pavla; Martínek, Jiří, u.A: ''Cesty k samostatnosti: Portréty žen v éře modernizace''. Praha: Historický ústav, 2010. 239 s. <nowiki>ISBN 978-80-7286-164-4</nowiki>. S. 14–26.
* Zdeněk Nejedlý: ''Božena Němcová a Ratibořické údolí''. Odbor KČST, Česká Skalice 1922.
; In Netz konsultable Weakna
* [http://kramerius5.nkp.cz/uuid/uuid:1d742140-5c70-11e4-a6f0-5ef3fc9ae867 Němcová, Božena: ''Národní báchorky a pověsti''. Litomyšl: Antonín Augusta, 1862. 328 Seitna]. Es digitalisiate Weakt enthalt d Heftna I-III.
* [https://web.archive.org/web/20210418083329/https://kramerius.npmk.cz/view/uuid:52654b61-bda2-41b2-b54c-6e81bdef9476 1820 - 2020 : Weakk vo da Boženy Němcové i da Pedagogischn Bilbiothek von n J. A. Komenského.]
* [http://kramerius5.nkp.cz/uuid/uuid:50722770-4afc-11e4-8113-005056827e52 Němcová, Božena: ''Alabastrová ručička : O princezně se zlatou hvězdou na čele : Dobré kmotřinky : Vděčné zvířátka : Potrestaná pýcha''. Praha: Jan Laichter, 1907. 63 Seitna]
* [http://kramerius5.nkp.cz/uuid/uuid:5382f6a0-4b0c-11e4-8113-005056827e52 Němcová, Božena: ''Čertův švagr : Neohrožený Mikeš : O Nesytovi : Silný Ctibor''. Praha: Jan Laichter, 1912. 63 Seitna]
=== Externe Vaweiss ===
* [https://portal.dnb.de/opac.htm?query=Němcová+Božena D Božena Němcová i da Deitschn Nazionalbibliothek]
* [https://web.archive.org/web/20241210095221/https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau%3Djk01083016%20or%20wkw%3Djk01083016&func=find-c&local_base=skc Weaklistn in SK ČR (Souborný katalog České republiky)], vo da wou da Autoa oda s Thema d Božena Němcová is
* [https://kramerius5.nkp.cz/search?accessibility=public&sort=alphabetical&authors=N%C4%9Bmcov%C3%A1,%20Bo%C5%BEena Digitalisiate Weak vo da Božena Němcová] in da digitaln Bibliothek Kramerius NK ČR.
* [http://www.digitalniknihovna.cz/mzk/search/?sort=alphabetical&accessibility=public&authors=N%C4%9Bmcov%C3%A1,%20Bo%C5%BEena Effntlich zougengliche Weakna vo da Božena Němcová i da Digitaln Bibliothek (Digitální knihovna CZ)]
* [http://vufind.lib.cas.cz/Search/Results?lookfor=Bo%C5%BEena+N%C4%9Bmcov%C3%A1&type=AllFields&submit=Hledat Božena Němcová v Dateikatalog vo da Tschechischn Akademi vo d Wissnschaftn (Akademie věd ČR)]
* [https://web.archive.org/web/20091024143121/http://www.mlp.cz/bozenanemcova/ D Božena Němcová on-line – Seitn von n Projekt Oatsbibliothekn z Praḡ (Městské knihovny v Praze)]
* [http://www.BozenaNemcova.cz/ es Božena Němcová Museum i Česká Skalice]
* [https://web.archive.org/web/20070702050854/http://www.bozena-nemcova.cz/ d Božena Němcová Gsellschaft]
* [http://nase-rec.ujc.cas.cz/archiv.php?art=716 O řeči Boženy Němcové v „Babičce“ (Artikl af ''Naše řeč'')]
* [http://nase-rec.ujc.cas.cz/archiv.php?art=4352 K stylu Národních báchorek a pověstí Boženy Němcové (Artikl af ''Naše řeč'')]
* [http://nase-rec.ujc.cas.cz/archiv.php?art=4597 Základní typ epické věty u B. Němcové a M. Pujmanové (Artikl af ''Naše řeč'')]
* D [https://web.archive.org/web/20210301135419/http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/2977 Božena Němcová] i da Archivdatnbank von Nazionaltheata (databázi Archivu Národního divadla)
* D [https://www.csfd.cz/tvurce/86084 Božena Němcová] i da Tschechoslowakischn Filmdatenbank (Česko-Slovenské filmové databázi)
* D [http://www.fdb.cz/lidi/32452.html Božena Němcová] i da Filmdatenbank (Filmové databázi)
* D [http://www.kinobox.cz/osoba/32452 Božena Němcová]{{Toter Link|url=http://www.kinobox.cz/osoba/32452 |date=2023-04 }} af Kinobox.cz
* {{IMDb name|0625846}}
* [https://www.sbn-ceskaskalice.eu/ Božena Němcová Gsellschaft]
* Tschechischs Feanseng: [https://www.ceskatelevize.cz/porady/11346647457-bozena/ Božena (čtyřdílný seriál)]
* Tschechischs Feanseng: [https://edu.ceskatelevize.cz/vybrane-tema/bozena?_ga=2.193034923.727607056.1609933084-1755056671.1537532396 Největší česká spisovatelka jako žena dvou mýtů]
* Tschechischs Feanseng: [https://www.ceskatelevize.cz/porady/10150778447-historie-cs/220411058220013/ "Tak ty jsi Barunka." Historie.cs.] (Premiéra 26. 9. 2020 na ČT24)
{{Normdaten}}
</div>
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Gestorben 1862]]
[[Kategorie:Person (Prag)]]
[[Kategorie:Autor]]
[[Kategorie:Geboren (19. Jahrhundert)]]
[[Kategorie:Gestorben (19. Jahrhundert)]]
[[Kategorie:Literatur (19. Jahrhundert)]]
[[Kategorie:Tschechische Literatur]]
[[Kategorie:Österreich-Ungarn]]
[[Kategorie:Böhmen]]
[[Kategorie:Märchen]]
[[Kategorie:19. Jahrhundert]]
g9ufkd1r6vqwv6vq2ogythf6notn3xa
Dischkrian:Božena Němcová
1
128279
853610
851274
2026-06-24T12:22:04Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853610
wikitext
text/x-wiki
In wos fir oana Mundoat isn des gschriem wurn? [[Nutza:Abdülhamit-i Sâlis|Abdülhamit-i Sâlis]] ([[Nutza Dischkrian:Abdülhamit-i Sâlis|dischkrian]]) 04:26, 13. Dez. 2020 (CET)
:des is a noadboarischa Mischdialekt oda "aslondsobapfälzisch"... muass ih nuh korrektua lesn...--[[Nutza:Aferghes|Aferghes]] ([[Nutza Dischkrian:Aferghes|dischkrian]]) 05:28, 13. Dez. 2020 (CET)
Audoboarisch--[[Nutza:Dawaiamoi|Dawaiamoi]] ([[Nutza Dischkrian:Dawaiamoi|dischkrian]]) 21:15, 13. Dez. 2020 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Božena Němcová]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843408 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20190306044231/http://actapublica.eu/matriky/brno/prohlizec/7731/?strana=168 zan http://actapublica.eu/matriky/brno/prohlizec/7731/?strana=168 dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 14:51, 5. Jun. 2024 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Božena Němcová]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843787 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210301135419/http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/2977 zan http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/2977 dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 19:11, 8. Jul. 2024 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Božena Němcová]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848742 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20241210095221/https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau%3Djk01083016%20or%20wkw%3Djk01083016&func=find-c&local_base=skc zan https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=jk01083016+or+wkw=jk01083016&func=find-c&local_base=skc dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 03:06, 11. Jun. 2025 (CEST)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Božena Němcová]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=851273 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20210418083329/https://kramerius.npmk.cz/view/uuid:52654b61-bda2-41b2-b54c-6e81bdef9476 zan https://kramerius.npmk.cz/view/uuid:52654b61-bda2-41b2-b54c-6e81bdef9476 dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 20:46, 10. Dez. 2025 (CET)
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Božena Němcová]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853609 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20200602002956/http://www.digitalniknihovna.cz/mzk/uuid/uuid:26aeafab-9e1c-11e0-a742-0050569d679d/ zan http://kramerius.mzk.cz/search/handle/uuid:26aeafab-9e1c-11e0-a742-0050569d679d dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 14:22, 24. Jun. 2026 (CEST)
8lv1fbbotajrc52b8qm7e467vdu79th
Babylonokia
0
133143
853613
853122
2026-06-24T13:40:47Z
NDG
73352
Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1b)
853613
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{delete|No useful content. KI-slop, siehe x-wiki <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude>
[[Datei:Babylonokia.jpg|mini|''Babylonokia'']]
'''''Babylonokia''''' (aa '''''Babylon-Nokia, Außerirdischn Telefon''''' und '''''Keilschrift Handy''''') is a Kunstwerg vo Karl Weingärtna aus am Joar 2012 <ref name="snopes">{{Cite web|last1=Evon|first1=Dan|title=FALSE: 800-Year-Old Alien Cellphone Found|url=http://www.snopes.com/alien-cellphone-found/|website=snopes|date=4 January 2016|accessdate=3 January 2017}}</ref> in Form oana Tondofe und schaut aus wia Mobiltelefon, grod hoid mid Keilschrift auf de Tasdn und am Buidschirm.
Weingärtna hod des Weak gmacht, um de Vaänderung, wia ma wos weidererzählt, vo do Otike bis zuaa Gegnwart darzustäin. <ref name="orf.at2">{{cite web|url=http://orf.at/stories/2316971/|title=Angeblich "Alien-Handy" in Österreich entdeckt - news.ORF.at|date=31 December 2015|publisher=}}</ref> Grenzwissenschoftla und Schwurbla <ref name="Open Press Release2">{{cite web|url=http://www.openpr.com/news/416272/Centuries-Old-Cell-Phone-Artifact-Presents-Modern-Day-Mystery-Award-Winning-Author-Dana-Lyons-Sees-The-Possibilities-In-Such-An-Impossible-Scenario.html|title=Centuries Old Cell-Phone Artifact Presents Modern Day Mystery|date=19 January 2017|publisher=}}</ref> stäidn oschliaßend a Buidl des Kunstwergs fälschlicherweis so dar, ois zeigrts a 800 Joare oide archäologische Ausgrobung. <ref name="snopes2">{{cite web|last1=Evon|first1=Dan|title=FALSE: 800-Year-Old Alien Cellphone Found|url=http://www.snopes.com/alien-cellphone-found/|website=snopes|date=4 January 2016|accessdate=3 January 2017}}</ref> De Gschicht is am YouTube-Kanoi vo de Paranoamoi Cruzible<ref name="huffpo2">{{Internetquelle
|autor=David Moye
|datum=2016-01-11
|titel=Ancient Babylonian Cellphone Isn't Ancient, Babylonian Or A Phone
|url=https://www.huffpost.com/entry/ancient-babylonian-nokia-isnt-ancient-babylonian-nor-a-nokia_us_568d70abe4b0c8beacf5630b
|werk=HuffPost
|zugriff=2017-01-03
}}</ref> mid an Video so propogiad wordn, dass des mitgnomma oide Kunstwerg vo einign Zeidungn rund um de Wäid ois Mysterium <ref>{{cite web|url=http://canadajournal.net/science/is-this-an-800-year-old-mobile-phone-video-40526-2016/|title=Is this an 800-year-old mobile phone? (Video) - Canada Journal - News of the World|date=January 2016|publisher=}}</ref> bezeichnet wordn is.
== Des Kunstwerg ==
Ois Reakzion auf de Ausstäiung „Vo da Keilschrift zua SMS: Kommunikazion damals und heid“ im Museum fia Kommunikazion in Berlin und auf de negativn, globaln Auswirkunga da Informazionstechnologie <ref name="orf.at">{{Cite web|url=http://orf.at/stories/2316971/|title=Angeblich "Alien-Handy" in Österreich entdeckt - news.ORF.at|date=31 December 2015|publisher=}}</ref> hod da Weingärtna de telefonähnliche Tondofe mid Keilschriftzeichn gmacht. Keilschrift signalisiad den Ofang da schriftlichn Informazionsaufzeichnunga, damit ma ned so leicht vagisst.
's hod si herausgstäit, dass 's si bei Tonobklatsch um a Handy vom Typ Eaicsson S868 handelt, am Modell aus den 1990ea-Joarn, aba des hod den Künstla gar net so interessiad, sondern ea hod des grod ois Vaanschaulichung fia olle mobiln Gräte, wia Handy und Toblet hergnomma.<ref name="Open Press Release">{{Cite web|url=http://www.openpr.com/news/416272/Centuries-Old-Cell-Phone-Artifact-Presents-Modern-Day-Mystery-Award-Winning-Author-Dana-Lyons-Sees-The-Possibilities-In-Such-An-Impossible-Scenario.html|title=Centuries Old Cell-Phone Artifact Presents Modern Day Mystery|date=19 January 2017}}</ref>
Des Kunstwerg hod ea grod oamoi gmacht und 's werd vom Künstla ganz behütet aufbewahrt, dass eahm nix passiad. Wa wui kanns auf ausleihn und ea stäit aa grn fia Museen und Ausstäiunga zua Vafügung.<ref>{{Internetquelle
|autor=Cor Hendriks
|titel=De Babylonokia Hoax Extra (3): Der Babylonokia Hoax
|werk=Rob Scholte Museum
|datum=2018-07-03
|url=https://robscholtemuseum.nl/cor-hendriks-de-babylonokia-hoax-extra-3-der-babylonokia-hoax/
|abruf=2026-05-15
}}</ref> Fois wa nochmachn wui, 's bestäd aus Ton, wiegt 91 Gramm (3¼ oz) und misst etwa 13,5 x 6,5 x 0,8 Zentimeta (5,31 x 2,56 x 0,31 Zoi).<ref>{{Internetquelle
|titel=Tales of the Scripts
|werk=Hochschule für Grafik und Buchkunst Leipzig
|datum=2025-05-05
|url=https://www.hgb-leipzig.de/hochschule/kalender/2587
|abruf=2026-05-15
|sprache=de
}}</ref>
== Falschvastandn ==
Weingärtna hod oiso vo seim Kunstwerg a Buidl gmacht und sei Freinde auf Facebook gpostet, <ref name="snopes2" /> und a Facebook-Kommentatoa hod eahm gleich Naman „Babylonokia“ <ref name="snopes2" /> gbn. Drei Joare schbada is des Buidl auf da Website des Conspiracy Club mid da Übaschrift „800 Joare oids Mobiltelefon in östareich gfundn? Schaun Sie si des an“ aufgtaat ohne des Weingärtna wos gwusst hod, weil ea jo koa Schwurbla is. <ref name="snopes2" /> Da Express vaöffentlichte Weingärtners Buidl ohne Namansnennung eaneit und hod behauptet, des stoak mitgnommane oide Handy is dann auf des 13. Joarhundert v. Chr. <ref name="snopes2" /> datiad wordn. Do frogst de scho.
Üba de Vawendung des Buids auf Intanetseitn und in Zeidungsartikl hod do Weingärtna gmood: „Des Buidl is ohne mei Wissn und ohne meine Zuaastimmung hergnomma wordn. [...] 's is ned des, wos i woite. I globht net an UFOs und glaube aa ned an Außerirdische und des ganze Zeig.“ <ref name="huffpo">{{Cite web|date=11 January 2016|title=Ancient Babylonian Cellphone Isn't Ancient, Babylonian Or A Phone|url=https://huffingtonpost.com/entry/ancient-babylonian-nokia-isnt-ancient-babylonian-nor-a-nokia_us_568d70abe4b0c8beacf5630b|publisher=}}</ref>
== Referenzn ==
{{Reflist}}
[[Kategorie:Kunstwerk]]
db80qitk618rcl057k9s87qt2cgykas
Frale
0
133721
853614
845737
2026-06-24T22:28:55Z
InternetArchiveBot
37765
Quejn 1 gsichad und 0 ois doud markiad.) #IABot (v2.0.9.5
853614
wikitext
text/x-wiki
'''Frale''' oda '''hale''' is a boarische Woat. Ea bedeit auf Deitsch "sicherlich", "natürlich". <ref>[https://www.bayrisches-woerterbuch.de/frale-adv/ BWB] {{Webarchiv|url=https://www.bayrisches-woerterbuch.de/frale-adv/ |wayback=20241204183653 |text=BWB |archiv-bot=2026-06-24 22:28:48 InternetArchiveBot }}</ref>
[[Datei:Aussprache von "Frale".wav|mini|Frale]]
<references responsive="" />
[[Datei:Aussprache von "Hale".wav|mini|Hale]]
ermqlcibzotw101kpb8jmkrf14r3pk3
Dischkrian:Frale
1
134550
853615
2026-06-24T22:29:11Z
InternetArchiveBot
37765
Hiiweis af a gendade Quejn, wo ma ooschaugn soit) #IABot (v2.0.9.5
853615
wikitext
text/x-wiki
== Externe Links gendad ==
Griass enk Autorn,
I ho 1 externe Links af [[Frale]] gendat. Nehmts enk a weng Zeid und priafts [https://bar.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=853614 mein Edit]. Waans a Frog hobts, oda wann da Bot de Links, oda de Seitn ignorian soi, schaugts af [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|da FaQ-Seitn]] noch, wo mehr Infos stenga. I ho de foigade Endarung gmocht:
*As Archiv https://web.archive.org/web/20241204183653/https://www.bayrisches-woerterbuch.de/frale-adv/ zan https://www.bayrisches-woerterbuch.de/frale-adv/ dazuagschriem
Wanns mit da Iwapriafung fiati seits, kunnts da Oweisung af da Voalog foign und as Problem mit da URL korrigian.
Pfiad enk.—[[User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Fehler Melden]])</span> 00:29, 25. Jun. 2026 (CEST)
dvnl89wn4qy2qq74j7zwwvq37b0vp96