Википедия:Ҡоролтай

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Википедия:Ҡоролтай</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1768</id>
    <revision>
      <id>1297162</id>
      <parentid>1294481</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T14:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>9284</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wiki Loves Eurovision 2026 */ яңы бүлек</comment>
      <origin>1297162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9779" sha1="gwrij615er93dfqr9k8qiy8zxegy3fy" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ҠОР}}
{{/Башлыҡ}}
{{Яңы темалар аҫтан}}


== CEE Newsletter is out now! ==

Dear all,

The first CEE Newsletter issue of 2026 is now live, and we are happy to share it with you.

The past few months have been anything but quiet across our region. From Wikimedia CEE Spring and the CEE Women Campaign, to cross-border collaborations, youth initiatives, and new ideas taking shape, there is a lot happening -- and this issue brings together many of those stories in one place.

You will find highlights from community activities, updates from the CEE Hub, international news, and a wide range of contributions from across the region. It is a good snapshot of what we have been working on together at the start of the year.

As always, thank you to everyone who contributed -- by writing, sharing updates, or supporting behind the scenes.

Take a moment to explore the issue and see what is going on across the region: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026

As always, we have prepared a Russian version of the same issue: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026/ru

Happy reading!

On behalf of the CEE Newsletter team,
Karo
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&amp;oldid=30270755 --&gt;

== Тере баш бит ==

Хөрмәтле башкорт Википедиясе кулланучылары, күргәнсездер, татарча Википедиядә хәзер баш бит автоматик рәвештә үзе яңартылып бара, моны мин саха Википедиясенә дә керттем. Әгәр сез риза булсагыз, сезгә дә шундый үзгәрешләр кертер идем. 2025 елның октябреннән Татар Википедиясенең баш битендә сайланма һәм яхшы мәкаләләрне, төрле мәкаләләрдән җыелган кызыклы фактларны күрсәтүче бүлекләр, шулай ук сайланган исемлекләр һәм порталларлар бүлекләре көнгә берничә тапкыр автоматик рәвештә яңарып тора башлаганнар.--[[Ҡатнашыусы:Il Nur|Il Nur]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Il Nur|фекер алышыу]]) 17:27, 9 апрель 2026 (UTC)

* Беҙҙә лә шулай автоматик рәүештә яңарып торһон ине-- ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 18:11, 9 апрель 2026 (UTC)
* Бик яҡшы фекер, хуплайым--[[Ҡатнашыусы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Таңһылыу|фекер алышыу]]) 23:20, 9 апрель 2026 (UTC)
* Ҡуш ҡуллап хуплайым--[[Ҡатнашыусы:Һәҙиә|Һәҙиә]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Һәҙиә|фекер алышыу]]) 03:25, 10 апрель 2026 (UTC)

Атна сурәтен дә яңартучы юк. Моны админнар гына эшли ала, тик активлары юк дип күренә. [[Ҡатнашыусы:Comp1089]], сез баш битне яклаудан алып, актив булмаган админнарның хокукларын ала аласызмы? Алар урынына активларны куегыз.--[[Ҡатнашыусы:Il Nur|Il Nur]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Il Nur|фекер алышыу]]) 17:30, 9 апрель 2026 (UTC)

:Ике тәҡдимегеҙгә лә ризамын. Кемде ҡуйырға тәҡдим итәһегеҙ? Әүҙем хакимды һайлар өсөн [[Википедия:Хакимдар һайлау]] битендә һайлау үткәрергә кәрәк ине. Техник хаким ролен башҡарыр өсөн һеҙгә лә ул хоҡуҡтарҙы рәхәтләнеп бирер инем. [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 14:06, 10 апрель 2026 (UTC)
:Илнур әфәнде, Баш биттең һаҡлау дәрәжәһен үҙгәрттем, хәҙер автоматик раҫланған ҡатнашыусылар уны төҙәтә ала. Һеҙгә ваҡытлыса (йә даими) хаким статусын бирһәм, ризаһығыҙмы?  [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 14:53, 10 апрель 2026 (UTC)
::@[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]], вакытлыча ярты елга куеп торсагыз була. Шуны якын арада эшләп чыгар идем. [[Ҡатнашыусы:Il Nur|Il Nur]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Il Nur|фекер алышыу]]) 07:11, 14 апрель 2026 (UTC)
:::@[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]], вакытлыча интерфейс админы итеп куеп торсагыз, татВикидагы үзгәрешләрне сездә дә яңартып барырмын. [[Ҡатнашыусы:Il Nur|Il Nur]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Il Nur|фекер алышыу]]) 16:47, 21 апрель 2026 (UTC)

[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] админ була алыр ине, мин уны тәҡдим итәм--[[Ҡатнашыусы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Таңһылыу|фекер алышыу]]) 23:23, 9 апрель 2026 (UTC)
*Ҡуш ҡуллап хуплайым--[[Ҡатнашыусы:Һәҙиә|Һәҙиә]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Һәҙиә|фекер алышыу]]) 03:28, 10 апрель 2026 (UTC)
* Хәйерле көн! Админ эшен мин башҡара алмайым, сайтты алып барыу өсөн компьютер программаларын яҡшы  белгән кеше кәрәк.--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 06:06, 10 апрель 2026 (UTC)
* [[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] текст өҫтөндә эшләүселәр буйынса админ була алыр ине, компетенцияһы етерлек. [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 10:19, 10 апрель 2026 (UTC)
*:Компетенцияһы етерлек, әммә үҙе ризалығын белдермәгәс, тауыш биреүҙе ойоштора алмайбыҙ. Тағы ла кандидаттар бармы? [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 14:32, 10 апрель 2026 (UTC)

** Тере баш битне кабызып җибәрдем. Архивтан 10-15әр яхшы, сайланган мәкалә, кызыклы факт алып куйдым. Вакыт булгач калганнарын да өстәрмен. Болар көнгә берничә тапкыр яки кэш чистарткан саен яңарып торачаклар. Тагын тәкдимнәрегез булса бирегә языгыз, өстәрбез.--[[Ҡатнашыусы:Il Nur|Il Nur]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Il Nur|фекер алышыу]]) 15:44, 17 апрель 2026 (UTC)
**:Рәхмәт [[Ҡатнашыусы:Марьям Султанбаева|Марьям Султанбаева]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Марьям Султанбаева|фекер алышыу]]) 13:26, 20 апрель 2026 (UTC)
* {{u|Il Nur}}, рәхмәт--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 16:10, 17 апрель 2026 (UTC)
* Админлыҡҡа [[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] кандидатураһын хуплайым. [[Ҡатнашыусы:Тутыйғош|Тутыйғош]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Тутыйғош|фекер алышыу]]) 08:17, 25 апрель 2026 (UTC)

== Wiki Loves Eurovision 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]]

Hello everyone!

You are invited to participate in the &quot;[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]&quot; article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available:

* 1st prize: a voucher worth €60
* 2nd prize: a voucher worth €50
* 3rd prize: a voucher worth €40
* 4th–10th prize: a voucher worth €30

To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&amp;oldid=30513878 --&gt;</text>
      <sha1>gwrij615er93dfqr9k8qiy8zxegy3fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Sitenotice</title>
    <ns>8</ns>
    <id>5994</id>
    <revision>
      <id>1297199</id>
      <parentid>1243421</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T06:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>5867</id>
      </contributor>
      <origin>1297199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="lyjvrmmxpjdnvebn1cocao139r6kjya" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 2px dotted #800000; border-radius: 6px;&quot;&gt;
{|width=&quot;100%&quot;
|- align=center
|[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|100px|link=Проект:Вики-яҙ 2025]]
|&lt;big&gt;'''[[Проект:Вики-яҙ 2025|Вики-яҙ 2025]] халыҡ-ара конкурсы 21 марттан 31 майға тиклем&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;'''''
|}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>lyjvrmmxpjdnvebn1cocao139r6kjya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297200</id>
      <parentid>1297199</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T06:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>5867</id>
      </contributor>
      <origin>1297200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="ojnwry10tcw1ho7nh7dk2jjzhry1r56" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 2px dotted #800000; border-radius: 6px;&quot;&gt;
{|width=&quot;100%&quot;
|- align=center
|[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|100px|link=Проект:Вики-яҙ 2026]]
|&lt;big&gt;'''[[Проект:Вики-яҙ 2026|Вики-яҙ 2026]] халыҡ-ара конкурсы 21 марттан 31 майға тиклем&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;'''''
|}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ojnwry10tcw1ho7nh7dk2jjzhry1r56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Bar</title>
    <ns>4</ns>
    <id>14997</id>
    <revision>
      <id>1297163</id>
      <parentid>1296826</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T14:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>9284</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wiki Loves Eurovision 2026 */ яңы бүлек</comment>
      <origin>1297163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327925" sha1="sdv8v4lo3j88rfzaa4jvsp5azmiurz6" xml:space="preserve">{{Архив|—2021|2022}}


== Feminism and Folklore 2023 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

Christmas Greetings and a Happy New Year 2023,
 
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a fountain tool or dashboard.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]].
 
This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023.
 
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:23, 24 декабрь 2022 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 --&gt;

== Предстоящее голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Добрый день,

В середине января 2023 года состоится второе ратификационное голосование в рамках всего сообщества по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Руководству по обеспечению правоприменения]] для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Универсального кодекса поведения]]. Оно последует за [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|голосованием в марте 2022 года]], в результате которого большинство голосовавших поддержало Руководство. В процессе голосования участники обозначили важные для сообщества вопросы. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества]] внёс требование, чтобы данные проблемные области были пересмотрены.

Управляемый волонтёрами [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Комитет по пересмотру]] провёл большую работу по рассмотрению пожеланий сообщества и внесению изменений. Они доработали проблемные области, такие как требования по обучению и утверждению, конфиденциальность и прозрачность в процессе работы, а также читаемость и переводимость самого документа.

Ознакомиться с обновленным Руководством по обеспечению правоприменения можно '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|здесь]]''', а сравнительные изменения показаны '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|здесь]]'''.

'''Как проголосовать?'''

Голосование будет открыто с 17 января 2023 года. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|Данная страница на Мета-вики]]''' содержит информацию о том, как проголосовать используя SecurePoll.

'''Кто может голосовать?'''

'''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|Право голоса]]''' для участия в голосовании определяется так же, как и в процессе выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа. Подробнее о праве на участие в голосовании читайте здесь. Если вы имеете право голоса, вы можете использовать вашу учётную запись Викимедиа для доступа к серверу голосования.

'''Что будет после голосования?''' 

Голоса будут тщательно проверены независимой группой волонтёров, а результаты будут опубликованы в рассылке Wikimedia-l, на форуме Стратегии движения, на платформе Diff и Мета-вики. Голосующие будут иметь возможность проголосовать и оставить имеющиеся пожелания по поводу Руководства. Совет попечителей примет во внимание уровень поддержки и поднятые вопросы, когда он будет рассматривать ратификацию Руководства по обеспечению правоприменения или же дальнейшую его доработку.

От имени проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:38, 11 ғинуар 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Началось голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Добрый день, 

[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|Период голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] открыт. Голосование будет проходить в течение двух недель и завершится '''31 января 2023 года''' в '''23.59 UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|подробной информацией о голосовании, праве на участие в голосовании и о том, как голосовать на странице Мета-вики]].

Для получения подробностей о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования, обратитесь к [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|предыдущему письму]].

От имени Проектной команды УКП,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:52, 18 ғинуар 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Голосование по пересмотренному Руководству по правоприменению УКП скоро завершится&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Здравствуйте,

'''31 января 2023 года''' в  '''23.59 UTC''' завершится [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting|голосование]]   по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]]. Подробности о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|предыдущем письме]].

От имени Проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:51, 30 ғинуар 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== Global ban for PlanespotterA320/RespectCE ==

Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Zabe@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&amp;oldid=24501599 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Результаты голосования по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Результаты голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines |пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] в рамках всего сообщества были подсчитаны и тщательно проверены. Мы благодарим всех, кто принял участие в голосовании.

В результате голосования 3097 участников из 146 сообществ Викимедиа, 76% голосов были поданы за Руководство по обеспечению правоприменения, а 24% - против. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|Статистика]] голосования опубликована. Более подробная информация о комментариях, полученных в ходе голосования, будет опубликована в ближайшее время.

Результаты и комментарии, собранные в течение голосования, будут направлены в Совет попечителей для рассмотрения. Ожидается, что процесс рассмотрения Советом будет завершен в марте 2023 года. Мы проинформируем вас, когда процесс рассмотрения будет завершён.

От имени проектной команды УКП,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 19:42, 15 февраль 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Период обратной связи с сообществами для обновления Условий использования Викимедиа&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Добрый день,

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Юридический отдел Фонда Викимедиа]] проводит период обратной связи с членами сообществ по обсуждению обновления Условий использования Викимедиа.

[[:foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|Условия использования (УИ)]] – это юридические условия, которые регулируют использование веб-сайтов размещенных Фондом Викимедиа. Вы можете поделиться отзывами о проекте предложения с февраля по апрель. Проект предложения будет переведен на несколько языков. Письменные отзывы будут приниматься на всех языках.

Данное обновление связано с несколькими моментами:
* Внедрение Универсального кодекса поведения
* Обновление текста проекта в соответствии с лицензией Creative Commons BY-SA 4.0
* Предложение по более эффективному решению проблемы нераскрытого платного редактирования
* Приведение наших условий в соответствие с действующими и недавно принятыми законами, влияющими на Фонд, включая Европейский закон о цифровых услугах.

В рамках периода обратной связи будут проведены две встречи (часы обсуждений): первая - 2 марта, вторая - 4 апреля. 

Для получения более подробной информации, пожалуйста, пройдите по ссылкам ниже:
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Сравнение предлагаемого обновления УИ]]
* [[m:Talk:Terms of use|Страница для ваших отзывов]]
* Информация об организуемых [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречах (часы обсуждений)]]

От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:17, 21 февраль 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

=== Первое обсуждение обновлений Условий использования Фонда Викимедиа состоится 2 марта в 17.00 UTC===

Напоминаем, что Юридический отдел Фонда Викимедиа проводит [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru встречи с членами сообществ] для обсуждения обновлений [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update Условий использования Викимедиа]. Первая встреча состоится сегодня, '''2 марта''', в '''17:00 UTC по 18:30 UTC'''. 

Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа. Подробнее [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru на странице Мета].
--[[Ҡатнашыусы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:AAkhmedova (WMF)|әңгәмә]]) 12:24, 2 март 2023 (UTC)

== Editing news 2023 #1 ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;&lt;i&gt;[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Прочитайте это на другом языке]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Подписной лист на этот многоязычный информационный бюллетень]]&lt;/i&gt;

Этот бюллетень включает два ключевых обновления о работе команды [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Редактирование]]:

# Команда редактирования завершит добавление новых возможностей в проект [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Страницы беседы]] и развернет его.
# Они начинают новый проект, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Проверка редактирования]].

&lt;strong&gt;Проект разговорных страниц&lt;/strong&gt;
[[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Скриншот, показывающий изменения дизайна страницы обсуждения, которые в настоящее время доступны в качестве бета-функций во всех википроектах Викимедиа. Эти функции включают информацию о количестве людей и комментариев в каждом обсуждении.|thumb|300px|Некоторые из предстоящих изменений]]

Команда редакторов почти закончила первый этап проекта [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Страницы беседы]]. Почти все [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|новые функции]] уже доступны в [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Бета-версия функции для {{int:discussiontools-preference-label}}]].

Он показывает информацию об активности обсуждения, например, дату последнего комментария. Вскоре появится новая кнопка &quot;{{int:skin-action-addsection}}&quot;. Вы сможете отключить их в [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|скажите им, что вы думаете]].

[[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Ежедневная скорость завершения редактирования по тестовым группам: DiscussionTools (тестовая группа) и наложение MobileFrontend (контрольная группа)]]

Завершился A/B-тест для [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} на мобильном сайте]]. Редакторы были [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|более успешны с {{int:discussiontools-preference-label}}]]. Команда редакторов включает эти функции для всех редакторов на мобильном сайте.

&lt;strong&gt;Новый проект: Проверка редактирования&lt;/strong&gt;

Команда редакторов начинает [[mw:Special:MyLanguage/Edit check| проект помощи новым редакторам Википедии]]. Он поможет людям выявить некоторые проблемы до того, как они нажмут &quot;{{int:publishchanges}}&quot;. Первый инструмент будет поощрять людей добавлять ссылки, когда они добавляют новый контент. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|смотрите]] на этой странице для получения дополнительной информации. Вы можете [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|присоединяйтесь к конференц-звонку по 3&amp;nbsp;March&amp;nbsp;2023]], чтобы узнать больше.&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

–[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:24, 22 февраль 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&amp;oldid=24611966 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. 

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-03-01|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-03-01|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены.  Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 21:20, 27 февраль 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24390465 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge &quot;'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge!
&lt;/div&gt;
[[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;wikimania-program-submissions&quot;/&gt;[[File:Wikimedia_Singapore_Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.&lt;section end=&quot;wikimania-program-submissions&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24390465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению УКП&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Здравствуйте, важные новости относительно Руководства по правоприменению УКП:

Голосование по Руководству по правоприменению в январе 2023 года показало, что Руководство по правоприменению одобрено большинством. Поступило 369 замечаний, по которым скоро будет предоставлена детальная сводка. Всего проголосовало чуть более трех тысяч (3097) участников, из которых 76% одобрили Руководство по правоприменению. Вы можете ознакомиться со '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|статистикой по голосованию в Meta-wiki]]'''.

Возросший уровень поддержки показывает Совету попечителей, что текущая версия обозначила решение вопросов, поднятых во время последнего пересмотра в 2022 году. Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению. [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Approval_of_Universal_Code_of_Conduct_Enforcement_Guidelines Резолюция размещена в вики Фонда], и вы также можете более детально ознакомиться с [https://diff.wikimedia.org/2023/03/21/the-enforcement-guidelines-received-strong-support-from-the-community-what-happens-next/ процессом пересмотра Руководства по правоприменению в 2023 году в Diff.]

Будут объявлены дальнейшие действия по работе с важными рекомендациями, обозначенными в Руководстве по правоприменению. Подробности по планам работ скоро поступят. Благодарим вас за вашу заинтересованность и участие. 

От имени проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:41, 24 март 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Отчет по отзывам участников голосования по ратификации Руководства по правоприменению УКП&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Добрый день,

Проектная команда по Универсальному кодексу поведения завершила анализ отзывов, полученных во время ратификационного голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по правоприменению Универсального кодекса поведения]]. 

У всех участников голосования была возможность предоставить комментарии относительно содержания пересмотренного Руководства по обеспечению правоприменения. Всего 369 участников оставили комментарии на 18 языках по сравнению с 657 комментариями на 27 языках в 2022 году. Команда «Доверие и безопасность» завершила анализ комментариев, разделив отзывы по категориям и обозначив основные  темы и области, требующие внимания. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter comments report|Переведенные версии отчета доступны здесь на Мета-вики]]'''. Пожалуйста, помогите перевести на ваш язык. 

Мы выражаем благодарность всем, кто принял участие в голосовании и обсуждениях. Более подробную информацию по Универсальному кодексу поведения и Руководству по правоприменению можно найти на Мета-вики.

От имени проектной команды Универсального кодекса поведения,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:37, 3 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Напоминание: Встреча по обсуждению обновлений Условий использования Викимедиа&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Всем привет,

Напоминаем, что Юридический отдел [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Фонда Викимедиа]] проводит [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречи]] с членами сообществ для обсуждения [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update|обновлений Условий использования Викимедиа]].

Вторая встреча пройдет сегодня,''' 4 апреля, с 17:00 UTC до 18:30 UTC'''. Подробнее [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|на странице Мета]].

Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа.

От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:29, 4 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Начало обсуждений по вопросу ратификации Устава движения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Movement Charter/Ratification/Ratification methodology review launch|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]''

Здравствуйте,

[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Комитет по разработке Устава движения]] с 10 по 28 апреля 2023 года проводит ранний сбор предложений и вопросов со всего движения Викимедиа по [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|предложенной методологии ратификации Устава движения]]. Согласно графику, ратификация [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава движения]] должна состояться в начале 2024 года. 

'''Комитет приглашает членов сообщества ответить на [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|шесть вопросов]]. Желающие могут поделиться отзывами на странице [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|обсуждения в Мета]] или на [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-ratification-methodology-community-review-from-10-28-april-2023/2930 форуме Стратегии движения].

'''Часы обсуждений'''

Комитет приглашает всех, кто хочет поделиться отзывами о предлагаемой методологии, присоединиться к встречам членов Комитета с сообществами:
* [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#1:_18_April,_2023_at_10.00_UTC|Первая встреча с сообществами]]: '''18 апреля, 10:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1681812036 по Вашему местному времени])
* [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#2:_24_April_2023_at_17.00_UTC|Вторая встреча с сообществами]]: '''24 апреля в 17:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1682355603 по Вашему местному времени])

Язык часов обсуждений английский. [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Пожалуйста, прокомментируйте]], если Вам нужна языковая поддержка. Языковой перевод будет предоставлен, если не менее 3 человек выразят желание участвовать с русскоязычного сообщества.

От имени Комитета по разработке Устава движения,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:06, 11 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Комитет по выборам набирает новых членов&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Всем привет, 

Комитет по выборам [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Фонда Викимедиа]] ищет 2-4 дополнительных членов до 24 апреля, которые могут помочь в процессе выбора членов в Совет попечителей Фонда Викимедиа.

В настоящее время планируются выборы в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2024 год. Новые члены приглашаются присоединиться к Комитету по выборам. Комитет по выборам контролирует процесс отбора мест в Совет попечителей сообщества. Присоединяйтесь к комитету и поделитесь своими ценными навыками и идеями в процессе отбора членов в Попечительский совет.

В [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees|Совете Фонда Викимедиа]] есть восемь мест, выбранных сообществом и аффилированными организациями (Affiliates). В 2024 году Комитет по выборам будет проводить процесс отбора на места, выбранные сообществами и аффилированными организациями, срок полномочий которых истекает. Этот процесс будет поддерживаться Фондом Викимедиа.

Члены Комитета по выборам назначаются на трехлетний срок и должны подписать [[phab:L37| соглашение о конфиденциальности]]. Члены комитета могут рассчитывать на 2-5 часов в неделю до начала процесса отбора и 5-8 часов в неделю во время процесса отбора.

Как член Комитета по выборам, в ваши обязанности будет входить:

* Участие в онлайн-встречах в период до следующих выборов (середина 2024 года)
* Участие в вводном онлайн обучении в мае-июне 2023 года
* Работа с Комитетом по выполнению его [[foundation:Special:MyLanguage/Elections_Committee_Charter|других обязанностей]].

Новые члены должны иметь следующие качества:

* Свободное владение английским языком
* Взаимодействие по электронной почте
* Знания о движении и управлении движением

Если Вы хотите выступить добровольцем на эту роль, пожалуйста, '''предложите свою кандидатуру до 24 апреля 2023 года 23:59 [[:en:Anywhere on Earth|AoE (Anywhere on Earth)]] на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Nominations/2023|Мета-вики]]'''.

Полное объявление можно [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Wikimedia_Foundation_Elections_Committee_-_2023_Call_for_New_Members|'''прочитать здесь''']]. Заранее благодарим за вашу заинтересованность! Если Вы не заинтересованы, но знаете кого-то, кто может быть заинтересован, поделитесь с ними этим объявлением. Пожалуйста, дайте мне знать, если у Вас есть вопросы.

От имени Комитета по выборам,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 22:54, 14 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&amp;oldid=23887065 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. 

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-04-26|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-04-26|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены.  Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:41, 21 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=24748237 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Hello,

As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are:

* Community members in good standing
* Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects
* Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type
* Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023
* Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations
* Confidently able to communicate in English

The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff.

The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''.

Best regards,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 апрель 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24941045 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Процедура отбора членов Учредительного комитета U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Следующей стадией процесса внедрения Универсального кодекса поведения является создание Учредительного комитета для разработки устава для Координационного комитета УКП (U4C). Члены Учредительного комитета были отобраны. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Ознакомьтесь с составом и узнайте о предстоящей работе в Мета-вики]].&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 май 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25018085 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Объявляем новых членов Избирательной комиссии&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Вы можете найти это сообщение, переведенное на другие языки, на Meta-wiki.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Приветствую вас, 

Мы рады объявить [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|о новых членах и советниках Избирательной комиссии]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Избирательный комитет]] помогает в разработке и внедрении процесса отбора попечителей, отобранных Сообществом и аффилированными лицами, в Совет попечителей Фонда Викимедиа. После открытого процесса выдвижения наиболее сильные кандидаты пообщались с Правлением, и четырем кандидатам было предложено войти в состав Избирательной комиссии. Еще четырем кандидатам было предложено принять участие в качестве консультантов. 

Спасибо всем членам сообщества, которые представили свои имена на рассмотрение. Мы с нетерпением ожидаем совместной работы с Избирательной комиссией в ближайшем будущем.

От имени Совета попечителей Фонда Викимедиа,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:59, 28 июнь 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25018085 --&gt;

== Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}}!

Apologies if this message is not in your language, {{int:Please-translate}} to your language.

This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]].

With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
&lt;phonos file=&quot;audio file&quot; label=&quot;Listen&quot;/&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Could become:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
&lt;phonos file=&quot;En-uk-English.oga&quot; label=&quot;Audio (UK)&quot;/&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]].

Thank you!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team&lt;/bdi&gt;
&lt;/div&gt;

02:26, 27 июль 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&amp;oldid=25350821 --&gt;

[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]

ba:Был вики тиҙҙән [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] ҡушымтаһы ярҙамында тормошҡа ашырылған [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|аудиоплеер]] ҡуллана башлаясаҡ. Был википедияла аудиоҡушымталар эшләргә тигән  теләкте тормошҡа ашырыуҙың бер өлөшө булып тора һәм [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|аудио рәсеменә баҫҡанда башҡарыла]]. Түбәндәге тэгты ҡулланып, вики-биттәге тексҡа аудиофрагменттар өҫтәргә мөмкин:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
&lt;phonos file=&quot;audio file&quot; label=&quot;Тыңларға&quot;/&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Юғарыла күрһәтелгән тег тауышты башҡарыу төймәһе эргәһендәге тексты күрһәтәсәк, һәм уны баҫҡанда тауыш башҡа биткә күсмәйенсә яңғыраясаҡ. [[wiktionary:en:English#Pronunciation|Инглиз Викиһүҙлеге]]ндә һүҙҙәрҙең әйтелешен өҫтәү — был функцияның киң ҡулланылған миҫалы булып тора.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Буласаҡ:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
&lt;phonos file=&quot;En-uk-English.oga&quot; label=&quot;Audio (UK)&quot;/&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Индерелгән аудиоплеер ике аҙнанан һеҙҙең викиҙа буласаҡ; ә әлегә функциялар тураһында уҡып [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|фекер алышыу]] битендә теләктәрегеҙҙе һәм баһағыҙҙы яҙыуҙы һорайбыҙ.

--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:29, 27 июль 2023 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Рассмотрение Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Здравствуйте,

Мы рады обнародовать следующий этап в работе по [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Универсальному кодексу поведения]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Черновой вариант Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] в настоящий момент готов для вашего рассмотрения. 

[[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Руководство по правоприменению]] требует, чтобы структурная единица в форме Учредительного комитета составила черновой вариант устава, описывающего процедуры и подробности работы глобального комитета, названного [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C)]]. В течение последних двух месяцев Учредительный комитет U4C работал вместе единой группой, чтобы обсудить и подготовить черновик устава U4C. Учредительный комитет U4C в настоящий момент ожидает отзывы по черновику устава вплоть до 22 сентября 2023 года. После этой даты Учредительный комитет U4C по мере необходимости внесет изменения в устав, а открытое голосование в рамках сообщества будет проведено через некоторое время после.

Примите участие в обсуждении во время [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|часов обсуждений]] или в [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Мета-вики]].

С уважением,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 Август 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25392152 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. 

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-09-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-09-20|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 09:23, 15 сентябрь 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=25018086 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;== Возможности для назначения открываются в АффКом, в комитет Омбудсмена и Комитета по Рассмотрению Дел ==&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;&quot;&gt;
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''Вы можете найти перевод этого сообщения на другие языки на Мета-вики''.]]

''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/span&gt;''&lt;/div&gt;

Всем привет! [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоединению]] (АффКом), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов]] и [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Комитет по рассмотрению дел]] ищут новых членов. Эти добровольческие группы оказывают важную структурную и надзорную поддержку сообществу и движению. Людям предлагается выдвигать свои кандидатуры самостоятельно или поощрять других, которые, по их мнению, могли бы внести свой вклад в эти группы, подавать заявки на членство. Более подробную информацию о ролях групп, необходимых навыках и возможности подать заявку можно найти на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|странице Мета-Вики]]. 

От имени команды Поддержки Комитетов,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 октябрь 2023 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25570445 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа на 2024 год.&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Уважаемые участники, 

Пожалуйста, просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа до 29 октября 2023 года. Пакет правил отбора основан на более старых версиях, разработанных Избирательной комиссией, и будет использоваться при выборе Попечительского совета в 2024 году. Предоставление ваших комментариев сейчас поможет им обеспечить более плавный и лучший процесс выбора Правления. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Подробнее на странице в Мета-вики]].

С уважением,

Кэти Чан &lt;br&gt;
председатель Избирательной комиссии&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

01:12, 17 октябрь 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25570445 --&gt;

== Техническая просьба ==
Заметил, что в Вашем разделе не открываются картинки в мобильной версии. В русской Википедии была похожая проблема, её описание и решение: https://w.wiki/7vRR . Это очень неудобно, если читаешь из телефона. [[User:Kaganer|Kaganer]], [[User:ZUFAr|ZUFAr]], я заметил, что у Вас флаги администратора интерфейса и инженера, не могли бы вы исправить проблему? За русский язык извиняюсь, на башкирском не говорю. [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 20:33, 27 октябрь 2023 (UTC)
: [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-directLinkToCommons.js&amp;diff=prev&amp;oldid=1257821 Обновил код], [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadgets-definition&amp;diff=prev&amp;oldid=1257822 отключил гаджет для мобильной версии]. Проверяйте. [[Ҡатнашыусы:Kaganer|Kaganer]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Kaganer|фекер алышыу]]) 22:34, 27 октябрь 2023 (UTC)
::Теперь всё работает, спасибо :) [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 17:23, 28 октябрь 2023 (UTC)
::: В мобильной версии изображение и текст открываются нормально. В приложении в телефоне до я не мог настроить интерфейс на башкирский язык, хотя в настройках везде убрал русский язык. Сейчас системные сообщения начали появляется на башкирском языке. Возможно, тоже связано в обновлением кода. Спасибо!--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 22:46, 28 октябрь 2023 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Скоро: Предпросмотр ссылок&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;ReferencePreviewsDefault&quot;/&gt;
[[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]]
В ближайшее время в Вашей вики появится новая функция: Предпросмотр ссылок - всплывающие окна для ссылок. Такие всплывающие окна существуют на вики-сайтах как локальные гаджеты уже много лет.  Теперь есть централизованное решение, доступное на всех вики, и совместимое с функцией [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Предпросмотр страницы]].

Предпросмотр ссылок будет доступен всем, включая читателей. Если Вы не хотите видеть эту функцию, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|Вы можете ее отключить]]. Если Вы [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|используете гаджеты]] &quot;Всплывающие подсказки для ссылок&quot; или &quot;Навигация всплывающих окон&quot;, Вы не увидите &quot;Предпросмотр ссылок&quot; до тех пор, пока Вы не отключите гаджет.

Предпросмотр ссылок являлся бета-функцией на многих вики начиная с 2019-го года и функцией по-умолчанию на некоторых вики начиная с 2021-го года. Внедрение функции запланировано на 22-e ноября. 

* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Помощь]] 
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Страница проекта с более подробной информацией (на английском)]]. 
* Отзывы приветствуются [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|на этой странице обсуждений]]. 
-- Для команды [[m:WMDE Technical Wishes|Викимедия Германия &quot;Технические пожелания&quot;]],
&lt;section end=&quot;ReferencePreviewsDefault&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 ноябрь 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Body&quot;/&gt;Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland
&lt;section end=&quot;Body&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 декабрь 2023 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25955829 --&gt;

== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''

Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.&lt;br&gt; 
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''

The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.

For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.&lt;br&gt;We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&amp;oldid=26027495 --&gt;

== Reusing references: Can we look over your shoulder? ==

''Apologies for writing in English.''

The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references.

* The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here].
* Interviews can be conducted in English, German or Dutch.
* [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]].
* Sessions will be held in January and February.
* [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.]
* Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment.

We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]]
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25956752 --&gt;

== Feminism and Folklore 2024 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''

-- [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Голосование по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Здравствуйте,

Я пишу вам сегодня, чтобы объявить о начале периода голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C). Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля 2024 г. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом.

[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики  вместе с переводами на другие языки. 

Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия.

От имени Проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 ғинуар 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== A new feature for previewing references on your wiki ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Page Previews and Reference Previews.png|alt=Montage of two screenshots, one showing the Reference Previews feature, and one showing the Page Previews feature|right|350x350px]]
''Apologies for writing in English. If you can translate this message, that would be much appreciated.''

Hi. As announced some weeks ago &lt;sup&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CNPRQE2IG5ZNAVAOHBMF4AXXRLGJE6UT/|1]]] [&lt;nowiki/&gt;[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|2]]]&lt;/sup&gt;, Wikimedia Deutschland’s [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team introduced [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] to many wikis, including this one. This feature shows popups for references in the article text.  

While this new feature is already usable on your wiki, most people here are not seeing it yet because your wiki has set [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Relation to gadgets|a gadget as the default]] for previewing references. We plan to remove the default flag from the gadget on your wiki soon. This means: 

* The new default for reference popups on your wiki will be Reference Previews. 
* However, if you want to keep using the gadget, you can still enable it in [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|your personal settings]].
The benefit of having Reference Previews as the default is that the user experience will be consistent across wikis and with the [[mw:Special:MyLanguage/Page_Previews|Page Previews feature]], and that the software will be easier to maintain overall. 

This change is planned for February 14. If you have concerns about this change, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|please let us know on this talk page]] by February 12. – Kind regards, [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 09:30, 23 ғинуар 2024 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johanna_Strodt_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=26116190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Остались последние дни, чтобы проголосовать по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Здравствуйте,

Я пишу вам сегодня для напоминания о том, что период голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) завершается '''2 февраля'''. Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом.

[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики  вместе с переводами на другие языки. 

Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия.

С уважением,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 ғинуар 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Объявление результатов голосования по ратификации Устава Координационного комитета по УКП&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|Перевод данного сообщения на другие языки можно найти в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Уважаемые участники,

Благодарю всех за интерес к развитию Универсального кодекса поведения. Сегодня я хочу сообщить вам результаты [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ратификационного голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]]. В ратификационном голосовании участвовало 1746 человек, в числе которых 1249 участников одобрили Устав, а 420 участников - нет. В процессе ратификационного голосования участники могли оставлять отзывы относительно Устава. 

Отчет по статистике голосования и обзор обратной связи от участников будут опубликованы в Мета-вики в течение следующих недель.

В ближайшее время, пожалуйста, следите за новостями о дальнейших шагах.

От имени Проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23, 12 февраль 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26160150 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26166467 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Отчет о ратификации Устава U4C и объявление о начале выдвижения кандидатов для U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Дорогие участники,

Сегодня я хочу сообщить вам две важные новости. Во-первых, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|отчет по отзывам после ратификации Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (U4C)]] уже доступен. Во-вторых, начинается выдвижение кандидатов для комитета U4C со сроком до 1 апреля 2024 года.

[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) является глобальной группой, деятельность которой посвящена справедливому и последовательному применению УКП. Члены сообщества приглашаются для подачи заявок на вступление в комитет U4C. Для более подробной информации о комитете U4C и его области ответственности, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]].

Согласно уставу в комитете U4C имеется 16 мест: восемь мест от сообщества в целом и восемь мест от регионов, чтобы U4C отображал разнообразие движения.

Ознакомьтесь более подробно и подайте вашу заявку в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Мета-вики]].

От имени Проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 март 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26276337 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Процесс отбора кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа в 2024 году&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]]''
: ''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Дорогие участники,

В этом году у четырех членов, избранных от сообщества и партнеров, заканчивается срок пребывания в Совете попечителей [1]. Совет приглашает все движение принять участие в процессе отбора и голосования с целью заполнения этих мест в этом году.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Комитет по выборам]] будет осуществлять надзор за этим процессом при участии сотрудников Фонда [2]. Комитет по вопросам управления создал Рабочую группу по формированию совета, состоящую из попечителей, которые не могут быть кандидатами в проводимом сообществом и партнерами процессе отбора в 2024 году, в следующем составе: Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins и Shani Evenstein Sigalov [3]. Данной группе поручено осуществлять надзор со стороны Совета за процессом отбора попечителей 2024 года и информировать его ходе выполнения. Более подробная информация о функциях Комитета по выборам, Совета и штатных сотрудников находится здесь [4]. 

Ниже перечислены ключевые планируемые даты:

*  Май 2024 года. Выдвижение кандидатов и формулировка вопросов.
*  Июнь 2024 года. Партнерские организации проводят голосование для составления шорт-листа из 12 кандидатов (составление шорт-листа не проводится при количестве заявок менее чем 15) [5].
*  Июнь-август 2024 года. Период проведения кампании.
*  Конец августа - начало сентября 2024 года. Двухнедельный период голосования сообщества.
*  Октябрь-ноябрь 2024 года. Проверка биографических данных кандидатов.
*  Заседание Совета в декабре 2024 года. Новые попечители приступают к работе.

Узнайте более подробно о процессе отбора 2024 года, включая детальное расписание, процесс выдвижения кандидатов, правила кампании и критерии правомочности избирателей, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|на этой странице в Мета-вики]] и составьте свой план.

'''Волонтеры на выборах'''

Дополнительный способ участия в процессе отбора 2024 года ‒ деятельность волонтера на выборах. Волонтеры на выборах являются связующим звеном между Комитетом по выборам и своими сообществами. Они обеспечивают представительство своего сообщества и мотивируют его для участия в голосовании. Узнайте более подробно о данной программе и способах участия в ней на данной [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|странице в Мета-вики]].

С наилучшими пожеланиями,

[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Председатель Комитета по вопросам управления, Рабочая группа по формированию совета)

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] Несмотря на то что идеальное соотношение кандидатов - 12 кандидатов на четыре вакантных места, процесс формирования шорт-листа будет запущен при наличии более 15 кандидатов, в виду того что 1-3 исключенных кандидатов могут почувствовать себя &quot;отверженными&quot;, а также в виду значительных затрачиваемых партнерами усилий для исключения лишь 1-3 кандидатов из списка.&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:56, 12 март 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26349432 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы.

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-03-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-03-20|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:00, 15 март 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=25636619 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Проголосуйте прямо сейчас для избрания членов первого U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Уважаемые участники!

Я пишу вам, чтобы сообщить о начале голосования по выборам в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C), которое будет проходить до 9 мая 2024 года. Ознакомьтесь с информацией на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|странице голосования в Мета-вики]], чтобы узнать больше по теме голосования и правомочности избирателей.

Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C) является глобальной группой, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения УКП. Участники сообщества были приглашены для подачи заявок на членство в U4C. Для более подробной информации об области ответственности U4C, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]].

Пожалуйста, поделитесь данным сообщением с членами вашего сообщества, чтобы они также могли принять участие.

От имени проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 апрель 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;Hello all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].

This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.

Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].

We look forward to your participation!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:22, 14 май 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]

Dear community members,

The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. 

You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. 

You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.

On behalf of the CAC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 май 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Объявление о создании первого Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Привет!

Члены счётной комиссии завершили рассмотрение результатов голосования. Мы продолжаем работу с результатами первых [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|выборов Координационного комитета Универсального кодекса поведения (ККУКП)]]. 

Мы рады объявить следующих лиц региональными членами ККУКП, срок полномочий которых составит два года:

* Северная Америка (США и Канада)
** –
* Северная и Западная Европа
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Латинская Америка и Карибский бассейн
** –
* Центральная и Восточная Европа
** —
* Африка к югу от Сахары
** –
* Ближний Восток и Северная Африка
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* Восточная, Юго-Восточная Азия и Тихоокеанский регион
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* Южная Азия
** –

Следующие лица избираются членами ККУКП от сообщества в целом, сроком на один год:

* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –

Ещё раз спасибо всем, кто участвовал в этом процессе, и хотим выразить огромную признательность кандидатам за их лидерство и преданность движению и сообществу Викимедиа.

В течение следующих нескольких недель ККУКП начнёт встречаться и планировать работу на 2024—2025 годы, поддерживая внедрение и пересмотр УКП и Руководящих принципов обеспечения соблюдения требований. Следите за их работой на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].

От имени Проектной команды УКП,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:14, 3 июнь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Окончательный текст Устава Движения Викимедиа теперь доступен на Мета-Вики&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|Вы можете прочитать это сообщение, который переведенн на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Всем привет,

Окончательный текст [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] теперь доступен для ознакомления на Мета, более чем на 20 языках.

'''Что такое Устав Движения Викимедиа?'''

Устав Движения Викимедиа – это предлагаемый документ, определяющий роли и ответственность всех членов и организаций в Движения Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета - для управления движением.

'''Присоединяйтесь к «Презентационной Вечеринка» Устава Движения Викимедиа'''

Присоединяйтесь к [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|«вечеринка по презентацию»]] устава '''20 июня 2024 года''' в '''14.00-15.00 по UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 проверьте по вашему времени]). Во время этого созвона, мы отпразднуем публикацию окончательного варианта Устава и представим его содержание. Присоединяйтесь и ознакомьтесь с Уставом, прежде чем проголосовать.

'''Голосование по ратификации Устава Движения'''

Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC.''' Вы можете ознакомиться с [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|процессом голосования, критериями и другими подробностями]] на Мета.

Если у вас есть какие-либо вопросы, пожалуйста, оставьте сообщение [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|на странице обсуждения на Мета]] или напишите MCDC по адресу [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].

От имени Комитета по разработке Устава Движения,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 июнь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа открыто – проголосуйте&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Всем привет,

Голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Устава Движения Викимедиа''']] открыто. Устав Движения Викимедиа – это документ, определяющий роли и ответственности всех членов и организаций в Движении Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета – для управления движением.

Окончательная версия Устава Движения Викимедиа [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|доступна на Мета-Вики на русском языке]] для вашего ознакомления.

Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с более подробной информацией о [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|голосовании и критериях для голосования]].

После ознакомления с Уставом, пожалуйста, [[Special:SecurePoll/vote/398|'''проголосуйте''']] и поделитесь этой информацией с другими.

Если у вас есть какие-либо вопросы по поводу голосования по ратификации, пожалуйста, свяжитесь с Избирательной Комиссией по Уставу по адресу [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].

От имени Избирательной комиссии,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 июнь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа скоро завершится&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Всем привет,

Это уведомление о том, что голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] завершится '''9 июля 2024 года''', в '''23:59 по UTC'''.

Если вы еще не проголосовали, пожалуйста, проголосуйте [[m:Special:SecurePoll/vote/398|на «SecurePoll»]]. 

От имени [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Избирательной Комиссии по Уставу]],&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 июль 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;U4C Special Election - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.

The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].

In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:02, 10 июль 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimedia Movement Charter ratification voting results&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.  

As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.

The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: 

'''Individual vote:'''

Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).

'''Affiliates vote:'''

Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).

'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''

The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].  

With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.

We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.

The Charter Electoral Commission,

[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:52, 18 июль 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:46, 27 июль 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.

'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:29, 6 август 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Скоро: новая функция подссылки - попробуйте!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].&lt;/span&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:&lt;/span&gt;

* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]].&lt;/span&gt; 
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.&lt;/span&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.&lt;/span&gt;

Пожалуйста, помогите нам распространить сообщение. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
&lt;section end=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=27309345 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==

Hi all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].

This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.

Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 23:19, 22 август 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].

I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:

* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz

The following seats were not filled during this special election:

* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].

On behalf of the U4C and the Elections Committee,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:05, 2 сентябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Поделитесь своим мнением: голосуйте на выборах в Совет попечителей 2024 года!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Здравствуйте,

Началось голосование на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|выборах в Совет попечителей 2024 года]]. На четыре (4) места в Совете претендуют двенадцать (12) кандидатов.

Ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|заявлениями кандидатов]] и их [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|ответами на вопросы сообщества]], чтобы узнать о них больше.

Когда вы будете готовы, перейдите на страницу голосования [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]]. '''Голосование проводится в период с 00:00 (UTC) 3 сентября по 23:59 (UTC) 17 сентября'''.

Чтобы проверить ваше право голоса, пожалуйста, посетите информационную [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|страницу о правомочности избирателей]].

С наилучшими пожеланиями,

Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:13, 3 сентябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы.

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-09-25|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-09-25|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. 

'''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:36, 20 сентябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27248326 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;i&gt;Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.&lt;/i&gt;{{tracked|T66315}}

Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''General''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''In Other Projects''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section.

We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the   [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;We welcome your feedback and questions.&lt;br&gt; [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 18:56, 27 сентябрь 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27524260 --&gt;

== Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey ==

Dear all,

Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community.

To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event.

Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5

Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference!

Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success.


Warm regards,

User:ZI Jony 03:19, 6 октябрь 2024 (UTC)

Wiki Loves Ramadan Organizing Team
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27510935 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Предварительные результаты выборов в Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Здравствуйте,

Благодарим всех, кто участвовал в выборах в [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года]]. Всего проголосовало около 6000 членов сообщества из более чем 180 вики-проектов.

Данные кандидаты получили наибольшее количество голосов:

# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]

Хотя данные кандидаты были отобраны путем голосования, они все еще должны быть утверждены Советом попечителей. Им необходимо успешно пройти биографическую проверку и соответствовать квалификационным требованиям, изложенным в регламенте. Новые попечители будут утверждены на следующем заседании Совета в декабре 2024 года.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Узнайте более подробно о результатах в Мета-вики.]]

С наилучшими пожеланиями,

Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет

&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 октябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. 

Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]]

Подача заявок в комитеты открывается 16 октября 2024. Период подачи заявок в Комитет по присоединению завершается 18 ноября 2024, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 2 декабря 2024. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|на странице назначений в Мета-вики]].

От имени команды поддержки комитетов,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:07, 16 октябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27601062 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==

Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:28, 22 октябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27535421 --&gt;

== Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success ==

Dear all,

We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community.

Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs.

* Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey]
* Deadline: November 10, 2024
Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference!

'''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply.
* Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here]
* Application Deadline: October 31, 2024
Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions]

Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success!


Warm regards,&lt;br&gt;
The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:11, 29 октябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27568454 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==

Hello everyone,

The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone &lt;https://zonestamp.toolforge.org/1732896000&gt;). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: &lt;https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024&gt;.

This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.

Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 ноябрь 2024 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

==Proposal to enable the &quot;Contribute&quot; entry point in Bashkir Wikipedia==
{{Int:Hello}} Bashkir Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called &quot;Contribute&quot; to your Wikipedia.

The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.

Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Bashkir Wikipedia.

'''Who can access it'''

Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the &quot;Contribute&quot; icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to &quot;view contributions&quot; is also available to access the list of your contributions.

[[File:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]                             [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]

For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the &quot;Contributions&quot; option unless they change it to the &quot;Contribute&quot; manually.

This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the &quot;Contributions&quot; entry point as default.          

We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024.

We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the &quot;Contribute&quot; entry point in your Wikipedia.

We look forward to your response soon.

Thank you!

On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Ҡатнашыусы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:UOzurumba (WMF)|фекер алышыу]]) 04:25, 28 ноябрь 2024 (UTC)

== Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! ==

Dear All,

We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. 

This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture.

* Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]]
* When: Jan 19, 2025 
* Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025).
* Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 
* Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]]

To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025.

Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language.

Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all.

Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate.

Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success!

For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:07, 16 ғинуар 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=27568454 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ғинуар 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 февраль 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Приглашаем посетить встречу Языкового сообщества (28 февраля в 14:00 по UTC) и ознакомиться с рассылкой&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Здравствуйте!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=Изображение, символизирующее множество языков]]
Мы с удовольствием приглашаем вас на очередную '''встречу Языкового сообщества''', которая пройдёт '''28 февраля в 14:00 по UTC'''! Чтобы принять в ней участие, просто запишитесь '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|на её странице]]'''.

На этой встрече участники и участницы делятся новостями проектов, имеющих отношение к языкам, обсуждают технические проблемы языковых вики-проектов и совместно решают их. В прошлый раз мы обсуждали создание клавиатурных раскладок, создание Википедии на языке мооре, а также новости многоязычной поддержки на конференции Wiki Indaba.

'''Хотите сделать доклад?''' Мы будем рады услышать все сообщения: как технические новости вашего проекта, так и сведения о проблеме, с которой вам нужна помощь; также просим оставлять запросы на устный перевод! '''Ответьте на это сообщение''' или добавьте свой пункт '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|в повестку встречи]]'''.

Также предлагаем ознакомиться с шестым номером рассылки Команды локализации (январь 2025 года): [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. В ней содержатся последние известия октября—декабря 2024 года: создание новой функциональности; относящиеся к языкам улучшения в различных технических проектах и поддерживающих инициативах; подробности встреч членов сообщества; идеи для участия в проектах. Приглашаем подписаться на рассылку на её странице: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

Ждём вас на встрече и надеемся услышать вас там!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 08:28, 22 февраль 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 март 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:55, 13 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы.

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-03-19|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. 

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-03-19|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. 

'''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:14, 14 март 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 апрель 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук ==

CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?».

Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках:
# [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] &lt;small&gt;''(Passcode: h$BOin4?)''&lt;/small&gt;

Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''.

--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:47, 9 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=28516993 --&gt;

== Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends ==

Hi everyone, 

We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]).

Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them.

You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026.

'''&lt;u&gt;''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''&lt;/u&gt;'''

--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:19, 14 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=28546550 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

16:10, 16 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Hide on Rosé@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 апрель 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 апрель 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:40, 29 апрель 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? ==

CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. 

* [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom]
* Passcode: hG@&amp;.Y?6

Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]])

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:02, 7 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=28675596 --&gt;

== Registration for the Wikimedia CEE Meeting 2025 is open ==

Dear all,               

The Organising Committee of the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] is delighted to announce the opening of the registration for this year's conference.

Affiliation and community delegates can register for the meeting until '''June 15th'''. All other self-funded participants can register until July 31st. 

The registration and scholarship application form which runs on Pretix, a free, open-sourced third-party platform that helps organize and manage events, can be found [https://pretix.eu/wikimedia-events/wmcee-2025/ here].

Details on how to select delegates and the selection process can be found on the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025/Registration|registration page]].

Please keep in mind that the official language of the conference is English and interpreting services will not be available.

If you encounter any issues while registering, or have questions about the registration process, feel free to contact the coordination team via [mailto:wmceem2025@wikimedia.gr wmceem2025@wikimedia.gr].

Your swift replies will be appreciated, as they will help us conduct an efficient booking process.

Best regards,        

On behalf of

'''Wikimedia CEE Meeting 2025 Organising Team'''

--[[Ҡатнашыусы:MARKELLOS|MARKELLOS]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MARKELLOS|фекер алышыу]]) 19:19, 12 май 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Объявлен конкурс кандидатов в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (ККУКП)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Результаты голосования по Руководству по обеспечению соблюдения Универсального кодекса поведения и Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (ККУКП) [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|доступно на Meta-wiki]].

Теперь вы можете [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|подать свою кандидатуру для работы в ККУКП]] до 29 мая 2025 года в 12:00 по Гринвичу. Информация о [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|приемлемости, процессе и сроках находится на Мета-вики]]. Голосование по кандидатурам начнется 1 июня 2025 года и продлится две недели, завершившись 15 июня 2025 года в 12:00 по Гринвичу.

Если у вас есть какие-либо вопросы, вы можете задать их на [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|страница обсуждения выборов]]. -- в сотрудничестве с ККУКП, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|фекер алышыу]])&lt;/bdi&gt; 22:06, 15 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:26, 22 май 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Отбор кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2025 год и приём вопросов к кандидатам&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Дорогие друзья,

В этом году истекают сроки полномочий двух (2) попечителей Фонда Викимедиа, избранных сообществом и организациями Викимедиа [1]. Совет попечителей приглашает всё движение принять участие в процессе отбора и голосовании за кандидатов на эти места.

Избирательная комиссия будет координировать данный процесс при поддержке сотрудников Фонда [2]. Комитет по управлению, состоящий из попечителей, не участвующих в выборах 2025 года (Раджу Наризетти, Шани Эвенштейн Сигалов, Лоренцо Лоза, Кэти Коллинз, Виктория Доронина и Эсраа Аль Шафеи) [3], будет осуществлять надзор за процессом отбора от имени Совета и информировать его о ходе выборов. Более подробную информацию о ролях Избирательной комиссии, Совета попечителей и сотрудников можно найти здесь [4].

Основные запланированные даты:

* 22 мая – 5 июня: Объявление (данное сообщение) и период для вопросов [6]
* 17 июня – 1 июля 2025: Приём заявок от кандидатов
* Июль 2025: При необходимости — голосование организаций Викимедиа для сокращения списка, если число поданных заявок превысит 10 [5]
* Август 2025: Предвыборная кампания
* Август – сентябрь 2025: Двухнедельное голосование сообщества
* Октябрь – ноябрь 2025: Проверка биографических данных выбранных кандидатов
* Заседание Совета в декабре 2025: Вступление в должность новых членов Совета попечителей

Подробная информация о выборах 2025 года — включая детальный график этапов, процедуру выдвижения кандидатов, правила проведения предвыборных кампаний и критерии для избирателей — доступна на данной странице Мета [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[ссылка]]].

'''Приём вопросов'''

В каждом избирательном цикле у сообщества есть возможность предложить вопросы, на которые должны ответить кандидаты в попечители. Избирательная комиссия отбирает вопросы из списка, составленного сообществом. Кандидаты обязаны ответить на все обязательные вопросы в своей заявке, в противном случае их кандидатура будет отклонена. В этом году Избирательная комиссия отберёт 5 вопросов. Итоговые вопросы могут представлять собой объединение схожих или связанных вопросов, поступивших от сообщества [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[ссылка]]].

'''Добровольцы для выборов'''

Ещё один способ участия в выборах 2025 года — стать добровольцем выборов. Добровольцы выборов выступают связующим звеном между Избирательной комиссией и своим сообществом. Они помогают обеспечить представленность своего сообщества и мотивируют его к активному участию в голосовании. Подробная информация о программе и способах присоединения доступна на данной странице Мета [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[ссылка]]].

Спасибо!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

С уважением,

Виктория Доронина

Представитель Совета попечителей в Избирательном комитете

Комитет по управлению&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 03:07, 28 май 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|фекер алышыу]]) 16:47, 29 май 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Udehb-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:00, 13 июнь 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? ==

CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии &quot;Женщины в сфере технологий&quot; по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:17, 16 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=28871983 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:43, 17 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Обратная связь по проектам Викимедиа&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Уважаемые участники сообщества Викимедиа,

[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества (CAC)]] Совета попечителей Фонда Викимедиа поручил [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|Рабочей группе по родственным проектам (SPTF)]] обновить и внедрить процедуру оценки жизненного цикла родственных проектов — [[m:Wikimedia projects|вики-проектов, поддерживаемых Фондом Викимедиа (WMF)]].

Движение Викимедиа всегда руководствовалось перспективой актуальных, доступных и эффективных свободных знаний. По мере дальнейшего развития экосистемы проектов Викимедиа, очень важно периодически проводить ревизию существующих проектов, чтобы обеспечить их соответствие нашим целям и возможностям сообщества.

Несмотря на благородные намерения, некоторые проекты более не служат изначально заявленной цели. '''Оценка состояния таких проектов не означает бросить то, что тяжело нести, а подразумевает ответственное управление общими ресурсами'''. Время волонтеров, поддержка сотрудников, инфраструктура и внимание сообщества ограничены, а нетехнические затраты имеют тенденцию к значительному росту, поскольку наша экосистема вступила в новую эпоху интернета по сравнению с той, когда мы начинали. Поддержка неактивных проектов или проектов, которые не соответствуют нашим стремлениям, может непреднамеренно отвлечь эти ресурсы от областей с более значительным потенциалом.

Кроме того, поддержание проектов, которые больше не отражают качество и надежность, связанные с именем Викимедиа, сопряжено с репутационным риском. Заброшенный или менее надежный проект влияет на доверие к движению Викимедиа.

Наконец '''неспособность свернуть или переосмыслить проекты, которые больше не работают, может значительно осложнить запуск новых'''. Когда сообщество чувствует навсегда себя связанным с каждым прошлым решением ‒ независимо от того, насколько оно устарело ‒ мы рискуем оказаться в стагнации. Здоровая экосистема должна допускать эволюцию, адаптацю и, при необходимости, сворачивание проектов. Если мы порождаем ожидания, что каждый проект должен существовать вечно, мы ограничиваем наши способности в области экспериментов и инноваций.

По этой причине Рабочая группа по родственным проектам рассмотрела два запроса относительно жизненного цикла родственных проектов, чтобы проработать и продемонстрировать сам процесс ревизии. Мы выбрали Викиспору в качестве примера возможного открытия нового проекта и Викиновости в качестве примера ревизии существующего проекта. Предварительные выводы обсуждались 11 сентября 2024 года на встрече CAC, и Комитет по делам сообщества рекомендовал провести консультации с сообществом по теме обоих предложений.

&lt;span id=&quot;Wikispore&quot;&gt;&lt;/span&gt;
=== Викиспора ===

[[m:Wikispore|Заявка на рассмотрение Викиспоры]] в качестве нового проекта была подана в 2019 году. Рабочая группа решила рассмотреть этот запрос более детально, поскольку вместо концентрации на какой-то конкретной теме, как это происходит в большинстве заявок на новые родственные проекты, Викиспора имеет потенциал для старта нескольких родственных проектов.

После тщательного рассмотрения, Рабочая группа по родственным проектам решила '''не рекомендовать''' Викиспору в качестве нового проекта Викимедиа. Принимая во внимание текущий уровень активности, существующая структура Викиспоры обеспечивает большую гибкость и экспериментальность при том, что Фонд Викимедиа предоставляет основную инфраструктурную поддержку. 

Мы признаем потенциал этой инициативы и ожидаем мнений сообщества по теме того, каким должен быть достаточный уровень активности и вовлеченности, чтобы пересмотреть ее статус в будущем.

В рамках этого процесса мы опубликовали это решение в сообществе Викиспоры и пригласили одного из ее лидеров, Pharos, на встречу Рабочей группы по родственным проектам.

В настоящий момент мы особенно приветствуем мнения относительно измеримых критериев, указывающих на готовность проекта, таких как количество участников, объем содержимого и устойчивая поддержка сообщества. Это прояснит показатели, достаточные для открытия нового родственного проекта, в том числе и возможную будущую переподачу заявки по Викиспоре. Тем не менее, числа всегда будут лишь ориентиром, так как любые числа подвержены манипуляции.

&lt;span id=&quot;Wikinews&quot;&gt;&lt;/span&gt;
=== Викиновости ===

Среди существующих родственных проектов, мы решили рассмотреть Викиновости, потому что именно в отношении этого проекта мы наблюдаем самый высокий уровень обеспокоенности по многим причинам.

С момента созыва Рабочей группы по родственным проектам в 2023 году, ее участники во время собраний и конференц-звонков интересовались мнением сообщества о родственных проектах, которые не выполнили свои обещания в рамках движения Викимедиа.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Викиновости были первым кандидатом для оценки, потому что люди из многих языковых сообществ это предложили. Кроме того, по большинству показателей это наименее активный родственный проект с наибольшим снижением активности за последние годы.

В то время как Комитет по языкам регулярно открывает и закрывает языковые версии родственных проектов на малых языках, обоснованного предложения по закрытию Википедии на основных языках или какого-либо проекта на английском языке никогда не поступало. Это не относится к Викиновостям, где возникало предложение о закрытии Английских Викиновостей, которое получило некоторую поддержку, но не привело ни к каким действиям[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F см. также раздел 5 из &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;]; также был проект предложения закрыть все языковые версии Викиновостей[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Первоначальные показатели]], собранные сотрудниками WMF, также подтверждают беспокойство сообщества движения относительно Викиновостей.

На основании этого отчета, Рабочая группа по родственным проектам рекомендует сообществу провести переоценку Викиновостей. Мы пришли к выводу, что существующая структура и уровень активности являются самыми низкими среди существующих родственных проектов. Рабочая группа также рекомендует приостановить открытие новых языковых версий Викиновостей, пока идет консультация.

Рабочая группа по родственным проектам выносит этот анализ на обсуждение и приветствует дискуссии об альтернативных вариантах, включая потенциальные усилия по реструктуризации или интеграции с другими проектами Викимедиа.

Озвученные на данный момент варианты (которые могут быть применены просто к малоактивным языковым версиям или ко всем языковым версиям)  включают:
* реструктуризацию работы и взаимосвязей Викиновостей с деятельностью по текущим событиям на других проектах; 
* объединение содержимого Викиновостей с соответствующими языковыми проектами Википедии, возможно в новом именном пространстве;
* объединение содержимого с внешними проектами, обладающими совместимой лицензией;
* архивирование проектов Викиновостей.

Ваши идеи и взгляды важны в для формирования будущего этих проектов. Мы призываем всех заинтересованных членов сообщества поделиться своими мыслями на соответствующих страницах обсуждений или через другие обозначенные каналы обратной связи.

&lt;span id=&quot;Feedback_and_next_steps&quot;&gt;&lt;/span&gt;
=== Обратная связь и дальнейшие шаги ===

Мы будем благодарны, если вы примете участие в дискуссии относительно будущего этих проектов и процесса ревизии. Мы запускаем две разные проектные страницы: [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]] и [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]]. Пожалуйста, примите участие в период с 27 июня по 27 июля 2025, после чего мы подведем итоги обсуждения. Вы можете писать там на любом языке.

Я также проведу видеозвонки 16 июля в среду в 11:00 UTC и 17 июля в четверг в 17:00 UTC (ссылки на звонки появятся чуть позже) и буду присутствовать на Викимании для дальнейших обсуждений. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:56, 27 июнь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:45, 14 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews ==

Привет всем,

Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями.

'''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)'''

'''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]'''

_______________________

Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts.

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:45, 16 июль 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=28871983 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Временные учетные записи будут доступны в ближайшее время.&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Привет! Мы из команда «[[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Безопасность и Целостность Продукта]]» Фонда Викимедиа. Мы хотели бы дать вам знать, что '''мы планируем включить [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|временные учётные записи]] в этом проекте на неделе 1-го сентября'''.

Временные учётные записи успешно работают в 30 вики-проектах, включая многие крупные Википедии, такие как немецкий, японский и французский. Изменения, которую внисит эта функция, особенно актуальны для редакторов, не вошедших в систему, для защиты которых и предназначена эта функция. Однако, она также актуальна для участников сообщества, таких как наставники, патрульные и администраторы — всех, кто отменяют правки, блокирует пользователей или иным образом взаимодействует с редакторами, не вошедшими в систему, для обеспечения безопасности и точности вики-проектов. 

'''С какой целью мы внедряем временные учетные записи?'''

Наши вики-проекты должны быть по умолчанию более безопасными при внесении правок неавторизованными редакторами. Временные учетные записи дают возможность людям продолжать редактирование вики-проектов без создания аккаунта, позволяя избежать публичной привязки правок к своему IP-адресу. Мы уверены, что это отвечает интересам наших неавторизованных редакторов, которые вносят ценный вклад в вики-проекты и могут создать учетную запись позднее, обеспечивая рост нашего сообщества редакторов, администраторов и других участников. Несмотря на то что вики-проекты предупреждают неавторизованных редакторов о том, что их IP-адреса будут ассоциированы с их правками, многие люди могут не иметь представления об IP-адресах или о том, что они могут быть использованы для установления другой связанной с ними информации при помощи способов, неожиданных для них. 

Кроме того, наше программное обеспечения и инструменты для модерации слишком сильно полагаются на сетевой источник (IP-адрес) для идентификации пользователей и шаблонов поведения, особенно по мере того, как сами IP-адреса становятся менее надежными в качестве идентификаторов. Временные учетные записи обеспечивают более целенаправленное взаимодействие с неавторизованными редакторами, включая более точные блокировки, и могут снизить число случаев непреднамеренной блокировки добросовестных пользователей, использующих те же IP-адреса, что и злоумышленники.

'''Как работают временные учетные записи'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
В тот момент, когда неавторизованный пользователь вносит правку на вики-проекте, в его браузере создается куки (cookie), к которой привязывается автоматически созданная временная учетная запись. Наименование этой учетной записи соответствует шаблону: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (тильда, текущий год, номер). Данное имя будет отображаться на страницах свежих правок или истории изменений. Срок действия данной куки закончится через 90 дней после создания. В течение ее срока действия, все правки, сделанные с данного устройства будут отнесены к этой временной учетной записи. Учетная запись останется прежней, даже если изменится IP-адрес, пока пользователь не очистит куки или не начнет использовать другое устройство или браузер. Информация об IP-адресах, использованных во время каждой правки, будет храниться в течение 90 дней после самой правки. Тем не менее лишь только некоторые зарегистрированные пользователи получат к ней доступ.

'''Что это значит для различных групп пользователей?'''

'''Неавторизованные редакторы'''

* Это повышает конфиденциальность. В настоящий момент, если вы не используете для редактирования зарегистрированную учетную запись, каждый может видеть связанный с вашими правками IP-адрес, даже по истечении 90 дней. Теперь на этом вики-проекте это не будет происходить.
* Если вы используете временную учетную запись для редактирования из разных мест в течение последних 90 дней (например, дома и в кофейне), история правок и IP-адреса всех ваших мест будут ассоциированы с одной временной учетной записью. Пользователи,[[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие критериям]], будут иметь возможность просмотра данной информации. Если это вызывает у вас вопросы с точки зрения безопасности, пожалуйста, обратитесь по адресу talktohumanrights(at)wikimedia.org для консультаций.

'''Члены сообщества, взаимодействующие с неавторизованными редакторами'''

* Временная учетная запись уникальным образом связана с устройством. Для сравнения, IP-адрес может использоваться несколькими устройствами и людьми (например, различные люди в школе или на работе могут иметь один IP-адрес).
* В сравнении с текущей ситуацией, допустимо предположить, что страница обсуждения временного пользователя принадлежит только одному лицу. Как вы можете видеть на скриншоте, пользователи временных учетных записей смогут получать уведомления. Также будет возможность поблагодарить их за правки, упомянуть в дискуссиях и пригласить для более активного участия в сообществе.

'''Пользователи, использующие IP-адреса для модерации на вики-проектах и управления ими'''

* '''Патрульные,''' отслеживающие постоянных злоумышленников, расследующие нарушения правил и т.д. Пользователи, [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие требованиям]], будут иметь возможность узнать IP-адреса временных пользователей и видеть все правки, внесенные при помощи временных учетных записей с конкретного IP-адреса или диапазона адресов ([[Special:IPContributions]]). Они также будут иметь доступ к полезной информации об IP-адресах благодаря функциональности [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]]. Для работы с временными учетными записями было разработано или настроено множество других компонентов программного обеспечения, включая фильтр правок, глобальные блокировки, глобальный вклад участника и другое. (Более подробная информация для разработчиков-волонтеров по теме обновления программного кода ваших инструментов доступна в заключительной части этого сообщения.)
* '''Администраторы, блокирующие неавторизованных редакторов''' 
** Будут иметь возможность блокировки большого количества злоумышленников путем блокировки их временных учетных записей. Заблокированный пользователь не сможет быстро создавать новые временные учетные записи, если администратор выберет опцию [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|автоблокировки]].
** Возможность блокировки IP-адреса или диапазона IP-адресов также сохранится.
* Временные учетные записи не будут применяться ретроспективно к правкам, сделанным до внедрения. На странице Служебная:Вклад вы сможете видеть существующие правки от IP-пользователей, но не новые правки, сделанные временными учетными записями с данного IP-адреса. Вместо этого вы должны использовать для этих целей страницу Служебная:IPContributions.

'''Наша просьба к вам и дальнейшие шаги'''

* Если вам известны какие-либо инструменты, боты, гаджеты и т.д., которые используют информацию об IP-адресах или доступны для неавторизованных пользователей, вероятно, вам стоит протестировать их работу на тестовых площадках [[testwiki:Main_Page|testwiki]] или [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]] Если вы разработчик-волонтер,[[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers| ознакомьтесь с нашей документацией для разработчиков]], в частности с разделом о вероятной [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|необходимости обновления вашего программного кода.]]
* Если вы хотите протестировать среду с временными учетными записями, например просто посмотреть, как это работает, перейдите на тестовые площадки testwiki или test2wiki и пробуйте редактировать без авторизации. 
* Сообщите нам, если вам известно о любых проблемах, на которые надо обратить внимание. Мы постараемся помочь, а если у нас не будет возможности сделать это, мы рассмотрим возможные варианты действий. 
* Ознакомьтесь с нашим [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|предыдущим сообщением]]о требованиях для пользователей без расширенных прав, которым может потребоваться доступ к информации об IP-адресах.

Чтобы узнать больше об этом проекте, ознакомьтесь с [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|нашим списком ЧЗВ ]] - там вы найдете много полезных ответов. Вы также можете [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|взглянуть на последние новости]] (мы опубликовали лишь одну) и [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|подписаться на новостную рассылку.]] Если вы хотите пообщаться со мной (Szymon) за пределами вики-проекта, вы можете найти меня на платформах Discord и Telegram. 
Спасибо!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:35, 26 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== Регистрация на вебинар &quot;Википедия в эпоху АИ&quot; ==

CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 08:40, 27 август 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=28871983 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ваша вики будет доступна только в режиме чтения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы.

Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-09-24|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. 

За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.'''

*День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ru}}. Оно продлится не более часа.
*При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений.

''Побочные эффекты'':

*Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить.
* Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут.

При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. 

'''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:40, 18 сентябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Выскажите своё мнение: примите участие в голосовании на выборах в Совет попечителей 2025 года&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Здравствуйте!

Стартовал период голосования в рамках [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа 2025 года]]. Кандидаты претендуют на два (2) свободных места в Совете.

Для проверки вашего права участвовать в голосовании просим посетить информационную страницу [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|с критериями допуска к выборам]].

Познакомьтесь с кандидатами подробнее, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|изучив их заявки и просмотрев предвыборные видеообращения]].

После того как будете готовы сделать выбор, пройдите [[m:Special:SecurePoll/vote/405|на страницу голосования в системе SecurePoll]], чтобы отдать свой голос.

'''Голосование открыто с 8 октября 00:00 UTC до 22 октября 23:59 UTC.'''

С уважением,

Абхишек Сурьяванши&lt;br /&gt;Председатель Избирательного комитета&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 04:47, 9 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Регистрация на вебинар &quot;Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия&quot; ==

CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:16, 27 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=28871983 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. 

Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Комиссия омбудсменов (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]]

Подача заявок в комитеты открывается 30 октября 2025. Период подачи заявок в Комитет по партнёрским организациям завершается 11 декабря 2025, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 11 декабря 2025. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|на странице назначений в Мета-вики]].

От имени команды поддержки комитетов,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 октябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MKaur (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist ==

Hi everyone,

The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]!

Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you!

'''As a Program Specialist, you will:'''

* Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs,
* Strengthen regional cooperation and cross-border projects,
* Help guide campaigns and initiatives across the CEE region,
* Work closely with the CEE Hub team and community members.

This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones.

'''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025'''
➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️

If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them!
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29192870 --&gt;

== Записи прошлых мероприятий ==

CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара &quot;Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа&quot;, проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust &amp; Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел &quot;Записи прошлых мероприятий&quot; на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:34, 10 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=28871983 --&gt;

== Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia ==

'''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences].

Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]].

If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. 

Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region.

English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example).

[[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter.

--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:42, 18 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670161 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:43, 28 ноябрь 2025 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ABreault (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-01_Wikipedias&amp;oldid=29723884 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:44, 16 ғинуар 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:20, 18 ғинуар 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Ежегодный пересмотр Универсального кодекса поведения и Руководства по правоприменению&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Пишу вам, чтобы сообщить о начале ежегодного пересмотра Универсального кодекса поведения (Universal Code of Conduct) и Руководства по его применению. Вы можете вносить предложения по изменениям до 9 февраля 2026 года. Это первый из нескольких этапов ежегодного пересмотра. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Дополнительную информацию и возможность присоединиться к обсуждению можно найти на странице UCoC в Мета-вики]].

[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) — это глобальная группа, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения Универсального кодекса поведения. Эта процедура ежегодного пересмотра была спланирована и реализована U4C. Получить дополнительную информацию и узнать об обязанностях U4C можно, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомившись с Уставом U4C]].

Пожалуйста, поделитесь этой информацией с другими участниками вашего сообщества там, где это уместно.

— В сотрудничестве с U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|Обсуждение]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 ғинуар 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:21, 31 март 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:11, 3 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 00:57, 26 апрель 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 ==

''Please help us and your community by translating this announcement into your language!''

Dear all,

The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway.

There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community.

'''Eligibility criteria:'''

* Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]:
** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025
** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026
** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026
* Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]]

You can check your eligibility using the following tool:

https://cee-sc-election.toolforge.org/

'''How to proceed:'''

Candidates may nominate themselves or be nominated by others.

If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026.

The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]:

Please also inform your communities about the election and encourage participation.

Best regards,  

Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026

--[[Meta:Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:00, 30 апрель 2026 (UTC)
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) ==

Здравствуйте,

Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub.

Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800).
Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]]

Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia.

Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах.

В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества.

Среди подтверждённых сессий:
- Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova
- Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD)
- Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation)

Будем рады вашему участию.

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Команда CEE Hub
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30401520 --&gt;

== Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca ==

Dear Bashkir language community,

On behalf of the Wikimedians of Romania and Moldova User Group, we are thrilled to invite you to the [[:m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026/Registration|Wikimedia CEE Meeting 2026]]! This year, our regional gathering will take place in the heart of Transylvania, in the vibrant city of Cluj-Napoca, Romania.

&lt;span style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''Dates: 18–20 September 2026. Location: Cluj-Napoca, Romania'''&lt;/span&gt;

=== Call for Delegate Nominations ===

We are now officially opening the call for affiliates to nominate their delegates. Each affiliate is encouraged to select representatives who will actively contribute to the sessions, share local successes, and help strengthen our regional network.

It is crucial to check the '''[[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026/Eligible affiliates|eligibility subpage]]''' to see the number of delegates allocated to your community. This number tells you how many delegate scholarships are reserved for your community.

&lt;span style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''Nomination Deadline: 30 May 2026'''&lt;/span&gt;

Please ensure that your nominations are submitted by this date to allow our organizing team enough time to manage travel logistics and visa support where necessary.

=== Registration process ===

Delegates, scholarship recipients, and all self-funded attendees can register using the Registration Form (given below). It is mandatory for each delegate application to contain a link to the documents supporting the respective nomination as delegate. All travel, accommodation, and food expenses (during the conference days) will be organized and covered by Wikimedians of Romania and Moldova User Group only for delegates and scholarship recipients.

Registration is required for everyone to participate in the Wikimedia CEE Meeting.

&lt;p style=&quot;font-family:monospace,monospace;background-color:#bbb&quot;&gt;'''Registration Form is here: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Apply]'''&lt;/p&gt;

* '''Registration period for representatives of Wikimedia affiliations: &lt;u&gt;13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 May 2026, 23:59 (UTC)&lt;/u&gt;.'''
* Registration period for self-funded participants and for everyone else: 13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 June 2026, 23:59 (UTC).

For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email:
&lt;p style=&quot;font-family:monospace,monospace&quot;&gt;'''wmceem2026{{@}}icf-fri.org'''&lt;/p&gt;

We look forward to welcoming you to Cluj-Napoca this September to share knowledge, foster new ideas, and celebrate our collective achievements.

Warm regards,&lt;br/&gt;Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team&lt;br/&gt;Wikimedians of Romania and Moldova User Group&lt;br/&gt; [[Ҡатнашыусы:Gikü|Gikü]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Gikü|фекер алышыу]]) 08:58, 13 май 2026 (UTC)

== Wiki Loves Eurovision 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]]

Hello everyone!

You are invited to participate in the &quot;[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]&quot; article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available:

* 1st prize: a voucher worth €60
* 2nd prize: a voucher worth €50
* 3rd prize: a voucher worth €40
* 4th–10th prize: a voucher worth €30

To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;</text>
      <sha1>sdv8v4lo3j88rfzaa4jvsp5azmiurz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дональд Трамп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110593</id>
    <revision>
      <id>1297184</id>
      <parentid>1288451</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T20:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boja02</username>
        <id>31209</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1297184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13187" sha1="nudy2o9b2t7ri8b8n30fnbeatsv395i" xml:space="preserve">{{Государственный деятель2
|имя                          = Дональд Трамп
|изображение                  = Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg
|ширина                       = 
|описание                     = Трамп 2017 йылда
|должность                    = &lt;small&gt;&lt;small&gt;47-се [[АҠШ президенты]]
|периодначало                 = &lt;small&gt;[[20 ғинуар]] [[2025]]
|периодконец                  = 
|предшественник               = [[Джо Байден]]
|преемник                     = 
|вице-президент               = [[Джей Ди Вэнс]]
|флаг                         = Seal of the President of the United States.svg
|род деятельности             = [[бизнесмен]], [[политик]]
|дата рождения                = 14.06.1946
|место рождения               = [[АҠШ]], {{ТУ|Нью-Йорк}}, Куинс
|гражданство                  = {{Флагификация|АҠШ}}
|состояние                    = $2 млрд (2009)&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{citeweb |work= журнал«Forbes»| title=#450 Donald Trump| url=http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Donald-Trump_U5WX.html| accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt;
|альма-матер = Пенсильван университеты
|отец                         = Фред Трамп
|мать                         = Мэри Маклауд
|супруга                      = Ивана Трамп &lt;small&gt;(1977—1991)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Марла Мейплз &lt;small&gt;(1993—1999)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Меланья Трамп &lt;small&gt;(2005 йылдан)&lt;/small&gt;
|дети                         = Дональд Трамп кесе&lt;small&gt;(1977)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Иванка Трамп &lt;small&gt;(1981)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Эрик Трамп &lt;small&gt;(1984)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Тиффани Трамп &lt;small&gt;(1993)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Бэррон Трамп &lt;small&gt;(2006)&lt;/small&gt;
|зарплата                     = $32 млн (2007)&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;
|партия                       = Республика партияһы (1987—1999; 2009—2011; 2012 — х. в.)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html The man responsible for Donald Trump's never-ending presidential campaign – News Local Massachusetts]. Boston.com (January 22, 2014). Retrieved October 21, 2015.&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;[[:en:Reform Party of the United States of America|Реформатик партия]] (1999—2001) &lt;br/&gt; Демократик партия (2001—2009)&lt;ref name=&quot;politifact&quot;&gt;[http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade' | PolitiFact Florida]. Politifact.com. Retrieved October 21, 2015.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;Партияһыҙ (2011—2012)
|автограф=Donald Trump (Presidential signature).svg|должность_2=&lt;small&gt;&lt;small&gt;45-се [[АҠШ президенты]]|периодначало_2=&lt;small&gt;[[20 ғинуар]] [[2017]]|периодконец_2=[[20 ғинуар]] [[2021]]|вице-президент_2=[[Майк Пенс]]|предшественник_2=[[Барак Обама]]|преемник_2=[[Джо Байден]]|флаг2=US Vice President Seal.svg|флаг_2=Seal of the President of the United States.svg|флаг2_2=US Vice President Seal.svg}}
'''До́нальд Джон Трамп''' ({{lang-en|Donald John Trump}}; [[14 июнь]] [[1946 йыл]], Куинс, [[Нью-Йорк]], [[Америка Ҡушма Штаттары|AҠШ]]) — Америка Ҡушма Штаттарының 45-се (2017—2021) һәм 47-се (2025 йылдан алып) [[АҠШ президенты|президенты]], Республикандар партияһы вәкиле&lt;ref name=&quot;СМИ&quot;&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3768459 СМИ: Дональд Трамп победил на президентских выборах в США. ТАСС- Информационное агентство России. 2016, 9 ноября]{{ref-ru}}{{V|9|11|2016}}&lt;/ref&gt;.

Билдәле бизнесмен һәм медиамагнат&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.ru/news/81475-donald-tramp-priletel-v-gruziyu-na-prezentatsiyu-neboskreba|title=Дональд Трамп прилетел в Грузию на презентацию небоскрёба|date=21 апреля 2012|publisher=''Forbes'' |accessdate=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2015/12/22/shlonged|title=Трамп обвинил Хиллари Клинтон в «сливе» избирательной кампании|date=22 декабря 2015|publisher=Lenta.ru|accessdate=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;, «Trump Organization» төҙөлөш конгломератының президенты, уйын һәм ҡунаҡхана бизнесы буйынса махсуслашҡан «Trump Entertainment Resorts» компанияһына нигеҙ һалыусы. Бынан тыш Трамп «Кандидат» реалити-шоуының ҡуйыусы продюсеры һәм алып барыусыһы. Ғәҙәти булмаған (экстравагант) тормош алып барыусы һәм асыҡ, эскерһеҙ [[аралашыу]] стиле менән билдәле.

2015 йылдың 16 июнендә АҠШ президенты вазифаһына һайланыу өсөн көрәш башлауы хаҡында белдерҙе&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://slon.ru/posts/52836|title = Дональд Трамп начал борьбу за пост президента США|author = |work = |date = 16.06.2015|publisher = Slon.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507091559/https://slon.ru/posts/52836 |date=2016-05-07 }}&lt;/ref&gt;{{переход|#Борьба за пост президента (с 2015 года)|blue}}. 2016 йылдың майындағы праймеризда, Республика партияһынан барыһын да уҙып китеп, үҙен президентлыҡҡа кандидат итеү күрһәтеүҙе тулыһынса тәьмин итте&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/russian/news/2016/05/160526_trump_enough_delegates_nomination Трамп гарантировал себе выдвижение кандидатом от республиканцев]&lt;/ref&gt;. Партияның 18—21 июлдә үткән съезында президент вазифаһына кандидат итеп рәсми күрһәтелде. 2016 йылдың 8 ноябрендәге президент һайлауында, Демократтар партияһы вәкиле [[Хиллари Клинтон|Хиллари Клинтонды]] уҙып китеп, Трамп еңеү яуланы&lt;ref name=&quot;СМИ&quot; /&gt;.
2017 йылдың 6 ғинуарында АҠШ Конгресы илдә үткән президент һайлау һөҙөмтәләрен рәсми раҫланы&lt;ref&gt;[https://ria.ru/world/20170106/1485216133.html Конгресс США формально утвердил победу Трампа на выборах. Сетевое издание «РИА Новости» сайты, 2017, 6 ғинуар]{{ref-ru}}{{V|07|01|2017}}&lt;/ref&gt;. 2021 йылда уның беренсе президент мөҙҙәте тамамлана.&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/grover-cleveland-president-nonconsecutive-terms-7ea2c92c72911462ccb1bc2e7352fa23 Grover Cleveland was the first to serve two non-consecutive presidential terms | AP News]&lt;/ref&gt;

2020 йылда президент һайлауында ул үҙ кандидатураһын тәҡдим итте, әммә демократ Джо Байдендан еңелде. Трамп бер нисә тапҡыр бирешергә теләмәгән һәм үҙен еңеүсе тип иғлан итте. Уның яҡлылар төркөмө ҡыҫҡа ваҡытҡа Капитолийҙы баҫып алған, һөҙөмтәлә бер нисә кеше һәләк булған.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/feature/2021/01/07/miting-v-podderzhku-trampa-v-vashingtone-zakonchilsya-shturmom-kapitoliya-odin-chelovek-pogib-esche-neskolko-postradali-glavnoe meduza.io]&lt;/ref&gt;

2024 йылдың 5 ноябрендәге президент һайлауында Трамп ҡабаттан еңеү яуланы. 2025 йылдың 20 ғинуарынан АҠШ президенты.&lt;ref&gt;https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/11/05/when-is-inauguration-day-2025/75846444007/&lt;/ref&gt;

== Биографияһы ==
Дональд Трамп 1946 йылдың 14 июнендә [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штатының]] административ берәмеге ''Куинс''та тыуған. Атаһы ''Фред Крист Трамп'' (1905—1999) яғынан олатаһы һәм оләсәһе [[Немецтар|немец]] имигранттары була.

== Китаптары ==
* «Выживание на вершине» (1990)
* «Искусство выживания» (1991)
* «Искусство возвращения» (1997)
* «Америка, которую мы заслуживаем» (2000) (совместно с Дейвом Шифлеттом, ISBN 1-58063-131-2)
* Как стать богатым (2004) — ISBN 978-5-9614-5887-9
* «Путь наверх» (2004)
* «Думай как миллиардер. Всё, что следует знать об успехе, недвижимости и жизни вообще» — ISBN 978-5-9614-5886-2 (2004)
* «Мой лучший совет по игре в гольф» (2005)
* «Почему мы хотим, чтобы вы были богаты» (2006) (в соавторстве с Робертом Кийосаки)
* «Мысли по-крупному и не тормози!» (2007) (в соавторстве с Билли Занкером, ISBN 978-0-06-154783-6)
* «Мой лучший совет по недвижимости: 100 лучших экспертов делятся своими стратегиями» (2007)
* «Формула успеха» (2007)
* «Трамп никогда не сдаётся. Как я превратил мои самые большие проблемы в успех» (2008)
* {{книга|автор= Дональд Трамп, Тони Шварц|заглавие= Искусство заключать сделки|оригинал= The Art of the Deal|издательство= Юнайтед Пресс (Россия)|год= 2010|место = М.|серия=  Библиотека Pio Global|страниц= 288|isbn= 978-5-904522-66-7|ref= }}
* «Дар Мидаса» (2012) (совместно с Робертом Кийосаки)
* «Изувеченная Америка: Как сделать Америку снова великой» (2015)

== Ҡыҙыҡлы факт ==
* 2017 йылдың 20 ғинуарындағы инаугурация көнөндә Трамп беренсе срокка вазифаһын алған АҠШ президенттарының йәш буйынса иң өлкәне буласаҡ. __FORCETOC__

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
{{навигация|Дональд Трамп}}
* [http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm The Trump Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209100007/http://www.trumpuniversity.com/blog/index.cfm |date=2017-12-09 }}
* [http://www.trump.com/ The Trump Organization]
* [http://www.trumpcasinos.com/ Trump Entertainment Resorts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301072709/http://www.trumpcasinos.com/ |date=2017-03-01 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=DU9B-DoGCFc История Успеха Дональда Трампа. Документальный фильм]
* [https://www.youtube.com/watch?v=BEOb6ivp95c Дональд Трамп: правдивая голливудская история. Документальный фильм]
{{внешние ссылки}}

{{Navboxes|list1=
{{start box}}
{{succession box|before=Митт Ромни|after= —|title=АҠШ президенты вазифаһына кандидат (Республикандар партияһы)|years=(2016) (еңеү яуланы)}}
{{end box}}
{{start box}} {{s-ach|aw}}
{{succession box
| title = Razzie Award for Worst Supporting Actor
| years = 1990&lt;br /&gt;'''for ''Ghosts Can't Do It'' '''
| before= Christopher Atkins&lt;br /&gt;for ''Listen to Me''
| after = Dan Aykroyd&lt;br /&gt;for Nothing But Trouble
}}
{{end}}
}}
{{АҠШ президенттары}}
[[Категория:АҠШ Республика партияһы ағзалары]]
[[Категория:XXI быуат хакимдары]]</text>
      <sha1>nudy2o9b2t7ri8b8n30fnbeatsv395i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Вики-яҙ 2026</title>
    <ns>102</ns>
    <id>199994</id>
    <revision>
      <id>1297170</id>
      <parentid>1297150</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1297170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22520" sha1="gmcjqs3bzmpk7nfw2b2peudcrq7iql6" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|40
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|45
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|44
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|65
|
|
|-
|{{u|Юлдашева Луиза}}
|[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]      
|26
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>gmcjqs3bzmpk7nfw2b2peudcrq7iql6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297178</id>
      <parentid>1297170</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1297178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22554" sha1="haw6n3t4wrxe9fe7oz0mc677m2m5e30" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|41
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|45
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|44
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|65
|
|
|-
|{{u|Юлдашева Луиза}}
|[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]      
|26
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>haw6n3t4wrxe9fe7oz0mc677m2m5e30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297193</id>
      <parentid>1297178</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1297193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22677" sha1="n0ncjfus7d8jibfqwyrcgjfkgpb88w3" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|41
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|45
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|44
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|66
|
|
|-
|{{u|Юлдашева Луиза}}
|[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]      
|26
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>n0ncjfus7d8jibfqwyrcgjfkgpb88w3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297213</id>
      <parentid>1297193</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T09:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1297213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22698" sha1="ezpax9egdafq6n4m1wbb4jcxo83nett" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|41
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|45
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|44
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|66
|
|
|-
|{{u|Юлдашева Луиза}}
|[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[]]      
|27
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>ezpax9egdafq6n4m1wbb4jcxo83nett</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297218</id>
      <parentid>1297213</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T11:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1297218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22745" sha1="eddnlodvoiicnhpijjlfrcpwvs1rskg" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|41
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|45
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|11
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|44
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|66
|
|
|-
|{{u|Юлдашева Луиза}}
|[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[]]{{*}} [[]]     
|28
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>eddnlodvoiicnhpijjlfrcpwvs1rskg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Хакимдар һайлау/Il Nur</title>
    <ns>4</ns>
    <id>200488</id>
    <revision>
      <id>1297198</id>
      <parentid>1294825</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T06:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Comp1089</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>birelde</comment>
      <origin>1297198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2692" sha1="ru7bqiywqmrrupfgiqry7jgngpla3f5" xml:space="preserve">== Инеш һүҙ ==
Йәмәғәт, Ҡоролтайҙағы фекерләшеү барышында {{u|Il Nur}} ҡатнашыусыһына ярты йылға хаким һәм интерфейс хакимы статусын бирергә тигән тәҡдим яңғырағайны, үҙе лә ризалығын белдерҙе. Ғәмәлдәге ҡағиҙәнән айырым осраҡ тип һанап, ул ҡатнашыусыға хоҡуҡтарҙы бер айға түгел, алты айға биреүҙе хуп күрһәгеҙ, тауыш бирергә саҡырам. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 17:20, 23 апрель 2026 (UTC)

{{Тауыш биреү ваҡыты/table|start=23 апрель 2026 17:20:58|stop=7 май 2026 17:20:58|startU=1776964858|stopU={{#expr:1776964858+14*86400}}|||}}


{{ambox|text='''Һорау:''' {{u|Il Nur}} ҡатнашыусыһына хаким һәм интерфейс хакимы статусын алты айға бирергә ризаһығыҙмы?}}


=== Риза ===
# {{Риза}}--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 17:42, 23 апрель 2026 (UTC)
# {{Риза}} --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 22:14, 23 апрель 2026 (UTC)
#{{Риза}}--[[Ҡатнашыусы:Һәҙиә|Һәҙиә]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Һәҙиә|фекер алышыу]]) 01:56, 24 апрель 2026 (UTC)
#{{Риза}}--[[Ҡатнашыусы:Таңһылыу|Таңһылыу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Таңһылыу|фекер алышыу]]) 09:30, 24 апрель 2026 (UTC)
#{{Риза}}----[[Ҡатнашыусы:Тутыйғош|Тутыйғош]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Тутыйғош|фекер алышыу]]) 10:38, 25 апрель 2026 (UTC)
#{{Риза}}----[[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 10:58, 28 апрель 2026 (UTC)

=== Ҡаршы ===

=== Икеләнәм ===

=== Фекерҙәр, тәҡдимдәр, һорауҙар ===

Статус бөгөндән башлап бирелде. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 06:32, 17 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ru7bqiywqmrrupfgiqry7jgngpla3f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хәмсә</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200900</id>
    <revision>
      <id>1297158</id>
      <parentid>1297155</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T12:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* «Хәмсә» Әзербайжанда */</comment>
      <origin>1297158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83749" sha1="6cwwpmwplf6twt3h9er3xlpehhw0fxs" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=15 май 2026}}
{{Ук}}
{{Значения|Хамса}}
[[Файл:Muhammad during the Isra and Mi'raj - from Nezami's Khamsa dated 1494.jpg|250px|thumb|Хәмсә ҡулъяҙмаһынан 1494 йыл менән даталанған [[миниатюра]], [[Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең [[Мәккә]]ләге [[Бурак (ислам)|Буракта]] [[күк]]кә (Мирадж) күтәрелеүен, шулай уҡ күп ҡанатлы архангел Гавриилды (уңда) һүрәтләй]]

'''«Хәмсә»''' йәки икенсе төрлө '''«Пятери́ца» «Бишлек»''' — [[Персидская литература|фарсы әҙәбиәте]] ҡомартҡыһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор= Juan Eduardo Campo
 |часть=
 |ссылка часть=
 |заглавие= Encyclopedia of Islam
 |оригинал=
 |ссылка=https://books.google.am/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |викитека=
 |ответственный=
 |издание=
 |место=
 |издательство=Infobase Publishing
 |год=2009
 |volume=
 |pages= 551
 |columns=
 |allpages=
 |серия=
 |isbn=
 |тираж=
 |ref= 
}}{{начало цитаты}}Another noteworthy work of Persian literature was the Khamsa (Quintet) of Nizami (1141—1209), which retold some of the heroic and romantic stories of the Shahnamah, the Arabic romance of Majnun and Layla, and incorporated poetic reflections on philosophical and religious themes. Nizami had a great influence on the subsequent development of Persian poetry.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt; — «Пандж Гандж» тигән дөйөм исем менән берләштерелгән биш поэма, фарсы теленән тәржемә иткәндә, «Биш аҫыл таш» тип тәржемә ителә. Фарсы әҙәбиәте классигы [[Низами Гәнжәүи]]ҙең төп әҫәре (1141—1209). «Хамсе» — ғәрәп телендәге «хамса» ({{lang-ar|خمسة }}) һүҙенең фарсыса әйтелеше (ғәр). Бөтә биш поэма ла Низами оҫта төҙөгән [[мәснәүи]] ([[Двустишие|ике юллыҡ шиғыр]]) формаһында яҙылған.

Поэмаларҙың беренсеһе — «[[Серҙәр хазинаһы]]» («''Махзан аль-Асрар''»), — [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]]ҙың (1131 й.вафат булған) «Сад правды» монументаль поэмаһы йоғонтоһонда яҙылған&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.iranica.com/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |title       = Iran: Classical Persian Literature
 |author      = Charles-Henri de Fouchécour
 |date        = 2006-12-15
 |work        = 
 |publisher   = Encyclopædia Iranica
 |access-date  = 2010-10-07
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMRhddT?url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}{{начало цитаты}}The first of his five (see below) ‘Treasures’ was influenced by Sanāʾi of Ghazna’s (d. 1131) monumental Garden of Truth (Ḥadiqa al-ḥadiq wa šariʿa al-ṭariqa; q.v.).{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин», «Ете гүзәл» («''Хафт пейкар''») һәм «Искәндәрнамә» поэмаларының нигеҙендә урта быуат [[рыцарь]] тарихтары ята. [[Хосров II Парвиз|Хосров]] һәм Ширин, [[Бахрам V|Бахрам Гур]] һәм Бөйөк Александр (улар Фирҙәүсиҙең «Шаһнамэ» поэмаһында айырым эпизодтарҙа күренә) Низами поэмаларында сюжет үҙәгенә ҡуйыла һәм уның өс поэмаһының төп геройҙары булып тора. «[[Ләйлә һәм Мәжнүн]]» поэмаһы ғәрәп легендалары нигеҙендә яҙылған. Низами бөтә биш поэмаһында ла ҡулланылған сығанаҡтар материалын байтаҡ эшкәрткән.

Низами поэмаларында, тап уның һүрәтләүҙәре арҡаһында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған уникаль мәғлүмәттәр бар. Мәҫәлән, музыканттарҙы ентекле һүрәтләүе &quot;Хәмсә&quot;нең мауыҡтырғыс предметтарының береһе булып тора. Низами поэмалары — XII быуаттағы фарсы музыка ижады һәм музыка ҡоралдары тураһындағы хәҙерге заман белеменең төп сығанағы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}The details with which Nizami describes musicians are one of the delights of the Khamseh and make it a principal source of our present knowledge of the twelfth-century Persian musical composition and instruments.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низамиҙың ябай кешеләр менән ҡыҙыҡһыныуы күп булыуға ҡарамаҫтан, Низами идара итеүҙең монархия формаһы институтын инҡар итмәй һәм уны фарсы йәшәү рәүешенең интеграль, рухи һәм изге өлөшө тип иҫәпләй&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}However, in spite of his interest in commoners, Nizami did not reject the institution of kingship; he always believed it was an integral and sacred part of the Persian way of life.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низами һарай тормошонда ҡатнашыуҙан ҡасһа ла, үҙенең һәр поэмаһын айырым хакимға бағышлай, был уның заманында киң таралған традиция була.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хәмсә»һе фарсы шиғриәте үҫешенә генә түгел, ә көнсығыш шиғриәте үҫешенә лә ҙур йоғонто яһай. [[Әзербайжан әҙәбиәте]]ндә Хәмсә йоғонтоһо аҫтында әҫәрҙәр ижад ителә. Низами тарихтан һәм фольклорҙан темалар һайлаған «Пятери́ца» аталған (нарицательный) исем тип ҡабул ителә һәм [[Алишер Навои]], [[Мөхәммәт Фүзули]], [[Абдурахман Жәми]], [[Әмир Хосров Дәһләүи]] һәм башҡа күренекле шағирҙарға үрнәк нигеҙе булып тора, улар шул уҡ темаларға шундай уҡ биш поэма яҙа. Низами үҙенең поэмаларында шағир һәм лирик ҡына түгел, ә хакимдарҙың наҙанлығын, залимлығын (деспотизм) һәм монафиҡлығын (ханжество) фашлаусы булып сығыш яһай. Ул кешене, уның мөхәббәтен, эшһөйәрлеген, татыулығын һәм дуҫлығын данлай.

Низами поэмаларының сюжеттары фарсы миниатюралы һынлы сәнғәтенә мул ижади материал бирә: уның «Хәмсә»һе Фирҙәүсиҙең «Шаһнамә»һе менән бергә иң йыш иллюстрацияланған әҙәби әҫәр булып тора&lt;ref&gt;{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}&lt;/ref&gt;.

== «Серҙәр хазинаһы» ==
{{main|Сокровищница тайн}}
[[Файл:Khamseh Nizami 001.jpg|thumb|left|[[XVI быуат]]тағы [[Тебризская школа миниатюры|Тәбриз мәктәбене]]ң миниатюраһы. [[Солтан Мөхәммәт]] ижад иткән «Солтан Санжар һәм ҡарсыҡ»]]

«Махзан әл-Асрар» поэмаһы ({{lang-fa|مخزن الاسرار}}, «Сокровищница тайн») 1163 йылда яҙылған, әммә ҡайһы бер тикшеренеүселәр 1176 йылда яҙылған ти. 2250 фарсы ике юллығынан торған был этик-фәлсәфәүи поэма [[Эрзиндан]] хакимы Фәхретдин Баһрамшаһҡа арналған. Поэма эзотерик, фәлсәфәүи һәм теологик темаларҙы аса һәм суфый традицияһы йүнәлешендә яҙылған, шуға бәйле һуңынан был жанрҙа ижад иткән бөтә шағирҙар өсөн өлгө булып хеҙмәт иткән.

Поэма егерме бүлеккә бүленгән, уларҙың һәр береһе дини һәм әхлаҡи темаларға арналған айырым трактат булып тора. Һәр бүлек шағирҙың үҙенә уның әҙәби псевдонимы яҙылған апострофа (мөрәжәғәт) менән тамамлана&lt;ref name=&quot;JTP&quot;&gt;JTP de Bruijn. Persian Sufi Poetry, An Introduction to the Mystical — Taylor and Francis(Routledge) 1997 pp 97-98&lt;/ref&gt;. Шиғырҙарҙың йөкмәткеһе һәр бүлектең исеме менән күрһәтелә һәм типик [[Гомилетика|гомилетик]] стилдә яҙылған&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Рухи һәм практик мәсьәләләрҙе тикшергән, батшаларҙың ғәҙеллеген, ике йөҙлөлөктө ситкә тайпылдырыуҙы вәғәзләгән, был донъяның ығы-зығылы ысынбарлығы һәм үлемдән һуң тормошҡа әҙерләнеү кәрәклеге тураһында иҫкәрткән тарихтар. Низами идеаль йәшәү рәүешен вәғәзләй, үҙенең уҡыусыһына алла булдырғандар араһында юғары социаль дәрәжәле кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итә, шулай уҡ кеше үҙенең рухи тәғәйенләнеше тураһында уйларға тейеш, тип яҙа&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Бер нисә бүлектә Низами батшаларҙың бурыстарына мөрәжәғәт итә, әммә дөйөм алғанда, ул үҙенең хакимы булған ҡурсалаусыһына түгел, ә бөтә кешелеккә мөрәжәғәт итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

«Серҙәр хазинаһы» «Речь о превосходстве слова» бүлеге менән асыла:
{{цитата|Весь предел естества захватили при помощи слова. |Письмена шариата скрепили при помощи слова.}}

{{цитата| В том саду, над которым предвечные звезды повисли,|
Что острее, чем слово толкующих тонкие мысли?|
И хоть светлое слово не явит благой красоты|
Почитателям праха, чьи праздные мысли пусты, -|
Мы лишь в слове живем. Нас объемлет великое слово:|
В нем бесследно сгореть наше сердце всечасно готово.}}

Низами өсөн һүҙ — шағир һүҙе генә түгел, суфый традицияһына тап килгән пәйғәмбәр һүҙе лә, сөнки суфый өсөн шиғриәт — ул шул уҡ дини пәйғәмбәрлек хеҙмәте:
{{цитата|Стихотворные речи — возвышенной тайны завеса| — тень речений пророческих. Вникни! Полны они веса.}}

{{цитата|В том великом пространстве, где веет дыханье Творца,| светлый путь для пророка, а далее — он для певца.}}

&quot;Серҙәр Хазинаһы&quot;ның төп өлөшөн егерме «Телмәр» биләй. Беренсе телмәр —донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү нигеҙе булып мөхәббәт хеҙмәт итә:
{{цитата|До поры, как любовь не явила дыханье своё,| в бездне небытия не могло засиять бытие.}}

Беренсе һүҙ-донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү өсөн нигеҙ булып мөхәббәт хеҙмәт итә

Икенсе телмәр — «Шаһҡа ғәҙеллек тураһында нәсихәт». Низами ғәҙеллеккә һәм подданныйҙарҙың именлеген ҡайғыртыуға саҡыра, иҙеү һәм көс ҡулланыу өсөн яза менән янай.

Өсөнсө телмәр — донъяның үҙенсәлеге тураһында; дүртенсеһе — шаһтың подданныйҙарға ҡарата мәрхәмәтле мөнәсәбәте тураһында; бишенсеһе — ҡартлыҡ тураһында; алтынсыһы — барлыҡҡа килтерелгәндең үҙенсәлектәре тураһында; етенсеһе — кешенең хайуандарҙан өҫтөнлөгө тураһында һ.б. Телмәрҙәрҙең темалары ҡиссалар (притча) менән раҫлана.

Юғары риторик стилдә яҙылған «Сокровищница тайн» поэмаһы романтик эпик поэма түгел, уның маҡсаты — һарай яны донъяуи әҙәбиәтенең сикләүҙәрен еңеп сығыу&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Был әҫәр менән Низами фарсы шиғриәтендә [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]] асҡан һәм иң алдынғы ижадсы һаналған [[Аттар]] артынан эйәргән күп кенә фарсы шағирҙары һайлаған йүнәлеште дауам итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

== «Хосров һәм Ширин» ==
{{main|Хосров и Ширин}}

[[Файл:Nizami - Khusraw discovers Shirin bathing in a pool.jpg|thumb|Хосров һәм Ширин]]

Яратҡан ҡатынының үлеме менән бәйле кисерештәр тәьҫирендә Һәм Гурганиҙың «Вис һәм Рамин» поэмаһынан тәьҫирләнеп, Низами үҙенең тәүге шедеврын — «Хосров һәм Ширин» поэмаһын яҙа&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The death of his beloved wife, and the perusal of Gorgāni’s Vis o Rāmin, inspired Neẓāmi’s second major narrative poem: Ḵosrow and Širin (1181), his first masterpiece. It has a complex structure with several genres exploited simultaneously; and contains many verbal exchanges and letters, all imbued with lyrical intensity. Širin, an Armenian princess, is of the same proud and aristocratic mettle as Vis, both ardently faithful to their declared love and daring enough to force the hand of Fate, a Destiny that plays, in the case of Širin, upon the weaknesses and youthful foibles of her lover, Ḵosrow Parviz, grandson of Ḵosrow I.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин» поэмаһы ({{lang-fa|خسرو و شیرین }}) 1175/1176 һәм 1191 йылдар араһында 16 ай йылы дауамында яҙылған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The poem was composed over a period of about 16 lunar years, between 571/1175-6 and 587/1191 (cf. de Blois, pp. 440, 446; Zarrinkub, p. 25ff.).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Низами өсөн генә түгел, ә бөтә [[Персидская литература#Поэзия|фарсы шиғриәте]] өсөн дә әҙәбиәттә боролош нөктәһе була. Бынан тыш, был фарсы әҙәбиәтендә тулы структур һәм артистик берҙәмлеккә өлгәшкән беренсе поэма була&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter Chelkowski
 |заглавие      = &quot;Mirror of the Invisible World&quot;
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 117
 |страницы      = 6
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;«Khosrow and Shirin» proved to be a literary turning point not only for Nizami but for all of Persian poetry. Furthermore it was the first poem in Persian literature to achieve complete structural and artistic unity&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма [[Сельджуки|сәлжүк]] Солтаны Тоғрул II, [[Атабеки Азербайджана|Әзербайжан Атабегы]] [[Мухаммед Джахан Пехлеван|Мөхәммәт ибн Элдигиз Джахан Пахлаван]] һәм уның ҡустыһы [[Ҡыҙыл Арыҫлан]]ға арналған. Тарватьян (Тәһран, 1987—1988 йй.) баҫмаһындағы поэмала 100 бүлеккә бүленгән 6150 ике юллыҡ шиғыр бар. Поэма бер үк ваҡытта бер нисә төрлө жанр үрелеп барған ҡатмарлы структуралы&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;/&gt;.

Асылда, был шулай уҡ суфый әҫәре, ул аллегорик рәүештә йәндең Аллаға ынтылышын һүрәтләй; әммә хистәр шул тиклем йәнле һүрәтләнә, быны ҡабул итергә әҙер булмаған уҡыусы аллегорияны һиҙмәй ҙә, поэманы романтик мөхәббәт әҫәре тип ҡабул итә:
{{цитата|Все ложь, одна любовь указ беспрекословный, |и в мире все игра, что вне игры любовной… |Кто станет без любви, да внемлет укоризне:| он мертв, хотя б стократ он был исполнен жизни.}}
 
Хосров һәм Ширин тураһындағы тарих фарсы сығышлы, һәм Низами уны [[Фирҙәүси]]ҙең «Шаһнамә» эпик-тарихи поэмаһынан алынған. Уның нигеҙендә ысын тарих ята һәм геройҙар — ысынбарлыҡта булған тарихи шәхестәр&lt;ref name=&quot;KhosrowShirinIranica&quot;&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROWO ŠIRIN AND ITS IMITATIONS
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;/ref&gt;.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хосров һәм Ширин» поэмаһын [[Алишер Навои]]ҙың «[[Алишер Навои#«Пятёрица»|Фәрхәд һәм Ширин]]» поэмаһы менән бутарға ярамай.

=== Сюжеттың ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Күп мажараларҙы һүрәтләгән ҡатмарлы сюжет ҡыҫҡаса түбәндәгеләргә ҡайтып ҡала: герой — Хосров, [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] батшаһы улы, һуңынан Иран шаһы [[Хосров II Парвиз]] (590—628 йй.)&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin, the second poem of Neẓāmi’s Ḵamsa, recounts the amorous relationship between the Sasanian king Ḵosrow II Parviz (590—628 CE), and the beautiful princess Širin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, бик матур Ширинды, [[армяне|әрмән]]&lt;ref name=&quot;ираника&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami |date=20140517035448 }}: &lt;blockquote&gt;The Eskandar-nāma also has a lot of local color in the episodes set in the Caucasus, which must have appealed to the poet’s intended audience, and perhaps the most attractive character in the poem, Queen Nūšāba, belongs to that area, as does the Armenian princess who is the heroine of Ḵosrow o Šīrīn. Indeed, a striking feature in all three of the mentioned poems is the prominence of strong female characters.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ираника2&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) FARHĀD (1)] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |date=20201108112124 }}: &lt;blockquote&gt;FARHĀD, a romantic figure in Persian legend and literature, best known from the poetry of Neẓāmī Ganjavī (q.v.) as a rival with the Sasanian king Ḵosrow II Parvēz (r. 591—628) for the love of the beautiful Armenian princess Šīrīn.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;[[Барда (город)|Барда]] принцессаһын&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Низамий}}&lt;blockquote&gt; 2) «Хосров и Ширина», напис. в 1180 г. Любовь сасанидского царя Первиза к бардинской княжне Ширине должна аллегорически изображать стремление души человеческой к Богу; но эта поэма (как и последующие) так живо рисует человеческие характеры и страсти, что не предупреждённый читатель не может даже подозревать здесь аллегории. Изд. в Тебризе (без года), в Лагоре (1871); нем. пер. Гаммера (Лпц., 1809).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Шемираның туғанының (ағаһының ҡыҙын) — уны Меһин Баныу тип атайҙар — христиан [[Арран (область в Закавказье)|Арраныны]]ң ҡеүәтле хакимәһен ярата&lt;ref&gt;[yanko.lib.ru/books/lit/zar-lit-old-8l.pdf Пересказ содержания «Хосров и Ширин»]&lt;blockquote&gt;Друг Хосрова Шапур, изъездивший мир от Магриба до Лахора, соперник Мани в живописи и победитель Евклида в черчении, повествует о чудесах, увиденных на берегу Дербентского моря. Там правит грозная царица Шемира, именуемая также Мехин Бану. Она повелевает Арраном вплоть до Армении, а лязг оружия её войска слышен в Исфахане.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Хосров, восхищенный рассказом друга, лишается сна, думает лишь о неведомой пери. Наконец он посылает Шапура в Барду за Ширин. Шапур мчится в горах, где лазурные скалы облачены в желтые и красные одежды цветов.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ширин шулай уҡ Хосровты ярата, әммә сәйәси сәбәптәр Хосровты византия принцессаһына өйләнергә мәжбүр итә, ә Ширин, сафлығын һаҡлап, никахтан тыш яҡынлыҡты кире ҡаға. Көнләшеү арҡаһында Хосров Ширинға ғашиҡ булған зодчий (архитектор) Фәрхәдкә Шириндың үлеме тураһында хәбәр ебәрә, һәм Фәрхәд үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/farhad%20%281%29 |title=FARHĀD (1) |access-date=2010-12-21 |archive-date=2011-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020202642/http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Шулай итеп, беҙ гонаһтарға батҡан йәнде күрәбеҙ, улар уға, теләһә лә, Алла менән берләшергә бирмәй. Тик ахырҙа ғына Хосров ерҙәге бушлыҡты (тщета) кире ҡаға һәм Ширин менән сәстәрен сәскә бәйләй; әммә ул мәкерле улы ҡулынан һәләк була, Ә Ширин, үлтереүсегә эләкмәҫ өсөн, һөйгәненең үле кәүҙәһе өҫтөндә үҙенә хәнйәр ҡаҙай&lt;ref&gt;{{cite web|title=ḴOSROW O ŠIRIN|url=http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin|access-date=2010-12-21|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117044311/http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== «Ләйлә һәм Мәжнүн» ==
{{main|Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)}}
[[Файл:Layla and Majnun.jpg|thumb|Ләйлә һәм Мәжнүн]]

«Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы ({{lang-fa| لیلی و مجنون }}) [[1188 йыл]]да яҙылған. Уның нигеҙендә «[[Лейли и Меджнун (Низами)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]» боронғо ғәрәп легендаһы сюжеты ята, ул Кайстың «Мәжнүн» («Аҡылһыҙ») ҡушаматлы егете һылыуҡай Лейләгә булған бәхетһеҙ мөхәббәте тураһында. Поэма [[Ширваншахи|ширваншаһ]] [[Ахситан I|Әхситан Iг]]ә арналған, һәм уның заказы буйынса яҙылған&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Низами Гянджеви. Лейли и Меджнун. К 840-летию Низами Гянджеви. Перевод с фарси, предисловие и комментарии Рустама Алиева.
 | ответственный = Редактор А. В. Старостин
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1981
 | тираж         = 4000
 | страницы      = 8
 | страниц       = 388
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Сара Ашурбейли]].
 | заглавие      = Государство Ширваншахов (VI-XVI вв.)
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1983 
 | страниц       = 341
 | страницы      = 143—144
}} &lt;blockquote&gt;В это же время большую известность на всем Ближнем Востоке получил другой гениальный поэт Низами, написавший в 1188 г. по заказу Ахситана поэму «Лейли и Меджнун».&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;&gt;{{статья
 | автор         = Yuriko Yamanaka.
 | издание       = Cultural change in the Arab world
 | заглавие      = The Desert as a Realm of Unbound Passion: Love and Madness in the Tale of Layla and Majnun
 | ответственный = Edited by Tetsuo Nishio
 | номер         = 55 
 | издательство  = Kokuritsu Minzokugaku Hakubutsukan (National Ethnology Museum)
 | год           = 2001 
 | страниц       = 174
 | страницы      = 149
}} &lt;blockquote&gt;The most famous Persian rendering of this tale is the epic romance ''Layla va Majnun'' by Nizami Ganjavi (1141—1209 A.D.). His ''Layla and Majnun'' (1188 A.D.) is the third work in his ''Khamza'' (Quintet, a collection of five great epic poems), and was written by the order of Akhsatan, a king of the Shirvan-shah dynasty.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Michiko Suzuki.
 | заглавие      = Oral Tradition of Epic and Folktales
 | издание       = Music culture in West Asia
 | издательство  = National Museum of Ethnology 
 | год           = 1980 
 | страниц       = 155
 | страницы      = 103
}} &lt;blockquote&gt;Its popularization was accelerated by ''Layli Majnun'', a romantic epic of about 4,000 verses, composed in 1188 by Nizami, at the request of Akhsatan I of Azerbaijan.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был поэма Лейлә һәм Мәжнүн тураһындағы хикәйәнең иң билдәле фарсы яҙмаһы тип һанала&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;/&gt;. Поэмала 4600 строфа бар&lt;ref name=&quot;Seyed-Gohrab&quot;&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN, a narrative poem of approximately 4,600 lines composed in 584/1188 by the famous poet Neẓāmi of Ganja.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был романтик поэма «удри» (башҡаса «одри») жанрына ҡарай. Удри жанрындағы поэмаларҙың сюжеты ябай һәм яуапһыҙ мөхәббәт тирәләй әйләнә. Удри геройҙары ярым уйлап сығарылған-ярым тарихи персонаждар булып тора һәм уларҙың ҡылыҡтары был жанрҙағы башҡа романтик поэмалар персонаждарының ҡылыҡтарына оҡшаш&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … The romance belongs to the ʿUḏri (ʿOḏri) genre. The plot ofʿUḏri stories is simple and revolves around unrequited love; the characters are semi-historical and their actions are similar to, and easily interchangeable with, those of characters from otherʿUḏri romances. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Низами ғәрәп-бәҙүин легендаһын, геройҙарҙы фарсы аристократтары итеп күрһәтеп, фарсылаштыра. Ул шулай уҡ сюжет үҫешен ҡала мөхитенә күсерә һәм, хикәйәүҙе шулай уҡ тәбиғәт һүрәтләмәләре менән биҙәп, бер нисә фарсы мотивтарын өҫтәй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Persian verse romances are commonly about princes, and characters are usually related to courtly circles. Likewise, Neẓāmi portrays the lovers as aristocrats. He also urbanizes the Bedouin legend: Majnun does not meet Leyli in the desert amongst the camels, but at school with other children. Other Persian motifs added to the story are the childless king, who desires an heir; nature poetry, especially about gardens in spring and autumn, and sunset and sunrise; the story of an ascetic living in a cave; the account of the king of Marv and his dogs; the Zeyd and Zeynab episode; Majnun’s supplication to the heavenly bodies and God; his kingship over animals, and his didactic conversations with several characters. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма төрлө илдәрҙә текстың төрлө версияларында баҫылып сыға. Әммә иран ғалимы Вахид Дастгерди 1934 йылда поэмаға, уның тексынан, уларҙың ҡайһы берҙәрен Низами үҙе өҫтәүе мөмкин, тип фаразлаһа ла, һуңыраҡ интерполяция (тексҡа өҫтәлгән боҙоуҙар) тип билдәләп, 1007 куплетты төшөрөп ҡалдыра, һәм 66 бүлектән һәм 3657 строфанан төҙөп, тәнҡит баҫтырып сығара&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN. There are numerous editions of the romance from many countries, in a variety of forms. An enormous body of lithographed publications appeared in India, and these need to be examined not only for their texts but also for their illustrations. Critical editions of the romance appeared at the beginning of the twentieth century in Persia. The Persian scholar Waḥid Dastgerdi made a critical edition containing 66 chapters and 3,657 lines: he omits 1,007 couplets as interpolations, but he admits that some of these are by Neẓāmi. According to Dastgerdi, the interpolations must have taken place between 780/1349 and 800/1398. Under the supervision of Evgeniĭ E`duardovich Bertel’s, A. A. Alizada prepared another edition (Moscow, 1965) which consists of 66 chapters and 4,559 couplets. Behruz Ṯarvatiān’s edition has 63 chapters and 4, 553 verses, while the most recent critical edition of the poem, edited by Barāt Zanjāni, has 67 chapters and 4,583 verses.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Легенданың сюжеты шундай: шағир Кейс үҙенең ике туған Һеңлеһе Ләйләгә ғашиҡ була, әммә Ләйләне икенсегә кейәүгә бирәләр, Ә Кейс аҡылынан яҙа һәм сүллеккә сығып китә, унда һөйгәненә арналған шиғырҙар ижад итә; һәм фәҡәт үлгәндән һуң ғына һөйгәндәр бер ҡәберҙә берләшә. Низами сюжетты бер аҙ үҙгәртә: уның Кейсы мөхәббәттән аҡылдан шаша, һәм тап шуның өсөн Ләйләнең ата-әсәһе ҡыҙын уға бирергә баш тарта. Көсләп кейәүгә бирелгән Ләйлә Кейсҡа булған мөхәббәтенән һарғайып үлә; быны аңлаған Кейс һөйгән йәренең ҡәберенә килә һәм шунда үлә:
{{цитата|Уснули двое рядом навсегда.|
Уснули вплоть до страшного суда.}}

Автор һорау бирә: ғашиҡтар үҙҙәренең ерҙәге ғазаптары өсөн нимә алды, уларҙың теге донъялағы урыны ҡайҙа? [[Кода|Кодта]] ғашиҡтарҙың, ожмахҡа ҡушылып, батша һәм батшабикә кеүек йәшәүе тураһында төш һүрәтләнә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Leyli dies out of grief and is buried in her bridal dress. Hearing this news, Majnun rushes to her grave where he instantly dies. They are buried side by side and their graves become a site of pilgrimage. In the coda, someone dreams that they are united in Paradise, living as a king and queen. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Поэманың дөйөм мәғәнәһе — тик юғары шиғриәттә генә сағылдырырға мөмкин булырлыҡ һәм ғашиҡтарҙың рухи ҡушылыуына килтереүсе сикһеҙ мөхәббәт.

== «Ете һылыуҡай» ==
{{main|Семь красавиц}}
[[Файл:Folio from a Khamsa-c.jpg|thumb|Ете гүзәл. [[Фрир художество галереяһы]], [[Вашингтон (город)|Вашингтон]]]]

«Ете һылыуҡай» («Хафт пейкар») ({{lang-fa| هفت پیکر }}) 1197 йылда яҙылған. Поэма [[Мераге|Марага]] хакимы Али Әл-дин Кёрпе Арыҫлан ибн Аг-Сонгорға арналған. Поэманың исемен һүҙмә-һүҙ «ете портрет» тип, бәлки «ете һылыуҡай», тип тәржемә итергә мөмкин, был метафорик мәғәнәне сағылдыра. Һис шикһеҙ, Низами, һүҙ уйынын ҡулланып, поэмаға  аңлы рәүештә ике мәғәнәле исем биргәндер&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;HAFT PEYKAR, a famous romantic epic by Nezami of Ganja (Neẓāmi Ganjavi) from the last decade of the 6th/12th century. The title can be translated literally as &quot;seven portraits, &quot; but also with the figurative meaning of «seven beauties.» Both translations are meaningful and the poet doubtless exploited intentionally the ambiguity of the words.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың сюжеты фарсы тарихы ваҡиғаларына һәм егерме йыл балаһы булмаған атаһы [[Йездигерд I]]нең, Аһура Маздаға балаһы тыуыуын үтенеп мөрәжәғәт иткәндән һуң ғына, улы тыуған [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] шаһы  [[Бахрам Гур|Баһрам Гур]] (Бахрам V), тураһында легендаға нигеҙләнгән.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Оҙаҡ көтөлгән тыуыуынан һуң, аҡыл эйәләре кәңәше буйынса, Баһрамды ғәрәп батшаһы Номанға тәрбиәгә ебәрәләр. Номан бойороғо буйынса матур яңы һарай — Карнак төҙөлә. Бер ваҡыт һарайҙың бер бүлмәһендә Бахрам ете төрлө илдән ете принцессаның портреттарын таба, һәм ул уларға ғашиҡ була&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;After the customary long introductory sections, the poet gives an account of the birth of Bahrām, the often-told story of his upbringing at the court of the Arab king Noʿmān (here, as often, mislocated in the Yemen instead of al-Ḥira) and the construction of Noʿmān’s fabled palace, Ḵᵛarnaq. Reared in the desert, Bahrām becomes a formidable huntsman. Wandering through the palace, Bahrām discovers a locked room containing the portraits of seven princesses, one from each of the seven climes, with whom he immediately falls in love.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Атаһы үлгәндән һуң Бахрам Фарсыға ҡайта һәм тәхеткә ултыра. Батша булғас, Бахрам ете принцессаны эҙләй һәм уларға өйләнә. Ул архитекторға үҙенең һәр яңы ҡатыны өсөн ете мөһабәт бина төҙөргә ҡуша&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Bahrām’s father Yazdjerd (i.e. Yazdegerd I) dies, and Bahrām returns to Persia to claim his throne from a pretender. After much palaver he is recognized as king. He rescues his people from a famine. Next Nezami picks up the story of Bah-rām’s hunting expedition with the loose-tongued slave-girl Feṭna, but alters the version known from the Šāh-nāma considerably; here the girl is not put to death, but eventually pardoned, and the king learns a lesson in clemency. The king sets out in search of the seven princesses and wins them as his brides. He orders his architect to construct seven domes to house his new wives.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Архитектор Бахрамға, астрология буйынса, һәр ил менән ете планетаның береһе идара итә, тип һөйләй һәм Бахрамға Бахрамдың ҡатындары өсөн һарайҙарҙың һәр береһен, һәр һылыуҡай килгән ил менән идара иткән планетаға бәйле төҫтәрҙә биҙәү тураһында кәңәш бирә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The craftsman tells him that each of the climes is ruled by one of the seven planets and advises him to assure his good fortune by adorning each dome with the color associated with the clime and planet of its occupant.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Башта Бахрам архитекторҙың тәҡдименә ышанмайсараҡ ҡарай, әммә һуңынан ҡатындары өсөн һарайҙарҙы шулай биҙәүгә ризалыҡ бирә. Төҙөлөш тамамланғандан һуң принцессалар үҙ һарайҙарында йәшәй башлай. Бахрам аҙнаның билдәле бер көнөндә һәр принцессаға килә: шәмбе көн — Сатурн идара иткән һинд принцессаһына, ҡара һарайға, йәкшәмбе көн — ҡояш идара иткән грек принцессаһына, һары һарайға һ.б. килә. Ҡыҙыҡ, Ҡыҙыл һарайҙа рус кенәзе ҡыҙы йәшәй. Һәр принцесса батшаға үҙенең билдәле бер кәйефкә һәм уның төҫөнә тап килгән тарихын һөйләй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The king is at first skeptical but eventually lets the architect have his way. The princesses take up residence in the splendid pavilions. The king visits each princess on successive days of the week: on Saturday the Indian princess, who is governed by Saturn, in the black dome, on Sunday the Greek princess, who is governed by the sun, in the yellow dome, and so on. Each princess regales the king with a story matching the mood of her respective color. These seven beautifully constructed, highly sensuous stories occupy about half of the whole poem.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Һәр новелланың сюжеты — мөхәббәт кисереше, өҫтәүенә, ҡара төҫтән аҡҡа күсеүгә ярашлы, тупаҫ хис-тойғолар рухи яҡтан яҡтыртылған мөхәббәт менән алмашына.

Поэманың икенсе тематик һыҙығы — Баһрам Гурҙы еңел ҡарашлы батша улынан законһыҙлыҡ һәм көс ҡулланыуға ҡаршы көрәшкән ғәҙел һәм аҡыллы хакимға әйләнеүе. Йылдар үтә. Батша ҡатындары менән мәшғүл булған саҡта, уның бер вәзире илдә власты үҙ ҡулына ала. Көтмәгәндә Бахрам үҙенең батшалығында тәртипһеҙлек булыуын, ҡаҙнаның буш булыуын һәм күрше хакимдарҙың уға һөжүм итергә йыйыныуын күрә. Министрҙың эштәрен тикшергәндән һуң, Бахрам батшалыҡҡа килгән бәлә-ҡазаларҙа ул ғәйепле тигән һығымтаға килә. Ул яуыз министрҙы үлем язаһына хөкөм итә һәм үҙ илендә ғәҙеллекте һәм тәртипте тергеҙә. Бынан һуң Бахрам ҡатындарының ете һарайын Аллаға табыныу өсөн ете зороастрий ғибәҙәтханаһына әйләндерергә ҡуша, Ә Бахрам үҙе һунарға китә һәм тәрән мәмерйәлә юғала. Ҡырағай ишәкте (gūr) табырға тырышып, Бахрам үҙенең ҡәберен (gūr) таба&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Years pass. While the king is busy with his wives an evil minister seizes power in the realm. Eventually Bahrām discovers that the affairs of the kingdom are in disarray, the treasury is empty and the neighboring rulers poised for invasion. To clear his mind, he goes hunting in the steppe. Returning from the hunt he comes across a herdsman who has suspended his dog from a tree. He asks him why. The shepherd tells the story of how the once faithful watchdog had betrayed his flock to a she-wolf in return for sexual favors. The king realizes that his own watchdog (the evil minister) is the cause of his misfortune. He investigates the minister. From the multitude of complainants he selects seven, who tell him of the injustices that they have suffered (the stories of the seven victims are the somber counterweight to the stories of the seven princesses). The minister is put to death. The king restores justice, and orders the seven pleasure-domes to be converted into fire temples for the worship of God. Bahrām goes hunting one last time and disappears mysteriously into a cavern. He seeks the wild ass (gūr) but finds his tomb (gūr).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Искәндәрнамә» ==
{{main|Искандер-наме}}

[[Файл:Iskender.jpg|thumb|Искәндәр һунарҙа]]

Низамиҙың «Искәндәрнамә» поэмаһы, «Александр Китабы» (фарс. اسנندرنامه) 1194 һәм 1202 йылдар араһында яҙылған. Низами был поэманы үҙенең ижадының һөҙөмтәһе тип иҫәпләгән, &quot;Хәмсә&quot;нең башҡа поэмалары менән сағыштырғанда ул бер аҙ фәлсәфәүи ҡатмарлылығы менән айырылып тора. Поэма Низамиҙың образын поэманың үҙәгенә урынлаштырған [[История Александра Великого|сюжетов и легенд об Искандере]] — [[Александр Македонский|Искәндәр — Александр Македонский]] тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм легендаларҙы ижади эшкәртеүе булып тора. Баштан уҡ ул ғәҙеллекте яҡлау өсөн генә һуғышҡан идеаль батша булараҡ сығыш яһай. Поэма рифмалы куплеттар менән яҙылған һәм «[[Шаһнамә]]» поэмаһы яҙылған «мотакареб» ([[аруз]]) метрына ярашлы яҙылған формаль бойондороҡһоҙ ике: «[[Шәрәфнамә]]» («Дан китабы») һәм «[[Икбалнамә]]» йәки икенсе төрлө «[[Керабнамә]]» («Яҙмыш китабы») өлөштән тора. «Шәрәфнамә» (көнсығыш легендалары нигеҙендә) Искәндәрҙең тормошон һәм батырлыҡтарын һүрәтләй. «[[Икбалнамә]]» композиция буйынса «Искәндәр-аҡыл эйәһе» һәм «Искәндәр-пәйғәмбәр» тип атарға мөмкин булған ике ҙур өлөшкә бүленә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ, the poetical version of the life of Alexander by the great 12th century narrative poet Neẓāmī Ganjavī (535—605/1141-1209). It consists of two formally independent works, both in rhymed couplets and in the motaqāreb meter (see ʿARŪŻ) of the Šāh-nāma. The first part is generally known as Šaraf-nāma, the second as Eqbāl-nāma or Ḵerad-nāma, but there is no strong evidence that the author used these names to distinguish the two parts, and in quite a few manuscripts the name Šaraf-nāma is in fact applied to the second of the two poems. In India they are also known as Eskandar-(or Sekandar-) nāma-ye barrī and baḥrī respectively. Together they form one of the five constituent parts of the Ḵamsa, the posthumous collection of Neẓāmī’s major poems, and in most, though not all, of the manuscripts they are the last constituent.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың ҡасан яҙылыуы һәм уның «Хәмсә» йыйынтығы эсендә урынлашыу сираты оҙаҡ ваҡыт шик тыуҙыра. Әммә &quot;Шәрәфнамә&quot;нең башында Низами, был юлдарҙы яҙған ваҡытта ул &quot;яңы орнамент&quot;ты башлар алдынан «өс ынйы» ижад иткәнлеген белдерә, һәм шуның менән ижад итеү ваҡытын раҫлай. Бынан тыш, Низами «Лейлә һәм Мәжнүн» поэмаһын бағышлаған Ширваншаһ Аксатандың үлеменә ҡайғыра, һәм үҙенең нәсихәттәрен уның вариҫына йүнәлтә. Поэма тамамланған ваҡытта Гәнжәлә ширваншаһтар династияһының власы көсһөҙләнә, шуға күрә Низами поэманы «Шәрәфнамә» китабының инеш һүҙендә телгә алған мәлек Ахар Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә бағышлай&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But earlier in the same poem (Šaraf-nāma, chap. 9, vv. 49-51) Neẓāmī says that he has already created «three pearls» before undertaking this &quot;new ornament, &quot; strengthening the suspicion that the mention of a fourth title in chapter 13 is an interpolation. Moreover, in Šaraf-nāma, chap. 41, vv. 3-23, the author laments the death of the Šarvānšāh Aḵsatān (the dedicatee of Leylī o Majnūn) and addresses words of advice to his (unnamed) successor. This suggests that Neẓāmī originally planned to dedicate the Eskandar-nāma, like Leylī o Majnūn, to one of the kings of Šarvān. But that dynasty evidently lost power over Ganja by the time the poems were completed, and in their final form they are dedicated to the malek of Ahar, Noṣrat-al-Dīn Bīškīn b. Moḥammad. This ruler is mentioned in the introduction to Šaraf-nāma, chap. 10, vv. 11-12, where the poet makes a pun on his name Bīškīn («whose hatred is more»), though some of the manuscripts have a superscription claiming (wrongly) that the verses evoke Bīškīn’s overlord, the atabeg Noṣrat-al-Dīn Abū Bakr.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Йәшерен тауыш Искәндәргә бөтә донъяға хәҡиҡәтте иғлан итеү өсөн һайланғанын әйтә һәм бөтә ерҙе урап сығырға бойора. Юлға сыҡҡанда Искәндәр [[Аристотель]], [[Платон]] һәм [[Сократ]]тың «аҡыл китаптарын» ала. Артабан Искәндәрҙең дүрт сәйәхәте, уның һинд һәм грек аҡыл эйәләре менән осрашыуы һәм диспуттары, төрлө фәлсәфәүи новеллалары тасуирлана. Дүртенсе сәйәхәте ваҡытында (төньяҡҡа) ул власть та, йәберләүселәр ҙә, байҙар ҙа, ярлылар ҙа, енәйәттәр ҙә, язалауҙар ҙа булмаған, ялған һәм ғәҙелһеҙлек белмәгән илгә килә. Шулай итеп, поэманың икенсе өлөшөндә Искәндәр ерҙәге ынтылыштарҙың бушҡа булғанлығын белгән яҡты идеаль хаким булып күҙ алдына килә. Поэма Искәндәрҙең үлеме һәм Низамиҙың үлеме тураһында һүрәтләү менән тамамлана, күрәһең, уны башҡа берәү яҙған йәки тамамлаған.

Мосолман традицияларында билдәле булған Александр тураһындағы легенданың төп эпизодтары: Александрҙың тыуыуы, уның Македон тәхетен мираҫ итеп алыуы, Мысырҙы баҫып алған ҡара тәнлеләргә ҡаршы һуғыш, фарсылар менән һуғыш, Дарҙың ([[Дарий III]]) еңелеүе һәм үлеме менән тамамланған һуғыш Һәм Александрҙың Дарийҙың ҡыҙына өйләнеүе һәм [[Мекка|Мәккәг]]ә хаж ҡылыуы «Шәрәфнамә» китабында тупланған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… The principal episodes of the legend of Alexander, as known to the Muslim tradition, are elaborated in the Šaraf-nāma: the birth of Alexander, his succession to the Macedonian throne, his war against the Negroes who had invaded Egypt, the war with the Persians, ending with the defeat and death of Dārā (see DARIUS III) and Alexander’s marriage to Dārā’s daughter, his pilgrimage to Mecca.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Артабан Низами Александрҙың Кавказда булыуы һәм Низамиҙың тыуған ҡалаһы Гәнжәгә яҡын урынлашҡан [[Барда (город)|Барда]] батшабикәһе Нусабаға һәм уның амазонкаларына барыуы тураһында һөйләй. Унан Александр [[Һиндостан]]ға һәм Ҡытайға юллана. Александр булмағанда урыҫтар [[Кавказ]]ға һөжүм итә Һәм Барданы баҫып ала, ([[Набег русов на Бердаа (943)|ысынында Низамиға тиклем ике йөҙ йыл элек]] шулай эшләгәндәр) һәм Нусабаны әсирлеккә алалар&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Neẓāmī then dwells at some length on Alexander’s stay in the Caucasus and his visit to Queen Nūšāba of Bardaʿa (q.v.; in the immediate neighborhood of Neẓāmī’s home town, Ganja) and her court of Amazons; this lady takes over the role of Candace in earlier versions of the Alexander saga. Alexander then goes to India and China. During his absence the Rūs (i.e., the Russian Vikings) invade the Caucasus and capture Bardaʿa (as they in fact did some two centuries before Neẓāmī’s time) and take Nūšāba prisoner.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был хаҡта ишеткәс, Александр урыҫтар менән һуғыша һәм еңеү яулай. Шараф-наме Александрҙың [[Живая вода|мәңгелек тормош һыуын]] эҙләүе уңышһыҙлыҡҡа осрауы тураһында хикәйә менән тамамлана&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Alexander’s wars with the Rūs, which are depicted at considerable length, end with his victory and his magnanimous treatment of the defeated army. The Šaraf-nāma concludes with the account of Alexander’s unsuccessful search for the water of immortal life.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

&quot;Икбалнамә&quot;лә Александр — донъяның бәхәсһеҙ хакимы, яугир булараҡ түгел, ә аҡыл эйәһе һәм пәйғәмбәр булараҡ күрһәтелә. Ул грек һәм һинд философтары менән фекер алыша, һәм текстың байтаҡ өлөшөн ете грек
[[аҡыл эйәһе]]нең [[Сотворение мира|донъяны барлыҡҡа килтереү]] идеялары тураһында һөйләгән әңгәмәләре тәшкил итә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… In the Eqbāl-nāma Alexander, the undisputed ruler of the world, is depicted no longer as a warrior, but as a sage and a prophet. He debates with Greek and Indian philosophers, and a sizeable part of the text is occupied by the discourses in which the seven Greek sages elaborate their ideas about the creation.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Александр тарихына туранан-тура ҡағылышы булмаған ҡиссалар ҙа шулай уҡ ҙур өлөш тәшкил итә. Ахырҙа Низами Александрҙың ғүмеренең аҙағы һәм ете аҡыл эйәһенең һәр береһенең үлеме тураһында һөйләй. Был өлөштә Низамиҙың үҙенең үлеме тураһында [[Интерполяция (текстология)|интерполяция]] өҫтәлә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But we find also a number of extended parables, of only tangential connection with the Alexander story but exceptionally well told. The poet then tells of Alexander’s end and adds an account of the circumstances of the death of each of the seven sages. It is at this point that an interpolator has added the already mentioned account of Neẓāmī’s own death.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Шәрәфнамә» фарсы эпик шиғриәте традицияһына ҡараһа, «Икбалнамә» әҫәрендә Низами үҙенең дидактик шағир, көләмәстәр (анекдот) һөйләүсе һәм миниатюрист талантын күрһәтә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Whereas the Šaraf-nāma clearly belongs to the tradition of Persian epic poetry — though Neẓāmī makes no attempt to emulate the style and manner of the Šāh-nāma — in the Eqbāl-nāma he shows his talents as a didactic poet, an anecdotist and a miniaturist.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Хәмсә» Әзербайжанда ==
{{См. также|Кампания по приданию Низами статуса национального азербайджанского поэта}}
[[Файл:Дом Шекихановых 5 edited.jpg|thumb|left|160px|Шәки ҡалаһында [[дом Шекихановых|Шәкихановтар Йортоно]]ң интерьерында «Хосров һәм Ширин» әҫәрендәге Ширин һүрәте&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Наталья Михайловна Миклашевская 
 | ответственный = Вступительная статья: доктор искусствоведения проф. К. Керимов. Составители: ст. науч. сотрудник, искусствовед Т. Исмаилова, мл. науч. сотрудник С. Дадашева. Редактор: народный художник Азерб. ССР, лауреат Гос. премии СССР, Кязим-заде К. М.
 | место         = Б.
 | год           = 1979
}}&lt;/ref&gt;]]
«Хәмсә» геройҙарының портреттары («Лейлә һәм Мәжнүн», «Хосров һәм Ширин», «Ете һылыуҡай» һ.б. поэмалары мотивтарына төшөрөлгән һүрәттәр)&lt;ref&gt;{{книга
 | ответственный = Под общей редакцией М. А. Казиева.
 | заглавие      = Азербайджан (Исторические и достопримечательные места)
 | часть         = Город Нуха. Дом Шекихановых
 | место         = Б.
 | издательство  = Издательство АН Азербайджанской ССР
 | год           = 1960
 | страницы      = 113
}}&lt;/ref&gt; [[Шәки]]ҙә [[XVIII быуат]]тағы Шәкихановтар йортоноң икенсе ҡаттағы үҙәк залы стеналары биҙәлгән&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие = Шәкихановларын еви
 |ответственный = Под ред. Дж. Кулиева
 |место = [[Азербайджанская советская энциклопедия]]
 |издательство = Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии
 |год = 1987 
 |том = 10
 |страницы = 505
}}&lt;/ref&gt;. Әзербайжан рәссамы [[Халыков, Газанфар Алекпер оглы|Ғазанфар Халыҡов]] «Хосров һәм Ширин» (1940) һәм «Искәндәрнамә» (1953) поэмаларына акварель һүрәттәр эшләй, уларҙы ижад иткәндә урта быуат миниатюристтарының композицион алымдарын ҡуллана&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Халыков Газанфар Алекпер оглы
 |ответственный = Под ред. [[Полевой, Вадим Михайлович|Полевого В. М.]]
 |издание       = Популярная художественная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1986
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]]
 |страницы      = 
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Рисунок Лейли и Меджнуна на станиции метро Низами в Баку.jpg|thumb|200px|«[[Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]». [[Низами Гянджеви (станция метро)|«Низами Гәнжәүи» метро станцияһы.]] Рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]]]]
[[Низами Гянджеви (станция метро)|Баҡы «Низами Гәнжәүи» метро станцияһы]] стеналарында рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]] эшләгән мозаика һүрәттәре [[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Пятерица»һына арналған. 1959 йылда [[Баҡы]]ла «Ете һылыуҡай» поэмаһы персонажы [[Бахрам Гур (памятник)|Бахрам-Гур һәйкәле]] барлыҡҡа килә. Был Әзербайжанда Низами Гәнжәүи поэмаларының береһенең әҙәби геройына ҡуйылған беренсе скульптура һәйкәле була. Шағир бөтә ғүмерен шунда үткәргән тыуған яғында — Әзербайжандың ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы [[Гянджа|Гәнжәл]]ә — танылған «Пятерица»ға арналған монументаль скульптура ҡуйылған.

1940-сы йылдар башында әзербайжан композиторы [[Үзеир Ғәжибәков]] Низами Гәнжәүи шиғырҙарына, «Ете гүзәл» поэмаһынан ете героиня образына ярашлы, ике романс: «Сенсиз» («Һинһеҙ», 1941) һәм «Севгили джанан» («Һөйгән йәр», 1943) яҙа&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Сафарова, Земфира|Сафарова З.]]
 |заглавие      = Узеир Гаджибеков
 |место         = Баку
 |издательство  = Язычы
 |год           = 1985 
 |страниц       = 64 
 |страницы      = 61
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Романс-газелла &quot;&gt;{{cite news|title=Романс-газелла|publisher=Электронная библиотека Узеира Гаджибекова|url=http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|access-date=2010-06-18|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106230052/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[1949 йыл]]да Ҡара Ҡараев «Ете гүзәл» [[сюита]]һын яҙа, ә [[1952 йыл]]да поэма мотивтары буйынса — [[Семь красавиц (балет)|шул уҡ исемле балет]] — яҙа (либретто авторҙары — [[Идаятзаде, Исмаил Гусейн оглы|Исмаил Идаятзаде]], [[Юрий Слонимский]] һәм [[Сабит Рахман]])&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]], [[Касимов, Кубад Абдулла оглы|Касимов К. А.]]
 | заглавие      = Очерки музыкального искусства Советского Азербайджана 1920-1956
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1970 
 | страниц       = 178
 | страницы      = 131
}}&lt;/ref&gt;. Был балет тәүге тапҡыр 1952 йылдың 7 ноябрендә Баҡыла [[Азербайджанский театр оперы и балета|Әзербайжан опера һәм балет театры]] сәхнәһендә ҡуйыла&lt;ref name=&quot;Караев &quot;&gt;{{статья
 |автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]]
 |заглавие      = Караев К. А.
 |издание       = Музыкальная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1973—1982
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]], [[Советский композитор]]
 |ответственный = Под ред. Ю. В. Келдыша
}}&lt;/ref&gt;. 1942 йылда әзербайжан композиторы [[Тагизаде-Гаджибеков, Ниязи Зульфугар оглы|Ниязи Тагизаде-Гажибеков]] «Хосров и Ширин» поэмаһы мотивтары буйынса «Хосров һәм Ширин» операһын яҙа&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Ниязи
 |издание       = Большая биографическая энциклопедия
 |год           = 2009
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Scene from Seven beauties ballet.jpg|thumb|left|250px|[[Ҡара Ҡараев]]тың «[[Семь красавиц (балет)|Ете һылыуҡай]]» балеты ҡуйылышынан күренеш]]
«Лейлә Һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса
[[әзербайжан композиторы Ҡара Ҡараев]] «Ләйлә Һәм Мәжнүн» симфоник поэмаһын (1947 йылдың 29 сентябрендә Баҡыла Низами Гәнжәүиҙең 800 йыллығы хөрмәтенә тантаналы кисәлә тәүге тапҡыр башҡарыла)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |title=Официальный сайт, посвящённый Кара Караеву |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928133912/http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; һәм «Ләйлә һәм Мәжнүн» бер актлы балетын яҙа. [[1961 йыл]]да «Әзербайжанфильм» киностудияһында «Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса шул уҡ исемле фильм төшөрөлә (Мәжнүн ролен Нодар Шашик-оглы башҡара)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |title=Официальный сайт Фильм Бюро Азербайджана |access-date=2016-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307005220/http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Барельеф Искандера и Нушабе на памятнике Низами в Баку.jpg|thumb|200px|[[Александр Македонский|Искандер]] һәм Нушабе («Искәндәрнамә»). Баҡыла [[Памятник Низами Гянджеви (Баку)|Низами Гәнжәүи һәйкәле]] постаментындағы рельеф]]

1949 йылда Баҡыла ҡуйылған [[Низами Гәнжәүи һәйкәле]]ндә «Хәмсә» поэмалары геройҙарын һүрәтләгән ете барельеф уйып яҙылған. Улар араһында — өкөләрҙең әңгәмәһен тыңлаған Нушериван («Сокровищница тайн»), Биситун тауы аша юл һалған Фәрхәд («Хосров һәм Ширин»), мәктәп уҡыусылары («Ләйлә Һәм Мәжнүн»), Аждаһаны үлтереүсе Бахрам Гур (« Ете һылыуҡай»), батшабикә Нушабеның Искәндәрҙе ҡабул итеүе («Искәндәрнамә») һ.б. Барельефтарҙы скульптор А. Хрюнов рәссам Ғазанфар Халыков эскиздары буйынса башҡарған&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Габибов, Нуреддин Давуд оглы|Н. Габибов]], [[Наджафов, Мурсел Кули оглы|М. Наджафов]].
 |заглавие      = Искусство Советского Азербайджана
 |место         = М.
 |издательство  = [[Искусство (издательство)|Искусство]]
 |год           = 1960
 |страниц       = 198
 |страницы      = 132
}}&lt;/ref&gt; и расположены на семи гранях, по бокам от бронзовой доски с именем поэта.

2008 йыл башында Австрияның Милли Китапханаһында &quot;Хәмсә — Пятерица&quot;ның боронғо ҡулъяҙмаһы табыла. Реставрация эштәре тамамланғандан һуң, Пятерицаның электрон күсермәһе Әзербайжандың Мәҙәниәт һәм Туризм Министрлығына бүләк итеп тапшырыла. Ә 2008 йылдың 23 апрелендә Венала Австрияның Милли Китапханаһында [[Азербайджанская литература|әзербайжан әҙәбиәте]] кисәһе үтә. Кисәлә «Хәмсә» поэмалар йыйынтығы һәм [[Низами Гәнжәүи]]ҙең китаптары ингән электрон йыйынтыҡ дисктың (CD) презентацияһы үтә. Сарала Әзербайжандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Адалет Велиев, Австрия Милли Китапханаһының баш директоры Йохана Рахингер, Әзербайжандың Веналағы илселеге вәкилдәре һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |title=В Вене состоялся вечер азербайджанской литературы |access-date=2009-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133539/http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aztv.az/xbdx/x-1.asp?id=1787&amp;il=2008 В Азербайджан доставлен электронный вариант рукописи «Хамсе» великого азербайджанского поэта и мыслителя Низами Гянджеви]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* «Райские сады. „Хамсе“, или „Пятерица“ Низами. Персидская рукопись из Исфахана», фильм {{нп5|Жобер, Ален|Алена Жобера|fr|Alain Jaubert}} из цикла «[[Палитры]]» (Франция, 1997).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|часть= Хамса|страницы= 443|автор= |заглавие= Словарь литературоведческих терминов|ответственный= Ред.-сост.: [[Тимофеев, Леонид Иванович|Л. И. Тимофеев]] и [[Тураев, Сергей Васильевич|С. В. Тураев]]|место= М.|издательство= «Просвещение»|год=1974|страниц= 509|тираж= 300000|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}

{{Низами Гәнжәүи}}

[[Категория:Фарсы телендәге әҙәбиәт]]
[[Категория:Фарсы шиғриәте]]
[[Категория:Книги XII быуат китаптары]]
[[Категория:Хәмсә| ]]</text>
      <sha1>6cwwpmwplf6twt3h9er3xlpehhw0fxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297159</id>
      <parentid>1297158</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T12:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шулай уҡ ҡарағыҙ */</comment>
      <origin>1297159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83767" sha1="pn476cablqqxaxmasznzt0latch6jao" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=15 май 2026}}
{{Ук}}
{{Значения|Хамса}}
[[Файл:Muhammad during the Isra and Mi'raj - from Nezami's Khamsa dated 1494.jpg|250px|thumb|Хәмсә ҡулъяҙмаһынан 1494 йыл менән даталанған [[миниатюра]], [[Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең [[Мәккә]]ләге [[Бурак (ислам)|Буракта]] [[күк]]кә (Мирадж) күтәрелеүен, шулай уҡ күп ҡанатлы архангел Гавриилды (уңда) һүрәтләй]]

'''«Хәмсә»''' йәки икенсе төрлө '''«Пятери́ца» «Бишлек»''' — [[Персидская литература|фарсы әҙәбиәте]] ҡомартҡыһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор= Juan Eduardo Campo
 |часть=
 |ссылка часть=
 |заглавие= Encyclopedia of Islam
 |оригинал=
 |ссылка=https://books.google.am/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |викитека=
 |ответственный=
 |издание=
 |место=
 |издательство=Infobase Publishing
 |год=2009
 |volume=
 |pages= 551
 |columns=
 |allpages=
 |серия=
 |isbn=
 |тираж=
 |ref= 
}}{{начало цитаты}}Another noteworthy work of Persian literature was the Khamsa (Quintet) of Nizami (1141—1209), which retold some of the heroic and romantic stories of the Shahnamah, the Arabic romance of Majnun and Layla, and incorporated poetic reflections on philosophical and religious themes. Nizami had a great influence on the subsequent development of Persian poetry.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt; — «Пандж Гандж» тигән дөйөм исем менән берләштерелгән биш поэма, фарсы теленән тәржемә иткәндә, «Биш аҫыл таш» тип тәржемә ителә. Фарсы әҙәбиәте классигы [[Низами Гәнжәүи]]ҙең төп әҫәре (1141—1209). «Хамсе» — ғәрәп телендәге «хамса» ({{lang-ar|خمسة }}) һүҙенең фарсыса әйтелеше (ғәр). Бөтә биш поэма ла Низами оҫта төҙөгән [[мәснәүи]] ([[Двустишие|ике юллыҡ шиғыр]]) формаһында яҙылған.

Поэмаларҙың беренсеһе — «[[Серҙәр хазинаһы]]» («''Махзан аль-Асрар''»), — [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]]ҙың (1131 й.вафат булған) «Сад правды» монументаль поэмаһы йоғонтоһонда яҙылған&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.iranica.com/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |title       = Iran: Classical Persian Literature
 |author      = Charles-Henri de Fouchécour
 |date        = 2006-12-15
 |work        = 
 |publisher   = Encyclopædia Iranica
 |access-date  = 2010-10-07
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMRhddT?url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}{{начало цитаты}}The first of his five (see below) ‘Treasures’ was influenced by Sanāʾi of Ghazna’s (d. 1131) monumental Garden of Truth (Ḥadiqa al-ḥadiq wa šariʿa al-ṭariqa; q.v.).{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин», «Ете гүзәл» («''Хафт пейкар''») һәм «Искәндәрнамә» поэмаларының нигеҙендә урта быуат [[рыцарь]] тарихтары ята. [[Хосров II Парвиз|Хосров]] һәм Ширин, [[Бахрам V|Бахрам Гур]] һәм Бөйөк Александр (улар Фирҙәүсиҙең «Шаһнамэ» поэмаһында айырым эпизодтарҙа күренә) Низами поэмаларында сюжет үҙәгенә ҡуйыла һәм уның өс поэмаһының төп геройҙары булып тора. «[[Ләйлә һәм Мәжнүн]]» поэмаһы ғәрәп легендалары нигеҙендә яҙылған. Низами бөтә биш поэмаһында ла ҡулланылған сығанаҡтар материалын байтаҡ эшкәрткән.

Низами поэмаларында, тап уның һүрәтләүҙәре арҡаһында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған уникаль мәғлүмәттәр бар. Мәҫәлән, музыканттарҙы ентекле һүрәтләүе &quot;Хәмсә&quot;нең мауыҡтырғыс предметтарының береһе булып тора. Низами поэмалары — XII быуаттағы фарсы музыка ижады һәм музыка ҡоралдары тураһындағы хәҙерге заман белеменең төп сығанағы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}The details with which Nizami describes musicians are one of the delights of the Khamseh and make it a principal source of our present knowledge of the twelfth-century Persian musical composition and instruments.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низамиҙың ябай кешеләр менән ҡыҙыҡһыныуы күп булыуға ҡарамаҫтан, Низами идара итеүҙең монархия формаһы институтын инҡар итмәй һәм уны фарсы йәшәү рәүешенең интеграль, рухи һәм изге өлөшө тип иҫәпләй&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}However, in spite of his interest in commoners, Nizami did not reject the institution of kingship; he always believed it was an integral and sacred part of the Persian way of life.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низами һарай тормошонда ҡатнашыуҙан ҡасһа ла, үҙенең һәр поэмаһын айырым хакимға бағышлай, был уның заманында киң таралған традиция була.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хәмсә»һе фарсы шиғриәте үҫешенә генә түгел, ә көнсығыш шиғриәте үҫешенә лә ҙур йоғонто яһай. [[Әзербайжан әҙәбиәте]]ндә Хәмсә йоғонтоһо аҫтында әҫәрҙәр ижад ителә. Низами тарихтан һәм фольклорҙан темалар һайлаған «Пятери́ца» аталған (нарицательный) исем тип ҡабул ителә һәм [[Алишер Навои]], [[Мөхәммәт Фүзули]], [[Абдурахман Жәми]], [[Әмир Хосров Дәһләүи]] һәм башҡа күренекле шағирҙарға үрнәк нигеҙе булып тора, улар шул уҡ темаларға шундай уҡ биш поэма яҙа. Низами үҙенең поэмаларында шағир һәм лирик ҡына түгел, ә хакимдарҙың наҙанлығын, залимлығын (деспотизм) һәм монафиҡлығын (ханжество) фашлаусы булып сығыш яһай. Ул кешене, уның мөхәббәтен, эшһөйәрлеген, татыулығын һәм дуҫлығын данлай.

Низами поэмаларының сюжеттары фарсы миниатюралы һынлы сәнғәтенә мул ижади материал бирә: уның «Хәмсә»һе Фирҙәүсиҙең «Шаһнамә»һе менән бергә иң йыш иллюстрацияланған әҙәби әҫәр булып тора&lt;ref&gt;{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}&lt;/ref&gt;.

== «Серҙәр хазинаһы» ==
{{main|Сокровищница тайн}}
[[Файл:Khamseh Nizami 001.jpg|thumb|left|[[XVI быуат]]тағы [[Тебризская школа миниатюры|Тәбриз мәктәбене]]ң миниатюраһы. [[Солтан Мөхәммәт]] ижад иткән «Солтан Санжар һәм ҡарсыҡ»]]

«Махзан әл-Асрар» поэмаһы ({{lang-fa|مخزن الاسرار}}, «Сокровищница тайн») 1163 йылда яҙылған, әммә ҡайһы бер тикшеренеүселәр 1176 йылда яҙылған ти. 2250 фарсы ике юллығынан торған был этик-фәлсәфәүи поэма [[Эрзиндан]] хакимы Фәхретдин Баһрамшаһҡа арналған. Поэма эзотерик, фәлсәфәүи һәм теологик темаларҙы аса һәм суфый традицияһы йүнәлешендә яҙылған, шуға бәйле һуңынан был жанрҙа ижад иткән бөтә шағирҙар өсөн өлгө булып хеҙмәт иткән.

Поэма егерме бүлеккә бүленгән, уларҙың һәр береһе дини һәм әхлаҡи темаларға арналған айырым трактат булып тора. Һәр бүлек шағирҙың үҙенә уның әҙәби псевдонимы яҙылған апострофа (мөрәжәғәт) менән тамамлана&lt;ref name=&quot;JTP&quot;&gt;JTP de Bruijn. Persian Sufi Poetry, An Introduction to the Mystical — Taylor and Francis(Routledge) 1997 pp 97-98&lt;/ref&gt;. Шиғырҙарҙың йөкмәткеһе һәр бүлектең исеме менән күрһәтелә һәм типик [[Гомилетика|гомилетик]] стилдә яҙылған&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Рухи һәм практик мәсьәләләрҙе тикшергән, батшаларҙың ғәҙеллеген, ике йөҙлөлөктө ситкә тайпылдырыуҙы вәғәзләгән, был донъяның ығы-зығылы ысынбарлығы һәм үлемдән һуң тормошҡа әҙерләнеү кәрәклеге тураһында иҫкәрткән тарихтар. Низами идеаль йәшәү рәүешен вәғәзләй, үҙенең уҡыусыһына алла булдырғандар араһында юғары социаль дәрәжәле кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итә, шулай уҡ кеше үҙенең рухи тәғәйенләнеше тураһында уйларға тейеш, тип яҙа&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Бер нисә бүлектә Низами батшаларҙың бурыстарына мөрәжәғәт итә, әммә дөйөм алғанда, ул үҙенең хакимы булған ҡурсалаусыһына түгел, ә бөтә кешелеккә мөрәжәғәт итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

«Серҙәр хазинаһы» «Речь о превосходстве слова» бүлеге менән асыла:
{{цитата|Весь предел естества захватили при помощи слова. |Письмена шариата скрепили при помощи слова.}}

{{цитата| В том саду, над которым предвечные звезды повисли,|
Что острее, чем слово толкующих тонкие мысли?|
И хоть светлое слово не явит благой красоты|
Почитателям праха, чьи праздные мысли пусты, -|
Мы лишь в слове живем. Нас объемлет великое слово:|
В нем бесследно сгореть наше сердце всечасно готово.}}

Низами өсөн һүҙ — шағир һүҙе генә түгел, суфый традицияһына тап килгән пәйғәмбәр һүҙе лә, сөнки суфый өсөн шиғриәт — ул шул уҡ дини пәйғәмбәрлек хеҙмәте:
{{цитата|Стихотворные речи — возвышенной тайны завеса| — тень речений пророческих. Вникни! Полны они веса.}}

{{цитата|В том великом пространстве, где веет дыханье Творца,| светлый путь для пророка, а далее — он для певца.}}

&quot;Серҙәр Хазинаһы&quot;ның төп өлөшөн егерме «Телмәр» биләй. Беренсе телмәр —донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү нигеҙе булып мөхәббәт хеҙмәт итә:
{{цитата|До поры, как любовь не явила дыханье своё,| в бездне небытия не могло засиять бытие.}}

Беренсе һүҙ-донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү өсөн нигеҙ булып мөхәббәт хеҙмәт итә

Икенсе телмәр — «Шаһҡа ғәҙеллек тураһында нәсихәт». Низами ғәҙеллеккә һәм подданныйҙарҙың именлеген ҡайғыртыуға саҡыра, иҙеү һәм көс ҡулланыу өсөн яза менән янай.

Өсөнсө телмәр — донъяның үҙенсәлеге тураһында; дүртенсеһе — шаһтың подданныйҙарға ҡарата мәрхәмәтле мөнәсәбәте тураһында; бишенсеһе — ҡартлыҡ тураһында; алтынсыһы — барлыҡҡа килтерелгәндең үҙенсәлектәре тураһында; етенсеһе — кешенең хайуандарҙан өҫтөнлөгө тураһында һ.б. Телмәрҙәрҙең темалары ҡиссалар (притча) менән раҫлана.

Юғары риторик стилдә яҙылған «Сокровищница тайн» поэмаһы романтик эпик поэма түгел, уның маҡсаты — һарай яны донъяуи әҙәбиәтенең сикләүҙәрен еңеп сығыу&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Был әҫәр менән Низами фарсы шиғриәтендә [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]] асҡан һәм иң алдынғы ижадсы һаналған [[Аттар]] артынан эйәргән күп кенә фарсы шағирҙары һайлаған йүнәлеште дауам итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

== «Хосров һәм Ширин» ==
{{main|Хосров и Ширин}}

[[Файл:Nizami - Khusraw discovers Shirin bathing in a pool.jpg|thumb|Хосров һәм Ширин]]

Яратҡан ҡатынының үлеме менән бәйле кисерештәр тәьҫирендә Һәм Гурганиҙың «Вис һәм Рамин» поэмаһынан тәьҫирләнеп, Низами үҙенең тәүге шедеврын — «Хосров һәм Ширин» поэмаһын яҙа&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The death of his beloved wife, and the perusal of Gorgāni’s Vis o Rāmin, inspired Neẓāmi’s second major narrative poem: Ḵosrow and Širin (1181), his first masterpiece. It has a complex structure with several genres exploited simultaneously; and contains many verbal exchanges and letters, all imbued with lyrical intensity. Širin, an Armenian princess, is of the same proud and aristocratic mettle as Vis, both ardently faithful to their declared love and daring enough to force the hand of Fate, a Destiny that plays, in the case of Širin, upon the weaknesses and youthful foibles of her lover, Ḵosrow Parviz, grandson of Ḵosrow I.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин» поэмаһы ({{lang-fa|خسرو و شیرین }}) 1175/1176 һәм 1191 йылдар араһында 16 ай йылы дауамында яҙылған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The poem was composed over a period of about 16 lunar years, between 571/1175-6 and 587/1191 (cf. de Blois, pp. 440, 446; Zarrinkub, p. 25ff.).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Низами өсөн генә түгел, ә бөтә [[Персидская литература#Поэзия|фарсы шиғриәте]] өсөн дә әҙәбиәттә боролош нөктәһе була. Бынан тыш, был фарсы әҙәбиәтендә тулы структур һәм артистик берҙәмлеккә өлгәшкән беренсе поэма була&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter Chelkowski
 |заглавие      = &quot;Mirror of the Invisible World&quot;
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 117
 |страницы      = 6
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;«Khosrow and Shirin» proved to be a literary turning point not only for Nizami but for all of Persian poetry. Furthermore it was the first poem in Persian literature to achieve complete structural and artistic unity&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма [[Сельджуки|сәлжүк]] Солтаны Тоғрул II, [[Атабеки Азербайджана|Әзербайжан Атабегы]] [[Мухаммед Джахан Пехлеван|Мөхәммәт ибн Элдигиз Джахан Пахлаван]] һәм уның ҡустыһы [[Ҡыҙыл Арыҫлан]]ға арналған. Тарватьян (Тәһран, 1987—1988 йй.) баҫмаһындағы поэмала 100 бүлеккә бүленгән 6150 ике юллыҡ шиғыр бар. Поэма бер үк ваҡытта бер нисә төрлө жанр үрелеп барған ҡатмарлы структуралы&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;/&gt;.

Асылда, был шулай уҡ суфый әҫәре, ул аллегорик рәүештә йәндең Аллаға ынтылышын һүрәтләй; әммә хистәр шул тиклем йәнле һүрәтләнә, быны ҡабул итергә әҙер булмаған уҡыусы аллегорияны һиҙмәй ҙә, поэманы романтик мөхәббәт әҫәре тип ҡабул итә:
{{цитата|Все ложь, одна любовь указ беспрекословный, |и в мире все игра, что вне игры любовной… |Кто станет без любви, да внемлет укоризне:| он мертв, хотя б стократ он был исполнен жизни.}}
 
Хосров һәм Ширин тураһындағы тарих фарсы сығышлы, һәм Низами уны [[Фирҙәүси]]ҙең «Шаһнамә» эпик-тарихи поэмаһынан алынған. Уның нигеҙендә ысын тарих ята һәм геройҙар — ысынбарлыҡта булған тарихи шәхестәр&lt;ref name=&quot;KhosrowShirinIranica&quot;&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROWO ŠIRIN AND ITS IMITATIONS
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;/ref&gt;.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хосров һәм Ширин» поэмаһын [[Алишер Навои]]ҙың «[[Алишер Навои#«Пятёрица»|Фәрхәд һәм Ширин]]» поэмаһы менән бутарға ярамай.

=== Сюжеттың ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Күп мажараларҙы һүрәтләгән ҡатмарлы сюжет ҡыҫҡаса түбәндәгеләргә ҡайтып ҡала: герой — Хосров, [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] батшаһы улы, һуңынан Иран шаһы [[Хосров II Парвиз]] (590—628 йй.)&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin, the second poem of Neẓāmi’s Ḵamsa, recounts the amorous relationship between the Sasanian king Ḵosrow II Parviz (590—628 CE), and the beautiful princess Širin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, бик матур Ширинды, [[армяне|әрмән]]&lt;ref name=&quot;ираника&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami |date=20140517035448 }}: &lt;blockquote&gt;The Eskandar-nāma also has a lot of local color in the episodes set in the Caucasus, which must have appealed to the poet’s intended audience, and perhaps the most attractive character in the poem, Queen Nūšāba, belongs to that area, as does the Armenian princess who is the heroine of Ḵosrow o Šīrīn. Indeed, a striking feature in all three of the mentioned poems is the prominence of strong female characters.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ираника2&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) FARHĀD (1)] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |date=20201108112124 }}: &lt;blockquote&gt;FARHĀD, a romantic figure in Persian legend and literature, best known from the poetry of Neẓāmī Ganjavī (q.v.) as a rival with the Sasanian king Ḵosrow II Parvēz (r. 591—628) for the love of the beautiful Armenian princess Šīrīn.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;[[Барда (город)|Барда]] принцессаһын&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Низамий}}&lt;blockquote&gt; 2) «Хосров и Ширина», напис. в 1180 г. Любовь сасанидского царя Первиза к бардинской княжне Ширине должна аллегорически изображать стремление души человеческой к Богу; но эта поэма (как и последующие) так живо рисует человеческие характеры и страсти, что не предупреждённый читатель не может даже подозревать здесь аллегории. Изд. в Тебризе (без года), в Лагоре (1871); нем. пер. Гаммера (Лпц., 1809).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Шемираның туғанының (ағаһының ҡыҙын) — уны Меһин Баныу тип атайҙар — христиан [[Арран (область в Закавказье)|Арраныны]]ң ҡеүәтле хакимәһен ярата&lt;ref&gt;[yanko.lib.ru/books/lit/zar-lit-old-8l.pdf Пересказ содержания «Хосров и Ширин»]&lt;blockquote&gt;Друг Хосрова Шапур, изъездивший мир от Магриба до Лахора, соперник Мани в живописи и победитель Евклида в черчении, повествует о чудесах, увиденных на берегу Дербентского моря. Там правит грозная царица Шемира, именуемая также Мехин Бану. Она повелевает Арраном вплоть до Армении, а лязг оружия её войска слышен в Исфахане.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Хосров, восхищенный рассказом друга, лишается сна, думает лишь о неведомой пери. Наконец он посылает Шапура в Барду за Ширин. Шапур мчится в горах, где лазурные скалы облачены в желтые и красные одежды цветов.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ширин шулай уҡ Хосровты ярата, әммә сәйәси сәбәптәр Хосровты византия принцессаһына өйләнергә мәжбүр итә, ә Ширин, сафлығын һаҡлап, никахтан тыш яҡынлыҡты кире ҡаға. Көнләшеү арҡаһында Хосров Ширинға ғашиҡ булған зодчий (архитектор) Фәрхәдкә Шириндың үлеме тураһында хәбәр ебәрә, һәм Фәрхәд үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/farhad%20%281%29 |title=FARHĀD (1) |access-date=2010-12-21 |archive-date=2011-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020202642/http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Шулай итеп, беҙ гонаһтарға батҡан йәнде күрәбеҙ, улар уға, теләһә лә, Алла менән берләшергә бирмәй. Тик ахырҙа ғына Хосров ерҙәге бушлыҡты (тщета) кире ҡаға һәм Ширин менән сәстәрен сәскә бәйләй; әммә ул мәкерле улы ҡулынан һәләк була, Ә Ширин, үлтереүсегә эләкмәҫ өсөн, һөйгәненең үле кәүҙәһе өҫтөндә үҙенә хәнйәр ҡаҙай&lt;ref&gt;{{cite web|title=ḴOSROW O ŠIRIN|url=http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin|access-date=2010-12-21|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117044311/http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== «Ләйлә һәм Мәжнүн» ==
{{main|Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)}}
[[Файл:Layla and Majnun.jpg|thumb|Ләйлә һәм Мәжнүн]]

«Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы ({{lang-fa| لیلی و مجنون }}) [[1188 йыл]]да яҙылған. Уның нигеҙендә «[[Лейли и Меджнун (Низами)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]» боронғо ғәрәп легендаһы сюжеты ята, ул Кайстың «Мәжнүн» («Аҡылһыҙ») ҡушаматлы егете һылыуҡай Лейләгә булған бәхетһеҙ мөхәббәте тураһында. Поэма [[Ширваншахи|ширваншаһ]] [[Ахситан I|Әхситан Iг]]ә арналған, һәм уның заказы буйынса яҙылған&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Низами Гянджеви. Лейли и Меджнун. К 840-летию Низами Гянджеви. Перевод с фарси, предисловие и комментарии Рустама Алиева.
 | ответственный = Редактор А. В. Старостин
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1981
 | тираж         = 4000
 | страницы      = 8
 | страниц       = 388
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Сара Ашурбейли]].
 | заглавие      = Государство Ширваншахов (VI-XVI вв.)
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1983 
 | страниц       = 341
 | страницы      = 143—144
}} &lt;blockquote&gt;В это же время большую известность на всем Ближнем Востоке получил другой гениальный поэт Низами, написавший в 1188 г. по заказу Ахситана поэму «Лейли и Меджнун».&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;&gt;{{статья
 | автор         = Yuriko Yamanaka.
 | издание       = Cultural change in the Arab world
 | заглавие      = The Desert as a Realm of Unbound Passion: Love and Madness in the Tale of Layla and Majnun
 | ответственный = Edited by Tetsuo Nishio
 | номер         = 55 
 | издательство  = Kokuritsu Minzokugaku Hakubutsukan (National Ethnology Museum)
 | год           = 2001 
 | страниц       = 174
 | страницы      = 149
}} &lt;blockquote&gt;The most famous Persian rendering of this tale is the epic romance ''Layla va Majnun'' by Nizami Ganjavi (1141—1209 A.D.). His ''Layla and Majnun'' (1188 A.D.) is the third work in his ''Khamza'' (Quintet, a collection of five great epic poems), and was written by the order of Akhsatan, a king of the Shirvan-shah dynasty.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Michiko Suzuki.
 | заглавие      = Oral Tradition of Epic and Folktales
 | издание       = Music culture in West Asia
 | издательство  = National Museum of Ethnology 
 | год           = 1980 
 | страниц       = 155
 | страницы      = 103
}} &lt;blockquote&gt;Its popularization was accelerated by ''Layli Majnun'', a romantic epic of about 4,000 verses, composed in 1188 by Nizami, at the request of Akhsatan I of Azerbaijan.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был поэма Лейлә һәм Мәжнүн тураһындағы хикәйәнең иң билдәле фарсы яҙмаһы тип һанала&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;/&gt;. Поэмала 4600 строфа бар&lt;ref name=&quot;Seyed-Gohrab&quot;&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN, a narrative poem of approximately 4,600 lines composed in 584/1188 by the famous poet Neẓāmi of Ganja.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был романтик поэма «удри» (башҡаса «одри») жанрына ҡарай. Удри жанрындағы поэмаларҙың сюжеты ябай һәм яуапһыҙ мөхәббәт тирәләй әйләнә. Удри геройҙары ярым уйлап сығарылған-ярым тарихи персонаждар булып тора һәм уларҙың ҡылыҡтары был жанрҙағы башҡа романтик поэмалар персонаждарының ҡылыҡтарына оҡшаш&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … The romance belongs to the ʿUḏri (ʿOḏri) genre. The plot ofʿUḏri stories is simple and revolves around unrequited love; the characters are semi-historical and their actions are similar to, and easily interchangeable with, those of characters from otherʿUḏri romances. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Низами ғәрәп-бәҙүин легендаһын, геройҙарҙы фарсы аристократтары итеп күрһәтеп, фарсылаштыра. Ул шулай уҡ сюжет үҫешен ҡала мөхитенә күсерә һәм, хикәйәүҙе шулай уҡ тәбиғәт һүрәтләмәләре менән биҙәп, бер нисә фарсы мотивтарын өҫтәй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Persian verse romances are commonly about princes, and characters are usually related to courtly circles. Likewise, Neẓāmi portrays the lovers as aristocrats. He also urbanizes the Bedouin legend: Majnun does not meet Leyli in the desert amongst the camels, but at school with other children. Other Persian motifs added to the story are the childless king, who desires an heir; nature poetry, especially about gardens in spring and autumn, and sunset and sunrise; the story of an ascetic living in a cave; the account of the king of Marv and his dogs; the Zeyd and Zeynab episode; Majnun’s supplication to the heavenly bodies and God; his kingship over animals, and his didactic conversations with several characters. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма төрлө илдәрҙә текстың төрлө версияларында баҫылып сыға. Әммә иран ғалимы Вахид Дастгерди 1934 йылда поэмаға, уның тексынан, уларҙың ҡайһы берҙәрен Низами үҙе өҫтәүе мөмкин, тип фаразлаһа ла, һуңыраҡ интерполяция (тексҡа өҫтәлгән боҙоуҙар) тип билдәләп, 1007 куплетты төшөрөп ҡалдыра, һәм 66 бүлектән һәм 3657 строфанан төҙөп, тәнҡит баҫтырып сығара&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN. There are numerous editions of the romance from many countries, in a variety of forms. An enormous body of lithographed publications appeared in India, and these need to be examined not only for their texts but also for their illustrations. Critical editions of the romance appeared at the beginning of the twentieth century in Persia. The Persian scholar Waḥid Dastgerdi made a critical edition containing 66 chapters and 3,657 lines: he omits 1,007 couplets as interpolations, but he admits that some of these are by Neẓāmi. According to Dastgerdi, the interpolations must have taken place between 780/1349 and 800/1398. Under the supervision of Evgeniĭ E`duardovich Bertel’s, A. A. Alizada prepared another edition (Moscow, 1965) which consists of 66 chapters and 4,559 couplets. Behruz Ṯarvatiān’s edition has 63 chapters and 4, 553 verses, while the most recent critical edition of the poem, edited by Barāt Zanjāni, has 67 chapters and 4,583 verses.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Легенданың сюжеты шундай: шағир Кейс үҙенең ике туған Һеңлеһе Ләйләгә ғашиҡ була, әммә Ләйләне икенсегә кейәүгә бирәләр, Ә Кейс аҡылынан яҙа һәм сүллеккә сығып китә, унда һөйгәненә арналған шиғырҙар ижад итә; һәм фәҡәт үлгәндән һуң ғына һөйгәндәр бер ҡәберҙә берләшә. Низами сюжетты бер аҙ үҙгәртә: уның Кейсы мөхәббәттән аҡылдан шаша, һәм тап шуның өсөн Ләйләнең ата-әсәһе ҡыҙын уға бирергә баш тарта. Көсләп кейәүгә бирелгән Ләйлә Кейсҡа булған мөхәббәтенән һарғайып үлә; быны аңлаған Кейс һөйгән йәренең ҡәберенә килә һәм шунда үлә:
{{цитата|Уснули двое рядом навсегда.|
Уснули вплоть до страшного суда.}}

Автор һорау бирә: ғашиҡтар үҙҙәренең ерҙәге ғазаптары өсөн нимә алды, уларҙың теге донъялағы урыны ҡайҙа? [[Кода|Кодта]] ғашиҡтарҙың, ожмахҡа ҡушылып, батша һәм батшабикә кеүек йәшәүе тураһында төш һүрәтләнә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Leyli dies out of grief and is buried in her bridal dress. Hearing this news, Majnun rushes to her grave where he instantly dies. They are buried side by side and their graves become a site of pilgrimage. In the coda, someone dreams that they are united in Paradise, living as a king and queen. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Поэманың дөйөм мәғәнәһе — тик юғары шиғриәттә генә сағылдырырға мөмкин булырлыҡ һәм ғашиҡтарҙың рухи ҡушылыуына килтереүсе сикһеҙ мөхәббәт.

== «Ете һылыуҡай» ==
{{main|Семь красавиц}}
[[Файл:Folio from a Khamsa-c.jpg|thumb|Ете гүзәл. [[Фрир художество галереяһы]], [[Вашингтон (город)|Вашингтон]]]]

«Ете һылыуҡай» («Хафт пейкар») ({{lang-fa| هفت پیکر }}) 1197 йылда яҙылған. Поэма [[Мераге|Марага]] хакимы Али Әл-дин Кёрпе Арыҫлан ибн Аг-Сонгорға арналған. Поэманың исемен һүҙмә-һүҙ «ете портрет» тип, бәлки «ете һылыуҡай», тип тәржемә итергә мөмкин, был метафорик мәғәнәне сағылдыра. Һис шикһеҙ, Низами, һүҙ уйынын ҡулланып, поэмаға  аңлы рәүештә ике мәғәнәле исем биргәндер&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;HAFT PEYKAR, a famous romantic epic by Nezami of Ganja (Neẓāmi Ganjavi) from the last decade of the 6th/12th century. The title can be translated literally as &quot;seven portraits, &quot; but also with the figurative meaning of «seven beauties.» Both translations are meaningful and the poet doubtless exploited intentionally the ambiguity of the words.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың сюжеты фарсы тарихы ваҡиғаларына һәм егерме йыл балаһы булмаған атаһы [[Йездигерд I]]нең, Аһура Маздаға балаһы тыуыуын үтенеп мөрәжәғәт иткәндән һуң ғына, улы тыуған [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] шаһы  [[Бахрам Гур|Баһрам Гур]] (Бахрам V), тураһында легендаға нигеҙләнгән.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Оҙаҡ көтөлгән тыуыуынан һуң, аҡыл эйәләре кәңәше буйынса, Баһрамды ғәрәп батшаһы Номанға тәрбиәгә ебәрәләр. Номан бойороғо буйынса матур яңы һарай — Карнак төҙөлә. Бер ваҡыт һарайҙың бер бүлмәһендә Бахрам ете төрлө илдән ете принцессаның портреттарын таба, һәм ул уларға ғашиҡ була&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;After the customary long introductory sections, the poet gives an account of the birth of Bahrām, the often-told story of his upbringing at the court of the Arab king Noʿmān (here, as often, mislocated in the Yemen instead of al-Ḥira) and the construction of Noʿmān’s fabled palace, Ḵᵛarnaq. Reared in the desert, Bahrām becomes a formidable huntsman. Wandering through the palace, Bahrām discovers a locked room containing the portraits of seven princesses, one from each of the seven climes, with whom he immediately falls in love.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Атаһы үлгәндән һуң Бахрам Фарсыға ҡайта һәм тәхеткә ултыра. Батша булғас, Бахрам ете принцессаны эҙләй һәм уларға өйләнә. Ул архитекторға үҙенең һәр яңы ҡатыны өсөн ете мөһабәт бина төҙөргә ҡуша&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Bahrām’s father Yazdjerd (i.e. Yazdegerd I) dies, and Bahrām returns to Persia to claim his throne from a pretender. After much palaver he is recognized as king. He rescues his people from a famine. Next Nezami picks up the story of Bah-rām’s hunting expedition with the loose-tongued slave-girl Feṭna, but alters the version known from the Šāh-nāma considerably; here the girl is not put to death, but eventually pardoned, and the king learns a lesson in clemency. The king sets out in search of the seven princesses and wins them as his brides. He orders his architect to construct seven domes to house his new wives.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Архитектор Бахрамға, астрология буйынса, һәр ил менән ете планетаның береһе идара итә, тип һөйләй һәм Бахрамға Бахрамдың ҡатындары өсөн һарайҙарҙың һәр береһен, һәр һылыуҡай килгән ил менән идара иткән планетаға бәйле төҫтәрҙә биҙәү тураһында кәңәш бирә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The craftsman tells him that each of the climes is ruled by one of the seven planets and advises him to assure his good fortune by adorning each dome with the color associated with the clime and planet of its occupant.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Башта Бахрам архитекторҙың тәҡдименә ышанмайсараҡ ҡарай, әммә һуңынан ҡатындары өсөн һарайҙарҙы шулай биҙәүгә ризалыҡ бирә. Төҙөлөш тамамланғандан һуң принцессалар үҙ һарайҙарында йәшәй башлай. Бахрам аҙнаның билдәле бер көнөндә һәр принцессаға килә: шәмбе көн — Сатурн идара иткән һинд принцессаһына, ҡара һарайға, йәкшәмбе көн — ҡояш идара иткән грек принцессаһына, һары һарайға һ.б. килә. Ҡыҙыҡ, Ҡыҙыл һарайҙа рус кенәзе ҡыҙы йәшәй. Һәр принцесса батшаға үҙенең билдәле бер кәйефкә һәм уның төҫөнә тап килгән тарихын һөйләй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The king is at first skeptical but eventually lets the architect have his way. The princesses take up residence in the splendid pavilions. The king visits each princess on successive days of the week: on Saturday the Indian princess, who is governed by Saturn, in the black dome, on Sunday the Greek princess, who is governed by the sun, in the yellow dome, and so on. Each princess regales the king with a story matching the mood of her respective color. These seven beautifully constructed, highly sensuous stories occupy about half of the whole poem.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Һәр новелланың сюжеты — мөхәббәт кисереше, өҫтәүенә, ҡара төҫтән аҡҡа күсеүгә ярашлы, тупаҫ хис-тойғолар рухи яҡтан яҡтыртылған мөхәббәт менән алмашына.

Поэманың икенсе тематик һыҙығы — Баһрам Гурҙы еңел ҡарашлы батша улынан законһыҙлыҡ һәм көс ҡулланыуға ҡаршы көрәшкән ғәҙел һәм аҡыллы хакимға әйләнеүе. Йылдар үтә. Батша ҡатындары менән мәшғүл булған саҡта, уның бер вәзире илдә власты үҙ ҡулына ала. Көтмәгәндә Бахрам үҙенең батшалығында тәртипһеҙлек булыуын, ҡаҙнаның буш булыуын һәм күрше хакимдарҙың уға һөжүм итергә йыйыныуын күрә. Министрҙың эштәрен тикшергәндән һуң, Бахрам батшалыҡҡа килгән бәлә-ҡазаларҙа ул ғәйепле тигән һығымтаға килә. Ул яуыз министрҙы үлем язаһына хөкөм итә һәм үҙ илендә ғәҙеллекте һәм тәртипте тергеҙә. Бынан һуң Бахрам ҡатындарының ете һарайын Аллаға табыныу өсөн ете зороастрий ғибәҙәтханаһына әйләндерергә ҡуша, Ә Бахрам үҙе һунарға китә һәм тәрән мәмерйәлә юғала. Ҡырағай ишәкте (gūr) табырға тырышып, Бахрам үҙенең ҡәберен (gūr) таба&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Years pass. While the king is busy with his wives an evil minister seizes power in the realm. Eventually Bahrām discovers that the affairs of the kingdom are in disarray, the treasury is empty and the neighboring rulers poised for invasion. To clear his mind, he goes hunting in the steppe. Returning from the hunt he comes across a herdsman who has suspended his dog from a tree. He asks him why. The shepherd tells the story of how the once faithful watchdog had betrayed his flock to a she-wolf in return for sexual favors. The king realizes that his own watchdog (the evil minister) is the cause of his misfortune. He investigates the minister. From the multitude of complainants he selects seven, who tell him of the injustices that they have suffered (the stories of the seven victims are the somber counterweight to the stories of the seven princesses). The minister is put to death. The king restores justice, and orders the seven pleasure-domes to be converted into fire temples for the worship of God. Bahrām goes hunting one last time and disappears mysteriously into a cavern. He seeks the wild ass (gūr) but finds his tomb (gūr).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Искәндәрнамә» ==
{{main|Искандер-наме}}

[[Файл:Iskender.jpg|thumb|Искәндәр һунарҙа]]

Низамиҙың «Искәндәрнамә» поэмаһы, «Александр Китабы» (фарс. اسנندرنامه) 1194 һәм 1202 йылдар араһында яҙылған. Низами был поэманы үҙенең ижадының һөҙөмтәһе тип иҫәпләгән, &quot;Хәмсә&quot;нең башҡа поэмалары менән сағыштырғанда ул бер аҙ фәлсәфәүи ҡатмарлылығы менән айырылып тора. Поэма Низамиҙың образын поэманың үҙәгенә урынлаштырған [[История Александра Великого|сюжетов и легенд об Искандере]] — [[Александр Македонский|Искәндәр — Александр Македонский]] тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм легендаларҙы ижади эшкәртеүе булып тора. Баштан уҡ ул ғәҙеллекте яҡлау өсөн генә һуғышҡан идеаль батша булараҡ сығыш яһай. Поэма рифмалы куплеттар менән яҙылған һәм «[[Шаһнамә]]» поэмаһы яҙылған «мотакареб» ([[аруз]]) метрына ярашлы яҙылған формаль бойондороҡһоҙ ике: «[[Шәрәфнамә]]» («Дан китабы») һәм «[[Икбалнамә]]» йәки икенсе төрлө «[[Керабнамә]]» («Яҙмыш китабы») өлөштән тора. «Шәрәфнамә» (көнсығыш легендалары нигеҙендә) Искәндәрҙең тормошон һәм батырлыҡтарын һүрәтләй. «[[Икбалнамә]]» композиция буйынса «Искәндәр-аҡыл эйәһе» һәм «Искәндәр-пәйғәмбәр» тип атарға мөмкин булған ике ҙур өлөшкә бүленә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ, the poetical version of the life of Alexander by the great 12th century narrative poet Neẓāmī Ganjavī (535—605/1141-1209). It consists of two formally independent works, both in rhymed couplets and in the motaqāreb meter (see ʿARŪŻ) of the Šāh-nāma. The first part is generally known as Šaraf-nāma, the second as Eqbāl-nāma or Ḵerad-nāma, but there is no strong evidence that the author used these names to distinguish the two parts, and in quite a few manuscripts the name Šaraf-nāma is in fact applied to the second of the two poems. In India they are also known as Eskandar-(or Sekandar-) nāma-ye barrī and baḥrī respectively. Together they form one of the five constituent parts of the Ḵamsa, the posthumous collection of Neẓāmī’s major poems, and in most, though not all, of the manuscripts they are the last constituent.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың ҡасан яҙылыуы һәм уның «Хәмсә» йыйынтығы эсендә урынлашыу сираты оҙаҡ ваҡыт шик тыуҙыра. Әммә &quot;Шәрәфнамә&quot;нең башында Низами, был юлдарҙы яҙған ваҡытта ул &quot;яңы орнамент&quot;ты башлар алдынан «өс ынйы» ижад иткәнлеген белдерә, һәм шуның менән ижад итеү ваҡытын раҫлай. Бынан тыш, Низами «Лейлә һәм Мәжнүн» поэмаһын бағышлаған Ширваншаһ Аксатандың үлеменә ҡайғыра, һәм үҙенең нәсихәттәрен уның вариҫына йүнәлтә. Поэма тамамланған ваҡытта Гәнжәлә ширваншаһтар династияһының власы көсһөҙләнә, шуға күрә Низами поэманы «Шәрәфнамә» китабының инеш һүҙендә телгә алған мәлек Ахар Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә бағышлай&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But earlier in the same poem (Šaraf-nāma, chap. 9, vv. 49-51) Neẓāmī says that he has already created «three pearls» before undertaking this &quot;new ornament, &quot; strengthening the suspicion that the mention of a fourth title in chapter 13 is an interpolation. Moreover, in Šaraf-nāma, chap. 41, vv. 3-23, the author laments the death of the Šarvānšāh Aḵsatān (the dedicatee of Leylī o Majnūn) and addresses words of advice to his (unnamed) successor. This suggests that Neẓāmī originally planned to dedicate the Eskandar-nāma, like Leylī o Majnūn, to one of the kings of Šarvān. But that dynasty evidently lost power over Ganja by the time the poems were completed, and in their final form they are dedicated to the malek of Ahar, Noṣrat-al-Dīn Bīškīn b. Moḥammad. This ruler is mentioned in the introduction to Šaraf-nāma, chap. 10, vv. 11-12, where the poet makes a pun on his name Bīškīn («whose hatred is more»), though some of the manuscripts have a superscription claiming (wrongly) that the verses evoke Bīškīn’s overlord, the atabeg Noṣrat-al-Dīn Abū Bakr.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Йәшерен тауыш Искәндәргә бөтә донъяға хәҡиҡәтте иғлан итеү өсөн һайланғанын әйтә һәм бөтә ерҙе урап сығырға бойора. Юлға сыҡҡанда Искәндәр [[Аристотель]], [[Платон]] һәм [[Сократ]]тың «аҡыл китаптарын» ала. Артабан Искәндәрҙең дүрт сәйәхәте, уның һинд һәм грек аҡыл эйәләре менән осрашыуы һәм диспуттары, төрлө фәлсәфәүи новеллалары тасуирлана. Дүртенсе сәйәхәте ваҡытында (төньяҡҡа) ул власть та, йәберләүселәр ҙә, байҙар ҙа, ярлылар ҙа, енәйәттәр ҙә, язалауҙар ҙа булмаған, ялған һәм ғәҙелһеҙлек белмәгән илгә килә. Шулай итеп, поэманың икенсе өлөшөндә Искәндәр ерҙәге ынтылыштарҙың бушҡа булғанлығын белгән яҡты идеаль хаким булып күҙ алдына килә. Поэма Искәндәрҙең үлеме һәм Низамиҙың үлеме тураһында һүрәтләү менән тамамлана, күрәһең, уны башҡа берәү яҙған йәки тамамлаған.

Мосолман традицияларында билдәле булған Александр тураһындағы легенданың төп эпизодтары: Александрҙың тыуыуы, уның Македон тәхетен мираҫ итеп алыуы, Мысырҙы баҫып алған ҡара тәнлеләргә ҡаршы һуғыш, фарсылар менән һуғыш, Дарҙың ([[Дарий III]]) еңелеүе һәм үлеме менән тамамланған һуғыш Һәм Александрҙың Дарийҙың ҡыҙына өйләнеүе һәм [[Мекка|Мәккәг]]ә хаж ҡылыуы «Шәрәфнамә» китабында тупланған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… The principal episodes of the legend of Alexander, as known to the Muslim tradition, are elaborated in the Šaraf-nāma: the birth of Alexander, his succession to the Macedonian throne, his war against the Negroes who had invaded Egypt, the war with the Persians, ending with the defeat and death of Dārā (see DARIUS III) and Alexander’s marriage to Dārā’s daughter, his pilgrimage to Mecca.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Артабан Низами Александрҙың Кавказда булыуы һәм Низамиҙың тыуған ҡалаһы Гәнжәгә яҡын урынлашҡан [[Барда (город)|Барда]] батшабикәһе Нусабаға һәм уның амазонкаларына барыуы тураһында һөйләй. Унан Александр [[Һиндостан]]ға һәм Ҡытайға юллана. Александр булмағанда урыҫтар [[Кавказ]]ға һөжүм итә Һәм Барданы баҫып ала, ([[Набег русов на Бердаа (943)|ысынында Низамиға тиклем ике йөҙ йыл элек]] шулай эшләгәндәр) һәм Нусабаны әсирлеккә алалар&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Neẓāmī then dwells at some length on Alexander’s stay in the Caucasus and his visit to Queen Nūšāba of Bardaʿa (q.v.; in the immediate neighborhood of Neẓāmī’s home town, Ganja) and her court of Amazons; this lady takes over the role of Candace in earlier versions of the Alexander saga. Alexander then goes to India and China. During his absence the Rūs (i.e., the Russian Vikings) invade the Caucasus and capture Bardaʿa (as they in fact did some two centuries before Neẓāmī’s time) and take Nūšāba prisoner.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был хаҡта ишеткәс, Александр урыҫтар менән һуғыша һәм еңеү яулай. Шараф-наме Александрҙың [[Живая вода|мәңгелек тормош һыуын]] эҙләүе уңышһыҙлыҡҡа осрауы тураһында хикәйә менән тамамлана&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Alexander’s wars with the Rūs, which are depicted at considerable length, end with his victory and his magnanimous treatment of the defeated army. The Šaraf-nāma concludes with the account of Alexander’s unsuccessful search for the water of immortal life.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

&quot;Икбалнамә&quot;лә Александр — донъяның бәхәсһеҙ хакимы, яугир булараҡ түгел, ә аҡыл эйәһе һәм пәйғәмбәр булараҡ күрһәтелә. Ул грек һәм һинд философтары менән фекер алыша, һәм текстың байтаҡ өлөшөн ете грек
[[аҡыл эйәһе]]нең [[Сотворение мира|донъяны барлыҡҡа килтереү]] идеялары тураһында һөйләгән әңгәмәләре тәшкил итә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… In the Eqbāl-nāma Alexander, the undisputed ruler of the world, is depicted no longer as a warrior, but as a sage and a prophet. He debates with Greek and Indian philosophers, and a sizeable part of the text is occupied by the discourses in which the seven Greek sages elaborate their ideas about the creation.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Александр тарихына туранан-тура ҡағылышы булмаған ҡиссалар ҙа шулай уҡ ҙур өлөш тәшкил итә. Ахырҙа Низами Александрҙың ғүмеренең аҙағы һәм ете аҡыл эйәһенең һәр береһенең үлеме тураһында һөйләй. Был өлөштә Низамиҙың үҙенең үлеме тураһында [[Интерполяция (текстология)|интерполяция]] өҫтәлә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But we find also a number of extended parables, of only tangential connection with the Alexander story but exceptionally well told. The poet then tells of Alexander’s end and adds an account of the circumstances of the death of each of the seven sages. It is at this point that an interpolator has added the already mentioned account of Neẓāmī’s own death.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Шәрәфнамә» фарсы эпик шиғриәте традицияһына ҡараһа, «Икбалнамә» әҫәрендә Низами үҙенең дидактик шағир, көләмәстәр (анекдот) һөйләүсе һәм миниатюрист талантын күрһәтә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Whereas the Šaraf-nāma clearly belongs to the tradition of Persian epic poetry — though Neẓāmī makes no attempt to emulate the style and manner of the Šāh-nāma — in the Eqbāl-nāma he shows his talents as a didactic poet, an anecdotist and a miniaturist.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Хәмсә» Әзербайжанда ==
{{См. также|Кампания по приданию Низами статуса национального азербайджанского поэта}}
[[Файл:Дом Шекихановых 5 edited.jpg|thumb|left|160px|Шәки ҡалаһында [[дом Шекихановых|Шәкихановтар Йортоно]]ң интерьерында «Хосров һәм Ширин» әҫәрендәге Ширин һүрәте&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Наталья Михайловна Миклашевская 
 | ответственный = Вступительная статья: доктор искусствоведения проф. К. Керимов. Составители: ст. науч. сотрудник, искусствовед Т. Исмаилова, мл. науч. сотрудник С. Дадашева. Редактор: народный художник Азерб. ССР, лауреат Гос. премии СССР, Кязим-заде К. М.
 | место         = Б.
 | год           = 1979
}}&lt;/ref&gt;]]
«Хәмсә» геройҙарының портреттары («Лейлә һәм Мәжнүн», «Хосров һәм Ширин», «Ете һылыуҡай» һ.б. поэмалары мотивтарына төшөрөлгән һүрәттәр)&lt;ref&gt;{{книга
 | ответственный = Под общей редакцией М. А. Казиева.
 | заглавие      = Азербайджан (Исторические и достопримечательные места)
 | часть         = Город Нуха. Дом Шекихановых
 | место         = Б.
 | издательство  = Издательство АН Азербайджанской ССР
 | год           = 1960
 | страницы      = 113
}}&lt;/ref&gt; [[Шәки]]ҙә [[XVIII быуат]]тағы Шәкихановтар йортоноң икенсе ҡаттағы үҙәк залы стеналары биҙәлгән&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие = Шәкихановларын еви
 |ответственный = Под ред. Дж. Кулиева
 |место = [[Азербайджанская советская энциклопедия]]
 |издательство = Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии
 |год = 1987 
 |том = 10
 |страницы = 505
}}&lt;/ref&gt;. Әзербайжан рәссамы [[Халыков, Газанфар Алекпер оглы|Ғазанфар Халыҡов]] «Хосров һәм Ширин» (1940) һәм «Искәндәрнамә» (1953) поэмаларына акварель һүрәттәр эшләй, уларҙы ижад иткәндә урта быуат миниатюристтарының композицион алымдарын ҡуллана&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Халыков Газанфар Алекпер оглы
 |ответственный = Под ред. [[Полевой, Вадим Михайлович|Полевого В. М.]]
 |издание       = Популярная художественная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1986
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]]
 |страницы      = 
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Рисунок Лейли и Меджнуна на станиции метро Низами в Баку.jpg|thumb|200px|«[[Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]». [[Низами Гянджеви (станция метро)|«Низами Гәнжәүи» метро станцияһы.]] Рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]]]]
[[Низами Гянджеви (станция метро)|Баҡы «Низами Гәнжәүи» метро станцияһы]] стеналарында рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]] эшләгән мозаика һүрәттәре [[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Пятерица»һына арналған. 1959 йылда [[Баҡы]]ла «Ете һылыуҡай» поэмаһы персонажы [[Бахрам Гур (памятник)|Бахрам-Гур һәйкәле]] барлыҡҡа килә. Был Әзербайжанда Низами Гәнжәүи поэмаларының береһенең әҙәби геройына ҡуйылған беренсе скульптура һәйкәле була. Шағир бөтә ғүмерен шунда үткәргән тыуған яғында — Әзербайжандың ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы [[Гянджа|Гәнжәл]]ә — танылған «Пятерица»ға арналған монументаль скульптура ҡуйылған.

1940-сы йылдар башында әзербайжан композиторы [[Үзеир Ғәжибәков]] Низами Гәнжәүи шиғырҙарына, «Ете гүзәл» поэмаһынан ете героиня образына ярашлы, ике романс: «Сенсиз» («Һинһеҙ», 1941) һәм «Севгили джанан» («Һөйгән йәр», 1943) яҙа&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Сафарова, Земфира|Сафарова З.]]
 |заглавие      = Узеир Гаджибеков
 |место         = Баку
 |издательство  = Язычы
 |год           = 1985 
 |страниц       = 64 
 |страницы      = 61
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Романс-газелла &quot;&gt;{{cite news|title=Романс-газелла|publisher=Электронная библиотека Узеира Гаджибекова|url=http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|access-date=2010-06-18|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106230052/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[1949 йыл]]да Ҡара Ҡараев «Ете гүзәл» [[сюита]]һын яҙа, ә [[1952 йыл]]да поэма мотивтары буйынса — [[Семь красавиц (балет)|шул уҡ исемле балет]] — яҙа (либретто авторҙары — [[Идаятзаде, Исмаил Гусейн оглы|Исмаил Идаятзаде]], [[Юрий Слонимский]] һәм [[Сабит Рахман]])&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]], [[Касимов, Кубад Абдулла оглы|Касимов К. А.]]
 | заглавие      = Очерки музыкального искусства Советского Азербайджана 1920-1956
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1970 
 | страниц       = 178
 | страницы      = 131
}}&lt;/ref&gt;. Был балет тәүге тапҡыр 1952 йылдың 7 ноябрендә Баҡыла [[Азербайджанский театр оперы и балета|Әзербайжан опера һәм балет театры]] сәхнәһендә ҡуйыла&lt;ref name=&quot;Караев &quot;&gt;{{статья
 |автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]]
 |заглавие      = Караев К. А.
 |издание       = Музыкальная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1973—1982
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]], [[Советский композитор]]
 |ответственный = Под ред. Ю. В. Келдыша
}}&lt;/ref&gt;. 1942 йылда әзербайжан композиторы [[Тагизаде-Гаджибеков, Ниязи Зульфугар оглы|Ниязи Тагизаде-Гажибеков]] «Хосров и Ширин» поэмаһы мотивтары буйынса «Хосров һәм Ширин» операһын яҙа&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Ниязи
 |издание       = Большая биографическая энциклопедия
 |год           = 2009
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Scene from Seven beauties ballet.jpg|thumb|left|250px|[[Ҡара Ҡараев]]тың «[[Семь красавиц (балет)|Ете һылыуҡай]]» балеты ҡуйылышынан күренеш]]
«Лейлә Һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса
[[әзербайжан композиторы Ҡара Ҡараев]] «Ләйлә Һәм Мәжнүн» симфоник поэмаһын (1947 йылдың 29 сентябрендә Баҡыла Низами Гәнжәүиҙең 800 йыллығы хөрмәтенә тантаналы кисәлә тәүге тапҡыр башҡарыла)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |title=Официальный сайт, посвящённый Кара Караеву |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928133912/http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; һәм «Ләйлә һәм Мәжнүн» бер актлы балетын яҙа. [[1961 йыл]]да «Әзербайжанфильм» киностудияһында «Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса шул уҡ исемле фильм төшөрөлә (Мәжнүн ролен Нодар Шашик-оглы башҡара)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |title=Официальный сайт Фильм Бюро Азербайджана |access-date=2016-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307005220/http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Барельеф Искандера и Нушабе на памятнике Низами в Баку.jpg|thumb|200px|[[Александр Македонский|Искандер]] һәм Нушабе («Искәндәрнамә»). Баҡыла [[Памятник Низами Гянджеви (Баку)|Низами Гәнжәүи һәйкәле]] постаментындағы рельеф]]

1949 йылда Баҡыла ҡуйылған [[Низами Гәнжәүи һәйкәле]]ндә «Хәмсә» поэмалары геройҙарын һүрәтләгән ете барельеф уйып яҙылған. Улар араһында — өкөләрҙең әңгәмәһен тыңлаған Нушериван («Сокровищница тайн»), Биситун тауы аша юл һалған Фәрхәд («Хосров һәм Ширин»), мәктәп уҡыусылары («Ләйлә Һәм Мәжнүн»), Аждаһаны үлтереүсе Бахрам Гур (« Ете һылыуҡай»), батшабикә Нушабеның Искәндәрҙе ҡабул итеүе («Искәндәрнамә») һ.б. Барельефтарҙы скульптор А. Хрюнов рәссам Ғазанфар Халыков эскиздары буйынса башҡарған&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Габибов, Нуреддин Давуд оглы|Н. Габибов]], [[Наджафов, Мурсел Кули оглы|М. Наджафов]].
 |заглавие      = Искусство Советского Азербайджана
 |место         = М.
 |издательство  = [[Искусство (издательство)|Искусство]]
 |год           = 1960
 |страниц       = 198
 |страницы      = 132
}}&lt;/ref&gt; и расположены на семи гранях, по бокам от бронзовой доски с именем поэта.

2008 йыл башында Австрияның Милли Китапханаһында &quot;Хәмсә — Пятерица&quot;ның боронғо ҡулъяҙмаһы табыла. Реставрация эштәре тамамланғандан һуң, Пятерицаның электрон күсермәһе Әзербайжандың Мәҙәниәт һәм Туризм Министрлығына бүләк итеп тапшырыла. Ә 2008 йылдың 23 апрелендә Венала Австрияның Милли Китапханаһында [[Азербайджанская литература|әзербайжан әҙәбиәте]] кисәһе үтә. Кисәлә «Хәмсә» поэмалар йыйынтығы һәм [[Низами Гәнжәүи]]ҙең китаптары ингән электрон йыйынтыҡ дисктың (CD) презентацияһы үтә. Сарала Әзербайжандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Адалет Велиев, Австрия Милли Китапханаһының баш директоры Йохана Рахингер, Әзербайжандың Веналағы илселеге вәкилдәре һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |title=В Вене состоялся вечер азербайджанской литературы |access-date=2009-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133539/http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aztv.az/xbdx/x-1.asp?id=1787&amp;il=2008 В Азербайджан доставлен электронный вариант рукописи «Хамсе» великого азербайджанского поэта и мыслителя Низами Гянджеви]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* «Йәннәт баҡсалары. „Хәмсә“, йәки Низамиҙың „Пятерица“һы. Исфаһандан фарсы ҡулъяҙмаһы», «[[Палитралар]]» циклынан {{нп5|Жобер, Ален|Ален Жобер|fr|Alain Jaubert}} фильмы (Франция, 1997).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|часть= Хамса|страницы= 443|автор= |заглавие= Словарь литературоведческих терминов|ответственный= Ред.-сост.: [[Тимофеев, Леонид Иванович|Л. И. Тимофеев]] и [[Тураев, Сергей Васильевич|С. В. Тураев]]|место= М.|издательство= «Просвещение»|год=1974|страниц= 509|тираж= 300000|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}

{{Низами Гәнжәүи}}

[[Категория:Фарсы телендәге әҙәбиәт]]
[[Категория:Фарсы шиғриәте]]
[[Категория:Книги XII быуат китаптары]]
[[Категория:Хәмсә| ]]</text>
      <sha1>pn476cablqqxaxmasznzt0latch6jao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297160</id>
      <parentid>1297159</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T12:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1297160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83756" sha1="oy9d9laymxzne4psutxyjcaxshwswx4" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=15 май 2026}}
{{Ук}}
{{Значения|Хамса}}
[[Файл:Muhammad during the Isra and Mi'raj - from Nezami's Khamsa dated 1494.jpg|250px|thumb|Хәмсә ҡулъяҙмаһынан 1494 йыл менән даталанған [[миниатюра]], [[Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең [[Мәккә]]ләге [[Бурак (ислам)|Буракта]] [[күк]]кә (Мирадж) күтәрелеүен, шулай уҡ күп ҡанатлы архангел Гавриилды (уңда) һүрәтләй]]

'''«Хәмсә»''' йәки икенсе төрлө '''«Пятери́ца» «Бишлек»''' — [[Персидская литература|фарсы әҙәбиәте]] ҡомартҡыһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор= Juan Eduardo Campo
 |часть=
 |ссылка часть=
 |заглавие= Encyclopedia of Islam
 |оригинал=
 |ссылка=https://books.google.am/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |викитека=
 |ответственный=
 |издание=
 |место=
 |издательство=Infobase Publishing
 |год=2009
 |volume=
 |pages= 551
 |columns=
 |allpages=
 |серия=
 |isbn=
 |тираж=
 |ref= 
}}{{начало цитаты}}Another noteworthy work of Persian literature was the Khamsa (Quintet) of Nizami (1141—1209), which retold some of the heroic and romantic stories of the Shahnamah, the Arabic romance of Majnun and Layla, and incorporated poetic reflections on philosophical and religious themes. Nizami had a great influence on the subsequent development of Persian poetry.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt; — «Пандж Гандж» тигән дөйөм исем менән берләштерелгән биш поэма, фарсы теленән тәржемә иткәндә, «Биш аҫыл таш» тип тәржемә ителә. Фарсы әҙәбиәте классигы [[Низами Гәнжәүи]]ҙең төп әҫәре (1141—1209). «Хамсе» — ғәрәп телендәге «хамса» ({{lang-ar|خمسة }}) һүҙенең фарсыса әйтелеше (ғәр). Бөтә биш поэма ла Низами оҫта төҙөгән [[мәснәүи]] ([[Двустишие|ике юллыҡ шиғыр]]) формаһында яҙылған.

Поэмаларҙың беренсеһе — «[[Серҙәр хазинаһы]]» («''Махзан аль-Асрар''»), — [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]]ҙың (1131 й.вафат булған) «Сад правды» монументаль поэмаһы йоғонтоһонда яҙылған&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.iranica.com/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |title       = Iran: Classical Persian Literature
 |author      = Charles-Henri de Fouchécour
 |date        = 2006-12-15
 |work        = 
 |publisher   = Encyclopædia Iranica
 |access-date  = 2010-10-07
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMRhddT?url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}{{начало цитаты}}The first of his five (see below) ‘Treasures’ was influenced by Sanāʾi of Ghazna’s (d. 1131) monumental Garden of Truth (Ḥadiqa al-ḥadiq wa šariʿa al-ṭariqa; q.v.).{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин», «Ете гүзәл» («''Хафт пейкар''») һәм «Искәндәрнамә» поэмаларының нигеҙендә урта быуат [[рыцарь]] тарихтары ята. [[Хосров II Парвиз|Хосров]] һәм Ширин, [[Бахрам V|Бахрам Гур]] һәм Бөйөк Александр (улар Фирҙәүсиҙең «Шаһнамэ» поэмаһында айырым эпизодтарҙа күренә) Низами поэмаларында сюжет үҙәгенә ҡуйыла һәм уның өс поэмаһының төп геройҙары булып тора. «[[Ләйлә һәм Мәжнүн]]» поэмаһы ғәрәп легендалары нигеҙендә яҙылған. Низами бөтә биш поэмаһында ла ҡулланылған сығанаҡтар материалын байтаҡ эшкәрткән.

Низами поэмаларында, тап уның һүрәтләүҙәре арҡаһында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған уникаль мәғлүмәттәр бар. Мәҫәлән, музыканттарҙы ентекле һүрәтләүе &quot;Хәмсә&quot;нең мауыҡтырғыс предметтарының береһе булып тора. Низами поэмалары — XII быуаттағы фарсы музыка ижады һәм музыка ҡоралдары тураһындағы хәҙерге заман белеменең төп сығанағы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}The details with which Nizami describes musicians are one of the delights of the Khamseh and make it a principal source of our present knowledge of the twelfth-century Persian musical composition and instruments.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низамиҙың ябай кешеләр менән ҡыҙыҡһыныуы күп булыуға ҡарамаҫтан, Низами идара итеүҙең монархия формаһы институтын инҡар итмәй һәм уны фарсы йәшәү рәүешенең интеграль, рухи һәм изге өлөшө тип иҫәпләй&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}However, in spite of his interest in commoners, Nizami did not reject the institution of kingship; he always believed it was an integral and sacred part of the Persian way of life.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низами һарай тормошонда ҡатнашыуҙан ҡасһа ла, үҙенең һәр поэмаһын айырым хакимға бағышлай, был уның заманында киң таралған традиция була.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хәмсә»һе фарсы шиғриәте үҫешенә генә түгел, ә көнсығыш шиғриәте үҫешенә лә ҙур йоғонто яһай. [[Әзербайжан әҙәбиәте]]ндә Хәмсә йоғонтоһо аҫтында әҫәрҙәр ижад ителә. Низами тарихтан һәм фольклорҙан темалар һайлаған «Пятери́ца» аталған (нарицательный) исем тип ҡабул ителә һәм [[Алишер Навои]], [[Мөхәммәт Фүзули]], [[Абдурахман Жәми]], [[Әмир Хосров Дәһләүи]] һәм башҡа күренекле шағирҙарға үрнәк нигеҙе булып тора, улар шул уҡ темаларға шундай уҡ биш поэма яҙа. Низами үҙенең поэмаларында шағир һәм лирик ҡына түгел, ә хакимдарҙың наҙанлығын, залимлығын (деспотизм) һәм монафиҡлығын (ханжество) фашлаусы булып сығыш яһай. Ул кешене, уның мөхәббәтен, эшһөйәрлеген, татыулығын һәм дуҫлығын данлай.

Низами поэмаларының сюжеттары фарсы миниатюралы һынлы сәнғәтенә мул ижади материал бирә: уның «Хәмсә»һе Фирҙәүсиҙең «Шаһнамә»һе менән бергә иң йыш иллюстрацияланған әҙәби әҫәр булып тора&lt;ref&gt;{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}&lt;/ref&gt;.

== «Серҙәр хазинаһы» ==
{{main|Сокровищница тайн}}
[[Файл:Khamseh Nizami 001.jpg|thumb|left|[[XVI быуат]]тағы [[Тебризская школа миниатюры|Тәбриз мәктәбене]]ң миниатюраһы. [[Солтан Мөхәммәт]] ижад иткән «Солтан Санжар һәм ҡарсыҡ»]]

«Махзан әл-Асрар» поэмаһы ({{lang-fa|مخزن الاسرار}}, «Сокровищница тайн») 1163 йылда яҙылған, әммә ҡайһы бер тикшеренеүселәр 1176 йылда яҙылған ти. 2250 фарсы ике юллығынан торған был этик-фәлсәфәүи поэма [[Эрзиндан]] хакимы Фәхретдин Баһрамшаһҡа арналған. Поэма эзотерик, фәлсәфәүи һәм теологик темаларҙы аса һәм суфый традицияһы йүнәлешендә яҙылған, шуға бәйле һуңынан был жанрҙа ижад иткән бөтә шағирҙар өсөн өлгө булып хеҙмәт иткән.

Поэма егерме бүлеккә бүленгән, уларҙың һәр береһе дини һәм әхлаҡи темаларға арналған айырым трактат булып тора. Һәр бүлек шағирҙың үҙенә уның әҙәби псевдонимы яҙылған апострофа (мөрәжәғәт) менән тамамлана&lt;ref name=&quot;JTP&quot;&gt;JTP de Bruijn. Persian Sufi Poetry, An Introduction to the Mystical — Taylor and Francis(Routledge) 1997 pp 97-98&lt;/ref&gt;. Шиғырҙарҙың йөкмәткеһе һәр бүлектең исеме менән күрһәтелә һәм типик [[Гомилетика|гомилетик]] стилдә яҙылған&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Рухи һәм практик мәсьәләләрҙе тикшергән, батшаларҙың ғәҙеллеген, ике йөҙлөлөктө ситкә тайпылдырыуҙы вәғәзләгән, был донъяның ығы-зығылы ысынбарлығы һәм үлемдән һуң тормошҡа әҙерләнеү кәрәклеге тураһында иҫкәрткән тарихтар. Низами идеаль йәшәү рәүешен вәғәзләй, үҙенең уҡыусыһына алла булдырғандар араһында юғары социаль дәрәжәле кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итә, шулай уҡ кеше үҙенең рухи тәғәйенләнеше тураһында уйларға тейеш, тип яҙа&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Бер нисә бүлектә Низами батшаларҙың бурыстарына мөрәжәғәт итә, әммә дөйөм алғанда, ул үҙенең хакимы булған ҡурсалаусыһына түгел, ә бөтә кешелеккә мөрәжәғәт итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

«Серҙәр хазинаһы» «Речь о превосходстве слова» бүлеге менән асыла:
{{цитата|Весь предел естества захватили при помощи слова. |Письмена шариата скрепили при помощи слова.}}

{{цитата| В том саду, над которым предвечные звезды повисли,|
Что острее, чем слово толкующих тонкие мысли?|
И хоть светлое слово не явит благой красоты|
Почитателям праха, чьи праздные мысли пусты, -|
Мы лишь в слове живем. Нас объемлет великое слово:|
В нем бесследно сгореть наше сердце всечасно готово.}}

Низами өсөн һүҙ — шағир һүҙе генә түгел, суфый традицияһына тап килгән пәйғәмбәр һүҙе лә, сөнки суфый өсөн шиғриәт — ул шул уҡ дини пәйғәмбәрлек хеҙмәте:
{{цитата|Стихотворные речи — возвышенной тайны завеса| — тень речений пророческих. Вникни! Полны они веса.}}

{{цитата|В том великом пространстве, где веет дыханье Творца,| светлый путь для пророка, а далее — он для певца.}}

&quot;Серҙәр Хазинаһы&quot;ның төп өлөшөн егерме «Телмәр» биләй. Беренсе телмәр —донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү нигеҙе булып мөхәббәт хеҙмәт итә:
{{цитата|До поры, как любовь не явила дыханье своё,| в бездне небытия не могло засиять бытие.}}

Беренсе һүҙ-донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү өсөн нигеҙ булып мөхәббәт хеҙмәт итә

Икенсе телмәр — «Шаһҡа ғәҙеллек тураһында нәсихәт». Низами ғәҙеллеккә һәм подданныйҙарҙың именлеген ҡайғыртыуға саҡыра, иҙеү һәм көс ҡулланыу өсөн яза менән янай.

Өсөнсө телмәр — донъяның үҙенсәлеге тураһында; дүртенсеһе — шаһтың подданныйҙарға ҡарата мәрхәмәтле мөнәсәбәте тураһында; бишенсеһе — ҡартлыҡ тураһында; алтынсыһы — барлыҡҡа килтерелгәндең үҙенсәлектәре тураһында; етенсеһе — кешенең хайуандарҙан өҫтөнлөгө тураһында һ.б. Телмәрҙәрҙең темалары ҡиссалар (притча) менән раҫлана.

Юғары риторик стилдә яҙылған «Сокровищница тайн» поэмаһы романтик эпик поэма түгел, уның маҡсаты — һарай яны донъяуи әҙәбиәтенең сикләүҙәрен еңеп сығыу&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Был әҫәр менән Низами фарсы шиғриәтендә [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]] асҡан һәм иң алдынғы ижадсы һаналған [[Аттар]] артынан эйәргән күп кенә фарсы шағирҙары һайлаған йүнәлеште дауам итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

== «Хосров һәм Ширин» ==
{{main|Хосров и Ширин}}

[[Файл:Nizami - Khusraw discovers Shirin bathing in a pool.jpg|thumb|Хосров һәм Ширин]]

Яратҡан ҡатынының үлеме менән бәйле кисерештәр тәьҫирендә Һәм Гурганиҙың «Вис һәм Рамин» поэмаһынан тәьҫирләнеп, Низами үҙенең тәүге шедеврын — «Хосров һәм Ширин» поэмаһын яҙа&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The death of his beloved wife, and the perusal of Gorgāni’s Vis o Rāmin, inspired Neẓāmi’s second major narrative poem: Ḵosrow and Širin (1181), his first masterpiece. It has a complex structure with several genres exploited simultaneously; and contains many verbal exchanges and letters, all imbued with lyrical intensity. Širin, an Armenian princess, is of the same proud and aristocratic mettle as Vis, both ardently faithful to their declared love and daring enough to force the hand of Fate, a Destiny that plays, in the case of Širin, upon the weaknesses and youthful foibles of her lover, Ḵosrow Parviz, grandson of Ḵosrow I.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин» поэмаһы ({{lang-fa|خسرو و شیرین }}) 1175/1176 һәм 1191 йылдар араһында 16 ай йылы дауамында яҙылған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The poem was composed over a period of about 16 lunar years, between 571/1175-6 and 587/1191 (cf. de Blois, pp. 440, 446; Zarrinkub, p. 25ff.).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Низами өсөн генә түгел, ә бөтә [[Персидская литература#Поэзия|фарсы шиғриәте]] өсөн дә әҙәбиәттә боролош нөктәһе була. Бынан тыш, был фарсы әҙәбиәтендә тулы структур һәм артистик берҙәмлеккә өлгәшкән беренсе поэма була&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter Chelkowski
 |заглавие      = &quot;Mirror of the Invisible World&quot;
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 117
 |страницы      = 6
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;«Khosrow and Shirin» proved to be a literary turning point not only for Nizami but for all of Persian poetry. Furthermore it was the first poem in Persian literature to achieve complete structural and artistic unity&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма [[Сельджуки|сәлжүк]] Солтаны Тоғрул II, [[Атабеки Азербайджана|Әзербайжан Атабегы]] [[Мухаммед Джахан Пехлеван|Мөхәммәт ибн Элдигиз Джахан Пахлаван]] һәм уның ҡустыһы [[Ҡыҙыл Арыҫлан]]ға арналған. Тарватьян (Тәһран, 1987—1988 йй.) баҫмаһындағы поэмала 100 бүлеккә бүленгән 6150 ике юллыҡ шиғыр бар. Поэма бер үк ваҡытта бер нисә төрлө жанр үрелеп барған ҡатмарлы структуралы&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;/&gt;.

Асылда, был шулай уҡ суфый әҫәре, ул аллегорик рәүештә йәндең Аллаға ынтылышын һүрәтләй; әммә хистәр шул тиклем йәнле һүрәтләнә, быны ҡабул итергә әҙер булмаған уҡыусы аллегорияны һиҙмәй ҙә, поэманы романтик мөхәббәт әҫәре тип ҡабул итә:
{{цитата|Все ложь, одна любовь указ беспрекословный, |и в мире все игра, что вне игры любовной… |Кто станет без любви, да внемлет укоризне:| он мертв, хотя б стократ он был исполнен жизни.}}
 
Хосров һәм Ширин тураһындағы тарих фарсы сығышлы, һәм Низами уны [[Фирҙәүси]]ҙең «Шаһнамә» эпик-тарихи поэмаһынан алынған. Уның нигеҙендә ысын тарих ята һәм геройҙар — ысынбарлыҡта булған тарихи шәхестәр&lt;ref name=&quot;KhosrowShirinIranica&quot;&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROWO ŠIRIN AND ITS IMITATIONS
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;/ref&gt;.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хосров һәм Ширин» поэмаһын [[Алишер Навои]]ҙың «[[Алишер Навои#«Пятёрица»|Фәрхәд һәм Ширин]]» поэмаһы менән бутарға ярамай.

=== Сюжеттың ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Күп мажараларҙы һүрәтләгән ҡатмарлы сюжет ҡыҫҡаса түбәндәгеләргә ҡайтып ҡала: герой — Хосров, [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] батшаһы улы, һуңынан Иран шаһы [[Хосров II Парвиз]] (590—628 йй.)&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin, the second poem of Neẓāmi’s Ḵamsa, recounts the amorous relationship between the Sasanian king Ḵosrow II Parviz (590—628 CE), and the beautiful princess Širin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, бик матур Ширинды, [[армяне|әрмән]]&lt;ref name=&quot;ираника&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami |date=20140517035448 }}: &lt;blockquote&gt;The Eskandar-nāma also has a lot of local color in the episodes set in the Caucasus, which must have appealed to the poet’s intended audience, and perhaps the most attractive character in the poem, Queen Nūšāba, belongs to that area, as does the Armenian princess who is the heroine of Ḵosrow o Šīrīn. Indeed, a striking feature in all three of the mentioned poems is the prominence of strong female characters.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ираника2&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) FARHĀD (1)] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |date=20201108112124 }}: &lt;blockquote&gt;FARHĀD, a romantic figure in Persian legend and literature, best known from the poetry of Neẓāmī Ganjavī (q.v.) as a rival with the Sasanian king Ḵosrow II Parvēz (r. 591—628) for the love of the beautiful Armenian princess Šīrīn.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;[[Барда (город)|Барда]] принцессаһын&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Низамий}}&lt;blockquote&gt; 2) «Хосров и Ширина», напис. в 1180 г. Любовь сасанидского царя Первиза к бардинской княжне Ширине должна аллегорически изображать стремление души человеческой к Богу; но эта поэма (как и последующие) так живо рисует человеческие характеры и страсти, что не предупреждённый читатель не может даже подозревать здесь аллегории. Изд. в Тебризе (без года), в Лагоре (1871); нем. пер. Гаммера (Лпц., 1809).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Шемираның туғанының (ағаһының ҡыҙын) — уны Меһин Баныу тип атайҙар — христиан [[Арран (область в Закавказье)|Арраныны]]ң ҡеүәтле хакимәһен ярата&lt;ref&gt;[yanko.lib.ru/books/lit/zar-lit-old-8l.pdf Пересказ содержания «Хосров и Ширин»]&lt;blockquote&gt;Друг Хосрова Шапур, изъездивший мир от Магриба до Лахора, соперник Мани в живописи и победитель Евклида в черчении, повествует о чудесах, увиденных на берегу Дербентского моря. Там правит грозная царица Шемира, именуемая также Мехин Бану. Она повелевает Арраном вплоть до Армении, а лязг оружия её войска слышен в Исфахане.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Хосров, восхищенный рассказом друга, лишается сна, думает лишь о неведомой пери. Наконец он посылает Шапура в Барду за Ширин. Шапур мчится в горах, где лазурные скалы облачены в желтые и красные одежды цветов.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ширин шулай уҡ Хосровты ярата, әммә сәйәси сәбәптәр Хосровты византия принцессаһына өйләнергә мәжбүр итә, ә Ширин, сафлығын һаҡлап, никахтан тыш яҡынлыҡты кире ҡаға. Көнләшеү арҡаһында Хосров Ширинға ғашиҡ булған зодчий (архитектор) Фәрхәдкә Шириндың үлеме тураһында хәбәр ебәрә, һәм Фәрхәд үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/farhad%20%281%29 |title=FARHĀD (1) |access-date=2010-12-21 |archive-date=2011-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020202642/http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Шулай итеп, беҙ гонаһтарға батҡан йәнде күрәбеҙ, улар уға, теләһә лә, Алла менән берләшергә бирмәй. Тик ахырҙа ғына Хосров ерҙәге бушлыҡты (тщета) кире ҡаға һәм Ширин менән сәстәрен сәскә бәйләй; әммә ул мәкерле улы ҡулынан һәләк була, Ә Ширин, үлтереүсегә эләкмәҫ өсөн, һөйгәненең үле кәүҙәһе өҫтөндә үҙенә хәнйәр ҡаҙай&lt;ref&gt;{{cite web|title=ḴOSROW O ŠIRIN|url=http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin|access-date=2010-12-21|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117044311/http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== «Ләйлә һәм Мәжнүн» ==
{{main|Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)}}
[[Файл:Layla and Majnun.jpg|thumb|Ләйлә һәм Мәжнүн]]

«Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы ({{lang-fa| لیلی و مجنون }}) [[1188 йыл]]да яҙылған. Уның нигеҙендә «[[Лейли и Меджнун (Низами)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]» боронғо ғәрәп легендаһы сюжеты ята, ул Кайстың «Мәжнүн» («Аҡылһыҙ») ҡушаматлы егете һылыуҡай Лейләгә булған бәхетһеҙ мөхәббәте тураһында. Поэма [[Ширваншахи|ширваншаһ]] [[Ахситан I|Әхситан Iг]]ә арналған, һәм уның заказы буйынса яҙылған&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Низами Гянджеви. Лейли и Меджнун. К 840-летию Низами Гянджеви. Перевод с фарси, предисловие и комментарии Рустама Алиева.
 | ответственный = Редактор А. В. Старостин
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1981
 | тираж         = 4000
 | страницы      = 8
 | страниц       = 388
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Сара Ашурбейли]].
 | заглавие      = Государство Ширваншахов (VI-XVI вв.)
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1983 
 | страниц       = 341
 | страницы      = 143—144
}} &lt;blockquote&gt;В это же время большую известность на всем Ближнем Востоке получил другой гениальный поэт Низами, написавший в 1188 г. по заказу Ахситана поэму «Лейли и Меджнун».&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;&gt;{{статья
 | автор         = Yuriko Yamanaka.
 | издание       = Cultural change in the Arab world
 | заглавие      = The Desert as a Realm of Unbound Passion: Love and Madness in the Tale of Layla and Majnun
 | ответственный = Edited by Tetsuo Nishio
 | номер         = 55 
 | издательство  = Kokuritsu Minzokugaku Hakubutsukan (National Ethnology Museum)
 | год           = 2001 
 | страниц       = 174
 | страницы      = 149
}} &lt;blockquote&gt;The most famous Persian rendering of this tale is the epic romance ''Layla va Majnun'' by Nizami Ganjavi (1141—1209 A.D.). His ''Layla and Majnun'' (1188 A.D.) is the third work in his ''Khamza'' (Quintet, a collection of five great epic poems), and was written by the order of Akhsatan, a king of the Shirvan-shah dynasty.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Michiko Suzuki.
 | заглавие      = Oral Tradition of Epic and Folktales
 | издание       = Music culture in West Asia
 | издательство  = National Museum of Ethnology 
 | год           = 1980 
 | страниц       = 155
 | страницы      = 103
}} &lt;blockquote&gt;Its popularization was accelerated by ''Layli Majnun'', a romantic epic of about 4,000 verses, composed in 1188 by Nizami, at the request of Akhsatan I of Azerbaijan.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был поэма Лейлә һәм Мәжнүн тураһындағы хикәйәнең иң билдәле фарсы яҙмаһы тип һанала&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;/&gt;. Поэмала 4600 строфа бар&lt;ref name=&quot;Seyed-Gohrab&quot;&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN, a narrative poem of approximately 4,600 lines composed in 584/1188 by the famous poet Neẓāmi of Ganja.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был романтик поэма «удри» (башҡаса «одри») жанрына ҡарай. Удри жанрындағы поэмаларҙың сюжеты ябай һәм яуапһыҙ мөхәббәт тирәләй әйләнә. Удри геройҙары ярым уйлап сығарылған-ярым тарихи персонаждар булып тора һәм уларҙың ҡылыҡтары был жанрҙағы башҡа романтик поэмалар персонаждарының ҡылыҡтарына оҡшаш&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … The romance belongs to the ʿUḏri (ʿOḏri) genre. The plot ofʿUḏri stories is simple and revolves around unrequited love; the characters are semi-historical and their actions are similar to, and easily interchangeable with, those of characters from otherʿUḏri romances. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Низами ғәрәп-бәҙүин легендаһын, геройҙарҙы фарсы аристократтары итеп күрһәтеп, фарсылаштыра. Ул шулай уҡ сюжет үҫешен ҡала мөхитенә күсерә һәм, хикәйәүҙе шулай уҡ тәбиғәт һүрәтләмәләре менән биҙәп, бер нисә фарсы мотивтарын өҫтәй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Persian verse romances are commonly about princes, and characters are usually related to courtly circles. Likewise, Neẓāmi portrays the lovers as aristocrats. He also urbanizes the Bedouin legend: Majnun does not meet Leyli in the desert amongst the camels, but at school with other children. Other Persian motifs added to the story are the childless king, who desires an heir; nature poetry, especially about gardens in spring and autumn, and sunset and sunrise; the story of an ascetic living in a cave; the account of the king of Marv and his dogs; the Zeyd and Zeynab episode; Majnun’s supplication to the heavenly bodies and God; his kingship over animals, and his didactic conversations with several characters. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма төрлө илдәрҙә текстың төрлө версияларында баҫылып сыға. Әммә иран ғалимы Вахид Дастгерди 1934 йылда поэмаға, уның тексынан, уларҙың ҡайһы берҙәрен Низами үҙе өҫтәүе мөмкин, тип фаразлаһа ла, һуңыраҡ интерполяция (тексҡа өҫтәлгән боҙоуҙар) тип билдәләп, 1007 куплетты төшөрөп ҡалдыра, һәм 66 бүлектән һәм 3657 строфанан төҙөп, тәнҡит баҫтырып сығара&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN. There are numerous editions of the romance from many countries, in a variety of forms. An enormous body of lithographed publications appeared in India, and these need to be examined not only for their texts but also for their illustrations. Critical editions of the romance appeared at the beginning of the twentieth century in Persia. The Persian scholar Waḥid Dastgerdi made a critical edition containing 66 chapters and 3,657 lines: he omits 1,007 couplets as interpolations, but he admits that some of these are by Neẓāmi. According to Dastgerdi, the interpolations must have taken place between 780/1349 and 800/1398. Under the supervision of Evgeniĭ E`duardovich Bertel’s, A. A. Alizada prepared another edition (Moscow, 1965) which consists of 66 chapters and 4,559 couplets. Behruz Ṯarvatiān’s edition has 63 chapters and 4, 553 verses, while the most recent critical edition of the poem, edited by Barāt Zanjāni, has 67 chapters and 4,583 verses.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Легенданың сюжеты шундай: шағир Кейс үҙенең ике туған Һеңлеһе Ләйләгә ғашиҡ була, әммә Ләйләне икенсегә кейәүгә бирәләр, Ә Кейс аҡылынан яҙа һәм сүллеккә сығып китә, унда һөйгәненә арналған шиғырҙар ижад итә; һәм фәҡәт үлгәндән һуң ғына һөйгәндәр бер ҡәберҙә берләшә. Низами сюжетты бер аҙ үҙгәртә: уның Кейсы мөхәббәттән аҡылдан шаша, һәм тап шуның өсөн Ләйләнең ата-әсәһе ҡыҙын уға бирергә баш тарта. Көсләп кейәүгә бирелгән Ләйлә Кейсҡа булған мөхәббәтенән һарғайып үлә; быны аңлаған Кейс һөйгән йәренең ҡәберенә килә һәм шунда үлә:
{{цитата|Уснули двое рядом навсегда.|
Уснули вплоть до страшного суда.}}

Автор һорау бирә: ғашиҡтар үҙҙәренең ерҙәге ғазаптары өсөн нимә алды, уларҙың теге донъялағы урыны ҡайҙа? [[Кода|Кодта]] ғашиҡтарҙың, ожмахҡа ҡушылып, батша һәм батшабикә кеүек йәшәүе тураһында төш һүрәтләнә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Leyli dies out of grief and is buried in her bridal dress. Hearing this news, Majnun rushes to her grave where he instantly dies. They are buried side by side and their graves become a site of pilgrimage. In the coda, someone dreams that they are united in Paradise, living as a king and queen. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Поэманың дөйөм мәғәнәһе — тик юғары шиғриәттә генә сағылдырырға мөмкин булырлыҡ һәм ғашиҡтарҙың рухи ҡушылыуына килтереүсе сикһеҙ мөхәббәт.

== «Ете һылыуҡай» ==
{{main|Семь красавиц}}
[[Файл:Folio from a Khamsa-c.jpg|thumb|Ете гүзәл. [[Фрир художество галереяһы]], [[Вашингтон (город)|Вашингтон]]]]

«Ете һылыуҡай» («Хафт пейкар») ({{lang-fa| هفت پیکر }}) 1197 йылда яҙылған. Поэма [[Мераге|Марага]] хакимы Али Әл-дин Кёрпе Арыҫлан ибн Аг-Сонгорға арналған. Поэманың исемен һүҙмә-һүҙ «ете портрет» тип, бәлки «ете һылыуҡай», тип тәржемә итергә мөмкин, был метафорик мәғәнәне сағылдыра. Һис шикһеҙ, Низами, һүҙ уйынын ҡулланып, поэмаға  аңлы рәүештә ике мәғәнәле исем биргәндер&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;HAFT PEYKAR, a famous romantic epic by Nezami of Ganja (Neẓāmi Ganjavi) from the last decade of the 6th/12th century. The title can be translated literally as &quot;seven portraits, &quot; but also with the figurative meaning of «seven beauties.» Both translations are meaningful and the poet doubtless exploited intentionally the ambiguity of the words.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың сюжеты фарсы тарихы ваҡиғаларына һәм егерме йыл балаһы булмаған атаһы [[Йездигерд I]]нең, Аһура Маздаға балаһы тыуыуын үтенеп мөрәжәғәт иткәндән һуң ғына, улы тыуған [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] шаһы  [[Бахрам Гур|Баһрам Гур]] (Бахрам V), тураһында легендаға нигеҙләнгән.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Оҙаҡ көтөлгән тыуыуынан һуң, аҡыл эйәләре кәңәше буйынса, Баһрамды ғәрәп батшаһы Номанға тәрбиәгә ебәрәләр. Номан бойороғо буйынса матур яңы һарай — Карнак төҙөлә. Бер ваҡыт һарайҙың бер бүлмәһендә Бахрам ете төрлө илдән ете принцессаның портреттарын таба, һәм ул уларға ғашиҡ була&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;After the customary long introductory sections, the poet gives an account of the birth of Bahrām, the often-told story of his upbringing at the court of the Arab king Noʿmān (here, as often, mislocated in the Yemen instead of al-Ḥira) and the construction of Noʿmān’s fabled palace, Ḵᵛarnaq. Reared in the desert, Bahrām becomes a formidable huntsman. Wandering through the palace, Bahrām discovers a locked room containing the portraits of seven princesses, one from each of the seven climes, with whom he immediately falls in love.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Атаһы үлгәндән һуң Бахрам Фарсыға ҡайта һәм тәхеткә ултыра. Батша булғас, Бахрам ете принцессаны эҙләй һәм уларға өйләнә. Ул архитекторға үҙенең һәр яңы ҡатыны өсөн ете мөһабәт бина төҙөргә ҡуша&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Bahrām’s father Yazdjerd (i.e. Yazdegerd I) dies, and Bahrām returns to Persia to claim his throne from a pretender. After much palaver he is recognized as king. He rescues his people from a famine. Next Nezami picks up the story of Bah-rām’s hunting expedition with the loose-tongued slave-girl Feṭna, but alters the version known from the Šāh-nāma considerably; here the girl is not put to death, but eventually pardoned, and the king learns a lesson in clemency. The king sets out in search of the seven princesses and wins them as his brides. He orders his architect to construct seven domes to house his new wives.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Архитектор Бахрамға, астрология буйынса, һәр ил менән ете планетаның береһе идара итә, тип һөйләй һәм Бахрамға Бахрамдың ҡатындары өсөн һарайҙарҙың һәр береһен, һәр һылыуҡай килгән ил менән идара иткән планетаға бәйле төҫтәрҙә биҙәү тураһында кәңәш бирә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The craftsman tells him that each of the climes is ruled by one of the seven planets and advises him to assure his good fortune by adorning each dome with the color associated with the clime and planet of its occupant.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Башта Бахрам архитекторҙың тәҡдименә ышанмайсараҡ ҡарай, әммә һуңынан ҡатындары өсөн һарайҙарҙы шулай биҙәүгә ризалыҡ бирә. Төҙөлөш тамамланғандан һуң принцессалар үҙ һарайҙарында йәшәй башлай. Бахрам аҙнаның билдәле бер көнөндә һәр принцессаға килә: шәмбе көн — Сатурн идара иткән һинд принцессаһына, ҡара һарайға, йәкшәмбе көн — ҡояш идара иткән грек принцессаһына, һары һарайға һ.б. килә. Ҡыҙыҡ, Ҡыҙыл һарайҙа рус кенәзе ҡыҙы йәшәй. Һәр принцесса батшаға үҙенең билдәле бер кәйефкә һәм уның төҫөнә тап килгән тарихын һөйләй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The king is at first skeptical but eventually lets the architect have his way. The princesses take up residence in the splendid pavilions. The king visits each princess on successive days of the week: on Saturday the Indian princess, who is governed by Saturn, in the black dome, on Sunday the Greek princess, who is governed by the sun, in the yellow dome, and so on. Each princess regales the king with a story matching the mood of her respective color. These seven beautifully constructed, highly sensuous stories occupy about half of the whole poem.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Һәр новелланың сюжеты — мөхәббәт кисереше, өҫтәүенә, ҡара төҫтән аҡҡа күсеүгә ярашлы, тупаҫ хис-тойғолар рухи яҡтан яҡтыртылған мөхәббәт менән алмашына.

Поэманың икенсе тематик һыҙығы — Баһрам Гурҙы еңел ҡарашлы батша улынан законһыҙлыҡ һәм көс ҡулланыуға ҡаршы көрәшкән ғәҙел һәм аҡыллы хакимға әйләнеүе. Йылдар үтә. Батша ҡатындары менән мәшғүл булған саҡта, уның бер вәзире илдә власты үҙ ҡулына ала. Көтмәгәндә Бахрам үҙенең батшалығында тәртипһеҙлек булыуын, ҡаҙнаның буш булыуын һәм күрше хакимдарҙың уға һөжүм итергә йыйыныуын күрә. Министрҙың эштәрен тикшергәндән һуң, Бахрам батшалыҡҡа килгән бәлә-ҡазаларҙа ул ғәйепле тигән һығымтаға килә. Ул яуыз министрҙы үлем язаһына хөкөм итә һәм үҙ илендә ғәҙеллекте һәм тәртипте тергеҙә. Бынан һуң Бахрам ҡатындарының ете һарайын Аллаға табыныу өсөн ете зороастрий ғибәҙәтханаһына әйләндерергә ҡуша, Ә Бахрам үҙе һунарға китә һәм тәрән мәмерйәлә юғала. Ҡырағай ишәкте (gūr) табырға тырышып, Бахрам үҙенең ҡәберен (gūr) таба&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Years pass. While the king is busy with his wives an evil minister seizes power in the realm. Eventually Bahrām discovers that the affairs of the kingdom are in disarray, the treasury is empty and the neighboring rulers poised for invasion. To clear his mind, he goes hunting in the steppe. Returning from the hunt he comes across a herdsman who has suspended his dog from a tree. He asks him why. The shepherd tells the story of how the once faithful watchdog had betrayed his flock to a she-wolf in return for sexual favors. The king realizes that his own watchdog (the evil minister) is the cause of his misfortune. He investigates the minister. From the multitude of complainants he selects seven, who tell him of the injustices that they have suffered (the stories of the seven victims are the somber counterweight to the stories of the seven princesses). The minister is put to death. The king restores justice, and orders the seven pleasure-domes to be converted into fire temples for the worship of God. Bahrām goes hunting one last time and disappears mysteriously into a cavern. He seeks the wild ass (gūr) but finds his tomb (gūr).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Искәндәрнамә» ==
{{main|Искандер-наме}}

[[Файл:Iskender.jpg|thumb|Искәндәр һунарҙа]]

Низамиҙың «Искәндәрнамә» поэмаһы, «Александр Китабы» (фарс. اسנندرنامه) 1194 һәм 1202 йылдар араһында яҙылған. Низами был поэманы үҙенең ижадының һөҙөмтәһе тип иҫәпләгән, &quot;Хәмсә&quot;нең башҡа поэмалары менән сағыштырғанда ул бер аҙ фәлсәфәүи ҡатмарлылығы менән айырылып тора. Поэма Низамиҙың образын поэманың үҙәгенә урынлаштырған [[История Александра Великого|сюжетов и легенд об Искандере]] — [[Александр Македонский|Искәндәр — Александр Македонский]] тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм легендаларҙы ижади эшкәртеүе булып тора. Баштан уҡ ул ғәҙеллекте яҡлау өсөн генә һуғышҡан идеаль батша булараҡ сығыш яһай. Поэма рифмалы куплеттар менән яҙылған һәм «[[Шаһнамә]]» поэмаһы яҙылған «мотакареб» ([[аруз]]) метрына ярашлы яҙылған формаль бойондороҡһоҙ ике: «[[Шәрәфнамә]]» («Дан китабы») һәм «[[Икбалнамә]]» йәки икенсе төрлө «[[Керабнамә]]» («Яҙмыш китабы») өлөштән тора. «Шәрәфнамә» (көнсығыш легендалары нигеҙендә) Искәндәрҙең тормошон һәм батырлыҡтарын һүрәтләй. «[[Икбалнамә]]» композиция буйынса «Искәндәр-аҡыл эйәһе» һәм «Искәндәр-пәйғәмбәр» тип атарға мөмкин булған ике ҙур өлөшкә бүленә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ, the poetical version of the life of Alexander by the great 12th century narrative poet Neẓāmī Ganjavī (535—605/1141-1209). It consists of two formally independent works, both in rhymed couplets and in the motaqāreb meter (see ʿARŪŻ) of the Šāh-nāma. The first part is generally known as Šaraf-nāma, the second as Eqbāl-nāma or Ḵerad-nāma, but there is no strong evidence that the author used these names to distinguish the two parts, and in quite a few manuscripts the name Šaraf-nāma is in fact applied to the second of the two poems. In India they are also known as Eskandar-(or Sekandar-) nāma-ye barrī and baḥrī respectively. Together they form one of the five constituent parts of the Ḵamsa, the posthumous collection of Neẓāmī’s major poems, and in most, though not all, of the manuscripts they are the last constituent.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың ҡасан яҙылыуы һәм уның «Хәмсә» йыйынтығы эсендә урынлашыу сираты оҙаҡ ваҡыт шик тыуҙыра. Әммә &quot;Шәрәфнамә&quot;нең башында Низами, был юлдарҙы яҙған ваҡытта ул &quot;яңы орнамент&quot;ты башлар алдынан «өс ынйы» ижад иткәнлеген белдерә, һәм шуның менән ижад итеү ваҡытын раҫлай. Бынан тыш, Низами «Лейлә һәм Мәжнүн» поэмаһын бағышлаған Ширваншаһ Аксатандың үлеменә ҡайғыра, һәм үҙенең нәсихәттәрен уның вариҫына йүнәлтә. Поэма тамамланған ваҡытта Гәнжәлә ширваншаһтар династияһының власы көсһөҙләнә, шуға күрә Низами поэманы «Шәрәфнамә» китабының инеш һүҙендә телгә алған мәлек Ахар Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә бағышлай&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But earlier in the same poem (Šaraf-nāma, chap. 9, vv. 49-51) Neẓāmī says that he has already created «three pearls» before undertaking this &quot;new ornament, &quot; strengthening the suspicion that the mention of a fourth title in chapter 13 is an interpolation. Moreover, in Šaraf-nāma, chap. 41, vv. 3-23, the author laments the death of the Šarvānšāh Aḵsatān (the dedicatee of Leylī o Majnūn) and addresses words of advice to his (unnamed) successor. This suggests that Neẓāmī originally planned to dedicate the Eskandar-nāma, like Leylī o Majnūn, to one of the kings of Šarvān. But that dynasty evidently lost power over Ganja by the time the poems were completed, and in their final form they are dedicated to the malek of Ahar, Noṣrat-al-Dīn Bīškīn b. Moḥammad. This ruler is mentioned in the introduction to Šaraf-nāma, chap. 10, vv. 11-12, where the poet makes a pun on his name Bīškīn («whose hatred is more»), though some of the manuscripts have a superscription claiming (wrongly) that the verses evoke Bīškīn’s overlord, the atabeg Noṣrat-al-Dīn Abū Bakr.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Йәшерен тауыш Искәндәргә бөтә донъяға хәҡиҡәтте иғлан итеү өсөн һайланғанын әйтә һәм бөтә ерҙе урап сығырға бойора. Юлға сыҡҡанда Искәндәр [[Аристотель]], [[Платон]] һәм [[Сократ]]тың «аҡыл китаптарын» ала. Артабан Искәндәрҙең дүрт сәйәхәте, уның һинд һәм грек аҡыл эйәләре менән осрашыуы һәм диспуттары, төрлө фәлсәфәүи новеллалары тасуирлана. Дүртенсе сәйәхәте ваҡытында (төньяҡҡа) ул власть та, йәберләүселәр ҙә, байҙар ҙа, ярлылар ҙа, енәйәттәр ҙә, язалауҙар ҙа булмаған, ялған һәм ғәҙелһеҙлек белмәгән илгә килә. Шулай итеп, поэманың икенсе өлөшөндә Искәндәр ерҙәге ынтылыштарҙың бушҡа булғанлығын белгән яҡты идеаль хаким булып күҙ алдына килә. Поэма Искәндәрҙең үлеме һәм Низамиҙың үлеме тураһында һүрәтләү менән тамамлана, күрәһең, уны башҡа берәү яҙған йәки тамамлаған.

Мосолман традицияларында билдәле булған Александр тураһындағы легенданың төп эпизодтары: Александрҙың тыуыуы, уның Македон тәхетен мираҫ итеп алыуы, Мысырҙы баҫып алған ҡара тәнлеләргә ҡаршы һуғыш, фарсылар менән һуғыш, Дарҙың ([[Дарий III]]) еңелеүе һәм үлеме менән тамамланған һуғыш Һәм Александрҙың Дарийҙың ҡыҙына өйләнеүе һәм [[Мекка|Мәккәг]]ә хаж ҡылыуы «Шәрәфнамә» китабында тупланған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… The principal episodes of the legend of Alexander, as known to the Muslim tradition, are elaborated in the Šaraf-nāma: the birth of Alexander, his succession to the Macedonian throne, his war against the Negroes who had invaded Egypt, the war with the Persians, ending with the defeat and death of Dārā (see DARIUS III) and Alexander’s marriage to Dārā’s daughter, his pilgrimage to Mecca.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Артабан Низами Александрҙың Кавказда булыуы һәм Низамиҙың тыуған ҡалаһы Гәнжәгә яҡын урынлашҡан [[Барда (город)|Барда]] батшабикәһе Нусабаға һәм уның амазонкаларына барыуы тураһында һөйләй. Унан Александр [[Һиндостан]]ға һәм Ҡытайға юллана. Александр булмағанда урыҫтар [[Кавказ]]ға һөжүм итә Һәм Барданы баҫып ала, ([[Набег русов на Бердаа (943)|ысынында Низамиға тиклем ике йөҙ йыл элек]] шулай эшләгәндәр) һәм Нусабаны әсирлеккә алалар&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Neẓāmī then dwells at some length on Alexander’s stay in the Caucasus and his visit to Queen Nūšāba of Bardaʿa (q.v.; in the immediate neighborhood of Neẓāmī’s home town, Ganja) and her court of Amazons; this lady takes over the role of Candace in earlier versions of the Alexander saga. Alexander then goes to India and China. During his absence the Rūs (i.e., the Russian Vikings) invade the Caucasus and capture Bardaʿa (as they in fact did some two centuries before Neẓāmī’s time) and take Nūšāba prisoner.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был хаҡта ишеткәс, Александр урыҫтар менән һуғыша һәм еңеү яулай. Шараф-наме Александрҙың [[Живая вода|мәңгелек тормош һыуын]] эҙләүе уңышһыҙлыҡҡа осрауы тураһында хикәйә менән тамамлана&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Alexander’s wars with the Rūs, which are depicted at considerable length, end with his victory and his magnanimous treatment of the defeated army. The Šaraf-nāma concludes with the account of Alexander’s unsuccessful search for the water of immortal life.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

&quot;Икбалнамә&quot;лә Александр — донъяның бәхәсһеҙ хакимы, яугир булараҡ түгел, ә аҡыл эйәһе һәм пәйғәмбәр булараҡ күрһәтелә. Ул грек һәм һинд философтары менән фекер алыша, һәм текстың байтаҡ өлөшөн ете грек
[[аҡыл эйәһе]]нең [[Сотворение мира|донъяны барлыҡҡа килтереү]] идеялары тураһында һөйләгән әңгәмәләре тәшкил итә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… In the Eqbāl-nāma Alexander, the undisputed ruler of the world, is depicted no longer as a warrior, but as a sage and a prophet. He debates with Greek and Indian philosophers, and a sizeable part of the text is occupied by the discourses in which the seven Greek sages elaborate their ideas about the creation.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Александр тарихына туранан-тура ҡағылышы булмаған ҡиссалар ҙа шулай уҡ ҙур өлөш тәшкил итә. Ахырҙа Низами Александрҙың ғүмеренең аҙағы һәм ете аҡыл эйәһенең һәр береһенең үлеме тураһында һөйләй. Был өлөштә Низамиҙың үҙенең үлеме тураһында [[Интерполяция (текстология)|интерполяция]] өҫтәлә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But we find also a number of extended parables, of only tangential connection with the Alexander story but exceptionally well told. The poet then tells of Alexander’s end and adds an account of the circumstances of the death of each of the seven sages. It is at this point that an interpolator has added the already mentioned account of Neẓāmī’s own death.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Шәрәфнамә» фарсы эпик шиғриәте традицияһына ҡараһа, «Икбалнамә» әҫәрендә Низами үҙенең дидактик шағир, көләмәстәр (анекдот) һөйләүсе һәм миниатюрист талантын күрһәтә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Whereas the Šaraf-nāma clearly belongs to the tradition of Persian epic poetry — though Neẓāmī makes no attempt to emulate the style and manner of the Šāh-nāma — in the Eqbāl-nāma he shows his talents as a didactic poet, an anecdotist and a miniaturist.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Хәмсә» Әзербайжанда ==
{{См. также|Кампания по приданию Низами статуса национального азербайджанского поэта}}
[[Файл:Дом Шекихановых 5 edited.jpg|thumb|left|160px|Шәки ҡалаһында [[дом Шекихановых|Шәкихановтар Йортоно]]ң интерьерында «Хосров һәм Ширин» әҫәрендәге Ширин һүрәте&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Наталья Михайловна Миклашевская 
 | ответственный = Вступительная статья: доктор искусствоведения проф. К. Керимов. Составители: ст. науч. сотрудник, искусствовед Т. Исмаилова, мл. науч. сотрудник С. Дадашева. Редактор: народный художник Азерб. ССР, лауреат Гос. премии СССР, Кязим-заде К. М.
 | место         = Б.
 | год           = 1979
}}&lt;/ref&gt;]]
«Хәмсә» геройҙарының портреттары («Лейлә һәм Мәжнүн», «Хосров һәм Ширин», «Ете һылыуҡай» һ.б. поэмалары мотивтарына төшөрөлгән һүрәттәр)&lt;ref&gt;{{книга
 | ответственный = Под общей редакцией М. А. Казиева.
 | заглавие      = Азербайджан (Исторические и достопримечательные места)
 | часть         = Город Нуха. Дом Шекихановых
 | место         = Б.
 | издательство  = Издательство АН Азербайджанской ССР
 | год           = 1960
 | страницы      = 113
}}&lt;/ref&gt; [[Шәки]]ҙә [[XVIII быуат]]тағы Шәкихановтар йортоноң икенсе ҡаттағы үҙәк залы стеналары биҙәлгән&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие = Шәкихановларын еви
 |ответственный = Под ред. Дж. Кулиева
 |место = [[Азербайджанская советская энциклопедия]]
 |издательство = Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии
 |год = 1987 
 |том = 10
 |страницы = 505
}}&lt;/ref&gt;. Әзербайжан рәссамы [[Халыков, Газанфар Алекпер оглы|Ғазанфар Халыҡов]] «Хосров һәм Ширин» (1940) һәм «Искәндәрнамә» (1953) поэмаларына акварель һүрәттәр эшләй, уларҙы ижад иткәндә урта быуат миниатюристтарының композицион алымдарын ҡуллана&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Халыков Газанфар Алекпер оглы
 |ответственный = Под ред. [[Полевой, Вадим Михайлович|Полевого В. М.]]
 |издание       = Популярная художественная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1986
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]]
 |страницы      = 
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Рисунок Лейли и Меджнуна на станиции метро Низами в Баку.jpg|thumb|200px|«[[Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]». [[Низами Гянджеви (станция метро)|«Низами Гәнжәүи» метро станцияһы.]] Рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]]]]
[[Низами Гянджеви (станция метро)|Баҡы «Низами Гәнжәүи» метро станцияһы]] стеналарында рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]] эшләгән мозаика һүрәттәре [[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Пятерица»һына арналған. 1959 йылда [[Баҡы]]ла «Ете һылыуҡай» поэмаһы персонажы [[Бахрам Гур (памятник)|Бахрам-Гур һәйкәле]] барлыҡҡа килә. Был Әзербайжанда Низами Гәнжәүи поэмаларының береһенең әҙәби геройына ҡуйылған беренсе скульптура һәйкәле була. Шағир бөтә ғүмерен шунда үткәргән тыуған яғында — Әзербайжандың ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы [[Гянджа|Гәнжәл]]ә — танылған «Пятерица»ға арналған монументаль скульптура ҡуйылған.

1940-сы йылдар башында әзербайжан композиторы [[Үзеир Ғәжибәков]] Низами Гәнжәүи шиғырҙарына, «Ете гүзәл» поэмаһынан ете героиня образына ярашлы, ике романс: «Сенсиз» («Һинһеҙ», 1941) һәм «Севгили джанан» («Һөйгән йәр», 1943) яҙа&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Сафарова, Земфира|Сафарова З.]]
 |заглавие      = Узеир Гаджибеков
 |место         = Баку
 |издательство  = Язычы
 |год           = 1985 
 |страниц       = 64 
 |страницы      = 61
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Романс-газелла &quot;&gt;{{cite news|title=Романс-газелла|publisher=Электронная библиотека Узеира Гаджибекова|url=http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|access-date=2010-06-18|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106230052/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[1949 йыл]]да Ҡара Ҡараев «Ете гүзәл» [[сюита]]һын яҙа, ә [[1952 йыл]]да поэма мотивтары буйынса — [[Семь красавиц (балет)|шул уҡ исемле балет]] — яҙа (либретто авторҙары — [[Идаятзаде, Исмаил Гусейн оглы|Исмаил Идаятзаде]], [[Юрий Слонимский]] һәм [[Сабит Рахман]])&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]], [[Касимов, Кубад Абдулла оглы|Касимов К. А.]]
 | заглавие      = Очерки музыкального искусства Советского Азербайджана 1920-1956
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1970 
 | страниц       = 178
 | страницы      = 131
}}&lt;/ref&gt;. Был балет тәүге тапҡыр 1952 йылдың 7 ноябрендә Баҡыла [[Азербайджанский театр оперы и балета|Әзербайжан опера һәм балет театры]] сәхнәһендә ҡуйыла&lt;ref name=&quot;Караев &quot;&gt;{{статья
 |автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]]
 |заглавие      = Караев К. А.
 |издание       = Музыкальная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1973—1982
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]], [[Советский композитор]]
 |ответственный = Под ред. Ю. В. Келдыша
}}&lt;/ref&gt;. 1942 йылда әзербайжан композиторы [[Тагизаде-Гаджибеков, Ниязи Зульфугар оглы|Ниязи Тагизаде-Гажибеков]] «Хосров и Ширин» поэмаһы мотивтары буйынса «Хосров һәм Ширин» операһын яҙа&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Ниязи
 |издание       = Большая биографическая энциклопедия
 |год           = 2009
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Scene from Seven beauties ballet.jpg|thumb|left|250px|[[Ҡара Ҡараев]]тың «[[Семь красавиц (балет)|Ете һылыуҡай]]» балеты ҡуйылышынан күренеш]]
«Лейлә Һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса
[[әзербайжан композиторы Ҡара Ҡараев]] «Ләйлә Һәм Мәжнүн» симфоник поэмаһын (1947 йылдың 29 сентябрендә Баҡыла Низами Гәнжәүиҙең 800 йыллығы хөрмәтенә тантаналы кисәлә тәүге тапҡыр башҡарыла)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |title=Официальный сайт, посвящённый Кара Караеву |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928133912/http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; һәм «Ләйлә һәм Мәжнүн» бер актлы балетын яҙа. [[1961 йыл]]да «Әзербайжанфильм» киностудияһында «Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса шул уҡ исемле фильм төшөрөлә (Мәжнүн ролен Нодар Шашик-оглы башҡара)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |title=Официальный сайт Фильм Бюро Азербайджана |access-date=2016-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307005220/http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Барельеф Искандера и Нушабе на памятнике Низами в Баку.jpg|thumb|200px|[[Александр Македонский|Искандер]] һәм Нушабе («Искәндәрнамә»). Баҡыла [[Памятник Низами Гянджеви (Баку)|Низами Гәнжәүи һәйкәле]] постаментындағы рельеф]]

1949 йылда Баҡыла ҡуйылған [[Низами Гәнжәүи һәйкәле]]ндә «Хәмсә» поэмалары геройҙарын һүрәтләгән ете барельеф уйып яҙылған. Улар араһында — өкөләрҙең әңгәмәһен тыңлаған Нушериван («Сокровищница тайн»), Биситун тауы аша юл һалған Фәрхәд («Хосров һәм Ширин»), мәктәп уҡыусылары («Ләйлә Һәм Мәжнүн»), Аждаһаны үлтереүсе Бахрам Гур (« Ете һылыуҡай»), батшабикә Нушабеның Искәндәрҙе ҡабул итеүе («Искәндәрнамә») һ.б. Барельефтарҙы скульптор А. Хрюнов рәссам Ғазанфар Халыков эскиздары буйынса башҡарған&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Габибов, Нуреддин Давуд оглы|Н. Габибов]], [[Наджафов, Мурсел Кули оглы|М. Наджафов]].
 |заглавие      = Искусство Советского Азербайджана
 |место         = М.
 |издательство  = [[Искусство (издательство)|Искусство]]
 |год           = 1960
 |страниц       = 198
 |страницы      = 132
}}&lt;/ref&gt; и расположены на семи гранях, по бокам от бронзовой доски с именем поэта.

2008 йыл башында Австрияның Милли Китапханаһында &quot;Хәмсә — Пятерица&quot;ның боронғо ҡулъяҙмаһы табыла. Реставрация эштәре тамамланғандан һуң, Пятерицаның электрон күсермәһе Әзербайжандың Мәҙәниәт һәм Туризм Министрлығына бүләк итеп тапшырыла. Ә 2008 йылдың 23 апрелендә Венала Австрияның Милли Китапханаһында [[Азербайджанская литература|әзербайжан әҙәбиәте]] кисәһе үтә. Кисәлә «Хәмсә» поэмалар йыйынтығы һәм [[Низами Гәнжәүи]]ҙең китаптары ингән электрон йыйынтыҡ дисктың (CD) презентацияһы үтә. Сарала Әзербайжандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Адалет Велиев, Австрия Милли Китапханаһының баш директоры Йохана Рахингер, Әзербайжандың Веналағы илселеге вәкилдәре һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |title=В Вене состоялся вечер азербайджанской литературы |access-date=2009-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133539/http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aztv.az/xbdx/x-1.asp?id=1787&amp;il=2008 В Азербайджан доставлен электронный вариант рукописи «Хамсе» великого азербайджанского поэта и мыслителя Низами Гянджеви]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* «Йәннәт баҡсалары. „Хәмсә“, йәки Низамиҙың „Пятерица“һы. Исфаһандан фарсы ҡулъяҙмаһы», «[[Палитралар]]» циклынан {{нп5|Жобер, Ален|Ален Жобер|fr|Alain Jaubert}} фильмы (Франция, 1997).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|часть= Хамса|страницы= 443|автор= |заглавие= Словарь литературоведческих терминов|ответственный= Ред.-сост.: [[Тимофеев, Леонид Иванович|Л. И. Тимофеев]] и [[Тураев, Сергей Васильевич|С. В. Тураев]]|место= М.|издательство= «Просвещение»|год=1974|страниц= 509|тираж= 300000|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}

{{Низами Гәнжәүи}}

[[Категория:Фарсы телендәге әҙәбиәт]]
[[Категория:Фарсы шиғриәте]]
[[Категория:XII быуат китаптары]]
[[Категория:Хәмсә| ]]</text>
      <sha1>oy9d9laymxzne4psutxyjcaxshwswx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297161</id>
      <parentid>1297160</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T12:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83702" sha1="b7oxyrbi2ap8l8jax31qlc5nqg4r4yt" xml:space="preserve">{{Ук}}
{{Значения|Хамса}}
[[Файл:Muhammad during the Isra and Mi'raj - from Nezami's Khamsa dated 1494.jpg|250px|thumb|Хәмсә ҡулъяҙмаһынан 1494 йыл менән даталанған [[миниатюра]], [[Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең [[Мәккә]]ләге [[Бурак (ислам)|Буракта]] [[күк]]кә (Мирадж) күтәрелеүен, шулай уҡ күп ҡанатлы архангел Гавриилды (уңда) һүрәтләй]]

'''«Хәмсә»''' йәки икенсе төрлө '''«Пятери́ца» «Бишлек»''' — [[Персидская литература|фарсы әҙәбиәте]] ҡомартҡыһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор= Juan Eduardo Campo
 |часть=
 |ссылка часть=
 |заглавие= Encyclopedia of Islam
 |оригинал=
 |ссылка=https://books.google.am/books?id=OZbyz_Hr-eIC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |викитека=
 |ответственный=
 |издание=
 |место=
 |издательство=Infobase Publishing
 |год=2009
 |volume=
 |pages= 551
 |columns=
 |allpages=
 |серия=
 |isbn=
 |тираж=
 |ref= 
}}{{начало цитаты}}Another noteworthy work of Persian literature was the Khamsa (Quintet) of Nizami (1141—1209), which retold some of the heroic and romantic stories of the Shahnamah, the Arabic romance of Majnun and Layla, and incorporated poetic reflections on philosophical and religious themes. Nizami had a great influence on the subsequent development of Persian poetry.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt; — «Пандж Гандж» тигән дөйөм исем менән берләштерелгән биш поэма, фарсы теленән тәржемә иткәндә, «Биш аҫыл таш» тип тәржемә ителә. Фарсы әҙәбиәте классигы [[Низами Гәнжәүи]]ҙең төп әҫәре (1141—1209). «Хамсе» — ғәрәп телендәге «хамса» ({{lang-ar|خمسة }}) һүҙенең фарсыса әйтелеше (ғәр). Бөтә биш поэма ла Низами оҫта төҙөгән [[мәснәүи]] ([[Двустишие|ике юллыҡ шиғыр]]) формаһында яҙылған.

Поэмаларҙың беренсеһе — «[[Серҙәр хазинаһы]]» («''Махзан аль-Асрар''»), — [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]]ҙың (1131 й.вафат булған) «Сад правды» монументаль поэмаһы йоғонтоһонда яҙылған&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.iranica.com/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |title       = Iran: Classical Persian Literature
 |author      = Charles-Henri de Fouchécour
 |date        = 2006-12-15
 |work        = 
 |publisher   = Encyclopædia Iranica
 |access-date  = 2010-10-07
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMRhddT?url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-viii2-classical-persian-literature
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}{{начало цитаты}}The first of his five (see below) ‘Treasures’ was influenced by Sanāʾi of Ghazna’s (d. 1131) monumental Garden of Truth (Ḥadiqa al-ḥadiq wa šariʿa al-ṭariqa; q.v.).{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин», «Ете гүзәл» («''Хафт пейкар''») һәм «Искәндәрнамә» поэмаларының нигеҙендә урта быуат [[рыцарь]] тарихтары ята. [[Хосров II Парвиз|Хосров]] һәм Ширин, [[Бахрам V|Бахрам Гур]] һәм Бөйөк Александр (улар Фирҙәүсиҙең «Шаһнамэ» поэмаһында айырым эпизодтарҙа күренә) Низами поэмаларында сюжет үҙәгенә ҡуйыла һәм уның өс поэмаһының төп геройҙары булып тора. «[[Ләйлә һәм Мәжнүн]]» поэмаһы ғәрәп легендалары нигеҙендә яҙылған. Низами бөтә биш поэмаһында ла ҡулланылған сығанаҡтар материалын байтаҡ эшкәрткән.

Низами поэмаларында, тап уның һүрәтләүҙәре арҡаһында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған уникаль мәғлүмәттәр бар. Мәҫәлән, музыканттарҙы ентекле һүрәтләүе &quot;Хәмсә&quot;нең мауыҡтырғыс предметтарының береһе булып тора. Низами поэмалары — XII быуаттағы фарсы музыка ижады һәм музыка ҡоралдары тураһындағы хәҙерге заман белеменең төп сығанағы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}The details with which Nizami describes musicians are one of the delights of the Khamseh and make it a principal source of our present knowledge of the twelfth-century Persian musical composition and instruments.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низамиҙың ябай кешеләр менән ҡыҙыҡһыныуы күп булыуға ҡарамаҫтан, Низами идара итеүҙең монархия формаһы институтын инҡар итмәй һәм уны фарсы йәшәү рәүешенең интеграль, рухи һәм изге өлөшө тип иҫәпләй&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter J. Chelkowski
 |заглавие      = Mirror of the Invisible World
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 4
 |страницы      = 
 |isbn          = 
}}{{начало цитаты}}However, in spite of his interest in commoners, Nizami did not reject the institution of kingship; he always believed it was an integral and sacred part of the Persian way of life.{{конец цитаты}}&lt;/ref&gt;. Низами һарай тормошонда ҡатнашыуҙан ҡасһа ла, үҙенең һәр поэмаһын айырым хакимға бағышлай, был уның заманында киң таралған традиция була.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хәмсә»һе фарсы шиғриәте үҫешенә генә түгел, ә көнсығыш шиғриәте үҫешенә лә ҙур йоғонто яһай. [[Әзербайжан әҙәбиәте]]ндә Хәмсә йоғонтоһо аҫтында әҫәрҙәр ижад ителә. Низами тарихтан һәм фольклорҙан темалар һайлаған «Пятери́ца» аталған (нарицательный) исем тип ҡабул ителә һәм [[Алишер Навои]], [[Мөхәммәт Фүзули]], [[Абдурахман Жәми]], [[Әмир Хосров Дәһләүи]] һәм башҡа күренекле шағирҙарға үрнәк нигеҙе булып тора, улар шул уҡ темаларға шундай уҡ биш поэма яҙа. Низами үҙенең поэмаларында шағир һәм лирик ҡына түгел, ә хакимдарҙың наҙанлығын, залимлығын (деспотизм) һәм монафиҡлығын (ханжество) фашлаусы булып сығыш яһай. Ул кешене, уның мөхәббәтен, эшһөйәрлеген, татыулығын һәм дуҫлығын данлай.

Низами поэмаларының сюжеттары фарсы миниатюралы һынлы сәнғәтенә мул ижади материал бирә: уның «Хәмсә»һе Фирҙәүсиҙең «Шаһнамә»һе менән бергә иң йыш иллюстрацияланған әҙәби әҫәр булып тора&lt;ref&gt;{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}&lt;/ref&gt;.

== «Серҙәр хазинаһы» ==
{{main|Сокровищница тайн}}
[[Файл:Khamseh Nizami 001.jpg|thumb|left|[[XVI быуат]]тағы [[Тебризская школа миниатюры|Тәбриз мәктәбене]]ң миниатюраһы. [[Солтан Мөхәммәт]] ижад иткән «Солтан Санжар һәм ҡарсыҡ»]]

«Махзан әл-Асрар» поэмаһы ({{lang-fa|مخزن الاسرار}}, «Сокровищница тайн») 1163 йылда яҙылған, әммә ҡайһы бер тикшеренеүселәр 1176 йылда яҙылған ти. 2250 фарсы ике юллығынан торған был этик-фәлсәфәүи поэма [[Эрзиндан]] хакимы Фәхретдин Баһрамшаһҡа арналған. Поэма эзотерик, фәлсәфәүи һәм теологик темаларҙы аса һәм суфый традицияһы йүнәлешендә яҙылған, шуға бәйле һуңынан был жанрҙа ижад иткән бөтә шағирҙар өсөн өлгө булып хеҙмәт иткән.

Поэма егерме бүлеккә бүленгән, уларҙың һәр береһе дини һәм әхлаҡи темаларға арналған айырым трактат булып тора. Һәр бүлек шағирҙың үҙенә уның әҙәби псевдонимы яҙылған апострофа (мөрәжәғәт) менән тамамлана&lt;ref name=&quot;JTP&quot;&gt;JTP de Bruijn. Persian Sufi Poetry, An Introduction to the Mystical — Taylor and Francis(Routledge) 1997 pp 97-98&lt;/ref&gt;. Шиғырҙарҙың йөкмәткеһе һәр бүлектең исеме менән күрһәтелә һәм типик [[Гомилетика|гомилетик]] стилдә яҙылған&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Рухи һәм практик мәсьәләләрҙе тикшергән, батшаларҙың ғәҙеллеген, ике йөҙлөлөктө ситкә тайпылдырыуҙы вәғәзләгән, был донъяның ығы-зығылы ысынбарлығы һәм үлемдән һуң тормошҡа әҙерләнеү кәрәклеге тураһында иҫкәрткән тарихтар. Низами идеаль йәшәү рәүешен вәғәзләй, үҙенең уҡыусыһына алла булдырғандар араһында юғары социаль дәрәжәле кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итә, шулай уҡ кеше үҙенең рухи тәғәйенләнеше тураһында уйларға тейеш, тип яҙа&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Бер нисә бүлектә Низами батшаларҙың бурыстарына мөрәжәғәт итә, әммә дөйөм алғанда, ул үҙенең хакимы булған ҡурсалаусыһына түгел, ә бөтә кешелеккә мөрәжәғәт итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

«Серҙәр хазинаһы» «Речь о превосходстве слова» бүлеге менән асыла:
{{цитата|Весь предел естества захватили при помощи слова. |Письмена шариата скрепили при помощи слова.}}

{{цитата| В том саду, над которым предвечные звезды повисли,|
Что острее, чем слово толкующих тонкие мысли?|
И хоть светлое слово не явит благой красоты|
Почитателям праха, чьи праздные мысли пусты, -|
Мы лишь в слове живем. Нас объемлет великое слово:|
В нем бесследно сгореть наше сердце всечасно готово.}}

Низами өсөн һүҙ — шағир һүҙе генә түгел, суфый традицияһына тап килгән пәйғәмбәр һүҙе лә, сөнки суфый өсөн шиғриәт — ул шул уҡ дини пәйғәмбәрлек хеҙмәте:
{{цитата|Стихотворные речи — возвышенной тайны завеса| — тень речений пророческих. Вникни! Полны они веса.}}

{{цитата|В том великом пространстве, где веет дыханье Творца,| светлый путь для пророка, а далее — он для певца.}}

&quot;Серҙәр Хазинаһы&quot;ның төп өлөшөн егерме «Телмәр» биләй. Беренсе телмәр —донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү нигеҙе булып мөхәббәт хеҙмәт итә:
{{цитата|До поры, как любовь не явила дыханье своё,| в бездне небытия не могло засиять бытие.}}

Беренсе һүҙ-донъяны һәм кешене барлыҡҡа килтереү тураһында. Низами буйынса, донъяны барлыҡҡа килтереү өсөн нигеҙ булып мөхәббәт хеҙмәт итә

Икенсе телмәр — «Шаһҡа ғәҙеллек тураһында нәсихәт». Низами ғәҙеллеккә һәм подданныйҙарҙың именлеген ҡайғыртыуға саҡыра, иҙеү һәм көс ҡулланыу өсөн яза менән янай.

Өсөнсө телмәр — донъяның үҙенсәлеге тураһында; дүртенсеһе — шаһтың подданныйҙарға ҡарата мәрхәмәтле мөнәсәбәте тураһында; бишенсеһе — ҡартлыҡ тураһында; алтынсыһы — барлыҡҡа килтерелгәндең үҙенсәлектәре тураһында; етенсеһе — кешенең хайуандарҙан өҫтөнлөгө тураһында һ.б. Телмәрҙәрҙең темалары ҡиссалар (притча) менән раҫлана.

Юғары риторик стилдә яҙылған «Сокровищница тайн» поэмаһы романтик эпик поэма түгел, уның маҡсаты — һарай яны донъяуи әҙәбиәтенең сикләүҙәрен еңеп сығыу&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;. Был әҫәр менән Низами фарсы шиғриәтендә [[Санаи, Абу-ль-Маджд Махмуд|Санаи]] асҡан һәм иң алдынғы ижадсы һаналған [[Аттар]] артынан эйәргән күп кенә фарсы шағирҙары һайлаған йүнәлеште дауам итә&lt;ref name=&quot;JTP&quot;/&gt;.

== «Хосров һәм Ширин» ==
{{main|Хосров и Ширин}}

[[Файл:Nizami - Khusraw discovers Shirin bathing in a pool.jpg|thumb|Хосров һәм Ширин]]

Яратҡан ҡатынының үлеме менән бәйле кисерештәр тәьҫирендә Һәм Гурганиҙың «Вис һәм Рамин» поэмаһынан тәьҫирләнеп, Низами үҙенең тәүге шедеврын — «Хосров һәм Ширин» поэмаһын яҙа&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The death of his beloved wife, and the perusal of Gorgāni’s Vis o Rāmin, inspired Neẓāmi’s second major narrative poem: Ḵosrow and Širin (1181), his first masterpiece. It has a complex structure with several genres exploited simultaneously; and contains many verbal exchanges and letters, all imbued with lyrical intensity. Širin, an Armenian princess, is of the same proud and aristocratic mettle as Vis, both ardently faithful to their declared love and daring enough to force the hand of Fate, a Destiny that plays, in the case of Širin, upon the weaknesses and youthful foibles of her lover, Ḵosrow Parviz, grandson of Ḵosrow I.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Хосров һәм Ширин» поэмаһы ({{lang-fa|خسرو و شیرین }}) 1175/1176 һәм 1191 йылдар араһында 16 ай йылы дауамында яҙылған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin… The poem was composed over a period of about 16 lunar years, between 571/1175-6 and 587/1191 (cf. de Blois, pp. 440, 446; Zarrinkub, p. 25ff.).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Низами өсөн генә түгел, ә бөтә [[Персидская литература#Поэзия|фарсы шиғриәте]] өсөн дә әҙәбиәттә боролош нөктәһе була. Бынан тыш, был фарсы әҙәбиәтендә тулы структур һәм артистик берҙәмлеккә өлгәшкән беренсе поэма була&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Peter Chelkowski
 |заглавие      = &quot;Mirror of the Invisible World&quot;
 |ответственный = 
 |ссылка        = https://archive.org/details/mirrorofinvisibl0000chel
 |место         = New York
 |издательство  = Metropolitan Museum of Art
 |год           = 1975
 |том           = 
 |страниц       = 117
 |страницы      = 6
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;«Khosrow and Shirin» proved to be a literary turning point not only for Nizami but for all of Persian poetry. Furthermore it was the first poem in Persian literature to achieve complete structural and artistic unity&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма [[Сельджуки|сәлжүк]] Солтаны Тоғрул II, [[Атабеки Азербайджана|Әзербайжан Атабегы]] [[Мухаммед Джахан Пехлеван|Мөхәммәт ибн Элдигиз Джахан Пахлаван]] һәм уның ҡустыһы [[Ҡыҙыл Арыҫлан]]ға арналған. Тарватьян (Тәһран, 1987—1988 йй.) баҫмаһындағы поэмала 100 бүлеккә бүленгән 6150 ике юллыҡ шиғыр бар. Поэма бер үк ваҡытта бер нисә төрлө жанр үрелеп барған ҡатмарлы структуралы&lt;ref name=&quot;IranicaClassical&quot;/&gt;.

Асылда, был шулай уҡ суфый әҫәре, ул аллегорик рәүештә йәндең Аллаға ынтылышын һүрәтләй; әммә хистәр шул тиклем йәнле һүрәтләнә, быны ҡабул итергә әҙер булмаған уҡыусы аллегорияны һиҙмәй ҙә, поэманы романтик мөхәббәт әҫәре тип ҡабул итә:
{{цитата|Все ложь, одна любовь указ беспрекословный, |и в мире все игра, что вне игры любовной… |Кто станет без любви, да внемлет укоризне:| он мертв, хотя б стократ он был исполнен жизни.}}
 
Хосров һәм Ширин тураһындағы тарих фарсы сығышлы, һәм Низами уны [[Фирҙәүси]]ҙең «Шаһнамә» эпик-тарихи поэмаһынан алынған. Уның нигеҙендә ысын тарих ята һәм геройҙар — ысынбарлыҡта булған тарихи шәхестәр&lt;ref name=&quot;KhosrowShirinIranica&quot;&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROWO ŠIRIN AND ITS IMITATIONS
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;/ref&gt;.

[[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Хосров һәм Ширин» поэмаһын [[Алишер Навои]]ҙың «[[Алишер Навои#«Пятёрица»|Фәрхәд һәм Ширин]]» поэмаһы менән бутарға ярамай.

=== Сюжеттың ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Күп мажараларҙы һүрәтләгән ҡатмарлы сюжет ҡыҫҡаса түбәндәгеләргә ҡайтып ҡала: герой — Хосров, [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] батшаһы улы, һуңынан Иран шаһы [[Хосров II Парвиз]] (590—628 йй.)&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = Paola Orsatti
 |date        = 2006-08-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin
 |title       = ḴOSROW O ŠIRIN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMNSYm6?url=http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Ḵosrow o Širin, the second poem of Neẓāmi’s Ḵamsa, recounts the amorous relationship between the Sasanian king Ḵosrow II Parviz (590—628 CE), and the beautiful princess Širin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, бик матур Ширинды, [[армяне|әрмән]]&lt;ref name=&quot;ираника&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami |date=20140517035448 }}: &lt;blockquote&gt;The Eskandar-nāma also has a lot of local color in the episodes set in the Caucasus, which must have appealed to the poet’s intended audience, and perhaps the most attractive character in the poem, Queen Nūšāba, belongs to that area, as does the Armenian princess who is the heroine of Ḵosrow o Šīrīn. Indeed, a striking feature in all three of the mentioned poems is the prominence of strong female characters.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ираника2&quot;&gt;[[Энциклопедия Ираника]], статья — [http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) FARHĀD (1)] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |date=20201108112124 }}: &lt;blockquote&gt;FARHĀD, a romantic figure in Persian legend and literature, best known from the poetry of Neẓāmī Ganjavī (q.v.) as a rival with the Sasanian king Ḵosrow II Parvēz (r. 591—628) for the love of the beautiful Armenian princess Šīrīn.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;[[Барда (город)|Барда]] принцессаһын&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Низамий}}&lt;blockquote&gt; 2) «Хосров и Ширина», напис. в 1180 г. Любовь сасанидского царя Первиза к бардинской княжне Ширине должна аллегорически изображать стремление души человеческой к Богу; но эта поэма (как и последующие) так живо рисует человеческие характеры и страсти, что не предупреждённый читатель не может даже подозревать здесь аллегории. Изд. в Тебризе (без года), в Лагоре (1871); нем. пер. Гаммера (Лпц., 1809).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Шемираның туғанының (ағаһының ҡыҙын) — уны Меһин Баныу тип атайҙар — христиан [[Арран (область в Закавказье)|Арраныны]]ң ҡеүәтле хакимәһен ярата&lt;ref&gt;[yanko.lib.ru/books/lit/zar-lit-old-8l.pdf Пересказ содержания «Хосров и Ширин»]&lt;blockquote&gt;Друг Хосрова Шапур, изъездивший мир от Магриба до Лахора, соперник Мани в живописи и победитель Евклида в черчении, повествует о чудесах, увиденных на берегу Дербентского моря. Там правит грозная царица Шемира, именуемая также Мехин Бану. Она повелевает Арраном вплоть до Армении, а лязг оружия её войска слышен в Исфахане.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Хосров, восхищенный рассказом друга, лишается сна, думает лишь о неведомой пери. Наконец он посылает Шапура в Барду за Ширин. Шапур мчится в горах, где лазурные скалы облачены в желтые и красные одежды цветов.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ширин шулай уҡ Хосровты ярата, әммә сәйәси сәбәптәр Хосровты византия принцессаһына өйләнергә мәжбүр итә, ә Ширин, сафлығын һаҡлап, никахтан тыш яҡынлыҡты кире ҡаға. Көнләшеү арҡаһында Хосров Ширинға ғашиҡ булған зодчий (архитектор) Фәрхәдкә Шириндың үлеме тураһында хәбәр ебәрә, һәм Фәрхәд үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranica.com/articles/farhad%20%281%29 |title=FARHĀD (1) |access-date=2010-12-21 |archive-date=2011-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020202642/http://www.iranicaonline.org/articles/farhad%20(1) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Шулай итеп, беҙ гонаһтарға батҡан йәнде күрәбеҙ, улар уға, теләһә лә, Алла менән берләшергә бирмәй. Тик ахырҙа ғына Хосров ерҙәге бушлыҡты (тщета) кире ҡаға һәм Ширин менән сәстәрен сәскә бәйләй; әммә ул мәкерле улы ҡулынан һәләк була, Ә Ширин, үлтереүсегә эләкмәҫ өсөн, һөйгәненең үле кәүҙәһе өҫтөндә үҙенә хәнйәр ҡаҙай&lt;ref&gt;{{cite web|title=ḴOSROW O ŠIRIN|url=http://www.iranica.com/articles/kosrow-o-sirin|access-date=2010-12-21|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117044311/http://www.iranicaonline.org/articles/kosrow-o-sirin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== «Ләйлә һәм Мәжнүн» ==
{{main|Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)}}
[[Файл:Layla and Majnun.jpg|thumb|Ләйлә һәм Мәжнүн]]

«Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы ({{lang-fa| لیلی و مجنون }}) [[1188 йыл]]да яҙылған. Уның нигеҙендә «[[Лейли и Меджнун (Низами)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]» боронғо ғәрәп легендаһы сюжеты ята, ул Кайстың «Мәжнүн» («Аҡылһыҙ») ҡушаматлы егете һылыуҡай Лейләгә булған бәхетһеҙ мөхәббәте тураһында. Поэма [[Ширваншахи|ширваншаһ]] [[Ахситан I|Әхситан Iг]]ә арналған, һәм уның заказы буйынса яҙылған&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Низами Гянджеви. Лейли и Меджнун. К 840-летию Низами Гянджеви. Перевод с фарси, предисловие и комментарии Рустама Алиева.
 | ответственный = Редактор А. В. Старостин
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1981
 | тираж         = 4000
 | страницы      = 8
 | страниц       = 388
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Сара Ашурбейли]].
 | заглавие      = Государство Ширваншахов (VI-XVI вв.)
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1983 
 | страниц       = 341
 | страницы      = 143—144
}} &lt;blockquote&gt;В это же время большую известность на всем Ближнем Востоке получил другой гениальный поэт Низами, написавший в 1188 г. по заказу Ахситана поэму «Лейли и Меджнун».&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;&gt;{{статья
 | автор         = Yuriko Yamanaka.
 | издание       = Cultural change in the Arab world
 | заглавие      = The Desert as a Realm of Unbound Passion: Love and Madness in the Tale of Layla and Majnun
 | ответственный = Edited by Tetsuo Nishio
 | номер         = 55 
 | издательство  = Kokuritsu Minzokugaku Hakubutsukan (National Ethnology Museum)
 | год           = 2001 
 | страниц       = 174
 | страницы      = 149
}} &lt;blockquote&gt;The most famous Persian rendering of this tale is the epic romance ''Layla va Majnun'' by Nizami Ganjavi (1141—1209 A.D.). His ''Layla and Majnun'' (1188 A.D.) is the third work in his ''Khamza'' (Quintet, a collection of five great epic poems), and was written by the order of Akhsatan, a king of the Shirvan-shah dynasty.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Michiko Suzuki.
 | заглавие      = Oral Tradition of Epic and Folktales
 | издание       = Music culture in West Asia
 | издательство  = National Museum of Ethnology 
 | год           = 1980 
 | страниц       = 155
 | страницы      = 103
}} &lt;blockquote&gt;Its popularization was accelerated by ''Layli Majnun'', a romantic epic of about 4,000 verses, composed in 1188 by Nizami, at the request of Akhsatan I of Azerbaijan.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был поэма Лейлә һәм Мәжнүн тураһындағы хикәйәнең иң билдәле фарсы яҙмаһы тип һанала&lt;ref name=&quot;Yamanaka&quot;/&gt;. Поэмала 4600 строфа бар&lt;ref name=&quot;Seyed-Gohrab&quot;&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN, a narrative poem of approximately 4,600 lines composed in 584/1188 by the famous poet Neẓāmi of Ganja.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был романтик поэма «удри» (башҡаса «одри») жанрына ҡарай. Удри жанрындағы поэмаларҙың сюжеты ябай һәм яуапһыҙ мөхәббәт тирәләй әйләнә. Удри геройҙары ярым уйлап сығарылған-ярым тарихи персонаждар булып тора һәм уларҙың ҡылыҡтары был жанрҙағы башҡа романтик поэмалар персонаждарының ҡылыҡтарына оҡшаш&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … The romance belongs to the ʿUḏri (ʿOḏri) genre. The plot ofʿUḏri stories is simple and revolves around unrequited love; the characters are semi-historical and their actions are similar to, and easily interchangeable with, those of characters from otherʿUḏri romances. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Низами ғәрәп-бәҙүин легендаһын, геройҙарҙы фарсы аристократтары итеп күрһәтеп, фарсылаштыра. Ул шулай уҡ сюжет үҫешен ҡала мөхитенә күсерә һәм, хикәйәүҙе шулай уҡ тәбиғәт һүрәтләмәләре менән биҙәп, бер нисә фарсы мотивтарын өҫтәй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Persian verse romances are commonly about princes, and characters are usually related to courtly circles. Likewise, Neẓāmi portrays the lovers as aristocrats. He also urbanizes the Bedouin legend: Majnun does not meet Leyli in the desert amongst the camels, but at school with other children. Other Persian motifs added to the story are the childless king, who desires an heir; nature poetry, especially about gardens in spring and autumn, and sunset and sunrise; the story of an ascetic living in a cave; the account of the king of Marv and his dogs; the Zeyd and Zeynab episode; Majnun’s supplication to the heavenly bodies and God; his kingship over animals, and his didactic conversations with several characters. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэма төрлө илдәрҙә текстың төрлө версияларында баҫылып сыға. Әммә иран ғалимы Вахид Дастгерди 1934 йылда поэмаға, уның тексынан, уларҙың ҡайһы берҙәрен Низами үҙе өҫтәүе мөмкин, тип фаразлаһа ла, һуңыраҡ интерполяция (тексҡа өҫтәлгән боҙоуҙар) тип билдәләп, 1007 куплетты төшөрөп ҡалдыра, һәм 66 бүлектән һәм 3657 строфанан төҙөп, тәнҡит баҫтырып сығара&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN. There are numerous editions of the romance from many countries, in a variety of forms. An enormous body of lithographed publications appeared in India, and these need to be examined not only for their texts but also for their illustrations. Critical editions of the romance appeared at the beginning of the twentieth century in Persia. The Persian scholar Waḥid Dastgerdi made a critical edition containing 66 chapters and 3,657 lines: he omits 1,007 couplets as interpolations, but he admits that some of these are by Neẓāmi. According to Dastgerdi, the interpolations must have taken place between 780/1349 and 800/1398. Under the supervision of Evgeniĭ E`duardovich Bertel’s, A. A. Alizada prepared another edition (Moscow, 1965) which consists of 66 chapters and 4,559 couplets. Behruz Ṯarvatiān’s edition has 63 chapters and 4, 553 verses, while the most recent critical edition of the poem, edited by Barāt Zanjāni, has 67 chapters and 4,583 verses.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Легенданың сюжеты шундай: шағир Кейс үҙенең ике туған Һеңлеһе Ләйләгә ғашиҡ була, әммә Ләйләне икенсегә кейәүгә бирәләр, Ә Кейс аҡылынан яҙа һәм сүллеккә сығып китә, унда һөйгәненә арналған шиғырҙар ижад итә; һәм фәҡәт үлгәндән һуң ғына һөйгәндәр бер ҡәберҙә берләшә. Низами сюжетты бер аҙ үҙгәртә: уның Кейсы мөхәббәттән аҡылдан шаша, һәм тап шуның өсөн Ләйләнең ата-әсәһе ҡыҙын уға бирергә баш тарта. Көсләп кейәүгә бирелгән Ләйлә Кейсҡа булған мөхәббәтенән һарғайып үлә; быны аңлаған Кейс һөйгән йәренең ҡәберенә килә һәм шунда үлә:
{{цитата|Уснули двое рядом навсегда.|
Уснули вплоть до страшного суда.}}

Автор һорау бирә: ғашиҡтар үҙҙәренең ерҙәге ғазаптары өсөн нимә алды, уларҙың теге донъялағы урыны ҡайҙа? [[Кода|Кодта]] ғашиҡтарҙың, ожмахҡа ҡушылып, батша һәм батшабикә кеүек йәшәүе тураһында төш һүрәтләнә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = A. A. Seyed-Gohrab
 |date        = 2009-07-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |title       = LEYLI O MAJNUN
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMQSlHH?url=http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;LEYLI O MAJNUN … Leyli dies out of grief and is buried in her bridal dress. Hearing this news, Majnun rushes to her grave where he instantly dies. They are buried side by side and their graves become a site of pilgrimage. In the coda, someone dreams that they are united in Paradise, living as a king and queen. &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Поэманың дөйөм мәғәнәһе — тик юғары шиғриәттә генә сағылдырырға мөмкин булырлыҡ һәм ғашиҡтарҙың рухи ҡушылыуына килтереүсе сикһеҙ мөхәббәт.

== «Ете һылыуҡай» ==
{{main|Семь красавиц}}
[[Файл:Folio from a Khamsa-c.jpg|thumb|Ете гүзәл. [[Фрир художество галереяһы]], [[Вашингтон (город)|Вашингтон]]]]

«Ете һылыуҡай» («Хафт пейкар») ({{lang-fa| هفت پیکر }}) 1197 йылда яҙылған. Поэма [[Мераге|Марага]] хакимы Али Әл-дин Кёрпе Арыҫлан ибн Аг-Сонгорға арналған. Поэманың исемен һүҙмә-һүҙ «ете портрет» тип, бәлки «ете һылыуҡай», тип тәржемә итергә мөмкин, был метафорик мәғәнәне сағылдыра. Һис шикһеҙ, Низами, һүҙ уйынын ҡулланып, поэмаға аңлы рәүештә ике мәғәнәле исем биргәндер&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;HAFT PEYKAR, a famous romantic epic by Nezami of Ganja (Neẓāmi Ganjavi) from the last decade of the 6th/12th century. The title can be translated literally as &quot;seven portraits, &quot; but also with the figurative meaning of «seven beauties.» Both translations are meaningful and the poet doubtless exploited intentionally the ambiguity of the words.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың сюжеты фарсы тарихы ваҡиғаларына һәм егерме йыл балаһы булмаған атаһы [[Йездигерд I]]нең, Аһура Маздаға балаһы тыуыуын үтенеп мөрәжәғәт иткәндән һуң ғына, улы тыуған [[Сасаниды|сәсәниҙәр]] шаһы [[Бахрам Гур|Баһрам Гур]] (Бахрам V), тураһында легендаға нигеҙләнгән.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Оҙаҡ көтөлгән тыуыуынан һуң, аҡыл эйәләре кәңәше буйынса, Баһрамды ғәрәп батшаһы Номанға тәрбиәгә ебәрәләр. Номан бойороғо буйынса матур яңы һарай — Карнак төҙөлә. Бер ваҡыт һарайҙың бер бүлмәһендә Бахрам ете төрлө илдән ете принцессаның портреттарын таба, һәм ул уларға ғашиҡ була&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;After the customary long introductory sections, the poet gives an account of the birth of Bahrām, the often-told story of his upbringing at the court of the Arab king Noʿmān (here, as often, mislocated in the Yemen instead of al-Ḥira) and the construction of Noʿmān’s fabled palace, Ḵᵛarnaq. Reared in the desert, Bahrām becomes a formidable huntsman. Wandering through the palace, Bahrām discovers a locked room containing the portraits of seven princesses, one from each of the seven climes, with whom he immediately falls in love.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Атаһы үлгәндән һуң Бахрам Фарсыға ҡайта һәм тәхеткә ултыра. Батша булғас, Бахрам ете принцессаны эҙләй һәм уларға өйләнә. Ул архитекторға үҙенең һәр яңы ҡатыны өсөн ете мөһабәт бина төҙөргә ҡуша&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Bahrām’s father Yazdjerd (i.e. Yazdegerd I) dies, and Bahrām returns to Persia to claim his throne from a pretender. After much palaver he is recognized as king. He rescues his people from a famine. Next Nezami picks up the story of Bah-rām’s hunting expedition with the loose-tongued slave-girl Feṭna, but alters the version known from the Šāh-nāma considerably; here the girl is not put to death, but eventually pardoned, and the king learns a lesson in clemency. The king sets out in search of the seven princesses and wins them as his brides. He orders his architect to construct seven domes to house his new wives.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Архитектор Бахрамға, астрология буйынса, һәр ил менән ете планетаның береһе идара итә, тип һөйләй һәм Бахрамға Бахрамдың ҡатындары өсөн һарайҙарҙың һәр береһен, һәр һылыуҡай килгән ил менән идара иткән планетаға бәйле төҫтәрҙә биҙәү тураһында кәңәш бирә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The craftsman tells him that each of the climes is ruled by one of the seven planets and advises him to assure his good fortune by adorning each dome with the color associated with the clime and planet of its occupant.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Башта Бахрам архитекторҙың тәҡдименә ышанмайсараҡ ҡарай, әммә һуңынан ҡатындары өсөн һарайҙарҙы шулай биҙәүгә ризалыҡ бирә. Төҙөлөш тамамланғандан һуң принцессалар үҙ һарайҙарында йәшәй башлай. Бахрам аҙнаның билдәле бер көнөндә һәр принцессаға килә: шәмбе көн — Сатурн идара иткән һинд принцессаһына, ҡара һарайға, йәкшәмбе көн — ҡояш идара иткән грек принцессаһына, һары һарайға һ.б. килә. Ҡыҙыҡ, Ҡыҙыл һарайҙа рус кенәзе ҡыҙы йәшәй. Һәр принцесса батшаға үҙенең билдәле бер кәйефкә һәм уның төҫөнә тап килгән тарихын һөйләй&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;The king is at first skeptical but eventually lets the architect have his way. The princesses take up residence in the splendid pavilions. The king visits each princess on successive days of the week: on Saturday the Indian princess, who is governed by Saturn, in the black dome, on Sunday the Greek princess, who is governed by the sun, in the yellow dome, and so on. Each princess regales the king with a story matching the mood of her respective color. These seven beautifully constructed, highly sensuous stories occupy about half of the whole poem.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Һәр новелланың сюжеты — мөхәббәт кисереше, өҫтәүенә, ҡара төҫтән аҡҡа күсеүгә ярашлы, тупаҫ хис-тойғолар рухи яҡтан яҡтыртылған мөхәббәт менән алмашына.

Поэманың икенсе тематик һыҙығы — Баһрам Гурҙы еңел ҡарашлы батша улынан законһыҙлыҡ һәм көс ҡулланыуға ҡаршы көрәшкән ғәҙел һәм аҡыллы хакимға әйләнеүе. Йылдар үтә. Батша ҡатындары менән мәшғүл булған саҡта, уның бер вәзире илдә власты үҙ ҡулына ала. Көтмәгәндә Бахрам үҙенең батшалығында тәртипһеҙлек булыуын, ҡаҙнаның буш булыуын һәм күрше хакимдарҙың уға һөжүм итергә йыйыныуын күрә. Министрҙың эштәрен тикшергәндән һуң, Бахрам батшалыҡҡа килгән бәлә-ҡазаларҙа ул ғәйепле тигән һығымтаға килә. Ул яуыз министрҙы үлем язаһына хөкөм итә һәм үҙ илендә ғәҙеллекте һәм тәртипте тергеҙә. Бынан һуң Бахрам ҡатындарының ете һарайын Аллаға табыныу өсөн ете зороастрий ғибәҙәтханаһына әйләндерергә ҡуша, Ә Бахрам үҙе һунарға китә һәм тәрән мәмерйәлә юғала. Ҡырағай ишәкте (gūr) табырға тырышып, Бахрам үҙенең ҡәберен (gūr) таба&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 2002-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/haft-peykar
 |title       = HAFT PEYKAR
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOCiCa?url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-peykar
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;Years pass. While the king is busy with his wives an evil minister seizes power in the realm. Eventually Bahrām discovers that the affairs of the kingdom are in disarray, the treasury is empty and the neighboring rulers poised for invasion. To clear his mind, he goes hunting in the steppe. Returning from the hunt he comes across a herdsman who has suspended his dog from a tree. He asks him why. The shepherd tells the story of how the once faithful watchdog had betrayed his flock to a she-wolf in return for sexual favors. The king realizes that his own watchdog (the evil minister) is the cause of his misfortune. He investigates the minister. From the multitude of complainants he selects seven, who tell him of the injustices that they have suffered (the stories of the seven victims are the somber counterweight to the stories of the seven princesses). The minister is put to death. The king restores justice, and orders the seven pleasure-domes to be converted into fire temples for the worship of God. Bahrām goes hunting one last time and disappears mysteriously into a cavern. He seeks the wild ass (gūr) but finds his tomb (gūr).&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Искәндәрнамә» ==
{{main|Искандер-наме}}

[[Файл:Iskender.jpg|thumb|Искәндәр һунарҙа]]

Низамиҙың «Искәндәрнамә» поэмаһы, «Александр Китабы» (фарс. اسנندرنامه) 1194 һәм 1202 йылдар араһында яҙылған. Низами был поэманы үҙенең ижадының һөҙөмтәһе тип иҫәпләгән, &quot;Хәмсә&quot;нең башҡа поэмалары менән сағыштырғанда ул бер аҙ фәлсәфәүи ҡатмарлылығы менән айырылып тора. Поэма Низамиҙың образын поэманың үҙәгенә урынлаштырған [[История Александра Великого|сюжетов и легенд об Искандере]] — [[Александр Македонский|Искәндәр — Александр Македонский]] тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм легендаларҙы ижади эшкәртеүе булып тора. Баштан уҡ ул ғәҙеллекте яҡлау өсөн генә һуғышҡан идеаль батша булараҡ сығыш яһай. Поэма рифмалы куплеттар менән яҙылған һәм «[[Шаһнамә]]» поэмаһы яҙылған «мотакареб» ([[аруз]]) метрына ярашлы яҙылған формаль бойондороҡһоҙ ике: «[[Шәрәфнамә]]» («Дан китабы») һәм «[[Икбалнамә]]» йәки икенсе төрлө «[[Керабнамә]]» («Яҙмыш китабы») өлөштән тора. «Шәрәфнамә» (көнсығыш легендалары нигеҙендә) Искәндәрҙең тормошон һәм батырлыҡтарын һүрәтләй. «[[Икбалнамә]]» композиция буйынса «Искәндәр-аҡыл эйәһе» һәм «Искәндәр-пәйғәмбәр» тип атарға мөмкин булған ике ҙур өлөшкә бүленә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ, the poetical version of the life of Alexander by the great 12th century narrative poet Neẓāmī Ganjavī (535—605/1141-1209). It consists of two formally independent works, both in rhymed couplets and in the motaqāreb meter (see ʿARŪŻ) of the Šāh-nāma. The first part is generally known as Šaraf-nāma, the second as Eqbāl-nāma or Ḵerad-nāma, but there is no strong evidence that the author used these names to distinguish the two parts, and in quite a few manuscripts the name Šaraf-nāma is in fact applied to the second of the two poems. In India they are also known as Eskandar-(or Sekandar-) nāma-ye barrī and baḥrī respectively. Together they form one of the five constituent parts of the Ḵamsa, the posthumous collection of Neẓāmī’s major poems, and in most, though not all, of the manuscripts they are the last constituent.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

Поэманың ҡасан яҙылыуы һәм уның «Хәмсә» йыйынтығы эсендә урынлашыу сираты оҙаҡ ваҡыт шик тыуҙыра. Әммә &quot;Шәрәфнамә&quot;нең башында Низами, был юлдарҙы яҙған ваҡытта ул &quot;яңы орнамент&quot;ты башлар алдынан «өс ынйы» ижад иткәнлеген белдерә, һәм шуның менән ижад итеү ваҡытын раҫлай. Бынан тыш, Низами «Лейлә һәм Мәжнүн» поэмаһын бағышлаған Ширваншаһ Аксатандың үлеменә ҡайғыра, һәм үҙенең нәсихәттәрен уның вариҫына йүнәлтә. Поэма тамамланған ваҡытта Гәнжәлә ширваншаһтар династияһының власы көсһөҙләнә, шуға күрә Низами поэманы «Шәрәфнамә» китабының инеш һүҙендә телгә алған мәлек Ахар Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә бағышлай&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But earlier in the same poem (Šaraf-nāma, chap. 9, vv. 49-51) Neẓāmī says that he has already created «three pearls» before undertaking this &quot;new ornament, &quot; strengthening the suspicion that the mention of a fourth title in chapter 13 is an interpolation. Moreover, in Šaraf-nāma, chap. 41, vv. 3-23, the author laments the death of the Šarvānšāh Aḵsatān (the dedicatee of Leylī o Majnūn) and addresses words of advice to his (unnamed) successor. This suggests that Neẓāmī originally planned to dedicate the Eskandar-nāma, like Leylī o Majnūn, to one of the kings of Šarvān. But that dynasty evidently lost power over Ganja by the time the poems were completed, and in their final form they are dedicated to the malek of Ahar, Noṣrat-al-Dīn Bīškīn b. Moḥammad. This ruler is mentioned in the introduction to Šaraf-nāma, chap. 10, vv. 11-12, where the poet makes a pun on his name Bīškīn («whose hatred is more»), though some of the manuscripts have a superscription claiming (wrongly) that the verses evoke Bīškīn’s overlord, the atabeg Noṣrat-al-Dīn Abū Bakr.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Сюжетының ҡыҫҡаса тасуирламаһы ===
Йәшерен тауыш Искәндәргә бөтә донъяға хәҡиҡәтте иғлан итеү өсөн һайланғанын әйтә һәм бөтә ерҙе урап сығырға бойора. Юлға сыҡҡанда Искәндәр [[Аристотель]], [[Платон]] һәм [[Сократ]]тың «аҡыл китаптарын» ала. Артабан Искәндәрҙең дүрт сәйәхәте, уның һинд һәм грек аҡыл эйәләре менән осрашыуы һәм диспуттары, төрлө фәлсәфәүи новеллалары тасуирлана. Дүртенсе сәйәхәте ваҡытында (төньяҡҡа) ул власть та, йәберләүселәр ҙә, байҙар ҙа, ярлылар ҙа, енәйәттәр ҙә, язалауҙар ҙа булмаған, ялған һәм ғәҙелһеҙлек белмәгән илгә килә. Шулай итеп, поэманың икенсе өлөшөндә Искәндәр ерҙәге ынтылыштарҙың бушҡа булғанлығын белгән яҡты идеаль хаким булып күҙ алдына килә. Поэма Искәндәрҙең үлеме һәм Низамиҙың үлеме тураһында һүрәтләү менән тамамлана, күрәһең, уны башҡа берәү яҙған йәки тамамлаған.

Мосолман традицияларында билдәле булған Александр тураһындағы легенданың төп эпизодтары: Александрҙың тыуыуы, уның Македон тәхетен мираҫ итеп алыуы, Мысырҙы баҫып алған ҡара тәнлеләргә ҡаршы һуғыш, фарсылар менән һуғыш, Дарҙың ([[Дарий III]]) еңелеүе һәм үлеме менән тамамланған һуғыш Һәм Александрҙың Дарийҙың ҡыҙына өйләнеүе һәм [[Мекка|Мәккәг]]ә хаж ҡылыуы «Шәрәфнамә» китабында тупланған&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… The principal episodes of the legend of Alexander, as known to the Muslim tradition, are elaborated in the Šaraf-nāma: the birth of Alexander, his succession to the Macedonian throne, his war against the Negroes who had invaded Egypt, the war with the Persians, ending with the defeat and death of Dārā (see DARIUS III) and Alexander’s marriage to Dārā’s daughter, his pilgrimage to Mecca.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Артабан Низами Александрҙың Кавказда булыуы һәм Низамиҙың тыуған ҡалаһы Гәнжәгә яҡын урынлашҡан [[Барда (город)|Барда]] батшабикәһе Нусабаға һәм уның амазонкаларына барыуы тураһында һөйләй. Унан Александр [[Һиндостан]]ға һәм Ҡытайға юллана. Александр булмағанда урыҫтар [[Кавказ]]ға һөжүм итә Һәм Барданы баҫып ала, ([[Набег русов на Бердаа (943)|ысынында Низамиға тиклем ике йөҙ йыл элек]] шулай эшләгәндәр) һәм Нусабаны әсирлеккә алалар&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Neẓāmī then dwells at some length on Alexander’s stay in the Caucasus and his visit to Queen Nūšāba of Bardaʿa (q.v.; in the immediate neighborhood of Neẓāmī’s home town, Ganja) and her court of Amazons; this lady takes over the role of Candace in earlier versions of the Alexander saga. Alexander then goes to India and China. During his absence the Rūs (i.e., the Russian Vikings) invade the Caucasus and capture Bardaʿa (as they in fact did some two centuries before Neẓāmī’s time) and take Nūšāba prisoner.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Был хаҡта ишеткәс, Александр урыҫтар менән һуғыша һәм еңеү яулай. Шараф-наме Александрҙың [[Живая вода|мәңгелек тормош һыуын]] эҙләүе уңышһыҙлыҡҡа осрауы тураһында хикәйә менән тамамлана&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Alexander’s wars with the Rūs, which are depicted at considerable length, end with his victory and his magnanimous treatment of the defeated army. The Šaraf-nāma concludes with the account of Alexander’s unsuccessful search for the water of immortal life.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

&quot;Икбалнамә&quot;лә Александр — донъяның бәхәсһеҙ хакимы, яугир булараҡ түгел, ә аҡыл эйәһе һәм пәйғәмбәр булараҡ күрһәтелә. Ул грек һәм һинд философтары менән фекер алыша, һәм текстың байтаҡ өлөшөн ете грек
[[аҡыл эйәһе]]нең [[Сотворение мира|донъяны барлыҡҡа килтереү]] идеялары тураһында һөйләгән әңгәмәләре тәшкил итә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… In the Eqbāl-nāma Alexander, the undisputed ruler of the world, is depicted no longer as a warrior, but as a sage and a prophet. He debates with Greek and Indian philosophers, and a sizeable part of the text is occupied by the discourses in which the seven Greek sages elaborate their ideas about the creation.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Александр тарихына туранан-тура ҡағылышы булмаған ҡиссалар ҙа шулай уҡ ҙур өлөш тәшкил итә. Ахырҙа Низами Александрҙың ғүмеренең аҙағы һәм ете аҡыл эйәһенең һәр береһенең үлеме тураһында һөйләй. Был өлөштә Низамиҙың үҙенең үлеме тураһында [[Интерполяция (текстология)|интерполяция]] өҫтәлә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… But we find also a number of extended parables, of only tangential connection with the Alexander story but exceptionally well told. The poet then tells of Alexander’s end and adds an account of the circumstances of the death of each of the seven sages. It is at this point that an interpolator has added the already mentioned account of Neẓāmī’s own death.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. «Шәрәфнамә» фарсы эпик шиғриәте традицияһына ҡараһа, «Икбалнамә» әҫәрендә Низами үҙенең дидактик шағир, көләмәстәр (анекдот) һөйләүсе һәм миниатюрист талантын күрһәтә&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = François de Blois
 |date        = 1998-12-15
 |url         = http://www.iranica.com/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |title       = ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ
 |work        = 
 |publisher   = Iranica
 |access-date  = 2010-09-16
 |lang        = en
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61HMOxGr5?url=http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami
 |archive-date = 2011-08-28
 |url-status    = live
}}&lt;blockquote&gt;ESKANDAR-NĀMA OF NEŻĀMĪ… Whereas the Šaraf-nāma clearly belongs to the tradition of Persian epic poetry — though Neẓāmī makes no attempt to emulate the style and manner of the Šāh-nāma — in the Eqbāl-nāma he shows his talents as a didactic poet, an anecdotist and a miniaturist.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

== «Хәмсә» Әзербайжанда ==
{{См. также|Кампания по приданию Низами статуса национального азербайджанского поэта}}
[[Файл:Дом Шекихановых 5 edited.jpg|thumb|left|160px|Шәки ҡалаһында [[дом Шекихановых|Шәкихановтар Йортоно]]ң интерьерында «Хосров һәм Ширин» әҫәрендәге Ширин һүрәте&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Наталья Михайловна Миклашевская 
 | ответственный = Вступительная статья: доктор искусствоведения проф. К. Керимов. Составители: ст. науч. сотрудник, искусствовед Т. Исмаилова, мл. науч. сотрудник С. Дадашева. Редактор: народный художник Азерб. ССР, лауреат Гос. премии СССР, Кязим-заде К. М.
 | место         = Б.
 | год           = 1979
}}&lt;/ref&gt;]]
«Хәмсә» геройҙарының портреттары («Лейлә һәм Мәжнүн», «Хосров һәм Ширин», «Ете һылыуҡай» һ.б. поэмалары мотивтарына төшөрөлгән һүрәттәр)&lt;ref&gt;{{книга
 | ответственный = Под общей редакцией М. А. Казиева.
 | заглавие      = Азербайджан (Исторические и достопримечательные места)
 | часть         = Город Нуха. Дом Шекихановых
 | место         = Б.
 | издательство  = Издательство АН Азербайджанской ССР
 | год           = 1960
 | страницы      = 113
}}&lt;/ref&gt; [[Шәки]]ҙә [[XVIII быуат]]тағы Шәкихановтар йортоноң икенсе ҡаттағы үҙәк залы стеналары биҙәлгән&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие = Шәкихановларын еви
 |ответственный = Под ред. Дж. Кулиева
 |место = [[Азербайджанская советская энциклопедия]]
 |издательство = Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии
 |год = 1987 
 |том = 10
 |страницы = 505
}}&lt;/ref&gt;. Әзербайжан рәссамы [[Халыков, Газанфар Алекпер оглы|Ғазанфар Халыҡов]] «Хосров һәм Ширин» (1940) һәм «Искәндәрнамә» (1953) поэмаларына акварель һүрәттәр эшләй, уларҙы ижад иткәндә урта быуат миниатюристтарының композицион алымдарын ҡуллана&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Халыков Газанфар Алекпер оглы
 |ответственный = Под ред. [[Полевой, Вадим Михайлович|Полевого В. М.]]
 |издание       = Популярная художественная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1986
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]]
 |страницы      = 
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Рисунок Лейли и Меджнуна на станиции метро Низами в Баку.jpg|thumb|200px|«[[Лейли и Меджнун (Низами Гянджеви)|Ләйлә һәм Мәжнүн]]». [[Низами Гянджеви (станция метро)|«Низами Гәнжәүи» метро станцияһы.]] Рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]]]]
[[Низами Гянджеви (станция метро)|Баҡы «Низами Гәнжәүи» метро станцияһы]] стеналарында рәссам [[Абдуллаев, Микаил Гусейн оглы|Микаил Абдуллаев]] эшләгән мозаика һүрәттәре [[Низами Гәнжәүи]]ҙең «Пятерица»һына арналған. 1959 йылда [[Баҡы]]ла «Ете һылыуҡай» поэмаһы персонажы [[Бахрам Гур (памятник)|Бахрам-Гур һәйкәле]] барлыҡҡа килә. Был Әзербайжанда Низами Гәнжәүи поэмаларының береһенең әҙәби геройына ҡуйылған беренсе скульптура һәйкәле була. Шағир бөтә ғүмерен шунда үткәргән тыуған яғында — Әзербайжандың ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы [[Гянджа|Гәнжәл]]ә — танылған «Пятерица»ға арналған монументаль скульптура ҡуйылған.

1940-сы йылдар башында әзербайжан композиторы [[Үзеир Ғәжибәков]] Низами Гәнжәүи шиғырҙарына, «Ете гүзәл» поэмаһынан ете героиня образына ярашлы, ике романс: «Сенсиз» («Һинһеҙ», 1941) һәм «Севгили джанан» («Һөйгән йәр», 1943) яҙа&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Сафарова, Земфира|Сафарова З.]]
 |заглавие      = Узеир Гаджибеков
 |место         = Баку
 |издательство  = Язычы
 |год           = 1985 
 |страниц       = 64 
 |страницы      = 61
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Романс-газелла &quot;&gt;{{cite news|title=Романс-газелла|publisher=Электронная библиотека Узеира Гаджибекова|url=http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|access-date=2010-06-18|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106230052/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=544&amp;lang=RU|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[1949 йыл]]да Ҡара Ҡараев «Ете гүзәл» [[сюита]]һын яҙа, ә [[1952 йыл]]да поэма мотивтары буйынса — [[Семь красавиц (балет)|шул уҡ исемле балет]] — яҙа (либретто авторҙары — [[Идаятзаде, Исмаил Гусейн оглы|Исмаил Идаятзаде]], [[Юрий Слонимский]] һәм [[Сабит Рахман]])&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]], [[Касимов, Кубад Абдулла оглы|Касимов К. А.]]
 | заглавие      = Очерки музыкального искусства Советского Азербайджана 1920-1956
 | место         = Б.
 | издательство  = Элм
 | год           = 1970 
 | страниц       = 178
 | страницы      = 131
}}&lt;/ref&gt;. Был балет тәүге тапҡыр 1952 йылдың 7 ноябрендә Баҡыла [[Азербайджанский театр оперы и балета|Әзербайжан опера һәм балет театры]] сәхнәһендә ҡуйыла&lt;ref name=&quot;Караев &quot;&gt;{{статья
 |автор         = [[Абасова, Эльмира|Абасова Э. А.]]
 |заглавие      = Караев К. А.
 |издание       = Музыкальная энциклопедия
 |место         = М.
 |год           = 1973—1982
 |издательство  = [[Советская энциклопедия]], [[Советский композитор]]
 |ответственный = Под ред. Ю. В. Келдыша
}}&lt;/ref&gt;. 1942 йылда әзербайжан композиторы [[Тагизаде-Гаджибеков, Ниязи Зульфугар оглы|Ниязи Тагизаде-Гажибеков]] «Хосров и Ширин» поэмаһы мотивтары буйынса «Хосров һәм Ширин» операһын яҙа&lt;ref&gt;{{статья
 |заглавие      = Ниязи
 |издание       = Большая биографическая энциклопедия
 |год           = 2009
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Scene from Seven beauties ballet.jpg|thumb|left|250px|[[Ҡара Ҡараев]]тың «[[Семь красавиц (балет)|Ете һылыуҡай]]» балеты ҡуйылышынан күренеш]]
«Лейлә Һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса
[[әзербайжан композиторы Ҡара Ҡараев]] «Ләйлә Һәм Мәжнүн» симфоник поэмаһын (1947 йылдың 29 сентябрендә Баҡыла Низами Гәнжәүиҙең 800 йыллығы хөрмәтенә тантаналы кисәлә тәүге тапҡыр башҡарыла)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |title=Официальный сайт, посвящённый Кара Караеву |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928133912/http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/ru/cr_chrono.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; һәм «Ләйлә һәм Мәжнүн» бер актлы балетын яҙа. [[1961 йыл]]да «Әзербайжанфильм» киностудияһында «Ләйлә һәм Мәжнүн» поэмаһы мотивтары буйынса шул уҡ исемле фильм төшөрөлә (Мәжнүн ролен Нодар Шашик-оглы башҡара)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |title=Официальный сайт Фильм Бюро Азербайджана |access-date=2016-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307005220/http://www.afc.az/rus/az_films/s/17.shtml |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Барельеф Искандера и Нушабе на памятнике Низами в Баку.jpg|thumb|200px|[[Александр Македонский|Искандер]] һәм Нушабе («Искәндәрнамә»). Баҡыла [[Памятник Низами Гянджеви (Баку)|Низами Гәнжәүи һәйкәле]] постаментындағы рельеф]]

1949 йылда Баҡыла ҡуйылған [[Низами Гәнжәүи һәйкәле]]ндә «Хәмсә» поэмалары геройҙарын һүрәтләгән ете барельеф уйып яҙылған. Улар араһында — өкөләрҙең әңгәмәһен тыңлаған Нушериван («Сокровищница тайн»), Биситун тауы аша юл һалған Фәрхәд («Хосров һәм Ширин»), мәктәп уҡыусылары («Ләйлә Һәм Мәжнүн»), Аждаһаны үлтереүсе Бахрам Гур (« Ете һылыуҡай»), батшабикә Нушабеның Искәндәрҙе ҡабул итеүе («Искәндәрнамә») һ.б. Барельефтарҙы скульптор А. Хрюнов рәссам Ғазанфар Халыков эскиздары буйынса башҡарған&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Габибов, Нуреддин Давуд оглы|Н. Габибов]], [[Наджафов, Мурсел Кули оглы|М. Наджафов]].
 |заглавие      = Искусство Советского Азербайджана
 |место         = М.
 |издательство  = [[Искусство (издательство)|Искусство]]
 |год           = 1960
 |страниц       = 198
 |страницы      = 132
}}&lt;/ref&gt; и расположены на семи гранях, по бокам от бронзовой доски с именем поэта.

2008 йыл башында Австрияның Милли Китапханаһында &quot;Хәмсә — Пятерица&quot;ның боронғо ҡулъяҙмаһы табыла. Реставрация эштәре тамамланғандан һуң, Пятерицаның электрон күсермәһе Әзербайжандың Мәҙәниәт һәм Туризм Министрлығына бүләк итеп тапшырыла. Ә 2008 йылдың 23 апрелендә Венала Австрияның Милли Китапханаһында [[Азербайджанская литература|әзербайжан әҙәбиәте]] кисәһе үтә. Кисәлә «Хәмсә» поэмалар йыйынтығы һәм [[Низами Гәнжәүи]]ҙең китаптары ингән электрон йыйынтыҡ дисктың (CD) презентацияһы үтә. Сарала Әзербайжандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Адалет Велиев, Австрия Милли Китапханаһының баш директоры Йохана Рахингер, Әзербайжандың Веналағы илселеге вәкилдәре һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |title=В Вене состоялся вечер азербайджанской литературы |access-date=2009-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133539/http://subscribe.ru/archive/country.other.trend/200804/24031526.html/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aztv.az/xbdx/x-1.asp?id=1787&amp;il=2008 В Азербайджан доставлен электронный вариант рукописи «Хамсе» великого азербайджанского поэта и мыслителя Низами Гянджеви]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* «Йәннәт баҡсалары. „Хәмсә“, йәки Низамиҙың „Пятерица“һы. Исфаһандан фарсы ҡулъяҙмаһы», «[[Палитралар]]» циклынан {{нп5|Жобер, Ален|Ален Жобер|fr|Alain Jaubert}} фильмы (Франция, 1997).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|часть= Хамса|страницы= 443|автор= |заглавие= Словарь литературоведческих терминов|ответственный= Ред.-сост.: [[Тимофеев, Леонид Иванович|Л. И. Тимофеев]] и [[Тураев, Сергей Васильевич|С. В. Тураев]]|место= М.|издательство= «Просвещение»|год=1974|страниц= 509|тираж= 300000|ref= }}

== Һылтанмалар ==
* {{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/kamsa-of-nezami|заглавие=Ḵamsa of Neẓāmi|автор=Domenico Parrello}}

{{Низами Гәнжәүи}}

[[Категория:Фарсы телендәге әҙәбиәт]]
[[Категория:Фарсы шиғриәте]]
[[Категория:XII быуат китаптары]]
[[Категория:Хәмсә| ]]</text>
      <sha1>b7oxyrbi2ap8l8jax31qlc5nqg4r4yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рухну</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200930</id>
    <revision>
      <id>1297185</id>
      <parentid>1297151</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T03:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Балтик диңгеҙе утрауҙары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1297185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="2n9spc7ud6jftrfpf1w7lq97ymzupka" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Остров Руно на карте Шуберта. 1860-е годы]]
|Архипелаг               = Моонзундский архипелаг
|Акватория               = Рижский залив
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (уезд)
|Район                   = Рухну (волость)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = [[Церковь Святой Магдалены (остров Рухну)|Церковь Святой Магдалены]] на Рухну
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — Балтик диңгеҙенең Рига ҡултығындағы ҙур булмаған утрау. Эстонияға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең Шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>2n9spc7ud6jftrfpf1w7lq97ymzupka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297186</id>
      <parentid>1297185</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T03:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1297186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="ecy5xnmz45xbq2lpnqy8ro85y5l9ldz" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Остров Руно на карте Шуберта. 1860-е годы]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига култығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы (швед. Håubjärre, эст. Haubjerre), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>ecy5xnmz45xbq2lpnqy8ro85y5l9ldz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297187</id>
      <parentid>1297186</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T03:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1297187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="pajzzgfnzfdvdargrvnd6hlycima2sn" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Остров Руно на карте Шуберта. 1860-е годы]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига ҡултығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы ({{lang-sv|Håubjärre}}, {{lang-et|Haubjerre}}), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|title=Рухну|lang=ru|website=TripToEstonia|archive-date=2025-07-13|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713171334/https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрауҙың морондары:
* көньяҡ яр буйы: Шустаки, Ринкс (Риндэс, Ринксу), унда [[Luftverkehr Friesland Harle|аэропорт]] [[аэропорт]]ы бар;
* көнбайыш яр буйы: Хольм, Перс, Иоама;
* төньяҡ яр буйы: Кьюнье&lt;ref name=&quot;old_map&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;.

== Флора һәм фаунаһы ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>pajzzgfnzfdvdargrvnd6hlycima2sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297188</id>
      <parentid>1297187</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T03:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1297188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="4oww33q4jlpawytllct099zjnvg3mmu" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Руно утрауы  Шуберт картаһында. 1860-сы йылдар]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига ҡултығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы ({{lang-sv|Håubjärre}}, {{lang-et|Haubjerre}}), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|title=Рухну|lang=ru|website=TripToEstonia|archive-date=2025-07-13|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713171334/https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрауҙың морондары:
* көньяҡ яр буйы: Шустаки, Ринкс (Риндэс, Ринксу), унда [[Luftverkehr Friesland Harle|аэропорт]] [[аэропорт]]ы бар;
* көнбайыш яр буйы: Хольм, Перс, Иоама;
* төньяҡ яр буйы: Кьюнье&lt;ref name=&quot;old_map&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;.

== Флора һәм фаунаһы ==
Урман утрауҙың көнсығыш өлөшөндә, уның майҙанының 60%-н биләй. Көнбайышы [[тигеҙлектәр|тигеҙлек]]тән тора, унда урыны менән [[ҡара ерек]] үҫә. Был тигеҙлектең күп өлөшө [[ауыл хужалығы]] ерҙәре итеп ҡулланыла.

Утрауҙа [[болан]], [[төлкө]], һоро сысҡан, йорт сысҡандары, [[тәлмәрйендәр]], [[йыландар]] һ.б. йәшәй. Бында [[Ҡуян һымаҡтар|ҡуян]], [[тейен]], [[терпеләр|терпе]] һәм ағыулы йыландар юҡ. Утрау янындағы диңгеҙҙә таплы һәм һоро тюлендар йәшәй&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

== Тарихы ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>4oww33q4jlpawytllct099zjnvg3mmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297189</id>
      <parentid>1297188</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T03:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географияһы */</comment>
      <origin>1297189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5708" sha1="heou9f6itiel2k3v3r5c2t1dj860k99" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Руно утрауы  Шуберт картаһында. 1860-сы йылдар]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига ҡултығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы ({{lang-sv|Håubjärre}}, {{lang-et|Haubjerre}}), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|title=Рухну|lang=ru|website=TripToEstonia|archive-date=2025-07-13|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713171334/https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрауҙың морондары:
* көньяҡ яр буйы: Шустаки, Ринкс (Риндэс, Ринксу), унда [[Luftverkehr Friesland Harle|аэропорт]] бар;
* көнбайыш яр буйы: Хольм, Перс, Иоама;
* төньяҡ яр буйы: Кьюнье&lt;ref name=&quot;old_map&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;.

== Флора һәм фаунаһы ==
Урман утрауҙың көнсығыш өлөшөндә, уның майҙанының 60%-н биләй. Көнбайышы [[тигеҙлектәр|тигеҙлек]]тән тора, унда урыны менән [[ҡара ерек]] үҫә. Был тигеҙлектең күп өлөшө [[ауыл хужалығы]] ерҙәре итеп ҡулланыла.

Утрауҙа [[болан]], [[төлкө]], һоро сысҡан, йорт сысҡандары, [[тәлмәрйендәр]], [[йыландар]] һ.б. йәшәй. Бында [[Ҡуян һымаҡтар|ҡуян]], [[тейен]], [[терпеләр|терпе]] һәм ағыулы йыландар юҡ. Утрау янындағы диңгеҙҙә таплы һәм һоро тюлендар йәшәй&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

== Тарихы ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>heou9f6itiel2k3v3r5c2t1dj860k99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297190</id>
      <parentid>1297189</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>1297190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10141" sha1="b2zb33rgl0yq5ga5d2q9kam3e6xzukb" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Руно утрауы  Шуберт картаһында. 1860-сы йылдар]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига ҡултығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы ({{lang-sv|Håubjärre}}, {{lang-et|Haubjerre}}), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|title=Рухну|lang=ru|website=TripToEstonia|archive-date=2025-07-13|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713171334/https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрауҙың морондары:
* көньяҡ яр буйы: Шустаки, Ринкс (Риндэс, Ринксу), унда [[Luftverkehr Friesland Harle|аэропорт]] бар;
* көнбайыш яр буйы: Хольм, Перс, Иоама;
* төньяҡ яр буйы: Кьюнье&lt;ref name=&quot;old_map&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;.

== Флора һәм фаунаһы ==
Урман утрауҙың көнсығыш өлөшөндә, уның майҙанының 60%-н биләй. Көнбайышы [[тигеҙлектәр|тигеҙлек]]тән тора, унда урыны менән [[ҡара ерек]] үҫә. Был тигеҙлектең күп өлөшө [[ауыл хужалығы]] ерҙәре итеп ҡулланыла.

Утрауҙа [[болан]], [[төлкө]], һоро сысҡан, йорт сысҡандары, [[тәлмәрйендәр]], [[йыландар]] һ.б. йәшәй. Бында [[Ҡуян һымаҡтар|ҡуян]], [[тейен]], [[терпеләр|терпе]] һәм ағыулы йыландар юҡ. Утрау янындағы диңгеҙҙә таплы һәм һоро тюлендар йәшәй&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

== Тарихы ==
Археологик тикшеренеүҙәр буйынса, тәүге кешеләр Рухноға (Runo) беҙҙең эраға тиклем 5200 йылда уҡ килгән. Утрауҙың ҡайһы бер тәүге кешеләр [[Скандинавия]]нан [[викингтар]] ваҡытында килгән тип иҫәпләнә. Бында күп быуаттар дауамында [[балтик шведтары]] йәшәгән. 1944 йылдың авгусында [[икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында улар [[Швеция]]ға эмиграцияға китә, ике [[ғаилә]] генә ҡала. Уларҙың [[мәҙәниәт]]е боронғо сиркәүҙәрҙә, йылъяҙмаларҙа, швед зыяратында һәм урындағы топонимдарҙа яҡшы һаҡланған&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/article_eng/ruhnu1|title=Ruhnu|lang=en|website=Eesti Entsüklopeedia|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075121/http://entsyklopeedia.ee/article_eng/ruhnu1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрау беренсе тапҡыр 1341 йылда Курзема епискобы Йоханес указында телгә алына. Атап әйткәндә, указ утрауҙың [[швед теле|швед телле]] халҡына швед закондары буйынса йәшәү һәм үҙ биләмәләре менән идара итеү хоҡуғын нығыта&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Хәҙерге Эстонияның башҡа территориялары кеүек үк, күп йылдар дауамында Рухну утрауы төрлө дәүләттәр хакимлығы аҫтында була. Швед осоронан һуң, 1712 йылдан, ул [[Рәсәй империяһы]] составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

[[Эстон Республикаһы (1918—1940|Эстондар]] һәм [[Латыш Республикаһы (1918—1940)|латыштар]] милли дәүләттәрен төҙөгәндә икеһе лә утрауға дәғүә итә. Эстония яр буйында Рухну халҡы өсөн айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған тюлень тотоу зонаһы булғанлыҡтан, халҡы теләге буйынса 1919 йылдан утрау Эстонияға күсә. Рухнула йәшәүселәр тюлень тотоу, [[балыҡсылыҡ]] һәм [[игенселек]] менән шөғөлләнә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Шведтар ттрауҙан киткәс, бында яңы күскенселәр килә — башлыса [[Кихну]] һәм [[Сааремаа]] утрауҙарынан. Артабан утрау халҡының составы бер нисә тапҡыр тулыһынса тиерлек үҙгәрә&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

[[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет власы]] төҙөлә башлаған осорҙа, утрауҙа «Рухну» колхозы ойошторола, һуңынан ул «Коммунизм маяғы» ({{lang-et|Kommunismi Majak}}) тип үҙгәртелә. 1958 йылда электр станцияһы төҙөлә һәм ауыл электрлаштырыла, 1960 йылдарҙа Рингсу морононда порт төҙөлә. 1960—1970 йылдарҙа халыҡ һаны 200-ҙән ашыу кеше тәшкил итә. 1969 йылдың ноябрь [[дауыл]] портты емерә, ул 2000 йылдар башында ғына тулыһынса тергеҙелә. Колхоз 1970-се йылдарҙа бөтөрөлә, шунан һуң утрау халҡы яртылаш кәмей&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Хәҙерге ваҡытта 50 — 60 тирәһе кеше йәшәй&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=et|url=https://www.riigiteataja.ee/aktilisa/4040/2202/0064/arengukava.pdf|title=Ruhnu valla arengukava 2020-2030|author=Ruhnu Vallavalitsus|website=Riigi Teataja|date=2020-02-07|publisher=|archive-date=2025-09-01|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901135902/https://www.riigiteataja.ee/aktilisa/4040/2202/0064/arengukava.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тасуирлама ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>b2zb33rgl0yq5ga5d2q9kam3e6xzukb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297191</id>
      <parentid>1297190</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тасуирлама */</comment>
      <origin>1297191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11601" sha1="fv0snk8jlsszxjmfbie52u0uaxuslrq" xml:space="preserve">{{Остров
|Название                = Рухну
|Национальное название   = et/Ruhnu
|Вставка                 = [[Файл:Остров Руно (карта Шуберта).jpeg|мини|280px|Руно утрауы  Шуберт картаһында. 1860-сы йылдар]]
|Архипелаг               = Моонзунда архипелагы
|Акватория               = Рига ҡултығы
|Страна                  = Эстония
|Регион                  = Сааремаа (өйәҙ)
|Район                   = Рухну (улыҫ)
|Координаты              = 57.80227232370654/23.243843473780526
|CoordScale              = 
|Площадь                 = 11,91
|Наивысшая точка         = 28
|Население               = 80
|Год переписи            = 2025
|Изображение             = RuhnuChurch.jpg{{!}}border
|Подпись изображения     = Рухналағы Изге Магдалена сиркәүе
}}

'''Ру́хну'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|title=Ruhnu saar|lang=et|website=Eesti kohanimed|publisher=Eesti Keele Instituut|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075143/https://arhiiv.eki.ee/cgi-bin/mkn8www.cgi?form=ee&amp;lang=et&amp;kohanimi=96019004&amp;f2v=Y&amp;f3v=Y&amp;nimeliik=&amp;maakond=&amp;vald=&amp;kihelkond=&amp;asum=&amp;f10v=Y&amp;x1d=&amp;x1m=&amp;x1s=&amp;x2d=&amp;x2m=&amp;x2s=&amp;y1d=&amp;y1m=&amp;y1s=&amp;y2d=&amp;y2m=&amp;y2s=&amp;f14v=Y&amp;of=tb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=405}}&lt;/ref&gt; ({{lang-et|Ruhnu}}, {{lang-sv|Runö}}, {{lang-lv|Roņu}}, {{lang-ru|Руно}}&lt;ref name=&quot;old_map&quot;&gt;[[:Файл:Governorate of Livonia 1820.jpg|Карта Лифляндской губернии (1820 г). «Географический атлас Российской империи, Царства Польского и Великого Княжества Финляндского»]]&lt;/ref&gt;) — [[Балтик диңгеҙе]]нең [[Рига ҡултығы]]ндағы ҙур булмаған [[утрау]]. [[Эстония]]ға ҡарай, Сааремаа өйәҙенең шул уҡ исемле улусы составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|title=Ruhnu ajalugu|lang=et|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2023-05-28|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200639/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/ruhnu_ajalugu2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Географияһы ==
Утрау — көньяҡ-көнбайышҡа йүнәлгән боҙлоҡтан барлыҡҡа килгән һыу аҫты теҙмәһенең һыу өҫтө йөҙө, Рига ҡултығының урта өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың майҙаны — 11,91 км², оҙонлоғо — 5,5 км, киңлеге 3,5 км тәшкил итә. Уға иң яҡын ҡоро ер нөктәһе — көнбайыштараҡ, 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан [[Колкасрагс]] мороно&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Утрауҙың иң бейек нөктәһе — Хаубиарре убаһы ({{lang-sv|Håubjärre}}, {{lang-et|Haubjerre}}), [[диңгеҙ кимәле]]нән бейеклеге 28 метр тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|title=Рухну|lang=ru|website=TripToEstonia|archive-date=2025-07-13|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713171334/https://triptoestonia.ee/ostrova/ruhnu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрауҙың морондары:
* көньяҡ яр буйы: Шустаки, Ринкс (Риндэс, Ринксу), унда [[Luftverkehr Friesland Harle|аэропорт]] бар;
* көнбайыш яр буйы: Хольм, Перс, Иоама;
* төньяҡ яр буйы: Кьюнье&lt;ref name=&quot;old_map&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;.

== Флора һәм фаунаһы ==
Урман утрауҙың көнсығыш өлөшөндә, уның майҙанының 60%-н биләй. Көнбайышы [[тигеҙлектәр|тигеҙлек]]тән тора, унда урыны менән [[ҡара ерек]] үҫә. Был тигеҙлектең күп өлөшө [[ауыл хужалығы]] ерҙәре итеп ҡулланыла.

Утрауҙа [[болан]], [[төлкө]], һоро сысҡан, йорт сысҡандары, [[тәлмәрйендәр]], [[йыландар]] һ.б. йәшәй. Бында [[Ҡуян һымаҡтар|ҡуян]], [[тейен]], [[терпеләр|терпе]] һәм ағыулы йыландар юҡ. Утрау янындағы диңгеҙҙә таплы һәм һоро тюлендар йәшәй&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

== Тарихы ==
Археологик тикшеренеүҙәр буйынса, тәүге кешеләр Рухноға (Runo) беҙҙең эраға тиклем 5200 йылда уҡ килгән. Утрауҙың ҡайһы бер тәүге кешеләр [[Скандинавия]]нан [[викингтар]] ваҡытында килгән тип иҫәпләнә. Бында күп быуаттар дауамында [[балтик шведтары]] йәшәгән. 1944 йылдың авгусында [[икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында улар [[Швеция]]ға эмиграцияға китә, ике [[ғаилә]] генә ҡала. Уларҙың [[мәҙәниәт]]е боронғо сиркәүҙәрҙә, йылъяҙмаларҙа, швед зыяратында һәм урындағы топонимдарҙа яҡшы һаҡланған&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/article_eng/ruhnu1|title=Ruhnu|lang=en|website=Eesti Entsüklopeedia|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075121/http://entsyklopeedia.ee/article_eng/ruhnu1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Утрау беренсе тапҡыр 1341 йылда Курзема епискобы Йоханес указында телгә алына. Атап әйткәндә, указ утрауҙың [[швед теле|швед телле]] халҡына швед закондары буйынса йәшәү һәм үҙ биләмәләре менән идара итеү хоҡуғын нығыта&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

Хәҙерге Эстонияның башҡа территориялары кеүек үк, күп йылдар дауамында Рухну утрауы төрлө дәүләттәр хакимлығы аҫтында була. Швед осоронан һуң, 1712 йылдан, ул [[Рәсәй империяһы]] составына инә&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

[[Эстон Республикаһы (1918—1940|Эстондар]] һәм [[Латыш Республикаһы (1918—1940)|латыштар]] милли дәүләттәрен төҙөгәндә икеһе лә утрауға дәғүә итә. Эстония яр буйында Рухну халҡы өсөн айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған тюлень тотоу зонаһы булғанлыҡтан, халҡы теләге буйынса 1919 йылдан утрау Эстонияға күсә. Рухнула йәшәүселәр тюлень тотоу, [[балыҡсылыҡ]] һәм [[игенселек]] менән шөғөлләнә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Шведтар ттрауҙан киткәс, бында яңы күскенселәр килә — башлыса [[Кихну]] һәм [[Сааремаа]] утрауҙарынан. Артабан утрау халҡының составы бер нисә тапҡыр тулыһынса тиерлек үҙгәрә&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot; /&gt;.

[[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет власы]] төҙөлә башлаған осорҙа, утрауҙа «Рухну» колхозы ойошторола, һуңынан ул «Коммунизм маяғы» ({{lang-et|Kommunismi Majak}}) тип үҙгәртелә. 1958 йылда электр станцияһы төҙөлә һәм ауыл электрлаштырыла, 1960 йылдарҙа Рингсу морононда порт төҙөлә. 1960—1970 йылдарҙа халыҡ һаны 200-ҙән ашыу кеше тәшкил итә. 1969 йылдың ноябрь [[дауыл]] портты емерә, ул 2000 йылдар башында ғына тулыһынса тергеҙелә. Колхоз 1970-се йылдарҙа бөтөрөлә, шунан һуң утрау халҡы яртылаш кәмей&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Хәҙерге ваҡытта 50 — 60 тирәһе кеше йәшәй&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=et|url=https://www.riigiteataja.ee/aktilisa/4040/2202/0064/arengukava.pdf|title=Ruhnu valla arengukava 2020-2030|author=Ruhnu Vallavalitsus|website=Riigi Teataja|date=2020-02-07|publisher=|archive-date=2025-09-01|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901135902/https://www.riigiteataja.ee/aktilisa/4040/2202/0064/arengukava.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Халҡы ==
Утрауҙа иң күп халыҡ һаны 1842 йылда теркәлә һәм 389 кеше (207 ир-ат һәм 182 ҡатын-ҡыҙ) тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://entsyklopeedia.ee/article_eng/life_and_work_on_ruhnu1|title=Life and work on Ruhnu|lang=en|website=Eesti Entsüklopeedia|date=2013|archive-date=2025-12-12|access-date=2025-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075837/http://entsyklopeedia.ee/article_eng/life_and_work_on_ruhnu1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2025 йылдың 1 ғинуарына утрауҙа йәшәүселәр һаны — 80 кеше&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/dialog/varval.asp?ma=RV0291U&amp;ti=RAHVAARV%2C+PINDALA+JA+ASUSTUSTIHEDUS%2C+1%2E+JAANUAR%2E+HALDUSJAOTUS+SEISUGA+01%2E01%2E2018&amp;path=../database/Rahvastik/01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis/04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis/&amp;search=RAHVAARV%2C&amp;lang=2|title=RV0291U:Rahvaarv, pindala ja asustustihedus, 1. jaanuar|lang=et|author=Statistikaamet|website=Statistika andmebaas|date=2019-05-15|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603105418/http://pub.stat.ee/px-web.2001/dialog/varval.asp?ma=RV0291U&amp;ti=RAHVAARV%2C+PINDALA+JA+ASUSTUSTIHEDUS%2C+1.+JAANUAR.+HALDUSJAOTUS+SEISUGA+01.01.2018&amp;path=..%2Fdatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&amp;search=RAHVAARV%2C&amp;lang=2|archive-date=2020-06-03|access-date=2022-04-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|refs=
&lt;ref name=&quot;оф сайт&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ruhnu.ee/ |title = Официальный сайт волости Рухну  |lang = et/lv  |archive-url = https://web.archive.org/web/20121006222236/http://www.ruhnu.ee/ |archive-date = 2012-10-06  }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{карта|O-34-83}}&lt;/ref&gt;
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ruhnu.ee/ Официальный сайт волости Рухну]{{ref|et}}{{ref|en}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе утрауҙары]]</text>
      <sha1>fv0snk8jlsszxjmfbie52u0uaxuslrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сажиҙар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200933</id>
    <revision>
      <id>1297164</id>
      <timestamp>2026-05-16T15:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{subst:L}} {{Тарихи дәүләт  |название                 = Сажиҙар  |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}  |статус                   =[[Әмирлек]]   |гимн                     =   |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных госу...</comment>
      <origin>1297164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20401" sha1="nde4680g3b9t4aftv1vklh7aij6ilp9" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Саджиды.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Эмират Саджидов в период максимального расцвета
 |p1                       = Аббасидский халифат
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 год]]
 |ликвидировано            = [[929 год]]
 |s1                       = Салариды
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[персидский язык]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[наследственная монархия]]
 |династия                 = Саджиды 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мухаммад аль Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мусафир аль-Фатх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Страны сегодня
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Аббасидский халифат
 |д1                       = 
 |после                    = Салариды 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Саджи́ды''' ({{lang-fa|ساجیان}})  — [[Иранские народы|иранская]] династия [[Согдийцы|согдийского]] происхождения&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, правившая в [[Уструшана|Уструшане]] (на территории современного [[Таджикистан|Таджикистана]]) до [[Арабское завоевание Средней Азии|арабского завоевания]] и [[Азербайджан (область)|Азербайджане]] (на территории современного [[Иран|Ирана]]) в 889—929 годах.

== Тарихи очерк ==
=== Сығышы ===
Представители этой династии носили прозвище [[Афшин (титул)|Афшин]] — собственно, ранее их титул. Саджиды происходили от старинного [[Иранские народы|ирано]]-[[Согдийцы|согдийского]] рода правителей («''афшинов''») области [[Уструшана]] в [[Центральная Азия|Центральной Азии]]&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Многие знаменитые полководцы арабской армии, в том числе и афшин [[Хайдар ибн Кавус]], принадлежали к этому роду.

В некоторых источниках Саджиды фигурируют как тюрки&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Однако арабы называли «тюрками» всех выходцев из Средней Азии, включая [[Согдийцы|согдийцев]] — несомненных иранцев по языку и культуре&lt;ref&gt;“The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash – places were in fact the centers were the slave material was collected together”(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, &quot;Prelude to the Generals&quot;, Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;“These new troops were the so-called “Turks”.  It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination.  In fact the great majority of these troops were not Turks.  It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner.  The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan.  Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks.  In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality.  The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names.  The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity.  However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.”(M.A. Shaban, “Islamic History”, Cambridge University Press, v.2 1978.  Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Основоположник династии Саджидов [[Абу-с-Садж Дивдад]] считался одним из наиболее опытных и смелых военачальников [[Арабский халифат|Халифата]]. Он принимал деятельное участие в войне с [[хуррамиты|хуррамитами]], подавлял восстания в [[Мадаин]]е и [[Васит]]е, а позже был наместником [[Ахваз]]а и [[Куфа|Куфы]]. За оказанные государству услуги Саджидам была пожалована одна из самых больших и богатых провинций Халифата — персонаселенную&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; область [[Иранский Азербайджан|Азербайджан]]. Саджиды вели борьбу с [[Анийское царство|Армянским царством]] [[Багратиды|Багратидов]] и [[Арцруниды|Арцрунидами]] [[Васпуракан]]а, и на некоторое время (914—921 гг.) добились от них признания своего [[сюзерен]]итета. Годы правления династии характеризовались распространением арабского политического и культурного влияния на армянские земли&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сыновья Абу Саджа Дивдада Мухаммед ибн Абу Садж и [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу Садж]] тоже были знаменитыми полководцами.

У Саджидов была своя денежная единица: с конца [[IX]] века началась чеканка монет с именем Мухуммада ибн Абу Саджа&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, №5.&lt;/ref&gt;.

Его сын Мухаммад в [[889 год]]у стал наместником халифа в Азербайджане и в [[Двин]]e ([[Армения]]). Вскоре он объявил себя независимым правителем, но недолгое время спустя должен был вновь покориться [[Багдад]]у. В [[901 год]]у он умер от чумы. Его сын Дивдад, бывший до этого наместником отца в [[Двинский эмират|Двинском эмиратe]] (Армения), унаследовал власть, однако в том же году был разбит и низложен своим дядей Юсуфом.

В период правления Юсуфа династия Саджидов ещё более усилилось. Это был энергичный политик, способный полководец и талантливый поэт. При нём Азербайджан вновь стал на время независимым. Халиф [[ал-Муктадир]] двинул против Юсуфа большое войско и заставил его уплачивать дань в размере 120 тыс. динаров в год. Через несколько лет война возобновилась. Юсуф захватил [[Рей (город)|Рей]] и в [[918]] г. разбил халифские войска. В [[919]] г. у ворот [[Ардебиль|Ардебиля]] произошло новое сражение. На этот раз эмир потерпел поражение, попал в плен и был брошен в Багдаде в дворцовую тюрьму. Вместо него в течение четырёх лет правил его гулям Собук.

Столицей государства Саджидов был сначала город [[Марага (Иран)|Марага]], а затем город [[Ардебиль]].

В [[923]] г. ал-Муктадир освободил Юсуфа с условием, что он будет ежегодно выплачивать ему 500 тыс. динаров. Но уже в следующем году эмир сделался независимым и захватил у халифа [[Хамадан]]. В [[928]] г. он погиб во время похода против карматов. Престол наследовал его племянник Абу-л-Мусафир. В [[929]] г. он погиб. По одним известиям, Абу-л-Мусафира отравили в его столице Ардебиле, по другим — он был убит во время восстания своих гвардейцев. Власть перешла сначала к предводителю восставших гуляму Муфлиху ал-Юсифи, а в [[932]] г. — к эмиру [[Дайсам|Дейсаму ибн Ибрагиму]]. В [[957]] г. государство Саджидов завоевали [[дейлемиты]].

== Династия ==
* [[Абу-с-Садж Дивдад|Абу Садж Дивдад]] ([[IX век]] — [[879 год|879]])
* [[Мухаммед Афшин]] ([[889]] — [[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу-л-Садж]] ([[901]] — [[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Абу Мусафир ал—Фатх]] ([[928]] — [[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, №5, стр. 22-48.
[[Категория:Династии исламских правителей]]
[[Категория:Династии средневековой Азии]]
[[Категория:Появились в 889 году]]
[[Категория:Исчезли в 929 году]]
[[Категория:Персоязычные государства]]
[[Категория:Иранское интермеццо]]
[[Категория:Гилян]]
[[Категория:История Гиляна]]
[[Категория:Династии на территории Талыша]]
[[Категория:Саджиды| ]]
[[Категория:Дворянские роды Ирана]]
[[Категория:История Таджикистана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Согдийские династии]]
[[Категория:Иранские династии]]
[[Категория:Дейлемитские династии]]
[[Категория:Династии средневековой Персии]]</text>
      <sha1>nde4680g3b9t4aftv1vklh7aij6ilp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297165</id>
      <parentid>1297164</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T16:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20363" sha1="25i05l07zbd8e29fd8ktm7j80h8dvu8" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Основоположник династии Саджидов [[Абу-с-Садж Дивдад]] считался одним из наиболее опытных и смелых военачальников [[Арабский халифат|Халифата]]. Он принимал деятельное участие в войне с [[хуррамиты|хуррамитами]], подавлял восстания в [[Мадаин]]е и [[Васит]]е, а позже был наместником [[Ахваз]]а и [[Куфа|Куфы]]. За оказанные государству услуги Саджидам была пожалована одна из самых больших и богатых провинций Халифата — персонаселенную&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; область [[Иранский Азербайджан|Азербайджан]]. Саджиды вели борьбу с [[Анийское царство|Армянским царством]] [[Багратиды|Багратидов]] и [[Арцруниды|Арцрунидами]] [[Васпуракан]]а, и на некоторое время (914—921 гг.) добились от них признания своего [[сюзерен]]итета. Годы правления династии характеризовались распространением арабского политического и культурного влияния на армянские земли&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сыновья Абу Саджа Дивдада Мухаммед ибн Абу Садж и [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу Садж]] тоже были знаменитыми полководцами.

У Саджидов была своя денежная единица: с конца [[IX век]]а началась чеканка монет с именем Мухуммада ибн Абу Саджа&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Его сын Мухаммад в [[889 год]]у стал наместником халифа в Азербайджане и в [[Двин]]e ([[Армения]]). Вскоре он объявил себя независимым правителем, но недолгое время спустя должен был вновь покориться [[Багдад]]у. В [[901 год]]у он умер от чумы. Его сын Дивдад, бывший до этого наместником отца в [[Двинский эмират|Двинском эмиратe]] (Армения), унаследовал власть, однако в том же году был разбит и низложен своим дядей Юсуфом.

В период правления Юсуфа династия Саджидов ещё более усилилось. Это был энергичный политик, способный полководец и талантливый поэт. При нём Азербайджан вновь стал на время независимым. Халиф [[ал-Муктадир]] двинул против Юсуфа большое войско и заставил его уплачивать дань в размере 120 тыс. динаров в год. Через несколько лет война возобновилась. Юсуф захватил [[Рей (город)|Рей]] и в [[918]] г. разбил халифские войска. В [[919]] г. у ворот [[Ардебиль|Ардебиля]] произошло новое сражение. На этот раз эмир потерпел поражение, попал в плен и был брошен в Багдаде в дворцовую тюрьму. Вместо него в течение четырёх лет правил его гулям Собук.

Столицей государства Саджидов был сначала город [[Марага (Иран)|Марага]], а затем город [[Ардебиль]].

В [[923]] г. ал-Муктадир освободил Юсуфа с условием, что он будет ежегодно выплачивать ему 500 тыс. динаров. Но уже в следующем году эмир сделался независимым и захватил у халифа [[Хамадан]]. В [[928]] г. он погиб во время похода против карматов. Престол наследовал его племянник Абу-л-Мусафир. В [[929]] г. он погиб. По одним известиям, Абу-л-Мусафира отравили в его столице Ардебиле, по другим — он был убит во время восстания своих гвардейцев. Власть перешла сначала к предводителю восставших гуляму Муфлиху ал-Юсифи, а в [[932]] г. — к эмиру [[Дайсам|Дейсаму ибн Ибрагиму]]. В [[957]] г. государство Саджидов завоевали [[дейлемиты]].

== Династия ==
* [[Абу-с-Садж Дивдад|Абу Садж Дивдад]] ([[IX век]] — [[879 год|879]])
* [[Мухаммед Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу-л-Садж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Абу Мусафир ал—Фатх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Династии исламских правителей]]
[[Категория:Династии средневековой Азии]]
[[Категория:Появились в 889 году]]
[[Категория:Исчезли в 929 году]]
[[Категория:Персоязычные государства]]
[[Категория:Иранское интермеццо]]
[[Категория:Гилян]]
[[Категория:История Гиляна]]
[[Категория:Династии на территории Талыша]]
[[Категория:Саджиды| ]]
[[Категория:Дворянские роды Ирана]]
[[Категория:История Таджикистана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Согдийские династии]]
[[Категория:Иранские династии]]
[[Категория:Дейлемитские династии]]
[[Категория:Династии средневековой Персии]]</text>
      <sha1>25i05l07zbd8e29fd8ktm7j80h8dvu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297166</id>
      <parentid>1297165</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T16:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Династияның барлыҡҡа килеүе */</comment>
      <origin>1297166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20889" sha1="5gbf3ndbimvqruswcp36giz1m4n4zda" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлек]]тең иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм  [[Куфа|Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар Әрмән Багратидтар батшалығы һәм Васпуракан Арцрунидтары менән көрәш алып бара, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914-921 йылдар) уларҙан үҙҙәренең сюзеренитет танылыуына өлгәшә. Династия идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана

Саджиды вели борьбу с [[Анийское царство|Армянским царством]] [[Багратиды|Багратидов]] и [[Арцруниды|Арцрунидами]] [[Васпуракан]]а, и на некоторое время (914—921 гг.) добились от них признания своего [[сюзерен]]итета. Годы правления династии характеризовались распространением арабского политического и культурного влияния на армянские земли&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сыновья Абу Саджа Дивдада Мухаммед ибн Абу Садж и [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу Садж]] тоже были знаменитыми полководцами.

У Саджидов была своя денежная единица: с конца [[IX век]]а началась чеканка монет с именем Мухуммада ибн Абу Саджа&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Его сын Мухаммад в [[889 год]]у стал наместником халифа в Азербайджане и в [[Двин]]e ([[Армения]]). Вскоре он объявил себя независимым правителем, но недолгое время спустя должен был вновь покориться [[Багдад]]у. В [[901 год]]у он умер от чумы. Его сын Дивдад, бывший до этого наместником отца в [[Двинский эмират|Двинском эмиратe]] (Армения), унаследовал власть, однако в том же году был разбит и низложен своим дядей Юсуфом.

В период правления Юсуфа династия Саджидов ещё более усилилось. Это был энергичный политик, способный полководец и талантливый поэт. При нём Азербайджан вновь стал на время независимым. Халиф [[ал-Муктадир]] двинул против Юсуфа большое войско и заставил его уплачивать дань в размере 120 тыс. динаров в год. Через несколько лет война возобновилась. Юсуф захватил [[Рей (город)|Рей]] и в [[918]] г. разбил халифские войска. В [[919]] г. у ворот [[Ардебиль|Ардебиля]] произошло новое сражение. На этот раз эмир потерпел поражение, попал в плен и был брошен в Багдаде в дворцовую тюрьму. Вместо него в течение четырёх лет правил его гулям Собук.

Столицей государства Саджидов был сначала город [[Марага (Иран)|Марага]], а затем город [[Ардебиль]].

В [[923]] г. ал-Муктадир освободил Юсуфа с условием, что он будет ежегодно выплачивать ему 500 тыс. динаров. Но уже в следующем году эмир сделался независимым и захватил у халифа [[Хамадан]]. В [[928]] г. он погиб во время похода против карматов. Престол наследовал его племянник Абу-л-Мусафир. В [[929]] г. он погиб. По одним известиям, Абу-л-Мусафира отравили в его столице Ардебиле, по другим — он был убит во время восстания своих гвардейцев. Власть перешла сначала к предводителю восставших гуляму Муфлиху ал-Юсифи, а в [[932]] г. — к эмиру [[Дайсам|Дейсаму ибн Ибрагиму]]. В [[957]] г. государство Саджидов завоевали [[дейлемиты]].

== Династия ==
* [[Абу-с-Садж Дивдад|Абу Садж Дивдад]] ([[IX век]] — [[879 год|879]])
* [[Мухаммед Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу-л-Садж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Абу Мусафир ал—Фатх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Династии исламских правителей]]
[[Категория:Династии средневековой Азии]]
[[Категория:Появились в 889 году]]
[[Категория:Исчезли в 929 году]]
[[Категория:Персоязычные государства]]
[[Категория:Иранское интермеццо]]
[[Категория:Гилян]]
[[Категория:История Гиляна]]
[[Категория:Династии на территории Талыша]]
[[Категория:Саджиды| ]]
[[Категория:Дворянские роды Ирана]]
[[Категория:История Таджикистана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Согдийские династии]]
[[Категория:Иранские династии]]
[[Категория:Дейлемитские династии]]
[[Категория:Династии средневековой Персии]]</text>
      <sha1>5gbf3ndbimvqruswcp36giz1m4n4zda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297171</id>
      <parentid>1297166</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Династияның барлыҡҡа килеүе */</comment>
      <origin>1297171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20373" sha1="hpvubzxx433qt5w2arm1cdcjgjmh0ky" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлек]]тең иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм  [[Куфа|Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар [[Анийское царство|Әрмән батшалығы]] [[Васпуракан]]дың [[Багратиды|Багратидтары]] һәм [[Арцруниды|Арцрунидтары]] менән көрәш алып барған, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914-921 йылдар) үҙҙәренең [[сюзерен]]итеты танылыуына өлгәшә. Династияның идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Әбү Саж Дивдадтың улдары Мөхәммәт ибн Әбү Саж һәм [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү Саж]] да билдәле полководецтар була.

Сажиҙарҙың үҙ аҡса берәмеге була: [[IX быуат]] аҙағында Мөхәммәт ибн Әбү Саж исеме менән тәңкәләр һуғыла башлай&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Уның улы Мөхәммәт [[889 йыл]]да Әзербайжанда һәм [[Двин]]да ([[Әрмәнстан]]) хәлиф наместнигы була. Тиҙҙән ул үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан итә, әммә ҡыҫҡа ваҡыттан һуң [[Бағдад]]ҡа ҡабаттан буйһонорға тейеш була. [[901 йыл]]да ул тағун (чума) сиренән вафат була. Быға тиклем атаһының [[Двинский эмират|Двин әмирлеге]]ндә (Әрмәнстан) наместник булған улы Дивдад, власты мираҫ итеп ала, әммә шул уҡ йылда үҙенең ағаһы Йософ тарафынан ҡыйратыла һәм тәхеттән төшөрөлә.

Йософ хакимлығы осоронда Сажиҙар династияһы тағы ла көсәйә. Ул эшлекле сәйәсмән, һәләтле полководец һәм талантлы шағир була. Уның осоронда Әзербайжан ваҡытлыса бойондороҡһоҙ була. Хәлиф [[Әл-Муктадир]] Йософҡа ҡаршы ҙур ғәскәр ебәрә һәм йылына 120 мең динар күләмендә яһаҡ түләргә мәжбүр итә. Бер нисә йылдан һуғыш яңынан башлана. Йософ [[Рей (город)|Рей]]ҙы баҫып ала һәм [[918 йыл]]да хәлиф ғәскәрҙәрен ҡыйрата. [[919 йыл]]да  [[Ардебиль|Ардебиль]] ҡапҡаһы янында яңы алыш була. Был юлы әмир еңелә, әсирлеккә эләгә һәм Бағдадта һарай төрмәһенә ташлана. Уның урынына дүрт йыл дауамында уның ғөләме Собук идара итә.

Башта [[Марага (Иран)|Марага]], ә һуңынана [[Ардебиль]] Сажиҙар дәүләтенең баш ҡалаһы була.

[[923]] йылда әл-Мөктәдир Йософто йыл һайын 500 мең динар түләү шарты менән азат итә. Әммә киләһе йылда уҡ әмир бойондороҡһоҙ була һәм хәлифтең [[Хамадан]]ын баҫып ала. [[928]] йылда ул карматтарға ҡаршы поход ваҡытында һәләк була. Тәхеткә уның туғанының улы Әбү-л-Мусафир ултыра. [[929]] йылда ул һәләк була. Бер хәбәр буйынса, Әбү-л-Мосафирҙы баш ҡалаһы Ардебилдә ағыулайҙар, икенсе мәғлүмәт буйынса — ул гвардиясылары ихтилалы ваҡытында үлтерелә. Власть тәүҙә баш күтәреүселәрҙең башлығы ғөләм Мөфлих әл-Йософиға, ә [[932]] йылда әмир [[Дейсам ибн Ибраһим]]ға күсә. [[957]] йылда Сажиҙар дәүләтен [[дейлемиттар]] яулап ала.

== Династия ==
* [[Абу-с-Садж Дивдад|Абу Садж Дивдад]] ([[IX век]] — [[879 год|879]])
* [[Мухаммед Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Юсуф ибн Абу-л-Садж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Абу Мусафир ал—Фатх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Династии исламских правителей]]
[[Категория:Династии средневековой Азии]]
[[Категория:Появились в 889 году]]
[[Категория:Исчезли в 929 году]]
[[Категория:Персоязычные государства]]
[[Категория:Иранское интермеццо]]
[[Категория:Гилян]]
[[Категория:История Гиляна]]
[[Категория:Династии на территории Талыша]]
[[Категория:Саджиды| ]]
[[Категория:Дворянские роды Ирана]]
[[Категория:История Таджикистана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Согдийские династии]]
[[Категория:Иранские династии]]
[[Категория:Дейлемитские династии]]
[[Категория:Династии средневековой Персии]]</text>
      <sha1>hpvubzxx433qt5w2arm1cdcjgjmh0ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297172</id>
      <parentid>1297171</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Династия */</comment>
      <origin>1297172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20373" sha1="noeg59ngc7d6g7ti9nb0tl3ym38t21o" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлек]]тең иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм  [[Куфа|Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар [[Анийское царство|Әрмән батшалығы]] [[Васпуракан]]дың [[Багратиды|Багратидтары]] һәм [[Арцруниды|Арцрунидтары]] менән көрәш алып барған, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914-921 йылдар) үҙҙәренең [[сюзерен]]итеты танылыуына өлгәшә. Династияның идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Әбү Саж Дивдадтың улдары Мөхәммәт ибн Әбү Саж һәм [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү Саж]] да билдәле полководецтар була.

Сажиҙарҙың үҙ аҡса берәмеге була: [[IX быуат]] аҙағында Мөхәммәт ибн Әбү Саж исеме менән тәңкәләр һуғыла башлай&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Уның улы Мөхәммәт [[889 йыл]]да Әзербайжанда һәм [[Двин]]да ([[Әрмәнстан]]) хәлиф наместнигы була. Тиҙҙән ул үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан итә, әммә ҡыҫҡа ваҡыттан һуң [[Бағдад]]ҡа ҡабаттан буйһонорға тейеш була. [[901 йыл]]да ул тағун (чума) сиренән вафат була. Быға тиклем атаһының [[Двинский эмират|Двин әмирлеге]]ндә (Әрмәнстан) наместник булған улы Дивдад, власты мираҫ итеп ала, әммә шул уҡ йылда үҙенең ағаһы Йософ тарафынан ҡыйратыла һәм тәхеттән төшөрөлә.

Йософ хакимлығы осоронда Сажиҙар династияһы тағы ла көсәйә. Ул эшлекле сәйәсмән, һәләтле полководец һәм талантлы шағир була. Уның осоронда Әзербайжан ваҡытлыса бойондороҡһоҙ була. Хәлиф [[Әл-Муктадир]] Йософҡа ҡаршы ҙур ғәскәр ебәрә һәм йылына 120 мең динар күләмендә яһаҡ түләргә мәжбүр итә. Бер нисә йылдан һуғыш яңынан башлана. Йософ [[Рей (город)|Рей]]ҙы баҫып ала һәм [[918 йыл]]да хәлиф ғәскәрҙәрен ҡыйрата. [[919 йыл]]да  [[Ардебиль|Ардебиль]] ҡапҡаһы янында яңы алыш була. Был юлы әмир еңелә, әсирлеккә эләгә һәм Бағдадта һарай төрмәһенә ташлана. Уның урынына дүрт йыл дауамында уның ғөләме Собук идара итә.

Башта [[Марага (Иран)|Марага]], ә һуңынана [[Ардебиль]] Сажиҙар дәүләтенең баш ҡалаһы була.

[[923]] йылда әл-Мөктәдир Йософто йыл һайын 500 мең динар түләү шарты менән азат итә. Әммә киләһе йылда уҡ әмир бойондороҡһоҙ була һәм хәлифтең [[Хамадан]]ын баҫып ала. [[928]] йылда ул карматтарға ҡаршы поход ваҡытында һәләк була. Тәхеткә уның туғанының улы Әбү-л-Мусафир ултыра. [[929]] йылда ул һәләк була. Бер хәбәр буйынса, Әбү-л-Мосафирҙы баш ҡалаһы Ардебилдә ағыулайҙар, икенсе мәғлүмәт буйынса — ул гвардиясылары ихтилалы ваҡытында үлтерелә. Власть тәүҙә баш күтәреүселәрҙең башлығы ғөләм Мөфлих әл-Йософиға, ә [[932]] йылда әмир [[Дейсам ибн Ибраһим]]ға күсә. [[957]] йылда Сажиҙар дәүләтен [[дейлемиттар]] яулап ала.

== Династия ==
* [[Абу-с-Саж Дивдад|Әбү Саж Дивдад]] ([[IX быуат]] — [[879 год|879]])
* [[Мөхәммәт Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү-л-Саж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Әбү Мосафир әл—Фәтх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Династии исламских правителей]]
[[Категория:Династии средневековой Азии]]
[[Категория:Появились в 889 году]]
[[Категория:Исчезли в 929 году]]
[[Категория:Персоязычные государства]]
[[Категория:Иранское интермеццо]]
[[Категория:Гилян]]
[[Категория:История Гиляна]]
[[Категория:Династии на территории Талыша]]
[[Категория:Саджиды| ]]
[[Категория:Дворянские роды Ирана]]
[[Категория:История Таджикистана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Согдийские династии]]
[[Категория:Иранские династии]]
[[Категория:Дейлемитские династии]]
[[Категория:Династии средневековой Персии]]</text>
      <sha1>noeg59ngc7d6g7ti9nb0tl3ym38t21o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297173</id>
      <parentid>1297172</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1297173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20387" sha1="mx1calwgga67ng2vfkx5tmraddfp30x" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлек]]тең иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм  [[Куфа|Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар [[Анийское царство|Әрмән батшалығы]] [[Васпуракан]]дың [[Багратиды|Багратидтары]] һәм [[Арцруниды|Арцрунидтары]] менән көрәш алып барған, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914-921 йылдар) үҙҙәренең [[сюзерен]]итеты танылыуына өлгәшә. Династияның идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Әбү Саж Дивдадтың улдары Мөхәммәт ибн Әбү Саж һәм [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү Саж]] да билдәле полководецтар була.

Сажиҙарҙың үҙ аҡса берәмеге була: [[IX быуат]] аҙағында Мөхәммәт ибн Әбү Саж исеме менән тәңкәләр һуғыла башлай&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Уның улы Мөхәммәт [[889 йыл]]да Әзербайжанда һәм [[Двин]]да ([[Әрмәнстан]]) хәлиф наместнигы була. Тиҙҙән ул үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан итә, әммә ҡыҫҡа ваҡыттан һуң [[Бағдад]]ҡа ҡабаттан буйһонорға тейеш була. [[901 йыл]]да ул тағун (чума) сиренән вафат була. Быға тиклем атаһының [[Двинский эмират|Двин әмирлеге]]ндә (Әрмәнстан) наместник булған улы Дивдад, власты мираҫ итеп ала, әммә шул уҡ йылда үҙенең ағаһы Йософ тарафынан ҡыйратыла һәм тәхеттән төшөрөлә.

Йософ хакимлығы осоронда Сажиҙар династияһы тағы ла көсәйә. Ул эшлекле сәйәсмән, һәләтле полководец һәм талантлы шағир була. Уның осоронда Әзербайжан ваҡытлыса бойондороҡһоҙ була. Хәлиф [[Әл-Муктадир]] Йософҡа ҡаршы ҙур ғәскәр ебәрә һәм йылына 120 мең динар күләмендә яһаҡ түләргә мәжбүр итә. Бер нисә йылдан һуғыш яңынан башлана. Йософ [[Рей (город)|Рей]]ҙы баҫып ала һәм [[918 йыл]]да хәлиф ғәскәрҙәрен ҡыйрата. [[919 йыл]]да  [[Ардебиль|Ардебиль]] ҡапҡаһы янында яңы алыш була. Был юлы әмир еңелә, әсирлеккә эләгә һәм Бағдадта һарай төрмәһенә ташлана. Уның урынына дүрт йыл дауамында уның ғөләме Собук идара итә.

Башта [[Марага (Иран)|Марага]], ә һуңынана [[Ардебиль]] Сажиҙар дәүләтенең баш ҡалаһы була.

[[923]] йылда әл-Мөктәдир Йософто йыл һайын 500 мең динар түләү шарты менән азат итә. Әммә киләһе йылда уҡ әмир бойондороҡһоҙ була һәм хәлифтең [[Хамадан]]ын баҫып ала. [[928]] йылда ул карматтарға ҡаршы поход ваҡытында һәләк була. Тәхеткә уның туғанының улы Әбү-л-Мусафир ултыра. [[929]] йылда ул һәләк була. Бер хәбәр буйынса, Әбү-л-Мосафирҙы баш ҡалаһы Ардебилдә ағыулайҙар, икенсе мәғлүмәт буйынса — ул гвардиясылары ихтилалы ваҡытында үлтерелә. Власть тәүҙә баш күтәреүселәрҙең башлығы ғөләм Мөфлих әл-Йософиға, ә [[932]] йылда әмир [[Дейсам ибн Ибраһим]]ға күсә. [[957]] йылда Сажиҙар дәүләтен [[дейлемиттар]] яулап ала.

== Династия ==
* [[Абу-с-Саж Дивдад|Әбү Саж Дивдад]] ([[IX быуат]] — [[879 год|879]])
* [[Мөхәммәт Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү-л-Саж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Әбү Мосафир әл—Фәтх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Мосолман хакимдары династиялары]]
[[Категория:Урта быуаттар Азияһы династиялары]]
[[Категория:889 йылда барлыҡҡа килгән]]
[[Категория:929 йылда юҡҡа сыға]]
[[Категория:Фарсы телле дәүләттәр]]
[[Категория:Иран интермеццоһы]]
[[Категория:Гилан]]
[[Категория:Гилан тарихы]]
[[Категория:Талыш территорияһындағы династиялар]]
[[Категория:Сажиҙар| ]]
[[Категория:Ирандың дворян нәҫелдәре]]
[[Категория:Тажикстан тарихы]]
[[Категория:Иран тарихы]]
[[Категория:Сөғд династиялары]]
[[Категория:Иран династиялары]]
[[Категория:Дейлемит династиялары]]
[[Категория:Урта быуат Фарсы династиялары]]</text>
      <sha1>mx1calwgga67ng2vfkx5tmraddfp30x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297174</id>
      <parentid>1297173</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20341" sha1="lh7on1gtxz4w1up59r02e6z69ii3lx2" xml:space="preserve">{{Ук}}
{{Тарихи дәүләт
 |название                 = Сажиҙар
 |самоназвание             = {{lang-fa|ساجیان}}
 |статус                   =[[Әмирлек]] 
 |гимн                     = 
 |флаг = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, знамёна, морские флаги, флаги иных государств и т. п.). Учитывайте, что концепция государственного флага неприменима к средневековым и более древним государствам (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке: официальный статус флага должен подтверждаться в авторитетном вторичном источнике. --&gt;
 |описание_флага           = 
 |герб = &lt;!-- Не используйте посторонние изображения (авторские реконструкции по описанию, печати правителей и т. п.), чей статус официальной государственной символики не подтверждён в авторитетном вторичном источнике (см. [[ВП:ЛЖЕФЛАГ]]). Наличие изображения на Викискладе не является достаточным основанием для его использования в карточке. --&gt;
 |описание_герба           = 
 |карта                    = Сажиҙар.png
 |размер                   = 300
 |описание                 = Юғары үҫеш осоронда Сажиҙар әмирлеге
 |p1                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |flag_p1                  = Abbasids850.png
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |образовано               = [[889 йыл]]
 |ликвидировано            = [[929 йыл]]
 |s1                       = Салариҙар
 |flag_s1                  = SallaridMapHistoryofIran.png
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |девиз                    = 
 |столица                  = [[Мераге|Марага]] (889-901)&lt;br&gt;[[Ардебиль]] (901-929)
 |города                   = 
 |язык                     = [[фарсы теле]]
 |валюта                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |площадь                  = 
 |население                = 
 |форма_правления          = [[нәҫел буйынса тапшырылған монархия]]
 |династия                 = Сажиҙар 
 |титул_правителей         = [[Афшин (титул)|Афшин]]
 |правитель1               = Мөхәммәт әл Афшин
 |год_правителя1           = 889–901
 |правитель2               = Абул-Мосафир әл-Фәтх
 |год_правителя2           = 928–929
 |титул_правителей3        = 
 |правитель3               = 
 |год_правителя3           = 
 |религия                  = [[ислам]] 
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
 |Этап1                    = 
 |Дата1                    = 
 |Год1                     = 
 |Этап2                    = 
 |Дата2                    = 
 |Год2                     = 
 |Этап3                    = 
 |Дата3                    = 
 |Год3                     = 
 |Этап4                    = 
 |Дата4                    = 
 |Год4                     = 
 |Этап5                    = 
 |Дата5                    = 
 |Год5                     = 
 |Этап6                    = 
 |Дата6                    = 
 |Год6                     = 
 |Этап7                    = 
 |Дата7                    = 
 |Год7                     = 
 |Этап8                    = 
 |Дата8                    = 
 |Год8                     = 
 |Этап9                    = 
 |Дата9                    = 
 |Год9                     = 
 |Этап10                   = 
 |Дата10                   = 
 |Год10                    = 
 |Этап11                   = 
 |Дата11                   = 
 |Год11                    = 
 |дополнительный_параметр2 = Хәҙерге илдәр
 |содержимое_параметра2    = {{Collapsible list|
{{флагификация|Азербайджан}}
{{флагификация|Армения}}
{{флагификация|Грузия}}
{{флагификация|Иран}}
{{флагификация|Россия}}
{{флагификация|Турция}} }} 
 |до                       = Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге
 |д1                       = 
 |после                    = Салариҙар 
 |п1                       = 
 |прим                     = 
}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия|Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлек]]тең иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм  [[Куфа|Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар [[Анийское царство|Әрмән батшалығы]] [[Васпуракан]]дың [[Багратиды|Багратидтары]] һәм [[Арцруниды|Арцрунидтары]] менән көрәш алып барған, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914-921 йылдар) үҙҙәренең [[сюзерен]]итеты танылыуына өлгәшә. Династияның идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Әбү Саж Дивдадтың улдары Мөхәммәт ибн Әбү Саж һәм [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү Саж]] да билдәле полководецтар була.

Сажиҙарҙың үҙ аҡса берәмеге була: [[IX быуат]] аҙағында Мөхәммәт ибн Әбү Саж исеме менән тәңкәләр һуғыла башлай&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Уның улы Мөхәммәт [[889 йыл]]да Әзербайжанда һәм [[Двин]]да ([[Әрмәнстан]]) хәлиф наместнигы була. Тиҙҙән ул үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан итә, әммә ҡыҫҡа ваҡыттан һуң [[Бағдад]]ҡа ҡабаттан буйһонорға тейеш була. [[901 йыл]]да ул тағун (чума) сиренән вафат була. Быға тиклем атаһының [[Двинский эмират|Двин әмирлеге]]ндә (Әрмәнстан) наместник булған улы Дивдад, власты мираҫ итеп ала, әммә шул уҡ йылда үҙенең ағаһы Йософ тарафынан ҡыйратыла һәм тәхеттән төшөрөлә.

Йософ хакимлығы осоронда Сажиҙар династияһы тағы ла көсәйә. Ул эшлекле сәйәсмән, һәләтле полководец һәм талантлы шағир була. Уның осоронда Әзербайжан ваҡытлыса бойондороҡһоҙ була. Хәлиф [[Әл-Муктадир]] Йософҡа ҡаршы ҙур ғәскәр ебәрә һәм йылына 120 мең динар күләмендә яһаҡ түләргә мәжбүр итә. Бер нисә йылдан һуғыш яңынан башлана. Йософ [[Рей (город)|Рей]]ҙы баҫып ала һәм [[918 йыл]]да хәлиф ғәскәрҙәрен ҡыйрата. [[919 йыл]]да  [[Ардебиль|Ардебиль]] ҡапҡаһы янында яңы алыш була. Был юлы әмир еңелә, әсирлеккә эләгә һәм Бағдадта һарай төрмәһенә ташлана. Уның урынына дүрт йыл дауамында уның ғөләме Собук идара итә.

Башта [[Марага (Иран)|Марага]], ә һуңынана [[Ардебиль]] Сажиҙар дәүләтенең баш ҡалаһы була.

[[923]] йылда әл-Мөктәдир Йософто йыл һайын 500 мең динар түләү шарты менән азат итә. Әммә киләһе йылда уҡ әмир бойондороҡһоҙ була һәм хәлифтең [[Хамадан]]ын баҫып ала. [[928]] йылда ул карматтарға ҡаршы поход ваҡытында һәләк була. Тәхеткә уның туғанының улы Әбү-л-Мусафир ултыра. [[929]] йылда ул һәләк була. Бер хәбәр буйынса, Әбү-л-Мосафирҙы баш ҡалаһы Ардебилдә ағыулайҙар, икенсе мәғлүмәт буйынса — ул гвардиясылары ихтилалы ваҡытында үлтерелә. Власть тәүҙә баш күтәреүселәрҙең башлығы ғөләм Мөфлих әл-Йософиға, ә [[932]] йылда әмир [[Дейсам ибн Ибраһим]]ға күсә. [[957]] йылда Сажиҙар дәүләтен [[дейлемиттар]] яулап ала.

== Династия ==
* [[Абу-с-Саж Дивдад|Әбү Саж Дивдад]] ([[IX быуат]] — [[879 год|879]])
* [[Мөхәммәт Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү-л-Саж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Әбү Мосафир әл—Фәтх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Мосолман хакимдары династиялары]]
[[Категория:Урта быуаттар Азияһы династиялары]]
[[Категория:889 йылда барлыҡҡа килгән]]
[[Категория:929 йылда юҡҡа сыға]]
[[Категория:Фарсы телле дәүләттәр]]
[[Категория:Иран интермеццоһы]]
[[Категория:Гилан]]
[[Категория:Гилан тарихы]]
[[Категория:Талыш территорияһындағы династиялар]]
[[Категория:Сажиҙар| ]]
[[Категория:Ирандың дворян нәҫелдәре]]
[[Категория:Тажикстан тарихы]]
[[Категория:Иран тарихы]]
[[Категория:Сөғд династиялары]]
[[Категория:Иран династиялары]]
[[Категория:Дейлемит династиялары]]
[[Категория:Урта быуат Фарсы династиялары]]</text>
      <sha1>lh7on1gtxz4w1up59r02e6z69ii3lx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297175</id>
      <parentid>1297174</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14766" sha1="5vhthhao4om1ep660ak329y5fquqc4b" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Сажиҙар''' ({{lang-fa|ساجیان}}) — [[Согдийцы|сөғд]] сығышлы [[Иранские народы|иран]] династияһы&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|Clifford Edmund Bosworth]]
 |заглавие      = The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = N. Y.
 |издательство  = [[Columbia University]]
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 147
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The Sajids were a line of caliphal governors in north-western persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised.&lt;/blockquote&gt;
&lt;/ref&gt;, 889—929 йылдарҙа [[Уструшана|Уструшанда]] (хәҙерге [[Таджикистан|Тажикстан]]) территорияһында) [[Арабское завоевание Средней Азии|Ғәрәптәр баҫып алғанға]] тиклем һәм [[Азербайджан (область)|Әзербайжанда]] (хәҙерге Иран территорияһында) хакимлыҡ итә.

== Тарихи очерк ==

=== Сығышы ===
Был династия вәкилдәре [[Афшин (титул)|Афшин]] ҡушаматы йөрөткән — асылда, элек уларҙың титулы шул булған. Сажиҙар [[Центральная Азия|Үҙәк Азияла]]ғы [[Уструшан]] өлкәһе хакимдарының («''афшиндарҙың''») боронғо иран-сөғд нәҫеленән сыҡҡан&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = [[Минорский, Владимир Фёдорович|V. Minorsky]]
 |заглавие      = Studies in Caucasian history
 |ответственный = 
 |ссылка        = 
 |место         = Cambr.
 |издательство  = [[Cambridge University Press]]
 |год           = 1957
 |том           = 
 |страниц       = 
 |pages         = 111
 |isbn          = 
}}&lt;blockquote&gt;The name Devast, Devdad and the title Afshin used in this Arabicised family suggest that originally it was of Soghdian origin.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга:Энциклопедия ислама. 2-е издание|Bosworth C. E.|Sād̲j̲ids|doi=SIM_6426|volume=8|pp=745—}}&lt;blockquote&gt;The Sadjids were just some of the several commanders, originally from the Iranian East and Central Asia who came to serve the early Abbasid armies.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Ғәрәп армияһының күп кенә билдәле полководецтары, шул иҫәптән афшин [[Хәйҙәр ибн Кавус]], ошо ырыуға ҡараған.

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сажиҙар төркиҙәр булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;{{Книга:Советская историческая энциклопедия|заглавие=Саджиды|ссылка=https://runivers.ru/bookreader/book10471/#page/231/mode/1up|том=12|столбцы=456}}&lt;/ref&gt;. Әммә ғәрәптәр [[Урта Азия]]нан сыҡҡан бөтә кешеләрҙе, шул иҫәптән тел һәм мәҙәниәт буйынса шикләнмәйсә иранлылар тип йөрөтөрлөк [[сөғд]]тәрҙе лә, «төркиҙәр» тип атаған&lt;ref&gt;«The name Turk was given to all these troops, despite the inclusion amongst them of some elements of Iranian origin, Ferghana, Ushrusana, and Shash — places were in fact the centers were the slave material was collected together»(ʻUthmān Sayyid Aḥmad Ismāʻīl Bīlī, «Prelude to the Generals», Published by Garnet &amp; Ithaca Press, 2001.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«These new troops were the so-called „Turks“. It must be said without hesitation that this is the most misleading misnomer which has led some scholars to harp ad nauseam on utterly unfounded interpretation of the following era, during which they unreasonably ascribe all events to Turkish domination. In fact the great majority of these troops were not Turks. It has been frequently pointed out that Arabic sources use the term Turk in a very loose manner. The Hephthalites are referred to as Turks, so are the peoples of Gurgan, Khwarizm and Sistan. Indeed, with the exception of the Soghdians, Arabic sources refer to all peoples not subjects of the Sassanian empire as Turks. In Samarra separate quarters were provided for new recruits from every locality. The group from Farghana were called after their district, and the name continued in usage because it was easy to pronounce. But such groups as the Ishtakhanjiyya, the Isbijabbiya and groups from similar localities who were in small numbers at first, were lumped together under the general term Turks, because of the obvious difficulties the Arabs had in pronouncing such foreign names. The Khazars who also came from small localities which could not even be identified, as they were mostly nomads, were perhaps the only group that deserved to be called Turks on the ground of racial affinity. However, other groups from Transcaucasia were classed together with the Khazars under the general description.»(M.A. Shaban, «Islamic History», Cambridge University Press, v.2 1978. Page 63)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
 “In reference to the first two centuries of Islam, the term “Turk” as used by Arabic and Persian sources presents difficulties.  The Muslim authors mean different things by the term, depending on their era, proximity to Inner Asia and knowledge of the region.  It can overlap with other ethnic names (e.g. “Soghdian, Khazar, Farghanian”). ([[Пайпс, Даниэль|D. Pipes]]. Turks in Early Muslim Service — JTS, 1978, 2, 85—96.)&lt;/ref&gt;.

=== Династияның барлыҡҡа килеүе ===
{{История Ирана}}
Сажиҙар династияһына нигеҙ һалыусы [[Әбү-с-Саж Дивдад]] [[Арабский халифат|Хәлифәлекте]]ң иң тәжрибәле һәм ҡыйыу хәрби етәкселәренең береһе тип һаналған. Ул [[хуррамиты|хуррамиттар]] менән һуғышта әүҙем ҡатнаша, [[Мадаин]] һәм [[Васит]] ихтилалдарын баҫтыра, ә һуңыраҡ [[Ахваз]] һәм [[Куфа]] наместнигы була. Дәүләткә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Сажиҙарға Хәлифәлектең иң ҙур һәм бай провинцияларының береһе — фарсы халҡы йәшәгән өлкәһе — [[Иранский Азербайджан|Әзербайжан]] бирелә&lt;ref&gt;M. Whittow, «The Making of Byzantium: 600—1025», Berkley: University of California Press, pp. 195, 203, 215: &lt;blockquote&gt;В течение восьмого и девятого столетий, Азербайджан был ареной частых антихалифских и антиарабских восстаний, и византийские источники сообщают о персидских воинах, искавших в 830-х гг. убежища от армий халифа на службе у византийского императора Феофила. […] Азербайджан имел персидское население и был традиционным центром зороастрийской религии. […] Хуррамиты были […] персидской сектой, находившейся под влиянием шиитских доктрин, но с корнями в предисламском персидском религиозном движении.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Сажиҙар [[Анийское царство|Әрмән батшалығы]] [[Васпуракан]]дың [[Багратиды|Багратидтары]] һәм [[Арцруниды|Арцрунидтары]] менән көрәш алып барған, һәм бер ни тиклем ваҡытҡа (914—921 йылдар) үҙҙәренең [[сюзерен]]итеты танылыуына өлгәшә. Династияның идара итеү йылдары әрмән ерҙәренә ғәрәп сәйәси һәм мәҙәни йоғонтоһо таралыуы менән характерлана&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=https://runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|title=Саджиды|last=Саджиды|first=Саджиды|author=Электронная энциклопедия и библиотека &quot;Руниверс&quot;|access-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016001732/http://www.runivers.ru/doc/isl/element.php?ELEMENT_ID=83455&amp;SECTION_ID=5570&amp;IBLOCK_ID=43|archive-date=2013-10-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Әбү Саж Дивдадтың улдары Мөхәммәт ибн Әбү Саж һәм [[Юсуф ибн-Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү Саж]] да билдәле полководецтар була.

Сажиҙарҙың үҙ аҡса берәмеге була: [[IX быуат]] аҙағында Мөхәммәт ибн Әбү Саж исеме менән тәңкәләр һуғыла башлай&lt;ref&gt;Фасмер Р. О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5.&lt;/ref&gt;.

Уның улы Мөхәммәт [[889 йыл]]да Әзербайжанда һәм [[Двин]]да ([[Әрмәнстан]]) хәлиф наместнигы була. Тиҙҙән ул үҙен бойондороҡһоҙ хаким тип иғлан итә, әммә ҡыҫҡа ваҡыттан һуң [[Бағдад]]ҡа ҡабаттан буйһонорға тейеш була. [[901 йыл]]да ул тағун (чума) сиренән вафат була. Быға тиклем атаһының [[Двинский эмират|Двин әмирлегенд]]ә (Әрмәнстан) наместник булған улы Дивдад, власты мираҫ итеп ала, әммә шул уҡ йылда үҙенең ағаһы Йософ тарафынан ҡыйратыла һәм тәхеттән төшөрөлә.

Йософ хакимлығы осоронда Сажиҙар династияһы тағы ла көсәйә. Ул эшлекле сәйәсмән, һәләтле полководец һәм талантлы шағир була. Уның осоронда Әзербайжан ваҡытлыса бойондороҡһоҙ була. Хәлиф [[Әл-Муктадир]] Йософҡа ҡаршы ҙур ғәскәр ебәрә һәм йылына 120 мең динар күләмендә яһаҡ түләргә мәжбүр итә. Бер нисә йылдан һуғыш яңынан башлана. Йософ [[Рей (город)|Рей]]ҙы баҫып ала һәм [[918 йыл]]да хәлиф ғәскәрҙәрен ҡыйрата. [[919 йыл]]да [[Ардебиль]] ҡапҡаһы янында яңы алыш була. Был юлы әмир еңелә, әсирлеккә эләгә һәм Бағдадта һарай төрмәһенә ташлана. Уның урынына дүрт йыл дауамында уның ғөләме Собук идара итә.

Башта [[Марага (Иран)|Марага]], ә һуңынана [[Ардебиль]] Сажиҙар дәүләтенең баш ҡалаһы була.

[[923]] йылда әл-Мөктәдир Йософто йыл һайын 500 мең динар түләү шарты менән азат итә. Әммә киләһе йылда уҡ әмир бойондороҡһоҙ була һәм хәлифтең [[Хамадан]]ын баҫып ала. [[928]] йылда ул карматтарға ҡаршы поход ваҡытында һәләк була. Тәхеткә уның туғанының улы Әбү-л-Мусафир ултыра. [[929]] йылда ул һәләк була. Бер хәбәр буйынса, Әбү-л-Мосафирҙы баш ҡалаһы Ардебилдә ағыулайҙар, икенсе мәғлүмәт буйынса — ул гвардиясылары ихтилалы ваҡытында үлтерелә. Власть тәүҙә баш күтәреүселәрҙең башлығы ғөләм Мөфлих әл-Йософиға, ә [[932]] йылда әмир [[Дейсам ибн Ибраһим]]ға күсә. [[957]] йылда Сажиҙар дәүләтен [[дейлемиттар]] яулап ала.

== Династия ==
* [[Абу-с-Саж Дивдад|Әбү Саж Дивдад]] ([[IX быуат]] — [[879 год|879]])
* [[Мөхәммәт Афшин]] ([[889]]—[[901]])
* [[Юсуф ибн Абу-с-Садж|Йософ ибн Әбү-л-Саж]] ([[901]]—[[928]])
* [[Дивдад]] ([[901]])
* [[Әбү Мосафир әл—Фәтх]] ([[928]]—[[929]])

== Примечания ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* {{Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|}}
* Алиярлы С. История Азербайджана. — Баку, 2008. — с. 208—209.
* [[Фасмер, Рихард Рихардович|Фасмер Р.]] О монетах Саджидов // Известия Обследования и Изучения Азербайджана. Баку, 1927, № 5, стр. 22-48.
[[Категория:Мосолман хакимдары династиялары]]
[[Категория:Урта быуаттар Азияһы династиялары]]
[[Категория:889 йылда барлыҡҡа килгән]]
[[Категория:929 йылда юҡҡа сыға]]
[[Категория:Фарсы телле дәүләттәр]]
[[Категория:Иран интермеццоһы]]
[[Категория:Гилан]]
[[Категория:Гилан тарихы]]
[[Категория:Талыш территорияһындағы династиялар]]
[[Категория:Сажиҙар| ]]
[[Категория:Ирандың дворян нәҫелдәре]]
[[Категория:Тажикстан тарихы]]
[[Категория:Иран тарихы]]
[[Категория:Сөғд династиялары]]
[[Категория:Иран династиялары]]
[[Категория:Дейлемит династиялары]]
[[Категория:Урта быуат Фарсы династиялары]]</text>
      <sha1>5vhthhao4om1ep660ak329y5fquqc4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғәббәс Хәлили</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200934</id>
    <revision>
      <id>1297167</id>
      <timestamp>2026-05-16T18:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/151997936|Аббас Халили]]&quot; битен тәржемә итеп төҙөлгән</comment>
      <origin>1297167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7602" sha1="exej4bbypvza57vatgteviq2dph7lxd" xml:space="preserve">'''Ғәббәс Хәлили''' ( перс. عباس خلилий, عباس خلилий  [[1895 йыл|1895]] — [[1971 йыл|1971]] ) — Иран журналисы, {{Тәржемәсе|Ирана|XX века}}, сәйәсмән, {{Шағир|Ирана|XX века}} һәм прозаик&lt;ref&gt;زندگی‌نامه سیمین بهبهانی.&amp;#x20;Дата обращения: 26 июня 2017.&amp;#x20;Архивировано из оригинала 22 августа 2006 года.&lt;/ref&gt;.

== Иртә йылдары ==
Хәлили шәйех Әсәҙулланың дини ғаиләһендә тыуа, ул улын ғәрәп һәм фарсы телдәренә өйрәтә. 1910 йылдарҙа буласаҡ яҙыусы Нәжәфтәге семинарияларҙа ислам хоҡуғын һәм мосолман фәлсәфәһен өйрәнә. Британияның Ираҡты баҫып алыуы 1918—1919 йылдарҙа Ираҡ ҡаршылыҡ хәрәкәтенең барлыҡҡа килеүенә килтерә, был ваҡытта Ираҡ дини етәкселәре Ираҡ оккупацияһына ҡаршы джихадҡа саҡыра башлай. Был осорҙа Нәжәфтә бер нисә йәшерен йәмғиәт, шул иҫәптән Ислам хәрәкәте йәмғиәте барлыҡҡа килә. Хәлили был йәмғиәткә нигеҙ һалыусыларҙан була һәм уның секретары булып эшләй . Йәмғиәт тарафынан  Нәжәфтә британ дипломаты капитан У.М.Маршал үлтерелгәндән һуң, британ армияһы ҡаланы блокадаға ала һәм Йәмғиәттең күп кенә ағзалары үлтерелә. Хәлили лә үлем язаһына хөкөм ителә, әммә ул Иранға ҡаса һәм өс йыл Әли Фатий әл-Эслам псевдонимы аҫтында Рәштта йәшәй. Ғәрәп акценты арҡаһында күптәр уны Хәлили- Ғәрәп тип атай .

== Иранда тормошо ==
Ираҡта дөйөм амнистия иғлан ителгәс, Хәлили үҙенең ысын исемен асыҡлай һәм ''«Гром»'' ( перс. رعد  Raʿd), ә һуңынан ''«Баладия»'' гәзитендә эшләй башлай. Шул уҡ ваҡытта фарсы әҙәбиәтенә, фәненә һәм Иран сәйәсәтенә арналған ай һайын сыҡҡан яңы баҫма «Этесам-ол-Молк» (фар. اعتصام ‎الملک ) өҫтөндә эштә ҡатнаша.

Бынан һуң Хәлили ижтимағи мәсьәләләргә арналған ''«Шаги»'' гәзитен ойоштора. Тәүҙә аҙнаһына өс тапҡыр сыҡһа, тиҙҙән көндәлек гәзиткә әйләнә. 1927 йылда ''«Шаги»'' башҡа бик күп гәзит-журналдар менән бер рәттән Реза шаһ режимы баҫымы арҡаһында ябыла. 1922—1929 йылдарҙа Хәлили Юстиция министрлығының юридик бүлегендә тәржемәсе булып эшләй. ''«Шаги»'' ябылғас, журналист үҙен етди рәүештә яҙыу эшенә, бизнесҡа бағышлай.

1949 йылда Хәлили Йәмәндә, һуңынан Эфиопияла илсе итеп тәғәйенләнә. 1952 йылда ҡайтҡас, Иран балыҡсылыҡ компанияһы идараһы ағзаһы була.

Хәлилиҙең шәхси тормошо мауыҡтырғыс була. Дүрт тапҡыр өйләнгән, уның алты балаһы — дүрт улы һәм ике ҡыҙы тыуа, уларҙан береһе — билдәле Иран шағиры Симин Бехбахани (әсәһе Фәкр-Озма Аргун — Иран журналисы һәм шағиры).

Хәлили ғүмеренең һуңғы йылдарын яңғыҙы үткәрә, ғаиләһенең күпселек өлөшө менән бәйләнештәрҙе өҙә. Был ваҡытты ул журнал-гәзиттәргә мәҡәләләр яҙыу менән үткәрә. 1971 йылда Тәһранда йөрәк өйәнәгенән вафат була.

== Әҙәби эшмәкәрлеге ==
Хәлили ғәрәп телдәрендә лә, фарсы телдәрендә лә шиғырҙар яҙа, күп тәржемә итә. Уның тәржемәләренә Фирҙәүсиҙең ''[[Шаһнамә|«Шаһнамә»]]'' һенән 1100 өҙөк һәм Саадиҙың Мысырҙа һәм Ливанда баҫылып сыҡҡан бер нисә шиғыры, шулай уҡ Максим Горькийҙың ''«Төрмә»'' әҫәренән тәржемә инә.

Хәлили — Иран социаль романсыларының беренсе быуынының иң билдәле вәкилдәренең береһе, уның әҫәрҙәре Эмиль Золя кеүек Европа яҙыусылары ижадынан илһамланған. 1920 йылдарҙа Хәлили XX быуат башында Иранда ҡатын-ҡыҙҙар хәле тураһында дүрт роман яҙа . Хәлилиҙең иң билдәле романы ''—'' ''«Смутное время»'' ({{lang-fa|روزگار سیاه}} — Ruzgār-e siāh) түбәнселеккә төшкән ҡатын-ҡыҙҙар һәм емерек ҡалалар тураһында һөйләй. Ул бығаса булмағанса йәмәғәтселектең юғары баһаһына лайыҡ була һәм бер нисә тапҡыр ҡабаттан баҫыла.

Хәлилиҙең артабанғы романдары — ''«Үс алыу»'' ({{lang-fa|انتقام}} — Enteqām), ''“Төн серҙәре”'' ({{lang-fa|اسرار شب}} — Asrār-e šab), ''“Ямғыр”''({{lang-fa|باران}} — Bārān) һ.б. Был әҫәрҙәрҙең күбеһе ''«Шаги»'' гәзитендә өҙөктәр булып баҫылып сыға.

Хәлилиҙең артабанғы романдарының стиле йәмәғәтселек тарафынан яҡшы ҡабул ителмәй — автор күренештәрҙе һәм ваҡиғаларҙы һүрәтләү урынына күберәк ораторлыҡ күрһәтә, кешелекте һәм уның әхлаҡи тарҡалыуын ҡарғай. Хәлилиҙең прозаһында Европа әҙәбиәтенең романтикаһы менән Иран уҡыусыларына насар аңлашылған иҫке ғәрәп терминдары менән йомарт тулыландырылған фарсы классикаһы ҡушыла.

== Һылтанмалар ==
{{Иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Алфавит буйынса дипломаттар]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1971 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>exej4bbypvza57vatgteviq2dph7lxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297168</id>
      <parentid>1297167</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <origin>1297168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="f8uy80cu4zs22m9z0qll9iph6bab3l4" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Ғәббәс Хәлили''' ({{lang-fa|عباس الخلیلی، عباس خلیلی}}; [[1895 йыл]] — [[1971 йыл]]) — Иран журналисы, тәржемәсе, сәйәсмән, шағир һәм прозаик&lt;ref&gt;زندگی‌نامه سیمین بهبهانی. Дата обращения: 26 июня 2017. Архивировано из оригинала 22 августа 2006 года.&lt;/ref&gt;.

== Иртә йылдары ==
Хәлили шәйех Әсәҙулланың дини ғаиләһендә тыуа, ул улын ғәрәп һәм фарсы телдәренә өйрәтә. [[1910 йыл]]дарҙа буласаҡ яҙыусы Нәжәфтәге семинарияларҙа ислам хоҡуғын һәм мосолман фәлсәфәһен өйрәнә. Британияның Ираҡты баҫып алыуы 1918—1919 йылдарҙа Ираҡ ҡаршылыҡ хәрәкәтенең барлыҡҡа килеүенә килтерә, был ваҡытта Ираҡ дини етәкселәре Ираҡ оккупацияһына ҡаршы джихадҡа саҡыра башлай. Был осорҙа Нәжәфтә бер нисә йәшерен йәмғиәт, шул иҫәптән Ислам хәрәкәте йәмғиәте барлыҡҡа килә. Хәлили был йәмғиәткә нигеҙ һалыусыларҙан була һәм уның секретары булып эшләй. Йәмғиәт тарафынан Нәжәфтә британ дипломаты капитан У. М. Маршал үлтерелгәндән һуң, британ армияһы ҡаланы блокадаға ала һәм Йәмғиәттең күп кенә ағзалары үлтерелә. Хәлили лә үлем язаһына хөкөм ителә, әммә ул Иранға ҡаса һәм өс йыл Әли Фатий әл-Эслам псевдонимы аҫтында Рәштта йәшәй. Ғәрәп акценты арҡаһында күптәр уны Хәлили-Ғәрәп тип атай.

== Иранда тормошо ==
Ираҡта дөйөм амнистия иғлан ителгәс, Хәлили үҙенең ысын исемен асыҡлай һәм ''«Гром»'' (перс. رعد Raʿd), ә һуңынан ''«Баладия»'' гәзитендә эшләй башлай. Шул уҡ ваҡытта фарсы әҙәбиәтенә, фәненә һәм Иран сәйәсәтенә арналған ай һайын сыҡҡан яңы баҫма «Этесам-ол-Молк» (фар. اعتصام ‎الملک) өҫтөндә эштә ҡатнаша.

Бынан һуң Хәлили ижтимағи мәсьәләләргә арналған ''«Шаги»'' гәзитен ойоштора. Тәүҙә аҙнаһына өс тапҡыр сыҡһа, тиҙҙән көндәлек гәзиткә әйләнә. [[1927 йыл]]да ''«Шаги»'' башҡа бик күп гәзит-журналдар менән бер рәттән Реза шаһ режимы баҫымы арҡаһында ябыла. 1922—1929 йылдарҙа Хәлили Юстиция министрлығының юридик бүлегендә тәржемәсе булып эшләй. ''«Шаги»'' ябылғас, журналист үҙен етди рәүештә яҙыу эшенә, бизнесҡа бағышлай.

[[1949 йыл]]да Хәлили [[Йәмән]]дә, һуңынан [[Эфиопия]]ла илсе итеп тәғәйенләнә. 1952 йылда ҡайтҡас, [[Иран]] балыҡсылыҡ компанияһы идараһы ағзаһы була.

Хәлилиҙең шәхси тормошо мауыҡтырғыс була. Дүрт тапҡыр өйләнгән, уның алты балаһы — дүрт улы һәм ике ҡыҙы тыуа, уларҙан береһе — билдәле Иран шағиры Симин Бехбахани (әсәһе Фәкр-Озма Аргун — Иран журналисы һәм шағиры).

Хәлили ғүмеренең һуңғы йылдарын яңғыҙы үткәрә, ғаиләһенең күпселек өлөшө менән бәйләнештәрҙе өҙә. Был ваҡытты ул журнал-гәзиттәргә мәҡәләләр яҙыу менән үткәрә. 1971 йылда Тәһранда йөрәк өйәнәгенән вафат була.

== Әҙәби эшмәкәрлеге ==
Хәлили ғәрәп телдәрендә лә, фарсы телдәрендә лә шиғырҙар яҙа, күп тәржемә итә. Уның тәржемәләренә Фирҙәүсиҙең ''[[Шаһнамә|«Шаһнамә»]]'' һенән 1100 өҙөк һәм Саадиҙың Мысырҙа һәм Ливанда баҫылып сыҡҡан бер нисә шиғыры, шулай уҡ [[Максим Горький]]ҙың ''«Төрмә»'' әҫәренән тәржемә инә.

Хәлили — Иран социаль романсыларының беренсе быуынының иң билдәле вәкилдәренең береһе, уның әҫәрҙәре Эмиль Золя кеүек Европа яҙыусылары ижадынан илһамланған. 1920 йылдарҙа Хәлили [[XX быуат]] башында Иранда ҡатын-ҡыҙҙар хәле тураһында дүрт роман яҙа. Хәлилиҙең иң билдәле романы ''—'' ''«Смутное время»'' ({{lang-fa|روزگار سیاه}} — Ruzgār-e siāh) түбәнселеккә төшкән ҡатын-ҡыҙҙар һәм емерек ҡалалар тураһында һөйләй. Ул бығаса булмағанса йәмәғәтселектең юғары баһаһына лайыҡ була һәм бер нисә тапҡыр ҡабаттан баҫыла.

Хәлилиҙең артабанғы романдары — ''«Үс алыу»'' ({{lang-fa|انتقام}} — Enteqām), ''«Төн серҙәре»'' ({{lang-fa|اسرار شب}} — Asrār-e šab), ''«Ямғыр»''({{lang-fa|باران}} — Bārān) һ.б. Был әҫәрҙәрҙең күбеһе ''«Шаги»'' гәзитендә өҙөктәр булып баҫылып сыға.

Хәлилиҙең артабанғы романдарының стиле йәмәғәтселек тарафынан яҡшы ҡабул ителмәй — автор күренештәрҙе һәм ваҡиғаларҙы һүрәтләү урынына күберәк ораторлыҡ күрһәтә, кешелекте һәм уның әхлаҡи тарҡалыуын ҡарғай. Хәлилиҙең прозаһында Европа әҙәбиәтенең романтикаһы менән Иран уҡыусыларына насар аңлашылған иҫке ғәрәп терминдары менән йомарт тулыландырылған фарсы классикаһы ҡушыла.

== Һылтанмалар ==
{{Иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Алфавит буйынса дипломаттар]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1971 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>f8uy80cu4zs22m9z0qll9iph6bab3l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Ғәббәс Хәлили</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200935</id>
    <revision>
      <id>1297169</id>
      <timestamp>2026-05-16T18:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{ТИМ|ru|Аббас Халили|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}  [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 18:12, 16 май 2026 (UTC)</comment>
      <origin>1297169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="jwqtmbemo6suzr6vists8gpda160fo4" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Аббас Халили|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}
 [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 18:12, 16 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jwqtmbemo6suzr6vists8gpda160fo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Сажиҙар</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200936</id>
    <revision>
      <id>1297176</id>
      <timestamp>2026-05-16T18:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{ТИМ|ru|Саджиды||16 май 2026}} ~~~~</comment>
      <origin>1297176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="2fiqkowjdxe9t8m13yw42qcgbd4ej9g" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Саджиды||16 май 2026}} [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 18:43, 16 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2fiqkowjdxe9t8m13yw42qcgbd4ej9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297177</id>
      <parentid>1297176</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="ing29jkroxvgvm606xh2ggap4m21ozv" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Саджиды||16 май 2026}}
{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= Akkashka|тема= Тарих|тема2=  |тема3=  |ил=Иран |ил2=  |ил3= }}
([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 18:43, 16 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ing29jkroxvgvm606xh2ggap4m21ozv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәһәнд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200937</id>
    <revision>
      <id>1297179</id>
      <timestamp>2026-05-16T18:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{subst:L}}  {{Вулкан  |Название               = Сехенд   |Национальное название = fa/سهند/az/Səhənd  |Изображение            = Mount-Sahand.jpg   |Подпись               = Сәһәнд (8 февраль 2011 й.)  |Координаты             = 37/43/48/N/46/30/00/E   |CoordScale            = 50000  |Хребет или массив      = Эльбурс  |Форма вулкана          = Страто...</comment>
      <origin>1297179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12664" sha1="9zwhndz8bgiym04s01esn1qjo9hzn9g" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}} 
{{Вулкан
 |Название               = Сехенд
  |Национальное название = fa/سهند/az/Səhənd
 |Изображение            = Mount-Sahand.jpg
  |Подпись               = Сәһәнд (8 февраль 2011 й.)
 |Координаты             = 37/43/48/N/46/30/00/E
  |CoordScale            = 50000
 |Хребет или массив      = Эльбурс
 |Форма вулкана          = [[Стратовулкан]]
  |Диаметр кратера       = 
  |Глубина кратера       = 
  |Период образования    = [[Голоцен]]
  |Последнее извержение  = билдәһеҙ
 |Высота                 = 3710
  |Источник высоты       = &lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;/&gt;
  |Относительная высота  = 
  |Первое восхождение    = 
 |Страна                 = Иран
}}
'''Сәһәнд'''&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=ИРА́Н|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712|архив=https://web.archive.org/web/20221018082107/https://bigenc.ru/geography/text/2019712|архив дата=2022-10-18}}&lt;/ref&gt; (''Сахе́нд''&lt;ref name=map&gt;{{Карта|J-38}}&lt;/ref&gt;, Саханд, {{lang-fa|سهند}}, {{lang-az|Səhənd}}) — [[Иран]]дың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан [[вулкан]] тау [[горный массив|массив]]ы. Иң юғары нөктәһе — [[Хәрәм-Дағ]] тауы&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;&gt;{{Атлас мира|2010|121|Ирак, Кувейт}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt; (Харамдаг&lt;ref name=map /&gt;), бейеклеге — 3710 м&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;/&gt; (3707 м&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt;&lt;ref name=map /&gt;)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/با-آتشفشان-های-ایران-آشنا-شوید|url-status=dead|title=با آتشفشان های ایران آشنا شوید|access-date=2019-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016211653/http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF|archive-date=2018-10-16}}&lt;/ref&gt;, ул етди эрозияланған түбәгә эйә. Сәһәнд [[Тәбриз]] ҡалаһынан [[көньяҡ]]ҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

== Географияһы ==
Вулканический массив Сехенд является частью горного хребта [[Эльбурс]] и протягивается с запада на восток. Два его самых высоких пика — Саханд и Джам — связаны друг с другом. Саханд круглый год покрыт снегом. Его склоны покрыты розами, базиликом и рябчиками. Восточная граница массива — щахрестан Хащтруд (букв.: Восьмиречный) вплоть до долины реки [[Кызылузен]], а западная ее граница — восточный берег озера [[Урмия (озеро)|Урмия]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |title=آشنایی با کوه‌ سهند - آذربایجان شرقی - همشهری آنلاین |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505094149/http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Массив простирается на 90 км в длину и располагается в центре широкой впадины, находящейся на западе около озера Урмия, на севере — около Тебризской равнины, а на юге — около [[Миандоаб]]а, чьи холмы сформированы независимо от окрестных вулканических масс. Его облик состоит из многих вулканических гор, что его существенно отличает от горного рельефа в его окружении, а также и от всех остальных иранских вулканов, а сформировался он в результате долгосрочного процесса эрозии, который разрушил его стратовулканическую структуру, и в результате центральная гора сегодня состоит из трех главных вершин, которые друг от друга удалены на 10-12 км&lt;ref&gt;Asghari Moghaddam, Asghar; Allaf Najib, Mortaza (19. 5. 2006.). Hydrogeologic characteristics of the alluvial tuff aquifer of northern Sahand Mountain slopes, Tabriz, Iran, Hydrogeology Journal XIV. 7. New York: Springer Publishing, с. 1319.-1329, DOI:10.1007/s10040-006-0036-1, ISSN 14312174, OCLC 437705906.&lt;/ref&gt;. Указанные вершины покрыты снежными шапками, которые получают для себя воду из многочисленных потоков и небольших рек. Можно их поделить на два водосборных бассейна — урмийский и бассейн реки Кызылузен&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Урмийский бассейн охватывает западные реки и ручьи, которые непосредственно впадают в озеро, а также и северные, которые соединяются друг с другом при впадении в реку Тальх-е Руд, а кызылузенский бассейн — юго-восточные притоки Айдугмуща, которые около города Миане впадают в [[Сефидруд]]. Из-за влияния влажного средиземноморского климата на склонах, прилегающих к западу и югу, регистрируется достаточно высокое среднегодовое количество осадков, равное 500—600 м, и эти склоны более богаты ручьями, которые сформировали овраги, каньоны и долины с буйною растительностью. С другой стороны, влияние таких озер, как Урмия и Каспийское море, совершенно незначительны на этой территории. Присутствие диапира на горе оказывает негативное влияние на качество воды, потому что в каких-то местах вода может быть очень соленою, то есть, непригодною для питья или даже для орошения. Однако, из-за вышеуказанного феномена многие места около Сехенда изобилуют горячими источниками&lt;ref&gt;Kiyāni Haftlang, Kiyānoosh (2003.). u: Rajabi, Azitā: A Survey of the Geography of Iran. Tehran: Center for International Cultural Studies, с. 12.-14. i 30, ISBN 9789649449135, OCLC 254565470.&lt;/ref&gt;. К северу от Сехенда расположены суть Сардуд, Хосроущахр и мегаполис [[Тебриз]], к западу находятся малые города Мамкан, Гуган и [[Азершехр]], а на его южных склонах находятся [[Мераге]] и [[Бенаб|Бонаб]]. Высота подножья над уровнем моря составляет 1600—1800 м на востоке и 1200—1800 м — на остальных сторонах. Южные и юго-западные склоны, которые тяготеют к Мераге и Бонабу не такие крутые, как остальные, и на них находятся многочисленные пастбища. На более низких высотах преобладают барбарис, абрикос, миндалевые и ореховые деревья, а на более высоких — коровяк обыкновенный, тимьян (чабрец) и мята. Из-за обилия цветов и ручьев Сехенд заслужил прозвище «невеста иранских гор»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |title=کوه های سهند 3600 متر و جام 3650 متر - کویرها و بیابان‌های ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626155106/http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Большую работу в исследовании особенностей сельского хозяйства этих краев провел французский иранист Х. де Планхол, согласно которому сельскохозяйственно ориентированный Сехенд отличается от соседнего Сабалана, на котором исторически преобладало кочевое скотоводство&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1960.). Un village de montagne de l’Azerbaïdjan Iranien, Lighwan (versant Nord du Sahend), Revue de géographie de Lyon XXXV. Lyon: Institut de Géographie, с. 395.-418, OCLC 754325085.&lt;/ref&gt;. Населенные пункты на Сехенде существуют даже на высоте 2500 м над уровнем моря, а одна из особенностей жизни населения — сезонные миграции в более низкие регионы в холодные месяцы&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1966.). «Aspects of Mountain Life in Anatolia and Iran», в: Eyre, Samuel Robert; Jones, Glanville Rees Jeffrey: Geography as Human Ecology: Methodology by Example. New York: St. Martin’s Press, с. 291.-308, OCLC 490347.&lt;/ref&gt;. Окрестности Сехенда — важный центр сельского хозяйства, животноводства, пчеловодства&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |title=کوه سهند {{!}} جاهای دیدنی ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626041303/http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Геологияһы ==
Массив сложен [[андезит]]овыми и [[базальт]]овыми лавами, [[туф]]ами и вулканическим пеплом. Склоны расчленены горными ущельями (''барранкосами'') глубиной до 300 м. Вершины покрыты [[снег]]ом. За историческое время извержения неизвестны.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{БСЭ3|Сехенд|том=23}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.volcanolive.com/sahand.html Volcano Live]
* [http://mihanvideo.com/video/22859/3669/منطقه_دیدنی_کوهستان_سهند/ Вулкан Сехенд]

[[Категория:Иран вулкандары]]
[[Категория:Һүнгән вулкандар]]
[[Категория:Стратовулкандар]]</text>
      <sha1>9zwhndz8bgiym04s01esn1qjo9hzn9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297180</id>
      <parentid>1297179</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T18:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11737" sha1="gogwjfmll709x9gg5q7vh210ji97yq5" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}} 
{{Ук}}
'''Сәһәнд'''&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=ИРА́Н|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712|архив=https://web.archive.org/web/20221018082107/https://bigenc.ru/geography/text/2019712|архив дата=2022-10-18}}&lt;/ref&gt; (''Сахе́нд''&lt;ref name=map&gt;{{Карта|J-38}}&lt;/ref&gt;, Саханд, {{lang-fa|سهند}}, {{lang-az|Səhənd}}) — [[Иран]]дың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан [[вулкан]] тау [[горный массив|массив]]ы. Иң юғары нөктәһе — [[Хәрәм-Дағ]] тауы&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;&gt;{{Атлас мира|2010|121|Ирак, Кувейт}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt; (Харамдаг&lt;ref name=map /&gt;), бейеклеге — 3710 м&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;/&gt; (3707 м&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt;&lt;ref name=map /&gt;)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/با-آتشفشان-های-ایران-آشنا-شوید|url-status=dead|title=با آتشفشان های ایران آشنا شوید|access-date=2019-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016211653/http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF|archive-date=2018-10-16}}&lt;/ref&gt;, ул етди эрозияланған түбәгә эйә. Сәһәнд [[Тәбриз]] ҡалаһынан [[көньяҡ]]ҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

== Географияһы ==
Вулканический массив Сехенд является частью горного хребта [[Эльбурс]] и протягивается с запада на восток. Два его самых высоких пика — Саханд и Джам — связаны друг с другом. Саханд круглый год покрыт снегом. Его склоны покрыты розами, базиликом и рябчиками. Восточная граница массива — щахрестан Хащтруд (букв.: Восьмиречный) вплоть до долины реки [[Кызылузен]], а западная ее граница — восточный берег озера [[Урмия (озеро)|Урмия]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |title=آشنایی با کوه‌ سهند - آذربایجان شرقی - همشهری آنلاین |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505094149/http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Массив простирается на 90 км в длину и располагается в центре широкой впадины, находящейся на западе около озера Урмия, на севере — около Тебризской равнины, а на юге — около [[Миандоаб]]а, чьи холмы сформированы независимо от окрестных вулканических масс. Его облик состоит из многих вулканических гор, что его существенно отличает от горного рельефа в его окружении, а также и от всех остальных иранских вулканов, а сформировался он в результате долгосрочного процесса эрозии, который разрушил его стратовулканическую структуру, и в результате центральная гора сегодня состоит из трех главных вершин, которые друг от друга удалены на 10-12 км&lt;ref&gt;Asghari Moghaddam, Asghar; Allaf Najib, Mortaza (19. 5. 2006.). Hydrogeologic characteristics of the alluvial tuff aquifer of northern Sahand Mountain slopes, Tabriz, Iran, Hydrogeology Journal XIV. 7. New York: Springer Publishing, с. 1319.-1329, DOI:10.1007/s10040-006-0036-1, ISSN 14312174, OCLC 437705906.&lt;/ref&gt;. Указанные вершины покрыты снежными шапками, которые получают для себя воду из многочисленных потоков и небольших рек. Можно их поделить на два водосборных бассейна — урмийский и бассейн реки Кызылузен&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Урмийский бассейн охватывает западные реки и ручьи, которые непосредственно впадают в озеро, а также и северные, которые соединяются друг с другом при впадении в реку Тальх-е Руд, а кызылузенский бассейн — юго-восточные притоки Айдугмуща, которые около города Миане впадают в [[Сефидруд]]. Из-за влияния влажного средиземноморского климата на склонах, прилегающих к западу и югу, регистрируется достаточно высокое среднегодовое количество осадков, равное 500—600 м, и эти склоны более богаты ручьями, которые сформировали овраги, каньоны и долины с буйною растительностью. С другой стороны, влияние таких озер, как Урмия и Каспийское море, совершенно незначительны на этой территории. Присутствие диапира на горе оказывает негативное влияние на качество воды, потому что в каких-то местах вода может быть очень соленою, то есть, непригодною для питья или даже для орошения. Однако, из-за вышеуказанного феномена многие места около Сехенда изобилуют горячими источниками&lt;ref&gt;Kiyāni Haftlang, Kiyānoosh (2003.). u: Rajabi, Azitā: A Survey of the Geography of Iran. Tehran: Center for International Cultural Studies, с. 12.-14. i 30, ISBN 9789649449135, OCLC 254565470.&lt;/ref&gt;. К северу от Сехенда расположены суть Сардуд, Хосроущахр и мегаполис [[Тебриз]], к западу находятся малые города Мамкан, Гуган и [[Азершехр]], а на его южных склонах находятся [[Мераге]] и [[Бенаб|Бонаб]]. Высота подножья над уровнем моря составляет 1600—1800 м на востоке и 1200—1800 м — на остальных сторонах. Южные и юго-западные склоны, которые тяготеют к Мераге и Бонабу не такие крутые, как остальные, и на них находятся многочисленные пастбища. На более низких высотах преобладают барбарис, абрикос, миндалевые и ореховые деревья, а на более высоких — коровяк обыкновенный, тимьян (чабрец) и мята. Из-за обилия цветов и ручьев Сехенд заслужил прозвище «невеста иранских гор»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |title=کوه های سهند 3600 متر و جام 3650 متر - کویرها و بیابان‌های ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626155106/http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Большую работу в исследовании особенностей сельского хозяйства этих краев провел французский иранист Х. де Планхол, согласно которому сельскохозяйственно ориентированный Сехенд отличается от соседнего Сабалана, на котором исторически преобладало кочевое скотоводство&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1960.). Un village de montagne de l’Azerbaïdjan Iranien, Lighwan (versant Nord du Sahend), Revue de géographie de Lyon XXXV. Lyon: Institut de Géographie, с. 395.-418, OCLC 754325085.&lt;/ref&gt;. Населенные пункты на Сехенде существуют даже на высоте 2500 м над уровнем моря, а одна из особенностей жизни населения — сезонные миграции в более низкие регионы в холодные месяцы&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1966.). «Aspects of Mountain Life in Anatolia and Iran», в: Eyre, Samuel Robert; Jones, Glanville Rees Jeffrey: Geography as Human Ecology: Methodology by Example. New York: St. Martin’s Press, с. 291.-308, OCLC 490347.&lt;/ref&gt;. Окрестности Сехенда — важный центр сельского хозяйства, животноводства, пчеловодства&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |title=کوه سهند {{!}} جاهای دیدنی ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626041303/http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Геологияһы ==
Массив сложен [[андезит]]овыми и [[базальт]]овыми лавами, [[туф]]ами и вулканическим пеплом. Склоны расчленены горными ущельями (''барранкосами'') глубиной до 300 м. Вершины покрыты [[снег]]ом. За историческое время извержения неизвестны.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{БСЭ3|Сехенд|том=23}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.volcanolive.com/sahand.html Volcano Live]
* [http://mihanvideo.com/video/22859/3669/منطقه_دیدنی_کوهستان_سهند/ Вулкан Сехенд]

[[Категория:Иран вулкандары]]
[[Категория:Һүнгән вулкандар]]
[[Категория:Стратовулкандар]]</text>
      <sha1>gogwjfmll709x9gg5q7vh210ji97yq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297181</id>
      <parentid>1297180</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T19:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1297181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11859" sha1="87clwn77xl6ptdko0hlrkrgqt408i73" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}} 
{{Ук}}
'''Сәһәнд'''&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=ИРА́Н|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712|архив=https://web.archive.org/web/20221018082107/https://bigenc.ru/geography/text/2019712|архив дата=2022-10-18}}&lt;/ref&gt; (''Сахе́нд''&lt;ref name=map&gt;{{Карта|J-38}}&lt;/ref&gt;, Саханд, {{lang-fa|سهند}}, {{lang-az|Səhənd}}) — [[Иран]]дың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан [[вулкан]] тау [[горный массив|массив]]ы. Иң юғары нөктәһе — [[Хәрәм-Дағ]] тауы&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;&gt;{{Атлас мира|2010|121|Ирак, Кувейт}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt; (Харамдаг&lt;ref name=map /&gt;), бейеклеге — 3710 м&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;/&gt; (3707 м&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt;&lt;ref name=map /&gt;)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/با-آتشفشان-های-ایران-آشنا-شوید|url-status=dead|title=با آتشفشان های ایران آشنا شوید|access-date=2019-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016211653/http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF|archive-date=2018-10-16}}&lt;/ref&gt;, ул етди эрозияланған түбәгә эйә. Сәһәнд [[Тәбриз]] ҡалаһынан [[көньяҡ]]ҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

== Географияһы ==
Сәһәнд вулкан массивы  [[Эльбурс]] тау һыртының бер өлөшө булып тора һәм көнбайыштан көнсығышҡа һуҙыла. Уның иң бейек ике түбәһе — Сәһәнд һәм Жам — бер-береһе менән бәйле. Сәһәнд йыл әйләнәһенә ҡар менән ҡапланған. Уның битләүҙәре раузалар, базилик һәм сел үләне (лилиәләр ғаиләһенә ҡараған сәскәләр - рябчик) менән ҡапланған.

Восточная граница массива — щахрестан Хащтруд (букв.: Восьмиречный) вплоть до долины реки [[Кызылузен]], а западная ее граница — восточный берег озера [[Урмия (озеро)|Урмия]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |title=آشنایی با کوه‌ سهند - آذربایجان شرقی - همشهری آنلاین |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505094149/http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Массив простирается на 90 км в длину и располагается в центре широкой впадины, находящейся на западе около озера Урмия, на севере — около Тебризской равнины, а на юге — около [[Миандоаб]]а, чьи холмы сформированы независимо от окрестных вулканических масс. Его облик состоит из многих вулканических гор, что его существенно отличает от горного рельефа в его окружении, а также и от всех остальных иранских вулканов, а сформировался он в результате долгосрочного процесса эрозии, который разрушил его стратовулканическую структуру, и в результате центральная гора сегодня состоит из трех главных вершин, которые друг от друга удалены на 10-12 км&lt;ref&gt;Asghari Moghaddam, Asghar; Allaf Najib, Mortaza (19. 5. 2006.). Hydrogeologic characteristics of the alluvial tuff aquifer of northern Sahand Mountain slopes, Tabriz, Iran, Hydrogeology Journal XIV. 7. New York: Springer Publishing, с. 1319.-1329, DOI:10.1007/s10040-006-0036-1, ISSN 14312174, OCLC 437705906.&lt;/ref&gt;. Указанные вершины покрыты снежными шапками, которые получают для себя воду из многочисленных потоков и небольших рек. Можно их поделить на два водосборных бассейна — урмийский и бассейн реки Кызылузен&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Урмийский бассейн охватывает западные реки и ручьи, которые непосредственно впадают в озеро, а также и северные, которые соединяются друг с другом при впадении в реку Тальх-е Руд, а кызылузенский бассейн — юго-восточные притоки Айдугмуща, которые около города Миане впадают в [[Сефидруд]]. Из-за влияния влажного средиземноморского климата на склонах, прилегающих к западу и югу, регистрируется достаточно высокое среднегодовое количество осадков, равное 500—600 м, и эти склоны более богаты ручьями, которые сформировали овраги, каньоны и долины с буйною растительностью. С другой стороны, влияние таких озер, как Урмия и Каспийское море, совершенно незначительны на этой территории. Присутствие диапира на горе оказывает негативное влияние на качество воды, потому что в каких-то местах вода может быть очень соленою, то есть, непригодною для питья или даже для орошения. Однако, из-за вышеуказанного феномена многие места около Сехенда изобилуют горячими источниками&lt;ref&gt;Kiyāni Haftlang, Kiyānoosh (2003.). u: Rajabi, Azitā: A Survey of the Geography of Iran. Tehran: Center for International Cultural Studies, с. 12.-14. i 30, ISBN 9789649449135, OCLC 254565470.&lt;/ref&gt;. К северу от Сехенда расположены суть Сардуд, Хосроущахр и мегаполис [[Тебриз]], к западу находятся малые города Мамкан, Гуган и [[Азершехр]], а на его южных склонах находятся [[Мераге]] и [[Бенаб|Бонаб]]. Высота подножья над уровнем моря составляет 1600—1800 м на востоке и 1200—1800 м — на остальных сторонах. Южные и юго-западные склоны, которые тяготеют к Мераге и Бонабу не такие крутые, как остальные, и на них находятся многочисленные пастбища. На более низких высотах преобладают барбарис, абрикос, миндалевые и ореховые деревья, а на более высоких — коровяк обыкновенный, тимьян (чабрец) и мята. Из-за обилия цветов и ручьев Сехенд заслужил прозвище «невеста иранских гор»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |title=کوه های سهند 3600 متر و جام 3650 متر - کویرها و بیابان‌های ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626155106/http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Большую работу в исследовании особенностей сельского хозяйства этих краев провел французский иранист Х. де Планхол, согласно которому сельскохозяйственно ориентированный Сехенд отличается от соседнего Сабалана, на котором исторически преобладало кочевое скотоводство&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1960.). Un village de montagne de l’Azerbaïdjan Iranien, Lighwan (versant Nord du Sahend), Revue de géographie de Lyon XXXV. Lyon: Institut de Géographie, с. 395.-418, OCLC 754325085.&lt;/ref&gt;. Населенные пункты на Сехенде существуют даже на высоте 2500 м над уровнем моря, а одна из особенностей жизни населения — сезонные миграции в более низкие регионы в холодные месяцы&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1966.). «Aspects of Mountain Life in Anatolia and Iran», в: Eyre, Samuel Robert; Jones, Glanville Rees Jeffrey: Geography as Human Ecology: Methodology by Example. New York: St. Martin’s Press, с. 291.-308, OCLC 490347.&lt;/ref&gt;. Окрестности Сехенда — важный центр сельского хозяйства, животноводства, пчеловодства&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |title=کوه سهند {{!}} جاهای دیدنی ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626041303/http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Геологияһы ==
Массив сложен [[андезит]]овыми и [[базальт]]овыми лавами, [[туф]]ами и вулканическим пеплом. Склоны расчленены горными ущельями (''барранкосами'') глубиной до 300 м. Вершины покрыты [[снег]]ом. За историческое время извержения неизвестны.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{БСЭ3|Сехенд|том=23}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.volcanolive.com/sahand.html Volcano Live]
* [http://mihanvideo.com/video/22859/3669/منطقه_دیدنی_کوهستان_سهند/ Вулкан Сехенд]

[[Категория:Иран вулкандары]]
[[Категория:Һүнгән вулкандар]]
[[Категория:Стратовулкандар]]</text>
      <sha1>87clwn77xl6ptdko0hlrkrgqt408i73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297182</id>
      <parentid>1297181</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T19:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географияһы */</comment>
      <origin>1297182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11898" sha1="m7uxpz8t13h9oqnmb9ruftiwh9k4ztm" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=16 май 2026}} 
{{Ук}}
'''Сәһәнд'''&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=ИРА́Н|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712|архив=https://web.archive.org/web/20221018082107/https://bigenc.ru/geography/text/2019712|архив дата=2022-10-18}}&lt;/ref&gt; (''Сахе́нд''&lt;ref name=map&gt;{{Карта|J-38}}&lt;/ref&gt;, Саханд, {{lang-fa|سهند}}, {{lang-az|Səhənd}}) — [[Иран]]дың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан [[вулкан]] тау [[горный массив|массив]]ы. Иң юғары нөктәһе — [[Хәрәм-Дағ]] тауы&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;&gt;{{Атлас мира|2010|121|Ирак, Кувейт}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt; (Харамдаг&lt;ref name=map /&gt;), бейеклеге — 3710 м&lt;ref name=&quot;Атлас2010&quot;/&gt; (3707 м&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;/&gt;&lt;ref name=map /&gt;)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/با-آتشفشان-های-ایران-آشنا-شوید|url-status=dead|title=با آتشفشان های ایران آشنا شوید|access-date=2019-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016211653/http://www.bartarinha.ir/fa/news/166507/%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF|archive-date=2018-10-16}}&lt;/ref&gt;, ул етди эрозияланған түбәгә эйә. Сәһәнд [[Тәбриз]] ҡалаһынан [[көньяҡ]]ҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;.

== Географияһы ==
Сәһәнд вулкан массивы  [[Эльбурс]] тау һыртының бер өлөшө булып тора һәм көнбайыштан көнсығышҡа һуҙыла. Уның иң бейек ике түбәһе — Сәһәнд һәм Жам — бер-береһе менән бәйле. Сәһәнд йыл әйләнәһенә ҡар менән ҡапланған. Уның битләүҙәре раузалар, базилик һәм [[Сел үләне (үҫемлек)|сел үләне]] (лилиәләр ғаиләһенә ҡараған сәскәләр - рябчик) менән ҡапланған.

Восточная граница массива — щахрестан Хащтруд (букв.: Восьмиречный) вплоть до долины реки [[Кызылузен]], а западная ее граница — восточный берег озера [[Урмия (озеро)|Урмия]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |title=آشنایی با کوه‌ سهند - آذربایجان شرقی - همشهری آنلاین |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505094149/http://www.hamshahrionline.ir/details/89922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Массив простирается на 90 км в длину и располагается в центре широкой впадины, находящейся на западе около озера Урмия, на севере — около Тебризской равнины, а на юге — около [[Миандоаб]]а, чьи холмы сформированы независимо от окрестных вулканических масс. Его облик состоит из многих вулканических гор, что его существенно отличает от горного рельефа в его окружении, а также и от всех остальных иранских вулканов, а сформировался он в результате долгосрочного процесса эрозии, который разрушил его стратовулканическую структуру, и в результате центральная гора сегодня состоит из трех главных вершин, которые друг от друга удалены на 10-12 км&lt;ref&gt;Asghari Moghaddam, Asghar; Allaf Najib, Mortaza (19. 5. 2006.). Hydrogeologic characteristics of the alluvial tuff aquifer of northern Sahand Mountain slopes, Tabriz, Iran, Hydrogeology Journal XIV. 7. New York: Springer Publishing, с. 1319.-1329, DOI:10.1007/s10040-006-0036-1, ISSN 14312174, OCLC 437705906.&lt;/ref&gt;. Указанные вершины покрыты снежными шапками, которые получают для себя воду из многочисленных потоков и небольших рек. Можно их поделить на два водосборных бассейна — урмийский и бассейн реки Кызылузен&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;. Урмийский бассейн охватывает западные реки и ручьи, которые непосредственно впадают в озеро, а также и северные, которые соединяются друг с другом при впадении в реку Тальх-е Руд, а кызылузенский бассейн — юго-восточные притоки Айдугмуща, которые около города Миане впадают в [[Сефидруд]]. Из-за влияния влажного средиземноморского климата на склонах, прилегающих к западу и югу, регистрируется достаточно высокое среднегодовое количество осадков, равное 500—600 м, и эти склоны более богаты ручьями, которые сформировали овраги, каньоны и долины с буйною растительностью. С другой стороны, влияние таких озер, как Урмия и Каспийское море, совершенно незначительны на этой территории. Присутствие диапира на горе оказывает негативное влияние на качество воды, потому что в каких-то местах вода может быть очень соленою, то есть, непригодною для питья или даже для орошения. Однако, из-за вышеуказанного феномена многие места около Сехенда изобилуют горячими источниками&lt;ref&gt;Kiyāni Haftlang, Kiyānoosh (2003.). u: Rajabi, Azitā: A Survey of the Geography of Iran. Tehran: Center for International Cultural Studies, с. 12.-14. i 30, ISBN 9789649449135, OCLC 254565470.&lt;/ref&gt;. К северу от Сехенда расположены суть Сардуд, Хосроущахр и мегаполис [[Тебриз]], к западу находятся малые города Мамкан, Гуган и [[Азершехр]], а на его южных склонах находятся [[Мераге]] и [[Бенаб|Бонаб]]. Высота подножья над уровнем моря составляет 1600—1800 м на востоке и 1200—1800 м — на остальных сторонах. Южные и юго-западные склоны, которые тяготеют к Мераге и Бонабу не такие крутые, как остальные, и на них находятся многочисленные пастбища. На более низких высотах преобладают барбарис, абрикос, миндалевые и ореховые деревья, а на более высоких — коровяк обыкновенный, тимьян (чабрец) и мята. Из-за обилия цветов и ручьев Сехенд заслужил прозвище «невеста иранских гор»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |title=کوه های سهند 3600 متر و جام 3650 متر - کویرها و بیابان‌های ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626155106/http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF_3600_%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%85_3650_%D9%85%D8%AA%D8%B1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Большую работу в исследовании особенностей сельского хозяйства этих краев провел французский иранист Х. де Планхол, согласно которому сельскохозяйственно ориентированный Сехенд отличается от соседнего Сабалана, на котором исторически преобладало кочевое скотоводство&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1960.). Un village de montagne de l’Azerbaïdjan Iranien, Lighwan (versant Nord du Sahend), Revue de géographie de Lyon XXXV. Lyon: Institut de Géographie, с. 395.-418, OCLC 754325085.&lt;/ref&gt;. Населенные пункты на Сехенде существуют даже на высоте 2500 м над уровнем моря, а одна из особенностей жизни населения — сезонные миграции в более низкие регионы в холодные месяцы&lt;ref&gt;Planhol, Xavier (de) (1966.). «Aspects of Mountain Life in Anatolia and Iran», в: Eyre, Samuel Robert; Jones, Glanville Rees Jeffrey: Geography as Human Ecology: Methodology by Example. New York: St. Martin’s Press, с. 291.-308, OCLC 490347.&lt;/ref&gt;. Окрестности Сехенда — важный центр сельского хозяйства, животноводства, пчеловодства&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |title=کوه سهند {{!}} جاهای دیدنی ایران |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626041303/http://seeiran.ir/%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Геологияһы ==
Массив сложен [[андезит]]овыми и [[базальт]]овыми лавами, [[туф]]ами и вулканическим пеплом. Склоны расчленены горными ущельями (''барранкосами'') глубиной до 300 м. Вершины покрыты [[снег]]ом. За историческое время извержения неизвестны.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{БСЭ3|Сехенд|том=23}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.volcanolive.com/sahand.html Volcano Live]
* [http://mihanvideo.com/video/22859/3669/منطقه_دیدنی_کوهستان_سهند/ Вулкан Сехенд]

[[Категория:Иран вулкандары]]
[[Категория:Һүнгән вулкандар]]
[[Категория:Стратовулкандар]]</text>
      <sha1>m7uxpz8t13h9oqnmb9ruftiwh9k4ztm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Potd/2026-05-17</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200938</id>
    <revision>
      <id>1297183</id>
      <timestamp>2026-05-16T19:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>2112</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: Zitrone -- 2025 -- 7294.jpg</comment>
      <origin>1297183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="akactozzctcxdojmru14se3so6i9ks9" xml:space="preserve">Zitrone -- 2025 -- 7294.jpg</text>
      <sha1>akactozzctcxdojmru14se3so6i9ks9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рига ҡултығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200939</id>
    <revision>
      <id>1297192</id>
      <timestamp>2026-05-17T04:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{Залив  |Название                = Рижский залив   |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht  |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG   |Подпись изображения    = Вид на Рижский залив  |Координаты              = 57.6256/23.5847   |CoordScale             = 500000  |Страна                  = Эстония/Латвия   |Регион...</comment>
      <origin>1297192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="r1gdqho8cxogl304mfk3h5zwyuc9aul" xml:space="preserve">{{Залив
 |Название                = Рижский залив
  |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht
 |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG
  |Подпись изображения    = Вид на Рижский залив
 |Координаты              = 57.6256/23.5847
  |CoordScale             = 500000
 |Страна                  = Эстония/Латвия
  |Регион                 = Сааремаа (уезд)/Пярнумаа/Видземе/Земгале/Курземе
   |Район                 = 
 |Тип залива              = залив
 |Вышестоящая акватория   = Балтийское море/Атлантический океан
 |Площадь                 = 18100
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Средняя величина прилива= 
 |Наибольшая глубина      = 54
  |Средняя глубина        = 
  |Солёность              = 4,5
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Западная Двина/Лиелупе/Гауя/Салаца (река)/Пярну (река)
 |Позиционная карта       = Балтийское море
}}
'''Ри́жский зали́в''' ({{lang-lv|Rīgas jūras līcis}} — ''Рижский морской залив'', {{lang-et|Liivi laht}} — ''Ливский залив'') — Балтик диңгеҙенең көнсығышында Латвия һәм Эстония араһындағы ҡултыҡ.</text>
      <sha1>r1gdqho8cxogl304mfk3h5zwyuc9aul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297194</id>
      <parentid>1297192</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1297194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="3zbxuzsx445ay82qm5e1bmh4effpfzd" xml:space="preserve">{{Залив
 |Название                = Рига ҡултығы
  |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht
 |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG
  |Подпись изображения    =Рига ҡултығына күренеш
 |Координаты              = 57.6256/23.5847
  |CoordScale             = 500000
 |Страна                  = Эстония/Латвия
  |Регион                 = Сааремаа (өйәҙ)/Пярнумаа/Видземе/Земгале/Курземе
   |Район                 = 
 |Тип залива              = ҡултыҡ
 |Вышестоящая акватория   = Балтик диңгеҙе/Атлантик океан
 |Площадь                 = 18100
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Средняя величина прилива= 
 |Наибольшая глубина      = 54
  |Средняя глубина        = 
  |Солёность              = 4,5
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Көнбайыш Двина/Лиелупе/Гауя/Салаца (йылға)/Пярну (йылға)
 |Позиционная карта       = Балтийское море
}}
'''Ри́га ҡултығы''' ({{lang-lv|Rīgas jūras līcis}} — ''Рига диңгеҙ ҡултығы'', {{lang-et|Liivi laht}} — ''Лив ҡултығы'') — [[Балтик диңгеҙе]]нең көнсығышында [[Латвия]] һәм [[Эстония]] араһындағы [[ҡултыҡ]].

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1583 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/44913/Universe_Europe_maritime_eiusque_navigationis_descriptio_Generale/Waghenaer.html |title = Magno Ruijne |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1588 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/19980/The_Sea_Coastes_round_abouts_the_Ile_called_Osel_With_a_Part_of_Curland/Waghenaer.html |title = Rugshe bottom |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Gerard De Jode'' 1593 года — {{cite web |author = |url = http://i.imgur.com/ikpcZKR.jpg |title = Wijen dōnes |lang = |website = i.imgur.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Pierre Mortier'' 1710 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/25249/GermanoSarmatia_in_qua_Populi_maiores_Venedi_et_Aetiaei_Peucini_et/Mortier.html |title = Clylipenus sinus |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}

{{ВС}}</text>
      <sha1>3zbxuzsx445ay82qm5e1bmh4effpfzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297195</id>
      <parentid>1297194</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Балтик диңгеҙе ҡултыҡтары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1297195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="fzairaxdlw6517d5c1677wfnk54x24u" xml:space="preserve">{{Залив
 |Название                = Рига ҡултығы
  |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht
 |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG
  |Подпись изображения    =Рига ҡултығына күренеш
 |Координаты              = 57.6256/23.5847
  |CoordScale             = 500000
 |Страна                  = Эстония/Латвия
  |Регион                 = Сааремаа (өйәҙ)/Пярнумаа/Видземе/Земгале/Курземе
   |Район                 = 
 |Тип залива              = ҡултыҡ
 |Вышестоящая акватория   = Балтик диңгеҙе/Атлантик океан
 |Площадь                 = 18100
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Средняя величина прилива= 
 |Наибольшая глубина      = 54
  |Средняя глубина        = 
  |Солёность              = 4,5
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Көнбайыш Двина/Лиелупе/Гауя/Салаца (йылға)/Пярну (йылға)
 |Позиционная карта       = Балтийское море
}}
'''Ри́га ҡултығы''' ({{lang-lv|Rīgas jūras līcis}} — ''Рига диңгеҙ ҡултығы'', {{lang-et|Liivi laht}} — ''Лив ҡултығы'') — [[Балтик диңгеҙе]]нең көнсығышында [[Латвия]] һәм [[Эстония]] араһындағы [[ҡултыҡ]].

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1583 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/44913/Universe_Europe_maritime_eiusque_navigationis_descriptio_Generale/Waghenaer.html |title = Magno Ruijne |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1588 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/19980/The_Sea_Coastes_round_abouts_the_Ile_called_Osel_With_a_Part_of_Curland/Waghenaer.html |title = Rugshe bottom |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Gerard De Jode'' 1593 года — {{cite web |author = |url = http://i.imgur.com/ikpcZKR.jpg |title = Wijen dōnes |lang = |website = i.imgur.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Pierre Mortier'' 1710 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/25249/GermanoSarmatia_in_qua_Populi_maiores_Venedi_et_Aetiaei_Peucini_et/Mortier.html |title = Clylipenus sinus |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе ҡултыҡтары]]</text>
      <sha1>fzairaxdlw6517d5c1677wfnk54x24u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297196</id>
      <parentid>1297195</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Латвия ҡултыҡтары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1297196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="kynxwq82mc9skotslopjo8r901qt221" xml:space="preserve">{{Залив
 |Название                = Рига ҡултығы
  |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht
 |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG
  |Подпись изображения    =Рига ҡултығына күренеш
 |Координаты              = 57.6256/23.5847
  |CoordScale             = 500000
 |Страна                  = Эстония/Латвия
  |Регион                 = Сааремаа (өйәҙ)/Пярнумаа/Видземе/Земгале/Курземе
   |Район                 = 
 |Тип залива              = ҡултыҡ
 |Вышестоящая акватория   = Балтик диңгеҙе/Атлантик океан
 |Площадь                 = 18100
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Средняя величина прилива= 
 |Наибольшая глубина      = 54
  |Средняя глубина        = 
  |Солёность              = 4,5
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Көнбайыш Двина/Лиелупе/Гауя/Салаца (йылға)/Пярну (йылға)
 |Позиционная карта       = Балтийское море
}}
'''Ри́га ҡултығы''' ({{lang-lv|Rīgas jūras līcis}} — ''Рига диңгеҙ ҡултығы'', {{lang-et|Liivi laht}} — ''Лив ҡултығы'') — [[Балтик диңгеҙе]]нең көнсығышында [[Латвия]] һәм [[Эстония]] араһындағы [[ҡултыҡ]].

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1583 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/44913/Universe_Europe_maritime_eiusque_navigationis_descriptio_Generale/Waghenaer.html |title = Magno Ruijne |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1588 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/19980/The_Sea_Coastes_round_abouts_the_Ile_called_Osel_With_a_Part_of_Curland/Waghenaer.html |title = Rugshe bottom |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Gerard De Jode'' 1593 года — {{cite web |author = |url = http://i.imgur.com/ikpcZKR.jpg |title = Wijen dōnes |lang = |website = i.imgur.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Pierre Mortier'' 1710 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/25249/GermanoSarmatia_in_qua_Populi_maiores_Venedi_et_Aetiaei_Peucini_et/Mortier.html |title = Clylipenus sinus |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе ҡултыҡтары]]
[[Категория:Латвия ҡултыҡтары]]</text>
      <sha1>kynxwq82mc9skotslopjo8r901qt221</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297197</id>
      <parentid>1297196</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T04:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Эстония ҡултыҡтары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1297197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3188" sha1="c9dmr7x4uo02mmm454bk4r8zzqngwrl" xml:space="preserve">{{Залив
 |Название                = Рига ҡултығы
  |Национальное название  = lv/Rīgas jūras līcis/et/Liivi laht
 |Изображение             = Gulf of Riga-Waterview.JPG
  |Подпись изображения    =Рига ҡултығына күренеш
 |Координаты              = 57.6256/23.5847
  |CoordScale             = 500000
 |Страна                  = Эстония/Латвия
  |Регион                 = Сааремаа (өйәҙ)/Пярнумаа/Видземе/Земгале/Курземе
   |Район                 = 
 |Тип залива              = ҡултыҡ
 |Вышестоящая акватория   = Балтик диңгеҙе/Атлантик океан
 |Площадь                 = 18100
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Средняя величина прилива= 
 |Наибольшая глубина      = 54
  |Средняя глубина        = 
  |Солёность              = 4,5
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Көнбайыш Двина/Лиелупе/Гауя/Салаца (йылға)/Пярну (йылға)
 |Позиционная карта       = Балтийское море
}}
'''Ри́га ҡултығы''' ({{lang-lv|Rīgas jūras līcis}} — ''Рига диңгеҙ ҡултығы'', {{lang-et|Liivi laht}} — ''Лив ҡултығы'') — [[Балтик диңгеҙе]]нең көнсығышында [[Латвия]] һәм [[Эстония]] араһындағы [[ҡултыҡ]].

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1583 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/44913/Universe_Europe_maritime_eiusque_navigationis_descriptio_Generale/Waghenaer.html |title = Magno Ruijne |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Lucas Janszoon Waghenaer'' 1588 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/19980/The_Sea_Coastes_round_abouts_the_Ile_called_Osel_With_a_Part_of_Curland/Waghenaer.html |title = Rugshe bottom |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Gerard De Jode'' 1593 года — {{cite web |author = |url = http://i.imgur.com/ikpcZKR.jpg |title = Wijen dōnes |lang = |website = i.imgur.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}
* Карта ''Pierre Mortier'' 1710 года — {{cite web |author = |url = https://www.raremaps.com/gallery/detail/25249/GermanoSarmatia_in_qua_Populi_maiores_Venedi_et_Aetiaei_Peucini_et/Mortier.html |title = Clylipenus sinus |lang = |website = www.raremaps.com |date = |access-date = 2019-12-06|url-status = live}}

{{ВС}}

[[Категория:Балтик диңгеҙе ҡултыҡтары]]
[[Категория:Латвия ҡултыҡтары]]
[[Категория:Эстония ҡултыҡтары]]</text>
      <sha1>c9dmr7x4uo02mmm454bk4r8zzqngwrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғәбиб Сәхир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200940</id>
    <revision>
      <id>1297201</id>
      <timestamp>2026-05-17T06:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152735119|Сахир, Габиб]]&quot; битен тәржемә итеп төҙөлгән</comment>
      <origin>1297201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22606" sha1="bauz513rdz584slyk6jj9ke3s0cprsh" xml:space="preserve">
{{Яҙыусы|әүҙемлек йылдары=|Жанр=|әҫәрҙәренең теле=|Дебют=|премиялары=|наградалары=|Викитека=&lt;!--(укажите «нельзя», если произведения несвободны)--&gt;|викитека=}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл|1895]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] – [[1985 йыл|1985]], Тәһран, Иран) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған  . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә  . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.''&amp;#x20;حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي&amp;#x20;(перс.).&amp;#x20;irna.ir&amp;#x20;(24 декабря 2014).&amp;#x20;Дата обращения: 12 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә|Төркиәлә]] нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt; . Бында Хәбиб  «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға  Сәхирҙең эштәре оҡшай.  Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара  . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм « Азадистан » тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Эсмира Фуад.''&amp;#x20;Я поэт пленных земель&amp;#x20;(азерб.).&amp;#x20;Народный фронт&amp;#x20;(2 июля 2020).&amp;#x20;Дата обращения: 10 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 10 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн Тәбриздәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.''&amp;#x20;Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür&amp;#x20;(азерб.).&amp;#x20;GünAz TV&amp;#x20;(15 декабря 2022).&amp;#x20;Дата обращения: 12 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 22 декабря 2022 года.&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, 1933 йылда Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була  . Һуңыраҡ уны [[Зәнжан|Зәнжанға]] уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; .

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә . Был осорҙа  «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк»  кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға  . 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: “Айдын”, “Үлкер”, “Ағ” тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил|Әрдәбилгә]] һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.''&amp;#x20;Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair&amp;#x20;(азерб.).&amp;#x20;medeniyyet.az&amp;#x20;(11 января 2023).&amp;#x20;Дата обращения: 12 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин|Ҡәзвинғә]] һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә  хәтерләмәҫ ине&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә &lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.''&amp;#x20;Həbib Sahir (Ülkər)&amp;#x20;(азерб.).&amp;#x20;aze.adfmk.com&amp;#x20;(16 июля 2021).&amp;#x20;Дата обращения: 7 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир 1908 йылда Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.''&amp;#x20;Həbib Sahir (Ülkər)&amp;#x20;(азерб.).&amp;#x20;aze.adfmk.com&amp;#x20;(16 июля 2021).&amp;#x20;Дата обращения: 7 апреля 2023.&amp;#x20;Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

1946 йылда, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
1988 йылда Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас &lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt; . Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı.&amp;#x20;Дата обращения: 23 сентября 2018.&amp;#x20;Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===

* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир - Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир - Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир - Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир - Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир - Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир - Был күк аҫтында Бинәһәйәт...]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы...]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир - Матур Тәбризгә сәләм әйт...]

=== Китаптары ===

* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>bauz513rdz584slyk6jj9ke3s0cprsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297202</id>
      <parentid>1297201</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T06:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <origin>1297202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22121" sha1="cjgytz0qxer73kbza89wpnj5szog4us" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Эсмира Фуад.'' Я поэт пленных земель (азерб.). Народный фронт (2 июля 2020). Дата обращения: 10 апреля 2023. Архивировано 10 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була . Һуңыраҡ уны [[Зәнжан|Зәнжанға]] уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; .

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә . Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға . 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин|Ҡәзвинғә]] һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>cjgytz0qxer73kbza89wpnj5szog4us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297203</id>
      <parentid>1297202</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T07:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22397" sha1="arlbbs3z428o9qf0mn8bvhurdzpkz9v" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була . Һуңыраҡ уны [[Зәнжан|Зәнжанға]] уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; .

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә . Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға . 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин|Ҡәзвинғә]] һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>arlbbs3z428o9qf0mn8bvhurdzpkz9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297204</id>
      <parentid>1297203</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T07:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22902" sha1="5r5epjdjtv7b25ug4xlipw2x3p78qyy" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға . 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин|Ҡәзвинғә]] һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>5r5epjdjtv7b25ug4xlipw2x3p78qyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297205</id>
      <parentid>1297204</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T07:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22902" sha1="g31pdd3y5obek3avuj59i8z7vetq8eq" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға . 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин|Ҡәзвинғә]] һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>g31pdd3y5obek3avuj59i8z7vetq8eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297206</id>
      <parentid>1297205</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T07:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22887" sha1="embfvq7mz98661iwfegpnudixqpseps" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир''' йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>embfvq7mz98661iwfegpnudixqpseps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297207</id>
      <parentid>1297206</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T07:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <origin>1297207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24278" sha1="8wb9v407vpl4hzx5e9rq3wzwm1cwzp3" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt; йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған . «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә . Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;''يحيي مرتضايي.'' حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي (перс.). irna.ir (24 декабря 2014). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була . Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя .

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>8wb9v407vpl4hzx5e9rq3wzwm1cwzp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297208</id>
      <parentid>1297207</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T08:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26249" sha1="rlebdt3ct4txqn9sputh6tu00m86r5f" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt; йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt;. «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә. Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.irna.ir/news/81426195/حبيب-ساهر-از-نوگرايي-درشعر-فارسي-تا-سبك-آفريني-در-ادبيات-تركي
 | archive-url  = https://archive.today/20230412083346/https://www.irna.ir/news/81426195/%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي
 | author      = يحيي مرتضايي
 | date        = 2014-12-24
 | publisher   = irna.ir
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = fa
}}&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була. Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя.

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>rlebdt3ct4txqn9sputh6tu00m86r5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297209</id>
      <parentid>1297208</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T08:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27000" sha1="cz9ci79pm12hl9uh0hupywut2tilskq" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt; йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt;. «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Али Кавказский
 |title        = Антология иранской тюркской литературы
 |year         = 2002
 |location     = [[Эрзурум]]
 |publisher    = Публикации Университета Ататюрка
 |volume       = V
 |url          = https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |page         = 15
 |access-date  = 2023-04-11
 |archive-date = 2023-04-11
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230411130221/https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5 |date=20230411130221 }}&lt;/ref&gt;. Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.irna.ir/news/81426195/حبيب-ساهر-از-نوگرايي-درشعر-فارسي-تا-سبك-آفريني-در-ادبيات-تركي
 | archive-url  = https://archive.today/20230412083346/https://www.irna.ir/news/81426195/%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي
 | author      = يحيي مرتضايي
 | date        = 2014-12-24
 | publisher   = irna.ir
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = fa
}}&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була. Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Вафа Ханоглан|title=Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии|pages=|location=[[Баку]]|date=2022-03-17|url=https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler|accessdate=2023-04-12|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler}}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара . Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя.

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=28|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; . 1929 йылда Истанбул университетының тарих һәм география факультетына ҡабул ителә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|author=Али Кавказский|title=Антология иранской тюркской литературы|publisher=Публикации Университета Ататюрка|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|page=15|accessdate=2023-04-11}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5|date=20230411130221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Расул Грек|title=избранные работы Хабиба Шахира|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|date=20230412064025}}&lt;/ref&gt; . Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=37|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази|Саадиҙың]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;''Timur.'' Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür (азерб.). GünAz TV (15 декабря 2022). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 22 декабря 2022 года&lt;/ref&gt;[[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;''Savalan Fərəcov.'' Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair (азерб.). medeniyyet.az (11 января 2023). Дата обращения: 12 апреля 2023. Архивировано 12 апреля 2023 года.&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=21|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev|date=20230417095935}}&lt;/ref&gt; . Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|date=20160305013342}}&lt;/ref&gt;.

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bəkir Nəbiyev|title=Söz ürəkdən gələndə|year=1984|location=Bakı|publisher=Yazıçı nəşriyyatı|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101|page=200|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Həbib Sahir&quot;&gt;{{Cite book|author=Həbib Sahir|title=Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|page=6, 10|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf}}&lt;/ref&gt; . Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=29|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>cz9ci79pm12hl9uh0hupywut2tilskq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297210</id>
      <parentid>1297209</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T08:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1297210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34915" sha1="5y3lgmhu843gsd3j3cbv5qpnpnj0v5q" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt; йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt;. «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Али Кавказский
 |title        = Антология иранской тюркской литературы
 |year         = 2002
 |location     = [[Эрзурум]]
 |publisher    = Публикации Университета Ататюрка
 |volume       = V
 |url          = https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |page         = 15
 |access-date  = 2023-04-11
 |archive-date = 2023-04-11
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230411130221/https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5 |date=20230411130221 }}&lt;/ref&gt;. Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.irna.ir/news/81426195/حبيب-ساهر-از-نوگرايي-درشعر-فارسي-تا-سبك-آفريني-در-ادبيات-تركي
 | archive-url  = https://archive.today/20230412083346/https://www.irna.ir/news/81426195/%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي
 | author      = يحيي مرتضايي
 | date        = 2014-12-24
 | publisher   = irna.ir
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = fa
}}&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf
 |page         = 212
 |access-date  = 2023-04-28
 |archive-date = 2022-03-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319230738/https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf |date=20220319230738 }}&lt;/ref&gt;. Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{cite news
 |author       = Вафа Ханоглан
 |title        = Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии
 |pages        = 
 |newspaper    = [[Литература (газета)|Литературная газета]]
 |location     = [[Баку]]
 |date         = 2022-03-17
 |url          = https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2022-06-29
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler
 |url-status   = unfit
 }}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 27
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 4
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 28
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. В 1929 году он был принят на историко-географический факультет [[Стамбульский университет|Стамбульского университета]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Расул Грек
 |title        = избранные работы Хабиба Шахира
 |year         = 2008
 |location     = [[Тегеран]]
 |publisher    = Nashreafkar
 |url          = https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri
 |page         = 21
 |isbn         = 978-964-8910-82-7
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230412064025/https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri |date=20230412064025 }}&lt;/ref&gt;. Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 37
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.gunaz.tv/az/new/neyli-air-bib-ahir-lk-r-in-an-m-g-d-r-1671104012
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221222011622/https://www.gunaz.tv/az/new/neyli-air-bib-ahir-lk-r-in-an-m-g-d-r-1671104012
 | archive-date = 2022-12-22
 | title       = Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür
 | author      = Timur
 | date        = 2022-12-15
 | publisher   = GünAz TV
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt; [[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Sabah
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 30
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 33
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 35
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 8
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 34
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.medeniyyet.az/page/news/65822/.html?lang=az
 | archive-url  = https://archive.today/20230412072038/https://www.medeniyyet.az/page/news/65822/.html?lang=az
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair
 | author      = Savalan Fərəcov
 | date        = 2023-01-11
 | publisher   = medeniyyet.az
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 21
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;. Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name = &quot;Həbib Sahir&quot; /&gt;.

В 1965 году вышла его первая книга стихов на родном языке «Лирические стихи»&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 32
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Bəkir Nəbiyev
 |title        = Söz ürəkdən gələndə
 |year         = 1984
 |location     = Bakı
 |publisher    = Yazıçı nəşriyyatı
 |url          = http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101
 |page         = 200
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417060301/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101 |date=20230417060301 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Həbib Sahir&quot; &gt;{{cite book
 |author       = Həbib Sahir
 |title        = Seçilmiş əsərləri
 |year         = 2005
 |location     = Bakı
 |publisher    = Lider nəşriyyatı
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 6, 10
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;. Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 29
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;.

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;{{Citation|author=|title=Həbib Sahirin həyatı|pages=6|date=2001|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир [[1908 йыл]]да Конституция революцияһы ваҡытында урлана һәм үлтерелә&lt;ref&gt;''Guləddin İsmayilov.'' Həbib Sahir (Ülkər) (азерб.). aze.adfmk.com (16 июля 2021). Дата обращения: 7 апреля 2023. Архивировано 31 июля 2021 года.&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=26|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|date=20230406112643}}&lt;/ref&gt; .

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=25|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt; .

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>5y3lgmhu843gsd3j3cbv5qpnpnj0v5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297211</id>
      <parentid>1297210</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T08:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ғәиләһе */</comment>
      <origin>1297211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36806" sha1="3uww067l094e30i4gxlp0aj8ed5ulz1" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Хәбиб Сәхир'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt; йәки '''Мир Хәбиб Ғәүәми''' ({{Lang-az|Həbib Sahir və ya Mir Həbib Qəvami}} ([[1895 йыл]], [[Тәбриз]], [[Иран|Фарсыстан]] — [[1985 йыл]], [[Тәһран]], [[Иран]]) — әзербайжан шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе. Иранда үҙ аллы [[Әзербайжан әҙәбиәте|төрки]] шиғриәтенә нигеҙ һалыусы.

Әзербайжандың Милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа. Ул шулай уҡ матбуғат өсөн «Айдын», «Үлкер», «Ағ» кеүек псевдонимдар менән мәҡәләләр яҙа.

Эшмәкәрлеге өсөн эҙәрлекләнә. Иран ислам революцияһынан һуң ул аҫылынып үҙ-үҙенә ҡул һала.

== Биографияһы ==
Мир Хәбиб Ҡавами 1903 йылда [[Тәбриз|Тәбриздең]] Сирхаб районында тыуған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 26
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = 
 |title        = Литературная антология Южного Азербайджана
 |year         = 1983
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = [[Наука (издательство)|Научное издание]]
 |url          = https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |volume       = II
 |page         = 225
 |access-date  = 2023-04-20
 |archive-date = 2023-04-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230420065019/https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/Cenubi+Azerbaycan+edebiyati+Antolojyasi+2-ci+Cild |date=20230420065019 }}&lt;/ref&gt;. «Сәрҙәбә усту» мулла мәктәбендә ғәрәпсә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Һуңыраҡ башланғыс белемде «Мәҙрәсә-и Мотамид» һәм «Рушдиә» мәктәптәрендә ала. Башланғыс белемде тамамлағас, «Мәҙрәсә-и Мөбәрәк-и Мөхәммәҙиә» юғары мәктәбенә уҡырға инә&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Али Кавказский
 |title        = Антология иранской тюркской литературы
 |year         = 2002
 |location     = [[Эрзурум]]
 |publisher    = Публикации Университета Ататюрка
 |volume       = V
 |url          = https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |page         = 15
 |access-date  = 2023-04-11
 |archive-date = 2023-04-11
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230411130221/https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/iran-turk-edebiyati-antolojisi-1-2-3-4-5 |date=20230411130221 }}&lt;/ref&gt;. Уның класташы Мөхәммәт Хөсәйен Шәһрийәр була&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.irna.ir/news/81426195/حبيب-ساهر-از-نوگرايي-درشعر-فارسي-تا-سبك-آفريني-در-ادبيات-تركي
 | archive-url  = https://archive.today/20230412083346/https://www.irna.ir/news/81426195/%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي
 | author      = يحيي مرتضايي
 | date        = 2014-12-24
 | publisher   = irna.ir
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = fa
}}&lt;/ref&gt;.

Юғары мәктәптә француз теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мирза Таһихан Рафат Тәбризи була&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf
 |page         = 212
 |access-date  = 2023-04-28
 |archive-date = 2022-03-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319230738/https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://kitabxana.net/files/books/file/1474606485.pdf |date=20220319230738 }}&lt;/ref&gt;. Мирза Таһихан йоғонтоһонда Хәбиб Сәхир көнбайыш әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына башлай. [[Төркиә]]лә нәшер ителгән «Рәсмли ай» һәм «Сарвати-фунун» баҫмалары менән таныша&lt;ref&gt;{{cite news
 |author       = Вафа Ханоглан
 |title        = Мысли о творчестве Габиб Сахира и тюркской литературной среде, личности и поэзии
 |pages        = 
 |newspaper    = [[Литература (газета)|Литературная газета]]
 |location     = [[Баку]]
 |date         = 2022-03-17
 |url          = https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2022-06-29
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220629090158/https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/8644-hebib-sahir-yaradiciligi-ve-turkiye-edebi-muhiti-sexsiyyeti-ve-poeziyasi-haqqinda-dusunceler
 |url-status   = unfit
 }}&lt;/ref&gt;. Бында Хәбиб «Сәхир» ҡушаматын ала, сөнки уға Сәхирҙең эштәре оҡшай. Курсташтары менән бергә улар «Әнджүмән-и Рафат» һәм «Әҙәб» гәзиттәрен сығара&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 27
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Шәйех Мөхәммәт Хиябани үлтерелгәндән һәм «Азадистан» тарҡалғандан һуң ике гәзит тә баҫылыуҙан туҡтай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230410104425/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/iyul/716474.htm
 | archive-date = 2023-04-10
 | title       = Я поэт пленных земель
 | author      = Эсмира Фуад
 | date        = 2020-07-02
 | publisher   = [[Народный фронт (газета)|Народный фронт]]
 | access-date  = 2023-04-10
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;.

Белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы булып эшләй. Ул үҙенең эш хаҡының бер өлөшөн [[Тәбриз]]дәге ғаиләһенә ебәрә, ҡалғанын Төркиәлә юғары белем алыу өсөн йыя&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 4
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1927 йылда Хәбиб Сәхир Төркиәгә китә. Ул ике йыл унда йәшәгән ирандар өсөн асылған Дабистан-и Иранян мәктәбендә фарсы теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 28
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. В 1929 году он был принят на историко-географический факультет [[Стамбульский университет|Стамбульского университета]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Расул Грек
 |title        = избранные работы Хабиба Шахира
 |year         = 2008
 |location     = [[Тегеран]]
 |publisher    = Nashreafkar
 |url          = https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri
 |page         = 21
 |isbn         = 978-964-8910-82-7
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230412064025/https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri |date=20230412064025 }}&lt;/ref&gt;. Бында ул хәҙерге төрөк һәм француз шиғриәте менән таныша һәм француз телен өйрәнә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 37
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Уҡыу йылдарында француз шағиры [[Шарль Бодлер]] («Дошман») шиғырҙарын, шулай уҡ Ламартиндың билдәле «Күл», [[Сәғҙи Ширази]] «Гөлөстан» поэмаһын, [[Хафиз Ширази]]&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.gunaz.tv/az/new/neyli-air-bib-ahir-lk-r-in-an-m-g-d-r-1671104012
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221222011622/https://www.gunaz.tv/az/new/neyli-air-bib-ahir-lk-r-in-an-m-g-d-r-1671104012
 | archive-date = 2022-12-22
 | title       = Güneyli şair Həbib Sahirin (Ülkər) anım günüdür
 | author      = Timur
 | date        = 2022-12-15
 | publisher   = GünAz TV
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt; [[Ғәзәл|ғәзәлдәрен]] әзербайжан төрки теленә тәржемә итә. Ул «Иран-Әзербайжандың тәбиғи географияһы» темаһына диплом эше яҙа һәм яҡлай. Уҡытыусыһы Сади бейҙең кәңәше буйынса диплом эшен сериялы рәүештә «Азербайджан юрд билгиси» журналында баҫтырып сығара.

Уҡыуын тамамлағас, [[1933 йыл]]да Тәбризгә ҡайта, Мәғариф департаменты тәғәйенләнеше менән Тәбриз мәктәбендә география уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Бынан тыш, студенттар өсөн дәреслектәр ҙә яҙа. 1936 йылда Тәбриз Мәғариф министрлығы ҡарары менән Зәнжанда уның «Хәмсә географияһы» дәреслеге баҫылып сыға һәм премияға лайыҡ була&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Sabah
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 30
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Һуңыраҡ уны [[Зәнжан]]ға уҡытыусы итеп ебәрәләр&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 5
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;.

1941 йылда [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]] делегацияһы составында Тәбризгә килгән әзербайжан интеллигенцияһы ҡаланың әҙәби-мәҙәни мөхитендә ыңғай үҙгәрештәр индерә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 33
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. Был осорҙа «Азербайджан», «Ветен йолунда», «Шафак», «Aзад миллет», «Ени Шарк» кеүек гәзит-журналдарҙа Хәбиб Сәхирҙың шиғырҙары, тәржемәләре һәм мәҡәләләре баҫыла&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 35
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Сахир, Габиб
 |title        = Избранные работы
 |year         = 2005
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство &quot;Лидер&quot;
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 8
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;. Тәбриздә йәшәгән йылдарҙа уның фарсы телендәге «Шаҡайҡ», «Күләгәләр», «Төнгө риүәйәт», «Һайланма шиғырҙар» тигән китаптары баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 34
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;. 1945—1946 йылдарҙа Әзербайжан милли хөкүмәте ойошторолғас, мәктәп уҡыусылары өсөн «Туған тел» дәреслеген яҙа һәм «Айдын» ҡултамғаһы менән баҫмала баҫыла&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Милли хөкүмәт тарҡалғас та, аноним рәүештә: «Айдын», «Үлкер», «Ағ» тип ҡул ҡуйып, туған телендә уҡытыуын һәм шиғырҙар, хикәйәләр яҙыуын дауам итә. Был эшмәкәрлек фашланғандан һуң, уны хөкөм итәләр һәм [[Әрдәбил]]гә һөргөнгә ебәрәләр&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.medeniyyet.az/page/news/65822/.html?lang=az
 | archive-url  = https://archive.today/20230412072038/https://www.medeniyyet.az/page/news/65822/.html?lang=az
 | archive-date = 2023-04-12
 | title       = Cənublu soydaşlarımıza mübarizə ruhu aşılayan şair
 | author      = Savalan Fərəcov
 | date        = 2023-01-11
 | publisher   = medeniyyet.az
 | access-date  = 2023-04-12
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;. Бында ул Сафауия мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында дәрестәре әзербайжан телендә алып барылғас, уны даими иҫкәртеп торалар. Һөҙөмтәлә, 3 йылдан һуң, уны Әрдәбилдән сығарып, [[Ҡәзвин]]гә һөргөнгә ебәрәләр. Бында эшмәкәрлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмағанлыҡтан, ул Мазандаранда урынлашҡан Сари ҡалаһына һөргөнгә ебәрелә&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 21
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;. Киҙеү менән ауырығанға күрә, уны Ҡәзвинғә кире ебәрәләр, унда 13 йыл йәшәй&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Һуңыраҡ ул Тәһранға күсә.

Шиғри әҫәрҙәренең береһендә ул Ирандың боронғо тарихына мөрәжәғәт итә һәм ил менән идара иткән төрки династияларының, Иранды яҡлау өсөн ғүмерҙәрен ҡорбан иткән әзербайжан улдарының хеҙмәттәрен иҫкә төшөрә: «Әгәр ҙә төрки шаһтары булмаһа, ташта бер таш та ҡалмаҫ ине. Тарих Иран тип аталған илде лә хәтерләмәҫ ине»&lt;ref name = &quot;Həbib Sahir&quot; /&gt;.

В 1965 году вышла его первая книга стихов на родном языке «Лирические стихи»&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Парвана Мамедли
 |title        = Южный Азербайджан: литераторы, портреты
 |year         = 2015
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Сабах
 |url          = http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |page         = 32
 |access-date  = 2023-04-06
 |archive-date = 2023-04-06
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230406112643/http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf |date=20230406112643 }}&lt;/ref&gt;

1965 йылда уның туған телендә «Лирик шиғырҙар» тигән тәүге шиғырҙар китабы донъя күрә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=32|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Уның «Таң балҡый», «Бер ҡасан да һүнмәгән яҡтылыҡтар», «Тарҡалған хәтирәләр», «Ковшан» китаптары Ирандағы Ислам революцияһынан һуң баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Bəkir Nəbiyev
 |title        = Söz ürəkdən gələndə
 |year         = 1984
 |location     = Bakı
 |publisher    = Yazıçı nəşriyyatı
 |url          = http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101
 |page         = 200
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417060301/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=7105&amp;pno=101 |date=20230417060301 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Həbib Sahir&quot; &gt;{{cite book
 |author       = Həbib Sahir
 |title        = Seçilmiş əsərləri
 |year         = 2005
 |location     = Bakı
 |publisher    = Lider nəşriyyatı
 |url          = http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |page         = 6, 10
 |access-date  = 2021-01-08
 |archive-date = 2016-03-05
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf
 |url-status   = unfit
}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/s/sh_se.pdf |date=20160305013342 }}&lt;/ref&gt;. Бынан тыш, ул шулай уҡ француз телендә шиғырҙар, ғәрәп телендә хикәйәләр яҙа&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 29
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;.

== Ғәиләһе ==
Хәбиб Саәхрҙың олатаһы Тәбризгә Тарк ҡалаһынан, Миянанан күсеп килә&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
 |author       = 
 |title        = Həbib Sahirin həyatı
 |pages        = 6
 |newspaper    = Peyk e Azər
 |location     = Zəncan
 |date         = 2001
 |url          = https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20161021183634/https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_Peyki_Azer_Dergisinin_Ozel_Sayi_Ebced_1380_49s
 |archive-date = 2016-10-21
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = https://www.amerikaninsesi.org/a/tebriz-hebib-sahir/1580127.html
 | archive-url  = https://archive.today/20230411101503/https://www.amerikaninsesi.org/a/tebriz-hebib-sahir/1580127.html
 | archive-date = 2023-04-11
 | title       = Təbrizdə Həbib Sahirin xatirəsi anılıb
 | author      = Əlirza Quluncu
 | date        = 2013-01-09
 | publisher   = Amerikanın Səsi
 | access-date  = 2023-04-11
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;. Атаһы Мир Ҡавам Сәхир 1908 йылда, Конституцион революция ваҡтында, урлана һәм үтерелә&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://aze.adfmk.com/entries/daxili-xəbərlər/həbi-b-sahi-r-ülkər-
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210731183826/http://aze.adfmk.com/entries/daxili-xəbərlər/həbi-b-sahi-r-ülkər-
 | archive-date = 2021-07-31
 | title       = Həbib Sahir (Ülkər)
 | author      = Guləddin İsmayilov
 | date        = 2021-07-16
 | publisher   = aze.adfmk.com
 | access-date  = 2023-04-07
 | language    = az
}}&lt;/ref&gt;. Әсәһе Баят ырыуынан була. Ғаиләлә 4 ағаһы һәм 1 ҡыҙ туғаны була&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

В 1946 году, когда ему было 43 года, он женился на Нусрат уль-мульк Нури&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. От этого брака родились сыновья Хамид и Саид и дочери Маниса и Сурейя&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 25
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;.

[[1946 йыл]]да, 43 йәшендә, Нусрат ул-мөлк Нуриға өйләнгән&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Был никахтан улдары Хәмит һәм Сәйет, ҡыҙҙары Мәнисә һәм Сурейя тыуа&lt;ref&gt;{{cite book
 |author       = Вафа Алиев
 |title        = Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)
 |year         = 2000
 |location     = [[Баку]]
 |publisher    = Издательство Озан
 |url          = https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |page         = 25
 |access-date  = 2023-04-12
 |archive-date = 2023-04-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230417095935/https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev
 |url-status   = live
}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev |date=20230417095935 }}&lt;/ref&gt;.

== Үлеме ==
[[1988 йыл]]да Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы ла ҡулға алынасағы тураһында хәбәр алғас&lt;ref&gt;{{Citation|author=Əkbər Ənvərian Ağdam|title=Güney Azerbaycanlı Habib Sâhir|pages=28|location=Ankara|url=https://www.academia.edu/10083151/Habib_Sahir|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Вафа Алиев|title=Поборник свободы (судьба и литературное наследие Хабиба Шахира)|year=2000|location=[[Баку]]|publisher=Издательство Озан|url=https://turuz.com/book/title/Hürriyyət+Fədayisi+Həbib+Sahir+Talei+Və+Ədəbi+Irsi+-+Vəfa+Əliyev|page=27|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/H%C3%BCrriyy%C9%99t+F%C9%99dayisi+H%C9%99bib+Sahir+Talei+V%C9%99+%C6%8Fd%C9%99bi+Irsi+-+V%C9%99fa+%C6%8Fliyev}}&lt;/ref&gt;, Тәһран янындағы Арьяшар ҡалаһында (хәҙерге Садегие) фатирының тәҙрәһенән аҫылынып, үҙ-үҙенә ҡул һала&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Парвана Мамедли|title=Южный Азербайджан: литераторы, портреты|year=2015|location=[[Баку]]|publisher=Сабах|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|page=40|accessdate=2023-04-06}} {{Wayback|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf}}&lt;/ref&gt;. Ул Тәһрандағы Бехеште-и Заһра зыяратында ерләнә&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Vaqif Sultanlı, İrəc İsmayıl|title=Güney Azərbaycan nəsri. Antologiya|year=2017|location=Bakı|publisher=|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf|page=155|accessdate=2021-01-08}} {{Wayback|url=http://anl.az/el/Kitab/2017/08/cd/2017-567.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Həbib Sahirin həyatı. Дата обращения: 23 сентября 2018. Архивировано 30 марта 2022 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|page=26|accessdate=2023-04-12}} {{Wayback|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri}}&lt;/ref&gt; .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Cite book|author=Vəfa Əliyev|title=Hüriyyət fədaisi (Həbib Sahirin taleyi və ədəbi irsi)|year=2000|location=Bakı|publisher=Ozan nəşriyyatı|url=https://turuz.com/storage/Poem-Literature/Other/2013/0629-Hurriyyet_Fedayisi_Habib_Sahir_Talei_Ve_Edebi_Irsi_Vafa_Aliyev_Kiril_Baki_2000_Tebriz_Turuz_2013.pdf|pages=119}}
* {{Cite book|author=Pərvanə Məmmədli|title=Cәnubi Azәrbaycan: әdәbi şәxsiyyәtlәr, portretlәr|year=2015|location=Bakı|publisher=Sabah nəşriyyatı|url=http://www.kitabxana.net/files/books/file/1474606671.pdf|pages=200}}

* {{Cite book|author=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192}}

== Һылтанмалар ==

=== Шиғырҙары ===
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1375738112508681/ Хабиб Саһир — Гонщики]
* [https://daytube.az/az/videos/1173/ Хабиб Сәхир — Ҡояш байыуы.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=0jJJZKZt1PQ Хабиб Сәхир — Мародерҙар.]
* [https://www.facebook.com/Tebaren/videos/حبیب-ساهر- 1506136119468879/ Хабиб Сәхир — Аллаға әйт]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KU6RCyZbn_o Хабиб Сәхир — Сәһәнд тауы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Bi8jngGL76I Хәбиб Сәхир тураһында тапшырыу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=4cx2KHFOoXY Хабиб Сахир — Был күк аҫтында Бинәһәйәт…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=9jUAxNxAxBY - Кис тауҙар таплы…]
* [https://www.youtube.com/watch?v=lSH7FQFnZxE Хабиб Саһир — Матур Тәбризгә сәләм әйт…]

=== Китаптары ===
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Lirik Şeirlər|year=|location=Təbriz|publisher=Eyvaz nəşriyyatı|url=https://turuz.com/book/title/Lirik+Şeirlər+-+Həbib+Sahir|pages=112}}
* {{Cite book|last=Həbib Sahir|title=Türk poeziya ədəbiyyatından nümunələr|year=1977|location=Tehran|publisher=Donyaye Daneş|url=https://turuz.com/book/title/Nemunehayi+Əz+Ədebiyate+Mənzume+Türk+-+Həbib+Sahir|pages=156}}
* {{Cite book|last=Hebib Sahir|title=Saralan Arzular|year=1977|location=|publisher=|url=https://turuz.com/book/title/Habib_Sahir_+Saralan_Arzular_349_1977_Ebced|pages=142}}
* {{Cite book|last=Rəsul Yunan|title=Yanan Yaşıl - Həbib Sahirin seçilmiş əsərləri|year=2008|location=Tehran|publisher=Nashreafkar|url=https://turuz.com/book/title/yanan-yashil-sechilmish-yeni-tapilan-eserleri|pages=416|id=978-964-8910-82-7}}
* {{Cite book|last=Tərtib edəni:Vəfa Əliyev|title=Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri|year=2005|location=Bakı|publisher=Lider nəşriyyatı|url=https://web.archive.org/web/20160305013342/http://anl.az/el/s/sh_se.pdf|pages=192|id=9952-417-35-5}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1985 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1895 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>3uww067l094e30i4gxlp0aj8ed5ulz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Ғәбиб Сәхир</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200941</id>
    <revision>
      <id>1297212</id>
      <timestamp>2026-05-17T09:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{ТИМ|ru|Сахир, Габиб|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}  [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 08:41, 17 май 2026 (UTC)</comment>
      <origin>1297212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="oy3qibduailimg05icl5igju8ar0ipl" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Сахир, Габиб|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}
 [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 08:41, 17 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oy3qibduailimg05icl5igju8ar0ipl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хөсәйен Шәһәби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200942</id>
    <revision>
      <id>1297214</id>
      <timestamp>2026-05-17T11:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152172440|Шахаби, Хусейн]]&quot; битен тәржемә итеп төҙөлгән</comment>
      <origin>1297214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9882" sha1="33q3f3amxfh7ykjur0p3pktoqgtouvq" xml:space="preserve"> 

'''Хөсәйен Шәһәби''' ( перс. حسین شهابی  28 ноябрь 1968 йыл, Тәбриз — 22 ғинуар 2023 йыл, Ҡәреж) — [[Иран]] кинематографисы (режиссер, сценарист, продюсер һәм композитор).

Ул [[Тәһран университеты|Тәһран университетында]] классик музыка буйынса юғары белем ала, шунан һуң бер нисә йыл музыка һәм насталик уҡыта.  Карьераһын 1996 йылда ''«Hundred Times Hundred»'' ҡыҫҡа метражлы фильмынан башлай, был фильм уға киноның быуатлыҡ юбилейына арналған Иран кинофестивалендә «Иң яҡшы фильм» һәм «Иң яҡшы режиссер» премияларын алып килә&lt;ref&gt;حسین شهابی«مترجم» را پس از دریافت پروانه ساخت مهر ماه در انگلیس جلوی دوربین می‌برد/ از فروش «حراج» راضی‌ام&amp;#x20;(перс.).&amp;#x20;ghatreh.com.&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Киләһе йылдарҙа ул бер нисә ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә һәм бер нисә телевизион фильмдың режиссеры булараҡ сығыш яһаны, улар араһында ''The Photo'' (2001) и ''For the Sake of Mehdi'' (2012) бар. Уның тәүге прокатҡа сыҡҡан ''Bright Day (2013)'' фильмы балалар баҡсаһы тәрбиәсеһенең үҙ тәрбиәләнеүсеһенең атаһын үлем язаһынан ҡотҡарыу маҡсатында үлтереүҙең шаһитын табыу өсөн эҙләргә сығыуы тураһында һөйләй&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Hossein Shahabi&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;persianfilmfestival.com.&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 27 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Esteban Colombet.''&amp;#x20;Curtain rises on Mar del Plata Film Fest&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;''Buenos Aires Herald''&amp;#x20;(17 ноября 2013).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 14 июля 2014 года.&lt;/ref&gt;.  Картина беренсе тапҡыр Тәһрандағы «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә һәм тәнҡитселәр менән тамашасыларҙың һөйөүенә лайыҡ була&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;نقد و بررسی فیلمهای جشنواره ۳۱: «هیس دخترها فریاد نمی‌زنند» اثر پوران درخشنده&amp;#x20;(перс.).&amp;#x20;madomeh.com&amp;#x20;(18 ноября 2012).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано из оригинала 9 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Фильм шулай уҡ Мар - дель-Плата кинофестивалендә айырым телгә алына&lt;ref&gt;Mención Especial del Jurado- «The Bright Day», de Hossein Shahabi&amp;#x20;(исп.).&amp;#x20;mardelplatafilmfest.com&amp;#x20;(24 ноября 2013).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано из оригинала 12 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Уның икенсе фильмы'', The Sale (2014)'', ҡатын-ҡыҙ тураһында һөйләй, ул икенсе ҡатынына [[мәһәр]] түләй алмаған ирен төрмәнән азат итеү өсөн бөтә мөлкәтен һатырға мәжбүр була&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Iranian Independents line-up in Cannes 2014&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;filmfestivals.com&amp;#x20;(7 мая 2014).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 15 октября 2014 года.&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==

; Ҡыҫҡа метражлы һәм эксперименталь фильмдар .
&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:ВФильмеВерх/styles.css&quot; /&gt; 

; Тулы метражлы фильмдар
&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:ВФильмеВерх/styles.css&quot; /&gt;

== Наградалары һәм кинофестивалдәрҙә ҡатнашыуы ==

* «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә иң яҡшы сценарий өсөн «Гәлсәр симург» премияһы – ''Bright Day''
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә махсус иҫкә алыу — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614|title='The Golden Cage' Tops Mar del Plata Film Fest|author=Agustin Mango|date=2013-11-24|publisher=The Hollywood Reporter|language=en|accessdate=2014-11-13|archivedate=2014-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015223550/http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614}}&lt;/ref&gt;
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә иң яҡшы фильм өсөн «Астор» премияһына тәҡдим ителә — ''Bright Day''&lt;ref&gt;Iranian Film 'Bright Day' Nominated for Golden Astor Award in Argentina&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;''Fars News Agency''&amp;#x20;(11 ноября 2013).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Iranian film ‘Bright Day’ warmly received in Argentina&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;''Press TV''.&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Чикагола 24-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы  — ''Bright Day''&lt;ref&gt;24th Annual Festival of Films from Iran&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;siskelfilmcenter.org.&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* 21-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''
* Бостонда үткән 20-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref&gt;The Boston Festival of Films from Iran.&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;''Yareah Magazine''&amp;#x20;(23 декабря 2013).&amp;#x20;Дата обращения: 13 ноября 2014.&amp;#x20;Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Сиднейҙа үткән 3-сө Халыҡ-ара фарсы кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Көмөш фазан премияһы ({{Lang-hi|Rajatha Chakoram}}19-сы Халыҡ-ара кинофестивалендә Һиндостандың Керала штатында (2014) иң яҡшы режиссерлыҡ дебюты өсөн  — ''Bright Day'' &lt;ref&gt;Refugiado adjudged IFFK’s best&amp;#x20;(англ.).&amp;#x20;''The Hindu''&amp;#x20;(20 декабря 2014).&amp;#x20;Дата обращения: 30 декабря 2014.&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==

* {{IMDb name|6745899|Хусейн Шахаби}}
* [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200 Биография и фильмография Хусейна Шахаби] {{Wayback|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200|date=20141006091901}} (перс.) на сайте ''Iranian Movie DataBase''
* {{Cite web|subtitle=2013-12-04|access-date=2014-11-13|accessdate=2014-11-03|url-status=live}} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* {{Cite web|author=Manuel Bláuab|subtitle=2013-11-24|access-date=2014-11-13|accessdate=2014-11-03|url-status=dead}} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* [https://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014 19 кинофестиваль Кералы] {{Wayback|url=http://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014|date=20160303170722}}
* [http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 Период рака] {{Wayback|url=http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|date=20161018081129}}
[[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]]
[[Категория:Иран кинорежиссёрҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]]
[[Категория:2023 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:22 ғинуарҙа вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1967 йылда тыуғандар]]
[[Категория:28 ноябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>33q3f3amxfh7ykjur0p3pktoqgtouvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297215</id>
      <parentid>1297214</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T11:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <origin>1297215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11195" sha1="kj4pbo30lag1ztt7cnhzcfy28k6g0jn" xml:space="preserve"> {{Ук}}

'''Хөсәйен Шәһәби''' ({{lang-fa|حسین شهابی}}; [[28 ноябрь]] 1968 йыл, [[Тәбриз]] — [[22 ғинуар]] [[2023 йыл]], Ҡәреж) — [[Иран]] кинематографисы (режиссёр, сценарист, продюсер һәм композитор).

Ул [[Тәһран университеты]]нда классик музыка буйынса юғары белем ала, шунан һуң бер нисә йыл музыка һәм насталик уҡыта. Карьераһын [[1996 йыл]]да ''«Hundred Times Hundred»'' ҡыҫҡа метражлы фильмынан башлай, был фильм уға киноның быуатлыҡ юбилейына арналған Иран кинофестивалендә «Иң яҡшы фильм» һәм «Иң яҡшы режиссер» премияларын алып килә&lt;ref&gt;حسین شهابی&quot;مترجم&quot; را پس از دریافت پروانه ساخت مهر ماه در انگلیس جلوی دوربین می‌برد/ از فروش «حراج» راضی‌ام (перс.). ghatreh.com. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Киләһе йылдарҙа ул бер нисә ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә һәм бер нисә телевизион фильмдың режиссеры булараҡ сығыш яһаны, улар араһында ''The Photo'' (2001) и ''For the Sake of Mehdi'' (2012) бар. Уның тәүге прокатҡа сыҡҡан ''Bright Day (2013)'' фильмы балалар баҡсаһы тәрбиәсеһенең үҙ тәрбиәләнеүсеһенең атаһын үлем язаһынан ҡотҡарыу маҡсатында үлтереүҙең шаһитын табыу өсөн эҙләргә сығыуы тураһында һөйләй&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Hossein Shahabi (англ.). persianfilmfestival.com. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 27 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Esteban Colombet.'' Curtain rises on Mar del Plata Film Fest (англ.). ''Buenos Aires Herald'' (17 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 14 июля 2014 года.&lt;/ref&gt;. Картина беренсе тапҡыр Тәһрандағы «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә һәм тәнҡитселәр менән тамашасыларҙың һөйөүенә лайыҡ була&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;نقد و بررسی فیلمهای جشنواره ۳۱: «هیس دخترها فریاد نمی‌زنند» اثر پوران درخشنده (перс.). madomeh.com (18 ноября 2012). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано из оригинала 9 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Фильм шулай уҡ Мар — дель-Плата кинофестивалендә айырым телгә алына&lt;ref&gt;Mención Especial del Jurado- «The Bright Day», de Hossein Shahabi (исп.). mardelplatafilmfest.com (24 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано из оригинала 12 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Уның икенсе фильмы'', The Sale (2014)'', ҡатын-ҡыҙ тураһында һөйләй, ул икенсе ҡатынына [[мәһәр]] түләй алмаған ирен төрмәнән азат итеү өсөн бөтә мөлкәтен һатырға мәжбүр була&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Iranian Independents line-up in Cannes 2014 (англ.). filmfestivals.com (7 мая 2014). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 15 октября 2014 года.&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==
;Ҡыҫҡа метражлы һәм эксперименталь фильмдар
{{ВФильмеВерх}}
{{ВФильме|2000|{{нп5|Война и сокровище|||Wars and Treasure}} |'''جنگ وگنج'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажёр}}
{{ВФильме|2001|{{нп5|Фото (фильм)|Фото||The Photo}}|'''عکس'''|режиссёр, сценарист, композитор, монтажёр}}
{{ВФильмеНиз}}
;Тулы метражлы фильмдар
{{ВФильмеВерх}}
{{ВФильме|2012|{{нп5|Ради Махди|||For the Sake of Mahdi}}|'''به خاطر مهدی'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажёр}}
{{ВФильме|2013|{{нп5|Светлый день|||The Bright Day}}|'''روز روشن'''|режиссёр, сценарист, композитор}}
{{ВФильме|2014|[[Аукцион (фильм)|Аукцион]]|'''حراج'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажёр}}
{{ВФильме|2016|{{нп5|Период рака (фильм)|Период рака||The cancer period}}|'''دوران سرطانی'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажёр}}
{{ВФильмеНиз}}

== Наградалары һәм кинофестивалдәрҙә ҡатнашыуы ==
* «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә иң яҡшы сценарий өсөн «Гәлсәр симург» премияһы — ''Bright Day''
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә махсус иҫкә алыу — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614|title='The Golden Cage' Tops Mar del Plata Film Fest|author=Agustin Mango|date=2013-11-24|publisher=The Hollywood Reporter|language=en|accessdate=2014-11-13|archivedate=2014-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015223550/http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614}}&lt;/ref&gt;
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә иң яҡшы фильм өсөн «Астор» премияһына тәҡдим ителә — ''Bright Day''&lt;ref&gt;Iranian Film 'Bright Day' Nominated for Golden Astor Award in Argentina (англ.). ''Fars News Agency'' (11 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Iranian film ‘Bright Day’ warmly received in Argentina (англ.). ''Press TV''. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Чикагола 24-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref&gt;24th Annual Festival of Films from Iran (англ.). siskelfilmcenter.org. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* 21-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''
* Бостонда үткән 20-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref&gt;The Boston Festival of Films from Iran. (англ.). ''Yareah Magazine'' (23 декабря 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Сиднейҙа үткән 3-сө Халыҡ-ара фарсы кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Көмөш фазан премияһы ({{Lang-hi|Rajatha Chakoram}}19-сы Халыҡ-ара кинофестивалендә Һиндостандың Керала штатында (2014) иң яҡшы режиссерлыҡ дебюты өсөн — ''Bright Day''&lt;ref&gt;Refugiado adjudged IFFK’s best (англ.). ''The Hindu'' (20 декабря 2014). Дата обращения: 30 декабря 2014.&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200 Биография и фильмография Хусейна Шахаби] {{Wayback|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200 |date=20141006091901 }}{{ref|fa}} на сайте ''Iranian Movie DataBase''
* {{cite web |url=http://www.morirenvenecia.com.ar/2013/12/mar-del-plata-2013-bright-day.html |title=Mar del Plata 2013 - Bright Day |date=2013-12-04 |publisher=morirenvenecia.com |lang=es |access-date=2014-11-13 |archive-date=2014-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185808/http://www.morirenvenecia.com.ar/2013/12/mar-del-plata-2013-bright-day.html |url-status=live }} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* {{cite web |url=http://altapeli.com/28mdqfest-review-bright-day/ |title=#28MDQFEST REVIEW: Bright Day |author=Manuel Bláuab |date=2013-11-24 |publisher=Alta Peli |lang=es |access-date=2014-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103225034/http://altapeli.com/28mdqfest-review-bright-day/ |archive-date=2014-11-03 |url-status=dead }} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* [http://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014 19 кинофестиваль Кералы] {{Wayback|url=http://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014 |date=20160303170722 }}
* [http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 Период рака] {{Wayback|url=http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=20161018081129 }}

[[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]]
[[Категория:Иран кинорежиссёрҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]]
[[Категория:2023 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:22 ғинуарҙа вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1967 йылда тыуғандар]]
[[Категория:28 ноябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>kj4pbo30lag1ztt7cnhzcfy28k6g0jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1297216</id>
      <parentid>1297215</parentid>
      <timestamp>2026-05-17T11:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фильмография */</comment>
      <origin>1297216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11225" sha1="j9kejwg8kdr9svu3aqozryvijgjzm3s" xml:space="preserve"> {{Ук}}

'''Хөсәйен Шәһәби''' ({{lang-fa|حسین شهابی}}; [[28 ноябрь]] 1968 йыл, [[Тәбриз]] — [[22 ғинуар]] [[2023 йыл]], Ҡәреж) — [[Иран]] кинематографисы (режиссёр, сценарист, продюсер һәм композитор).

Ул [[Тәһран университеты]]нда классик музыка буйынса юғары белем ала, шунан һуң бер нисә йыл музыка һәм насталик уҡыта. Карьераһын [[1996 йыл]]да ''«Hundred Times Hundred»'' ҡыҫҡа метражлы фильмынан башлай, был фильм уға киноның быуатлыҡ юбилейына арналған Иран кинофестивалендә «Иң яҡшы фильм» һәм «Иң яҡшы режиссер» премияларын алып килә&lt;ref&gt;حسین شهابی&quot;مترجم&quot; را پس از دریافت پروانه ساخت مهر ماه در انگلیس جلوی دوربین می‌برد/ از فروش «حراج» راضی‌ام (перс.). ghatreh.com. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Киләһе йылдарҙа ул бер нисә ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә һәм бер нисә телевизион фильмдың режиссеры булараҡ сығыш яһаны, улар араһында ''The Photo'' (2001) и ''For the Sake of Mehdi'' (2012) бар. Уның тәүге прокатҡа сыҡҡан ''Bright Day (2013)'' фильмы балалар баҡсаһы тәрбиәсеһенең үҙ тәрбиәләнеүсеһенең атаһын үлем язаһынан ҡотҡарыу маҡсатында үлтереүҙең шаһитын табыу өсөн эҙләргә сығыуы тураһында һөйләй&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Hossein Shahabi (англ.). persianfilmfestival.com. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 27 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Esteban Colombet.'' Curtain rises on Mar del Plata Film Fest (англ.). ''Buenos Aires Herald'' (17 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 14 июля 2014 года.&lt;/ref&gt;. Картина беренсе тапҡыр Тәһрандағы «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә һәм тәнҡитселәр менән тамашасыларҙың һөйөүенә лайыҡ була&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;نقد و بررسی فیلمهای جشنواره ۳۱: «هیس دخترها فریاد نمی‌زنند» اثر پوران درخشنده (перс.). madomeh.com (18 ноября 2012). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано из оригинала 9 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Фильм шулай уҡ Мар — дель-Плата кинофестивалендә айырым телгә алына&lt;ref&gt;Mención Especial del Jurado- «The Bright Day», de Hossein Shahabi (исп.). mardelplatafilmfest.com (24 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано из оригинала 12 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;. Уның икенсе фильмы'', The Sale (2014)'', ҡатын-ҡыҙ тураһында һөйләй, ул икенсе ҡатынына [[мәһәр]] түләй алмаған ирен төрмәнән азат итеү өсөн бөтә мөлкәтен һатырға мәжбүр була&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Iranian Independents line-up in Cannes 2014 (англ.). filmfestivals.com (7 мая 2014). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 15 октября 2014 года.&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==
;Ҡыҫҡа метражлы һәм эксперименталь фильмдар
{{ВФильмеВерх}}
{{ВФильме|2000|{{нп5|Война и сокровище|||Wars and Treasure}} |'''جنگ وگنج'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажлаусы}}
{{ВФильме|2001|{{нп5|Фото (фильм)|Фото||The Photo}}|'''عکس'''|режиссёр, сценарист, композитор, монтажлаусы}}
{{ВФильмеНиз}}
;Тулы метражлы фильмдар
{{ВФильмеВерх}}
{{ВФильме|2012|{{нп5|Ради Махди|||For the Sake of Mahdi}}|'''به خاطر مهدی'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажлаусы}}
{{ВФильме|2013|{{нп5|Светлый день|||The Bright Day}}|'''روز روشن'''|режиссёр, сценарист, композитор}}
{{ВФильме|2014|[[Аукцион (фильм)|Аукцион]]|'''حراج'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажлаусы}}
{{ВФильме|2016|{{нп5|Период рака (фильм)|Период рака||The cancer period}}|'''دوران سرطانی'''|режиссёр, продюсер, сценарист, композитор, монтажлаусы}}
{{ВФильмеНиз}}

== Наградалары һәм кинофестивалдәрҙә ҡатнашыуы ==
* «Фаджр» халыҡ-ара кинофестивалендә иң яҡшы сценарий өсөн «Гәлсәр симург» премияһы — ''Bright Day''
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә махсус иҫкә алыу — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614|title='The Golden Cage' Tops Mar del Plata Film Fest|author=Agustin Mango|date=2013-11-24|publisher=The Hollywood Reporter|language=en|accessdate=2014-11-13|archivedate=2014-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015223550/http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-cage-tops-mar-del-659614}}&lt;/ref&gt;
* Мар-дель-Плата кинофестивалендә иң яҡшы фильм өсөн «Астор» премияһына тәҡдим ителә — ''Bright Day''&lt;ref&gt;Iranian Film 'Bright Day' Nominated for Golden Astor Award in Argentina (англ.). ''Fars News Agency'' (11 ноября 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Iranian film ‘Bright Day’ warmly received in Argentina (англ.). ''Press TV''. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Чикагола 24-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref&gt;24th Annual Festival of Films from Iran (англ.). siskelfilmcenter.org. Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* 21-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''
* Бостонда үткән 20-се Йыллыҡ Иран кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref&gt;The Boston Festival of Films from Iran. (англ.). ''Yareah Magazine'' (23 декабря 2013). Дата обращения: 13 ноября 2014. Архивировано 13 ноября 2014 года.&lt;/ref&gt;
* Сиднейҙа үткән 3-сө Халыҡ-ара фарсы кинофестивалендә ҡатнашыусы — ''Bright Day''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Көмөш фазан премияһы ({{Lang-hi|Rajatha Chakoram}}19-сы Халыҡ-ара кинофестивалендә Һиндостандың Керала штатында (2014) иң яҡшы режиссерлыҡ дебюты өсөн — ''Bright Day''&lt;ref&gt;Refugiado adjudged IFFK’s best (англ.). ''The Hindu'' (20 декабря 2014). Дата обращения: 30 декабря 2014.&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200 Биография и фильмография Хусейна Шахаби] {{Wayback|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139105310200 |date=20141006091901 }}{{ref|fa}} на сайте ''Iranian Movie DataBase''
* {{cite web |url=http://www.morirenvenecia.com.ar/2013/12/mar-del-plata-2013-bright-day.html |title=Mar del Plata 2013 - Bright Day |date=2013-12-04 |publisher=morirenvenecia.com |lang=es |access-date=2014-11-13 |archive-date=2014-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185808/http://www.morirenvenecia.com.ar/2013/12/mar-del-plata-2013-bright-day.html |url-status=live }} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* {{cite web |url=http://altapeli.com/28mdqfest-review-bright-day/ |title=#28MDQFEST REVIEW: Bright Day |author=Manuel Bláuab |date=2013-11-24 |publisher=Alta Peli |lang=es |access-date=2014-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103225034/http://altapeli.com/28mdqfest-review-bright-day/ |archive-date=2014-11-03 |url-status=dead }} &lt;small&gt;Рецензия на фильм ''Bright Day''&lt;/small&gt;
* [http://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014 19 кинофестиваль Кералы] {{Wayback|url=http://www.iffk.in/index.php?page=awards_2014 |date=20160303170722 }}
* [http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 Период рака] {{Wayback|url=http://www.bornanews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/456180-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D9%86%DA%86%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=20161018081129 }}

[[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]]
[[Категория:Иран кинорежиссёрҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]]
[[Категория:2023 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:22 ғинуарҙа вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1967 йылда тыуғандар]]
[[Категория:28 ноябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>j9kejwg8kdr9svu3aqozryvijgjzm3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Хөсәйен Шәһәби</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200943</id>
    <revision>
      <id>1297217</id>
      <timestamp>2026-05-17T11:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Юлдашева Луиза</username>
        <id>18980</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{ТИМ|ru|Шахаби, Хусейн|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}  [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 11:18, 17 май 2026 (UTC)</comment>
      <origin>1297217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="6g0b18pej3twxe6tp9sr2ojla15le2r" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Шахаби, Хусейн|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}}
 [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 11:18, 17 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6g0b18pej3twxe6tp9sr2ojla15le2r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>